नेपाल सम्बत्
शंखधर साख्वा शक सम्बत ८०१ बि.सं. ९३७ तथा ई.सं. ८७९ अक्टोबर २० कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा बुधबारया दिन खुनु जुजु राधवदेबया पालय् शंखधर साख्वालनं कान्तिपुरया जनतातय त्यासा ( ऋणी) मुक्त यासे पशुपति पूजा आजा याना पशुपति भट्टारकया नामं नेपाल सम्बत सुरुवात यागु दि निसें नेपालया इतिहासय् प्राचीनकालया अन्त्य व मध्यकालको शुरुवात जुगु ख: धाई | प्रचलित लोक खं नेपाल संवत व शंखधर प्रचलित लोक खं रेवती रमणानन्द श्रेष्ठ प्रचलित लोक खं कथं कान्तिपुरय् जयदेव मल्लं अथेहे भक्तपुरय् किजा आनन्द मल्लं राज्य यानाच्वंबलय् छन्हु खोपय् च्वम्ह जुजु आनन्द मल्लयात अन च्वंम्ह नादम्ह ज्योतिष सिद्दिवंत जोशी साइत स्वया: येंया लखुतिर्थय् लुँ लुइगु ईकंन | उम्ह ज्योतिषया सहमति कयाआनन्द मल्लं सुइतं हे सिइके मबिसे साइत इलय् ४ म्ह ज्यामियात दाजु जयदेव मल्लया राजधानी शहर येंय् भद्रामति वो विष्णुमति या दथु लखुतिर्थय् वंना: पायछि इलय् फि कुबुया हयेगु हुकुम जुल | जुजुया उजं कथं इलय् फि कया: लिहाँ व: बेलय् येंयालं दथुइ उमित फबंजा: शंखधर साख्वालं सुथसिया तुयुतुयु धायेव खुसीइ ख्वा: सिलेट व: बेलय् खंकल | थथे सुथं न्हापानिसें खोपमितसें फिकु यंकुगु खंना: उमिके फि गन यंकेगु धका: न्यँन | ज्यामितसेंनं तप्यंक खोप यंकेगु धका: लिस: बिल | खोप यंकेगु धायेव खोपं निसें छाय् फि कायेत वल जुइ धका: शंका छाय् छु यायेत धका: न्यँन | तर व खंया चिउता: हे मकासे ज्यामित थ:गु लंय् वंनेत स्वयेव सशंकित साख्वा: जुं उमित उगु फिकु वयागु छेंय् प्वंकी माक्व ज्याला का धाल | फिया रहस्य छुं मसिउपिं भल्यातसें जिउ धका: फि वयागु छेंय् प्वंका: खोप जुजुया निम्ति मेगु हे फि काया यंकल | तर बेसाइतय् हाकनं मे:गु कया यंकुगु फिं खोपय् जय मबिल |फिया फि हे जुया च्वँन | ठुखे येंय् ४न्हु दयेवं साख्वा:जुया छेंया फिइ लुँ दया च्वंगु खंन |फि लुँ दया च्वंगुलीं लयता:म्ह अथेहे उदारम्ह साख्वा:जुं नेपालय् च्वंपी जनतातय त्यासा (ऋण) पुला: मे:गु नहु सम्बत् पिकायेत जुजु जयदेवयात विन्ती यात | जयदेवं स्वीकार यासे थ्व भिंगु ज्याय् किजा आनन्द मल्लयात नं निमन्त्रणा बिया छ्वत् | आनन्द मल्लं थ्व खं सिसेव थ:गु बुद्दी ध्वाँ जूगुलीं अथेहे ज्यामित मसिउपी जूगुलीं सापहे नुग: मछिंकल | येंया साख्वा:जुं जुजु जयदेव मल्ल या गुहाली कासे विभिन्न राज्यय् च्वंपी जुजुपिं वो थ:गु देशया दुने च्वंपी गन्यमान्यपिं सकल पाहाँ ब्वना: धुमधाम नकसां जात्रा न्यायेका जनतातय त्यासा मुक्त यासे सम्बत् हिलेगु उत्सब यात | न्हुगु सम्बतयातनेपाल सम्बत् धाल | अले शंखधर थ:गु शिला मुर्ति पशुपतिनाथ या दक्षिण लुखाय् प्रादुर्भाव यासे उद्दार जुया वँन | थुगु दिवसया लसताय् नं नेवा:तसें दँय्दँसं म्हपुजा यायेगु याना च्वन | नेपाल संवत व शंखधर रबिन श्रेष्ठ मानव सभ्यतालिसें ‘ई’या गणनाया निगू कथं जूगु खनेदु ,चन्द्रमाया गतिकथं अर्थात चन्द्रमास कथं याइगु ‘ई’ गणना ‘चन्द्रमानक पात्रो’ र सूर्यको गतिकथं अर्थात सूर्यमास कथं याइगु ‘ई’ गणना ‘सूर्यमानक पात्रो’ । छुं छगू पात्रोया आधारय् विशेष समय–काल खण्डयात प्रतिनिधित्व याइगु व उकीया मापन याइगु विधिलाई संवत् धाय्गु याइ । प्राचीन कालनिसें हलिमय् थी थी संवतत प्रचलनय् वयाच्वंगु दु । थथे प्रचलनय् वयाच्वंगु थी थी संवततमध्ये उप्व: संवत्त छुं छगू निश्चित धर्म, धार्मिक नेता वा शासकतय्गु नामं वयाच्वंगु ख:।उकिइ मध्ये नेपाल संवत् अज्या:गु संवत ख: गुगु देयया नामं व‘चन्द्रमानक पात्रो’य् आधारितयाना:अर्थात चन्द्रमास कथं पलिस्था यानातःगु हलिंया छगूया छगू जक संवत् खः । न्हूगु संवत हिलीगु आधार : १)सुं नं विशिष्ट मनूया जन्म वा मृत्युया दिंनिसें उगु हे दिंयात आधार दय्का, २)गरीब जनतां साहू महाजनपिंके का:गु ऋण पुला: राज्यदुने आ: सुयागुं ऋण कयागु मदु धका: घोषणा या:गु दिंयात आधार दय्का:, ३)छगू युग सिधया मेगु युग न्ह्या:गु दिंयात आधार दय्का:, ४)राज्यय् छगू शासक वंश चिला:मेगु शासक वंश पलिस्था जूगु आधार दय्का: । नेपाल संवत् च्वय्या प्येंगू आधारत मध्ये निगूगु आधारय् छ्यलाबुलाय् ह:गु संवत् ख: । झीथाय् नेपाल संवत् चले जुइ न्ह्यः मेमेगु संवत् नं चले जूगु खनेदु । उकी मध्ये कलिगत संवत्, शक संवत्, लिच्छवि संवत् (मानदेव संवत्), नेपाल संवत्, बिक्रम संवत्,ईस्वी संवत्, बुद्ध संवत् आदि ख:। मुक्त रुपं नेपाल संवत कछलाथ्व पारु निसें न्ह्याना: कौलागा आमाइ खुन्हु क्वचाइ । नेपाल संवत तिथि कथं ल्या: खाइ अर्थात थ्व संवत चन्द्रमास कथं गणना जुइ । थ्व संवत् शक(शाके ) संवत् ८०१ कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदा खुन्हु, इस्वी संवत ८७९ अक्टोवर २० अर्थात वि.सं. ९३६ कार्तिक शुक्ल पक्ष प्रतिपदा निसें न्ह्या:गु खनेदु । नेपालय् छ्यलाबुलाय् व:गु संवत् लिच्छवि कालय् भारतया शकवंशीय शासकतय्गु नामं छ्य:गु‘शक संवत्’ प्रचलनय् व:गु खनेदु । गुकीया छ्यलाबुला ५२७ दँ (इ.सं. ६०५) तक जुल । वयां लिपा अंशुवर्मा जुजुंमानदेव द्वितीयया नामं‘मानदेव संवत्’ छ्यलाबुलय् हल, गुकीया छ्यलाबुला २७६दँ (इ.सं. ८८१) तकजुल ।थ्वधुंका:जुजु राघवदेवं‘नेपाल संवत्’ चलेयात । थ्व ८८८ वर्ष (इ.सं. १७६९ तक) तक तत्कालीन मल्ल जुजुपिसं तकं राजकीय सम्मान बिया: मदिक्क न्ह्याकावयाच्वन । ने.सं. ८८८( वि.सं. १८२५/ इ.सं.१७६८) लय्पृथ्वीनारायण शाहलं येँ देय् त्याके धुंका हाकनं शक संवत्यात राजकीय संवत् कथं छ्यलाबुलाय् हल। थ्व सक संवत् नं १३२ दँ (इ.सं. १९०१) तक छ्यलाबुला जुया च्वन । थ्व धुंका: राणा प्रधानमन्त्री चन्द्रशमशेरं भारतय् हे वांछ्वय् धुंकुगु भारतीय उपमहाद्वीपया छम्ह रजौटा विक्रमादित्यया नामं चलेया:गु‘विक्रम संवत्’छ्यलाबुलाय् हल । नेपाल संवत् प्रादुर्भाव या वारे थी थी धापू नेपाल संवत् दकलय् न्हापां सुनां प्रचलनय् हल सु जुजुया पालं निसें प्रचलनय् वल धैगु खँ थी थी वंशावली, अभिलेखय् थुकथं च्वयात:गु दु : भाषावंशावली कथंख्वपया जुजु राघवदेव व वया तान्त्रीक मिलेजुया: फियात लुँइ हिलिगु साइत स्वया: न्याम्ह खुम्ह ज्यामितय्त येँ देया विष्णुमती व भद्रमती ह्वंगु थाय् लखुतिर्थया फि काय्के छ्वल । ज्यामितय्सं लखुतिर्थया फि क्वबिया ह:गु खना: छम्ह बाथाम्ह साख्वा नांया शुद्रजातं खना: न्येनेकने याना: स्व:बले ख्वपया जुजुं फि काय्के ह:गु सीकल । साख्वालंभरियातय्त हेय्का: थ:गु छेँय् येंका: बांलाक्क नका: जित: नं फि भचा मा:गु हइपिं सुं हे मदु उकिं उगु फि थन हे त्व:ता: हु, छिमिसं मेगु फि ज्वना: हु धका: थ:म्हं न्याना कया: थ:गु छेँ तय्कल ।भरियातय्सं हाकनं लखुतिर्थय् वना: फि का:वन उबले तकया इलय् सुवर्ण सिद्ध साइत सिधय् धुंकल जुल । ज्यामितय्सं नं मेगु न्हूगु फि ज्वना ख्वपय् लिहां वन । ख्वपय् येँकूगु फि धा:सा अथेँहे जुल । थ्व खना: तान्त्रीक मछाला: थ:म्हं तसकं विश्वास यानात:गु तान्त्रीक ग्रन्थया खँ मखूगु जूगुलिं छगू छगू याना: फुक्क ग्रन्थत होमय् च्याका छ्वल । साख्वालं का:गु फि फुक्क लुँ जुया वल । साख्वालं उगु लुँ येँया दक्व जनताया त्यासा पुलाबिल । न्हूगु संवत् न्ह्याका: पशुपतिइ शंख ज्वनात:गु मूर्ति तल। ख्वपया जुजु आनन्ददेव व वया तान्त्रीक सिद्धिवन्तं मिलेजुया: फियात लुँइ हिलिगु ईया योग मिलय् याना: होम यात । ततन्त्रया विधि कथं न्याम्ह खुम्ह ज्यामितय्त येँ देया लखुतिर्थया फि काय्के छ्वल । ज्यामितय्सं लखुतिर्थया फि क्वबिया ह:गु खना: छम्ह
पञ्चदान
पञ्चदान / पजरां नेवा: जातिं हना वयाच्वंगु नख:चख:या थःगु हे विशेषता दु । दछियंकं हनीगु नख:चखः मध्यय् थःके दुगु नसात्वंसा पुसा आदियागु दान याना न्यायेकीगु नख: ख: पञ्चदान । पञ्चदान खँग्व:या अपभ्रंस खँग्वः पजरां ख: । नेवाःत मध्यय्नं मुख्य यानाः गुभाःजु बरे (बज्ञाचार्य व शाक्य) जातिं विशेष यानाः हना वयाच्वंगु नख: खः, पञ्चदान । गुभाःजु ब बरे धायेबलय् विशेष याना: बज्राचार्य, बुद्धाचार्य, सिद्धि व शाक्य जात दुथ्या: । थ्व नख:यात तुलाधर व ज्यापु जाति नं थःगु कथं हे हनेगु या: । बज्राचार्य, बुद्धाचार्य, सिद्धि, शाक्य व तुलाधर जाति थ्वयात नख: कथं हे हनेगु याः, नेवा: जातिया मेमेग नेवाः जातं थ्वयात चख: कथं हनेगु या: । बज्राचार्य, शाक्यपिनिगु वस्ति दुगु थास य् थ्व नख: विशेष याना: हनेगु या: । यलय् पञ्चदान नखः श्रावणशुल्क अष्टमीकुन्हु हनेगु जूसा मेमेथाय् फुक्कसियां भाद्रकृष्ण १३ (त्रयोदशी) कुन्हु माने यायेगु याः । पञ्चदानया उत्पति पञ्चदानया उत्पति बारे भाजु पुण्यरत्न बज्चाचार्यं युकथं न्ह्य ब्वया बिज्याःग दु । “श्रावणशुक्ल अष्टमी तच्वतं त:धंगु पर्वया दिं ख: । परापूर्वकालस थ्व दकसिबे न्हापा श्री ब्रम्हां थ:गु मुलगु छ्यं महाद्यवं ध्यंका: श्री दीपंकर बुद्ध भगवानयात दान याना:बिज्या:गु जयाच्वन । वयां लिपा थ्वकुन्ह हे यल देशय् दीपावलती नगर (गयित देशयाम्ह बुद्धिमान जुजु श्री सर्वानन्द दानशाला दयेका: श्री दीपंकर बुद्ध भगवान व वसपोलया संघयात वा जाकि वसः, दक्षिणा व मेमेगु नं वस्तु, लुँयागु पिण्डपात्रय् तया: दान याना:बिज्या:गु जुयाच्चन । हानं थ्वकुन्हु हे यलयाम्ह छम्ह कन्याम्ह म्ह्याय्मचा छम्हसिनं दीपंकर बुद्ध भगवानयात पिण्डपात्र दान या:गु जुयाच्वन । उम्ह म्ह्यायमचां छ्यला वंगु छुं छुं वस्तु व मूर्ति थौं कन्हय् तकं गुंपुन्हि ज्व:छि गुइत बहिलिइ ब्वया: क्यनेगु यानाः वयाच्वंगु दु । उकिं हे यलया श्रावणशुक्ल अष्टमीकुन्हु पञ्चदान नख: हनेगु याना:वया च्वंगु खः। अथें तुं यैँय् भादकृष्ण त्रयोदशीकुन्हु हनेगु बारे वज्र महाकाल तन्त्रय् वज्रसत्व वचन व पिण्डपात्र अवदानय वाचन धकाः थुकथं न्ह्य ब्वयातःगु दु। भाद्रकृष्ण त्रयोदशीकुंन्हु सत्य त्रेता, व्दापर व कली प्यंगू युगया छगु हे दिं ला:गु दिन ख: । थ्वकुन्हु यानागु दानया, फल असंख्य दु धयागु खँ सिइका: मनुतय्सं चुडाकर्म याये धुंक्को फुक्क बज्राचार्य व शाक्य भिक्षु्पिंत पिण्डपात्र व अन्न आदि बस्तु दान यात धा:सा मनं तातुनागु फल दइ । हानं गंगु कय्गु मुस्या आदि तया: क्वाति त्वनेगु यायेगु ज्यां याना: अनेगु ल्वय् व व्याधि नाश जुइ । सिद्धार्थ गौतमं महाभिनिष्कमण धुंकाः थःम्हं तपस्या यानाः बोधिज्ञान प्राप्त याये धुंकाः थःगु ज्ञान थ: नापं थः भिक्षुगणपिं ब्वनाः थःगु हे दरवारय् व दरवार नापनापंया छँय् छँय् भिक्षाटन यानाः बिज्याःगु दिं नं ख: । थ्वकुन्हु हे भगवान बुद्धं भिक्षातन याथें बज्राचार्य, शाक्य, बुद्धाचार्य आदि चुडाकर्म याये धुंकुपिं नं थ:गु छँया नापनापं थाय् थासय् वना: भिक्षाटन याना: वयाच्वंगु दिं पञ्चदान ख: । चूडाकर्म याये धुंकूपिं काय्मचा / मिजंतय्त थी थी वस्तु नसा डान बीगु पञ्चदान, नरां व सम्यक दान खः । यँय् १२ दँय् छक्व: यल, ख्वप येँ बनेपा आदि स्वनिगःया द्य:द्य:पिं नापनापं बहीद्य: पञ्चदानद्य: स्वयम्भूया भुइख्यलय् तया: बीगु सम्यक दान खः । स्वयम्भूया भुइख्यलय् यंके न्ह्यः येँया लाय्कू डरवारय् दर्ता याये माःगु जूगुलिं सम्यक छन्हु न्ह्यः हनुमानध्वाखाय् तयेगु चलन दु । अनं लिपा द्यःद्यःपिं जुजु व बरे छुइधुंकूपिं बज्राचार्य, शाक्यपिं झ्वःहे छुना, सम्यक याइगु दिं माघ १ गते ख: । यलय् सम्यक ५दँय् छक्व न्याइगु जूसा माघ १ गते हे घ्यःचाकु संल्हूकुन्हु ख्वपया भुइख्यलय् दँय्दसं पञ्चदान जुइगु ख: । यलय श्रावण शुक्ल अष्टमीकुन्हु नागबहालय् जुइगु ख: । दँय् दँसं हनिगु पञ्चदान पजरां भाद्रकृष्ण त्रयोदशी यल बाहेक मेमेगु थासय् जुइ । पञ्चदान नख: हनिगु छँय् विशेष याना: पञ्चदान दिंया छन्हुन्ह्य: छेँ छखां सुचुपिचुया नापं नीसी याना: सम्यकबलय् ब्वयेत यंकीपिं द्य:पिं, भगवान बुद्ध, करूणामय, बसुन्धरा आदि द्यःद्य:पिं ब्वयैगु याइ । बज्राचार्य, शाक्यपिसं थथ:पिसं छँया थकालिं द्यःयात पूजा याका: द्य: ब्वयेगु याइ । गुम्ह गुम्हसियां थःगु छँय् द्य: ब्वयेगु मया से मेपिनि द्य: ब्वयात:गु थासय् पञ्चदान बीगु वस्तु नं ब्वयेगु याइ । अथे तुं कन्हय् कुन्हु दकले न्हापां थःम्ह मुख्यम्ह गुरुपाखें पूजा याका: थःगुरुजुयात पञ्चदान बीगु याइ । गुरुजुं द्यः ब्वयात:म्ह द्यःयात पूजा या:सा पञ्चदान बीपिसं पञ्चदान काःवःपिं फुकसित द्य: ब्वयात:ग॒ थासय् द्य: नापं तया: द्य; पूजा याना: द्य: नापनापं पञ्चदान का:व:पिन्तं नं सकसितं नील: विया: जाकिं पूजा याना, सिन्ह: तिका: जजंका ल्हातय् न्ह्याका:, स्वाँ छाना: पञ्चदान बीत तयात:गु पञ्चदान ज्वलं बीगु याइ । पञ्चदान बी घुंकाः शाहाकारी कथं भोजन याका: बिदा वियाब्छ्येगु याइ ।पञ्चदान धका: न्यागू थरीया दान बीगु खः । अन्न ज्वल, ज्ञानया ज्वलं, फल ज्वलं, त्वनेगु ज्वलं व सम्पति ज्वलं खः । विशेष यानाः पञ्चदान बीगु ज्वलं थथे खः जाकि, वा व्छ बूब: (कयगु, भुति चना, सिम्पु आदि) । सलां सिलोट थौंकन्हय्, कापि कलम खिप: तुफि हल:ग्वल: साख:ति चिकं कापः, चि, मुलु सुकां व नसां ज्वलंय मरिचरि बजि पालु फलफूल तया: निसला: दक्षिणा आदि बीगु नं याइ । दान बीगु ज्वलंयात दुवाला स्वयेगु ख:सा जीवन निर्वाहलागि माःगु सकतां सरसामान दुगु खनेदु । पञ्चदान धकाः बीगु सरसामान फुकं गृहस्थी जीवनय् मा:गु सकतां सामग्री खः । दँय्दँसं न्यायेकीगु पञ्चदानय् भाव हे जक केन्द्रित जुया वंगु खने दु । तर पञ्चदान न्यायेकेगु धका: न्यायेकीपिसं पञ्चदान का:व:पिं फुकसितं बी मफुसा नं दकले न्हापां ला:म्ह छम्ह गुरुजुयात बीगु सरसामान फुकं गृहस्थी जीवन न्ह्याकेत माःगु सामान खः । थ्व खँयात क्वय् प्रस्तुत यायेगु जुइ । दँय्दँसं नख:चख:कथं हनीपिसं धाथेंगु पञ्चदान याना: साध्य मजू, अथे जुगुलिं भावनात्मक कथं पञ्चदान बीगु याना: वयाच्वंगु दु । फुपिसं च्वय् न्ह्यब्वयागु सामानत पञ्चदानबलय् दान यायेगु जुइ । मफूपिसं वा समाजया परम्परा अनुसार बीगु जुइ । गुम्ह गुम्हसिनं पञ्चदान ज्वलं मूलम्ह गुरुजु खल: छखल:यात जक बीपिं नं दु । साधारणतया वा जाकि थ: थाय् छँय् दुगु वस्तु जक पञ्चदान वीगु धकाः बीगु जुया वनाच्वंगु दु । थाैंकन्हय् अझ नं वा,जाकि छगू हे जक अन्नया रुपय् दान यायेगु जुयाच्वंगु खनेदु । पञ्चदान काःवःपिं गुरुजुपिं वा शाक्यपिन्त द्यःयाथाय् ब्वयात:गु जाकि वा गुलुपातय् तया: स्वक्व: स्वक्व: बीगु याइ । छक्व:गु बुद्धया नामय् निक्व:गु धर्मया नामय, व स्वक्व:गु संघया नामय धका: बीगु दान ख: । काप: डानया सदा गुर्राप वा शाक्यपिन्त द्य:पूजा याना: जजंका ल्हातय् न्ह्याका: काप: दानया प्रतीक याना: वयाच्वंगु ख: । द्यः पूजा याना: जजंका क्वखायेकीगु धयागु न न्हुगु काप: छायेगु सरह हे ख: । सम्पतिया नाम दा दक्षिणा बीगु खः । पञ्चदानघका: न्याग् कथया दान जूसा थौकन्हय् स्वंग् जक दान बौगु जुयाच्वंगु दु । न्हापां अल्न, निगुगु जजंका वा काप: स्वंगगु दा दक्षिणा बिया वयाच्चगु दु । शाक्य बज्चाचार्यपिनि चुडाकर्म याना: गृहस्थी, प्रवेश जुइन्ह्यः थः थिति त्वाःत्वाः याना: म्हो नि न्हयूखा छँय् भिक्षा पर्वंवनेमा: व धुंका: जक गृहस्थी प्रवेश जुइगु
श्री कुलदेवी पूजा विधि:
पूजा मन्त्र श्री गणेशाय नमः ।।श्री शारदा देव्यै नमः ।।श्री कुलदेव्यै नमः ।। अथ कुलदेवी पूजा विधि:।। आचमन ।।३॥मा:मा:गु फुक्क सामान ठीक थासे थासे तय्गु ।। श्री देवी स्नान याय्के ।। (१).जल स्नान ।। (२).पञ्चामृत स्नान ।। (३).शुद्धोदक स्नान ।। (४).चन्दन तिके ।। (५).सिन्दूर तिके (६). तछो,हामो अक्षत तिके ।। (७).जजंका क्वखाय्के ।। (८).स्वाँ छुके ।। (९).स्वाँमा क्वखाय्के ।। (१०).श्री कुलदेवी बाँलाके ।। (११).आचमन काये ।।३॥ (१२).लाहा सिले ।। (१३).चन्दन तिये ।। (१४).स्वाँ छुये ।। (१५).तछो,हामो, अक्षत,स्वाँ ,जल कया हाय्के ।। (१६).श्री सुर्य्यार्ध याये ।। पञ्चाङ्ग उच्चारण याये ।। अद्यादि ………गोत्र ………. नाम धेयस्य मम दम्पत्यो: सकल परिवार सहिता सर्व पाप क्षय पूर्वकं श्रीमत्परमेश्वर परमेश्वरी कुलदेवी सुप्रीतये तत्प्रीती द्वारा यथा शास्त्रोत फल प्राप्ताय श्री …….. देवी पूजा कर्तु भगवते श्री सुर्य्यायार्ध्य नमः ।। तोते ।।
बैष्णव धर्मया सम्पदा
his image isn’t optimized. You need to connect your Image Optimizer account first.
नेपालभाषाया सिरपा:
नेपालभाषाया सिरपा: प्रेमशान्ति तुलाधर नेपालभाषाया आधुनिक साहित्यया निर्माणय् थुकिया विविध सिरपाया नं महत्त्वपूर्ण भूमिका दु। नेपालभाषाय् धर्मोदय सिरपा (ने.सं. १०६८) या स्थापना निसें सिरपाःया परम्परा शुरु जूगु खयाः न प्रोत्साहनया रुपय् ग्वाहालिया रुपय् लेखक वा संस्थायात आर्थिक ग्वाहालि यायेगु ज्या न्हापा न छक्व बक्वः जूगु खं न्यने ब्वने दु । पुनर्जागरणकालय् कवि सिद्धिदासया काव्य प्रतिभा प्रभावित जुयाः सिद्धिरत्न कसा: जु सिद्धिदासया सज्जन हृदयाभरण सफूयात रु ५ ग्वाहालि याःगु खं त्यने दुसा ने.सं. १०७० सं च्वसापासायात पासा पत्रिका पिकायेत स्वयम्भूलाल श्रेष्ठ रु. ५०००/- आर्थिक ग्वाहील बिउगु खं ब्वने दु। तर थथे खयाः नं च्वमितय्त इमिगु रचना वा सफूया प्रशंसा वा प्रोत्साहन कथं संस्थागत रुपं सिरपाः विइगु ज्या धर्मोदय पत्रिकाया प्रकाशन निसें जुल, अले सिरपाःया परम्पराय् निरन्तरता, विविधिता विइगु ज्या श्रेष्ठ सिरपा: (१०७३) या स्थापना निसें जुल । थाैं नेपालभाषा व थ्वया साहित्य संस्कृति संबर्द्धनया निति नीस्वनातःगु छुं छुं सिरपा थथे दु – साहित्य सिरपा (ने.सं. १०९७) ५००/- दांया व सिरपाः देय् छगू विधाया छत्रबहादुर कायस्थ स्थापना यानादीगु उत्कृष्ट सफूयात विइगु खः । लाकौल सिरपा (ने. सं. ११०२) बैकुण्ठप्रसाद लाकौलनुं नीस्वनादीगु २०,०००/- तकाया थ्व सिरपा निर्दय् छक्वः नेपालभाषा व थ्वया साहित्यया ख्यलय् न्ह्यथनेवहगु ज्या याम्ह व्यक्ति या संस्थायात विइगु खः । चिनिमाया सिरपा: (ने. सं. ११०५) भाजु केशवकुमार शाक्यजु नीस्वनादीगु १०००/- तकाया थ्व सिरपा: ‘राजमति’ वा पति दच्छिया दुने पिदंगु वसु मध्ये उत्कृष्ट वयात लःल्हाइगु खः । करुणाकर सिरपा (ने. सं. ११०७) ध्व सिरपाःया संस्थापक करुणाकर वैद्य खः । लोक साहित्य संरक्षण यायेगु ज्याय् तिवः विज्ञपित विइगु थ्व सिरपाःया न्हापाया रकम १०००/- तका ख. तर करुणाकर वैद्यजुया काय भाजुपिस मेगु न दां तना धौं कन्हें थ्व सिरपाया रकम २००००/- तका व्यंकूगु दु यौकन्हय् थ्व सिरपा: निर्दय् छक्वः बिइगु जूगु दु । मूर्तिमान सिरपा (ने. सं. ११०८) मूर्तिमान सिरपा लोक साहित्य परिषद् पाखे संचालन जुइगु सिरपाः खः । निर्दय् छक्वः विइगु ५०,०००/- दाया थ्व सिरपाया संस्थापकत भाजु रत्नमान व वय्कःया छैनःपिं खः । हेमराज हःपाः सिरपा (ने.स ११११) नेपालभाषा, साहित्य, संस्कृतिया ख्यलय् न्ह्यथनेगु योगदान व्यूम्ह व्यक्ति संस्थायात विइगु थ्व सिरपाया दाता लिपि तथा संस्कृतिविद् हेमराज शाक्य खःसा थ्व सिरपाया रकम २५,०००/- तका बः। गोविन्द सिरपा (ने सं १९१५) मदुम्ह गोविन्दमान प्रधानया नामय् स्थापना जूगु थ्व गोविन्द सिरपा: या संस्थापक भाजु ईश्वरमान प्रधान खसा थ्व सिरपा:या रकम ५०,०००/- तका ख भाषा, साहित्य, संस्कृति ख्यलय् न्यथनेवहगु ज्या याम्ह व्यक्ति वा संस्थायात विइगु थ्व सिरपा निर्दय् छक्वः लःल्हायेगु कथं लोक साहित्य परिषद् पाखें संचालन जुइगु खः । गौरी- अनन्त सिरपा (ने. सं. १११६) – च्वमितयुगु नेपालभाषाया शोधपूर्ण कृति पियना वियाः ध्वमियात तु उगु सफ सिरपा स्वरुप प्रदान याइगु स्व सिरपा या संस्थापक भाजु विष्णुप्रसाद श्रेष्ठ वः । विश्वभूमि धूस्वां सिरपा व मानकाजी मंकाः सिरपा: नांजाःम्ह उपन्यासकार पुंस्वां सामत हे सिरपा: नीस्वनादीगु दु उकी मध्ये नेपालभाषा साहित्ययात च्वन्याकेगु ल्याखं धूस्वाजु विश्वभूमि धूत्वा सिरपा व नेपालभाषाया कार्यकर्तातय्त हापा बिइगु ल्याखं मानकाजी मंकाः सिराः नाम निगू सिरपा: नीस्वनादीगु दु । क) विश्वभूमि धूत्वां सिरपा (ने. सं. १११४ ) – थ्व विश्वभूमि हिपति दच्छिक पिहावगु च्वसुया उत्कृष्ट च्वमियात बिइगु सिरपाः खः। थ्व सिरपाया रकम ५०००/- ख ख) मानकाजी मंकाः सिरपा (ने. सं. १११४ ) – नेपालभाषाया कार्यकर्तातय्त विइगु थ्व सिरपाया रकम २५०००/- तका खः । चित्तधर सिरपा (ने. १९०९) भाषा, साहित्य, कला संरक्षण यायेगु ज्याय् वःत पानाच्वंपिं मध्ये छम्हेसित ल्ययाः देय्दस बिइगु थ्व सिरपाःया रकम १५,०००/- तका खः । थुकिया संस्थापक मणिहर्ष ज्योति खःसा थ्व सिरपाया संचालक नेपालभाषा परिषद् खः । ठाकुरलाल सिरपा (ने.सं. ११०९) नेपालभाषा परिषद संचालन याना वयाच्वंगु ठाकुरलाल सिरपा नेपालभाषाया निबन्ध विधाम् योगदान बिउम्ह निबन्ध नियात विइगु ख। बुकिया संस्थापक भाजु गिरिधरलाल मानन्धर खः । न्हूगु विश्वभूमि सिरपाः थ्व न्हूगु विश्वभूमि न्हिपति दच्छिया दुने पिदंगु रचना मध्ये बांलाःगु रचनायात विइगु सिरपाः खः । चिनिमाया सिरपा (ने सं १९०५) थ्व सिरपाःया संस्थापक केशवकुमार शाक्य खः। राजमती वापीस दच्छिया दुने पिदंगु दकलय् उत्कृष्ट ध्वसुयात बीगु १,०००/- दांया नगद पुरस्कार खः । आशामाया सिरपाः ध्व सिरपाः न्हूगु विश्वभूमि न्हिपति दच्छिया दुने मिसा मिपिनिगु दकले बांलाःगु व्वसुवात विइगु सिरपाः खः । थ्व सिरपाःया संस्थापक आसामान ताम्राकार खः । नारायण इनाप सिरपा: – इनाप वा पति पिदंगु बालाःगु रचनायात विइगु थ्व सिरपाया रकम ५०००/- तंकाया ख। थ्व सिरपा या संस्थापक लुमिन कुमार श्रेष्ठ यः । नेवाः हना सिरपा (ने.सं. १९१५) व भाषा, साहित्य, संस्कृतिया ख्यलय् न्ह्यवनेवहगु ज्या याम्ह व्यक्ति वा संस्थायात बिइगु १०,०००/- दावा सिरपा खः। बुकिया दाता भाजु राजदात श्रेष्ठ खःसा थ्व सिरपाया संचालक सम्वया भाषा साहित्य मुख्या खलः खः । मोतिलक्ष्मी सिरपा (ने.सं. १११९) नेपालभाषा साहित्य, संस्कृति उत्थानया ज्याय् उल्लेखनीय ज्या याम्ह मिसा च्वमियात निदंय् छक: बीगु १५०००/ दांया सिरपाः खः । थ्व सिरपाःया दाता डा. केशरी मानन्धर खसा युकिया संचालक नेपालभाषा परिषद् खः । धर्माेदय सिरपाः धर्मोदय सिरपा (ने.सं. १०६८) इतिहासय् दकलय् न्हापांगु सिरपाः खः । धर्मोदय सिरपा नेपालभाषा साहित्यया धर्मोदय सभां नीस्वंगु थ्व सिरपाः दँय्दसं उगु दँय् पिदनीगु सर्वश्रेष्ठ सफूयात व धर्मोदय् लय्पतिइ दच्छिया दुने पिदंगु च्वसुयात छसिकथ १००/- तका व २५ तका विइगु खः । तर ध्व सिरपा निदं तक जक न्यायेफत अनंलि व सिरपाः दिनावन। श्रेष्ठ सिरपाः श्रेष्ठ सिरपा (ने.सं. १०७३) श्रेष्ठ सिरपा निजी स्तरं नीस्वंगु नेपालभाषाया जक मखु नेपाःया हे दकलय् न्हापांगु व छगू तजिगु सिरपाः खः । थ्व सिरपाःया संस्थापक स्वयम्भूलाल श्रेष्ठ खः धर्मोदय लय्पतिइ पिदंगु रत्नध्वज जोशीया च्वसु भाषाया सिनाज्या पाखें थ्व सिरपा स्वनेगु प्रेरणा कया: स्वयम्भूलाल श्रेष्ठ ने.सं. १०७२ दिलाथ्व २ सय नीनि बुन्हि कुन्हु दां पयाना ने.सं. १०७३ निसें है लल्हायेगु व्यवस्था याःगु खः । स्वसः दांयागु ध्व सिरपाः दकलय् न्हापांगु उगु देया सर्वश्रेष्ठ सफू कथं ‘छ्वास काव्ययात ल्ययाः केदारमान व्यथित यात ललाःगु खः । ऐतिहासिक महत्व दुगु थ्व सिरपा. आ. तक स्वीम्ह कृतिकारया स्वीप्यगू कृतियात बीधुकूगु दु । न्हून्हूपिं च्वमितय्त हःपाः बिइगु वन्न्हुगु सफू पिथनाः नेपालभाषा साहित्य धुकू जायेकेगु पवित्र उद्देश्य स्थापना जूगु थ्व सिरपाः शुरु दा स्वसः जूसा लिया बना स्वः तक ध्वगु दु ने सं १०७८ निसें दाताया इच्छाकथं च्वसापाला अन्तर्गत न्याना वयाच्वंगु थ्व सिरपा नियमित रुप संचालन यायेत ने.सं. १०७८ स हे श्रेष्ठ सिरपा नियमावली दयेकाः नियमावली कथं बीवी विधाय् पालपाः यानाः श्रेष्ठ सिरपा लहाना वयाच्वंगु खः । थी तक्या दुने काव्य विधाया च्या वाखं विधाया न्यागू उपन्यास खुगू, स्वंगू प्याखं, प्यंगू निबन्ध, स्वंगू प्रबन्ध व न्यागू अनुवाद सफूयात थ्व श्रेष्ठ सिरपाः लःल्हाये धुंकूगु दु । थ्व सिरपाल नेपालभाषाया च्वमितय्त जक प्रोत्साहित व कदर याःगु मजुसे विधागत विकासया नितिन तिवः बिउगु दु बचे श्रेष्ठ सिरपालं बिउगु योगदानयात मनन थाना बयां लिपा थीथी
थीथी वस्तुया लागि नेपा:या प्रशिद्ध थाय्
छत्रबहादुर कायस्थ ल्या वस्तुया नां प्रशिद्ध थाय् १.२.३.४.५.६.७.८.९,१०. ११.१२.१३.१४.१५.१६.१७.१८.१९.२०.२१.२२.२३.२४.२५.२६.२७. २८.२९.३०.३१.३२. चाकु धौ तु ताप्के, कराही चिकं लैं जाकि बजि खुवापालु ठेकी सावर प्याङपाथि शालिग्राम किसि, गैंडा च्याखुरासुन्तला स्याउ खुकुरी गलवन्दी, पश्मिनानली राडी पाखी वास्तुकला अंखोरा, करुवा सनपाट तु, आमासिचिया (च्या) न्यां (ङा) पासि सुर्ति चाया थल काप: टोखाख्वप चितवन वीरगंजखोकनाचितलाङसिकरवेसीटिकनी थेचोमालनेतामकवानपुरदैलेखाप्याङगाँकृष्णगण्डकीचितवन वाग्लङ, गोरखापोखरा,धनकुटाहेलम्व,जम्ला, जोमसोमभोजपुर, आठराई कास्कीबाग्लुङ,डोटीओखलढुंगा, बाग्लुङ, भोजपुरयलपाल्पाविराटनगर धुनिवेसीइलाम, झापालाह्रवीसे,कुलेखानीफम्पिचन्द्रगंजथिमिकिपू
