यँया: (यन्ध्या:)
रेवतीरमणानन्द श्रेष्ठ इन्द्रया:या ज्य:गु शब्द यन्द्या वा येंद्य: ख: | थ्व नख: यंलाथ्व द्वादशीनिसें यंलागा: त्रितिया (गातिला) तक ७/८ न्हु हनीगु ख: | यसिँ (इन्द्रध्वज सिँ ) थना: थाय्थासय् इन्द्र ब्वया: इन्द्रया पूजा वा इन्द्रया ऐरावत किसि (पुलुकिसि) या जात्रा (यात्रा) जुइगु महिना जुया: इन्द्रला,एन्दला, यंला धयाह:गु ख: | यँदे:(यन्बु) या लाय्कुली यसिँ थनीबलय् न्हापा जुजु नं बिज्याइगु २००७ साल लिपानिसें बिमज्यात | यसिँ थनिखुनु द्वादशीया बहनी, सीपिनिगु नामय् उपाखा हूवने धका: येँदे:या पुलांगु लागाया सिथंसिथं धुं धुँपाय् च्याका: अथेहे थाय् थासय् पाल्चा च्याका: देश चा:हुलेगु या: | यन्द्द्या: बेलय् गणेश , भैरब वो कुमरिया नं जात्रा जूइ | भैरबयात म्हुतुं थोँ हाय्के छिन्क दयेकात:गु छ्यं जकया भैर:द्य: (हाथोंद्य:) नं थाय् थासय् ब्वयात: | यँदे:या जुजु जयप्रकाश मल्लं यन्द्या:बेलय् कुमारीया रथ सालेगु नं चलन या:गुलिं यँय् मे:थाय् स्वया: अपो झह्झह धा: | कुमारी सा: खुनु हे पृथ्वीनारायण शाहं जयप्रकाश मल्लयात बुका: कुमारीयात सम्मान या:गुलिं नं कुमारी जात्रा त:धना च्वंगु दु । यन्द्या:बलय् मनूत यन्कीदह (इन्द्रकिल दह) स मो:ल्हुयेत वनीगु ख:| यलपाखे इन्द्रयात यन्मा:द्य:(इन्द्रमहराज द्य: ) नं धा:| यन्द्या: बिशेषयाना: समय् नया: न्ह्यइपुक च्वनेगु नख ख:| उकिं थ्वबेलय् पुन्हीखुनु छेंया च्वय् पिनेपाखे खायात:गु दलुखय् सीम्हया नामय् इन्द्रयात मत बिया: समय्बजि इनेगु वो नयेगु नं या:| अथेहे मचात “ला छकू वयेक समय् बजि” धका: छेँय छेँय् फ्वंवनेगु या:| वंशावली कथं ने.सं. १०७ पाखें यलं यँय् लायकू ल्ह्य:म्ह लिच्छबि जुजु गुणकामदेवं नं इन्द्रजात्रा न्यायेकुगु खँ दु | थुम्ह जुजुं थ:गु लायकू यलं यँय ल्ह्यया: यँदे:यात कान्तिपुर नां त:गु ख:| अथेहे थुम्ह जुजुं महालक्ष्मीया भक्त जुया: नवदुर्गा,महाकाली, रक्तिकाली आदि देविपिं स्थापना यासें इन्द्रयात्रा, कृष्णयात्रा, लाखेयात्रा, नेकू पुइगु यात्रा, ध्याच: छ्वाकेगु जात्रा आदि न्यायकेगु नं यात | कान्तिपुर नां जुयेन्ह्य: थन इन्द्रपुर नां जुयाच्वंगु न्यनेदु | नेवा: संस्कृतिया बिद्वान भाजु सत्यमोहन जोशीया खँ कथं (“नेपाली चाड् पर्ब”-इन्द्रयात्रा ) यसिँ (इन्द्रध्वज) यात हनुमान ध्वाखा (यँदे:या लायकू) या चुकय् तलेजुदे:गया न्हेवने, कामेश्वर दे:ग:या थुखे, इन्द्रपुरी दे:ग:या फ:या नापं भाद्र शुक्ल द्वादशी खुनु सुथय् शुभ मुहूर्त्तय् राजकीय सम्मान कथं बिधि पूर्बक थनेगु चलन दु | थ्व खं कथं नं यँदे:या न्हापाया नां इन्द्रपुर ख:| इन्द्रया नामं दयकात:गु पुर जुया: थन न्हापानिसें यसिँ थनेगु जात्रा न्यायेकेगु संस्कृति दु ख:धयागु सिये दु | तर इन्द्रपुर धयागु नां कान्तिपुर नां जुयेन्ह्य: गुबेलय् सुनां त:गु वा छुं जुया धयाह:गु ख: सिये मदुनि | न्ह्यागुसां गुणकामदेव स्वया: न्हापा थ्व थाय्या नां इन्द्रपुरी वा इन्द्रपुर खत | थ्व हे इन्द्रपुर शब्द ज्यला: एन्दबु ,यम्बु, अले यँ जुगु जुयेमा: गथे काष्ठमण्डपया काठमाडौँ, कीर्तिपुरया किपू जुल | अथवा इन्द्रद्य: दुगु थाय्या नामं नं थ्व थाय्यात इन्द्र धा:गु जुयेफु गथे दक्षिणकाली द्य: दुगु थाय्यात दक्षिणकाली, भद्रकाली दुगु थाय्यात भद्रकाली, बालकुमारी द्य:दुगु थाययात बालकुमारी,स्वयम्भू दुगु थाय्यात स्वयम्भू इत्यादि | अले थुगु थाय् वाचक इन्द्रया यन्द अनंलि यँ जक जुया: ज्यला वंगु नं जुयफु । अथेहे इन्द्रयात्रा शब्द ज्यला: इन्द्रया: अनंलि यन्द्या: आ: थौंकन्हे यँया: नं धयाहल | तर यँद्या: (इन्द्रया:) नख: यँदे: नाप जक स्वा:गु मखु यल आदि मे:मे:थाय् नं स्व:गु नख: ख: | थुकिया कारण थ्व नख: येँ ,यल, ख्वप (कान्तिपुर,ललितपुर,वो भक्तपुर) आदि कथं थी थी राज्यया उत्पति मजुनिगु इलय् न्हापा हे दये धुंकुगुलिं जुये मा: |
मसला
जी / जीरा / Cuminseed हिं / Asafoetida मलय् / मरिच / Blackpepper इमू / ज्वानो / Carraway seed पालु (Ginger) हलू / बेसार / Turmeric लाभा / लसुन / Garlic मल्ता / खुर्सानी / Chilli छाचा / छय्यापी / Shallot धनिया / धनिया / Coriander मी / मेथी / Fenugreek चि / नुन / Salt लवं यला झिकुचा बेची सुकमेल ध्यू तेजपात चिकं तेबू दालचिनी कपू
किलाघ:त्वा:या दीप्याखं
नरेन्द्र महर्जन तिकिझ्या:वा:पौ येँ देय् छगू ऐतिहासिक सम्पदा, थीथी नखःचख: भेषभुषा, चाल चलन प्याखं, देग:, चैत्य, बहाः, ननि, चुकं जाःगु छगू खुल्ला संग्रहालयया रुपय् दनावयाच्वंगु थाय् ख: । थ्व थासम् ज्यापूतमय्गु ३२ त्वा: मध्ये छगू परम्परागत त्वा: मध्ये किलाघः छगू नं ख: । थ्व त्वा: कला संस्कृति तसकं हे तःमि ख: । छाय् धाःसा थ्व त्वालय् दीप्याखं, किसिपुलु, पायाः, कुमारी जात्रा गुरुमापायात ८८ धासा तया: भोजन याकेगु ज्या थ्व हे त्वालं याना वयाच्वंगु दु । दीप्याखनय् न्हयम्ह द्य:पिं दु । कवं, वेताः, ख्याः, दैत्य, कुमारी, भैरब, चण्डी दी प्याखंया द्य:पिं ख: । कुमारीया बहां कवं, भैरबया वहां मरु खाली सहयोगीया रुपय् बेताःयात कयातःगु दुसा चण्डीया बहां ख्याःयात कयातःगु दु अथे जूगुलिं थ्व ७ म्ह द्यःपिं मध्ये बेता: याक:चा प्याखं ल्हुइमखु । मेपिं फुक्क याकचा नं ल्हुइ पुचलय् नं प्याखं ल्हुइ । थ्व प्याखनय् न्हय्गू तालय् बाजं, म्ये, चजा, राग कया: प्याखं ल्हुइकी । थ्व प्याखं ल्हुइकीबलय् छुं नं कथंया हत्या याय्गु क्यनी मखु । थ्व प्याखनय् छुं नं प्राणीयात पोस: बीगु नामय् बहां स्याय्गु चलन नं मरु । थ्व प्याखनय् दैत्ययात स्याय्गु चलन मदु । बरु दैत्ययात क्वःथया लिना छ्वइगु चलन दु। थ्व प्याखं ल्हुइके बले द्यःपिं थीथी आशनय् थीथी मुद्राय् धिसिलासक्क ल्हा, तुति, म्ह, छ्यं संका: प्याखं ल्हुइ । थ्व प्याखं ल्हुइबलय् थीथी तासया वस: पुना, थीथी तिसा वा चुरा न्ह्याना: दबुली बाहेक मेथाय् प्याखं ल्हुइगु चलन मरु । थ्व द्यःप्याखं ल्हुइगु थासम् दीप्याखं वाहेक मेगु प्याखं ल्हुइकेगु याइमखु धइगु धापु दु । थ्व प्याखं यँया: वये न्ह्य: यँया: वइन धका: दकले न्हापां दबुली वया: कायाष्टमी खुनु प्याखं ल्हुया: विविध रुपय् प्याखं केनेगु यानाच्वंगु दु । थ्व प्याखं चले याय्त मू गुरु, नाय: समेत याना: न्हयम्ह गुरुपिं च्वना: थ्व प्याखं ल्हुइकी । थ्व प्याखं ल्हुइकीगु थःगु ब्यागलं मौलिक पह: दुगुलिं व मतुली थीथी नस्वा: व:गु पंखास्वां, कक:चा व मेमेगु स्वानं याना: दबुली मगमग बासना वय्क देशय् शान्ति अमनचैन , मेलमिलाप, महामारी ल्वय् मवय्मा धका: कामना याना: प्याखं ल्हुइगु जुगुलिं थ्व प्याखं एकचित्त जुया: सुं नं म्हं मफुम्ह मनुखं स्वल धा:सा ल्वचं कयाच्वंम्ह मनूया ल्वय् तना वनी धइगु छगू धापू दू । अथे जूगुलिं थ्व प्याखं हलिमय् बांबांलाःगु प्याखंया पुचलय् दुथ्याः वनेफू । थ्व प्याखंया ऐतिहासिक पक्षयात कया: खँ ल्हाय्गु ख: सा थ्व प्याखंया म्ये हालेबलय् श्री गुणकर राजाया नां कया: म्ये हालेगु यानाच्वंगु दु । थथे जूगुलिं संभवत: थ्व प्याखं लिच्छवीकालिन नांजाःम्ह जुजु श्री गुणकर राजाया पालंनिसे न्ह्याका वयाच्वंगु ख: कि धइगु अनुमान दु । थ थेहे पृथ्वीनारायण शाहं येँ देसय् ह:ता: याःगु इंलय् जुजु जयप्रकाश मल्ल न्हुघलय् दीप्याखं स्वयाच्वंगु व थ:गु गद्दीइ मेम्ह हे च्वन धइगु खबर वय्वं अनंतुं हे यलय् बिस्युं वंगु धइगु नं धापू दु । थ्व प्याखंया ऐतिहासिक महत्त्वबारे थ्व दीप्याखंया मूगुरु व नाय: श्री इन्द्र महर्जनयात न्यनेकने यानाबलय् थ्व प्याखं उगु जमानाय् हे देय् न्यंक महामारी ल्वय् सरे जुया: जनता धमाधम सिंनावंगु खना: जुजुया त:धंगु हे च्युता: कयादिल । छाय्धा:सा प्रजा हे मदुसा जुजु जुयागुया अर्थ दइमखु धइगु नुगलय् वना: दु:ख जुयाच्वंगु इलय् म्हगसय् दीप्याखं ल्हुया: क्यन अले व प्याखं खं थें देय्या थाय्थासय् दबुली प्याखं ल्हुइकेगु यानाब्यु धइगु देवं आदेश बी सातकि उबलेनिसें थ्व दीप्याखं क्यनेगु यानाव:गु धइगु धापु दु । थथे हे दीप्याखंया द्य:पिनि मूलभूमिकथं जामाच्च गुँयात कयात:गु दु । अन थौंतक दीप्याखं खल:त जाना: दँय् छक: पुजा या: वनेगु परम्परा न्ह्यानाच्वंगु दनि । अथेहे किलाघ: त्वालय् बिज्यापु ननिइ कवं गल्लीइ छुं ई न्ह्य:तक नं कवं हा: व: धइगु ज्याथजिथिपिनि धापू दु । दि प्याखंया पूजाविधि व प्याखंया बारे मूगुरु व नाय: श्री इन्द्र मर्हजनयात न्यनाकना स्वइबलय् थ्व प्याखं श्रावण चौथीया दिन खुन्हु कर्मचार्यपाखें नास:द्य:या थाय् आरम्भ पूजा याना: गुरुया छेंय् प्याखं स्यनी, अनं लिपा भाद्र चौथीया दिनय् नास:द्य:याथाय् घंगलासी पूजा याना: किलाघ:या बिज्यापूननी प्याखं ल्हुइकी । अनं लिपा कायाष्टमी खुन्हु नास: द्य: यात पिदने पुजा याना: किलाघ:या दबुली प्याखं ल्हुइका: यँया: जात्रा सुरु जुइन धइगु सन्देश बिइ । अनं लिपा य:सिं थनीगु दिनय् हनुमानध्वाखाया कागेश्वरी देग:या न्ह्य:ने प्याखं ल्हुकेगु याना: यँया: विधिवत् सुरु जुइ । यँया: क्व:नेया: खुन्हु कुमारी सालीबले न्हूघ:या दबुली प्याखं क्यनी । अनं थ:नेया: खुन्हु थाय्मरु व वंघ:या दबुली प्याखं ल्हुइकी । अनं लिपा नानिचाया: खुन्हु किलाघ:या दबुली प्याखं ल्हुइकेगु याना: थ्व प्याखंयात विसर्जन याइ । अले नास: द्य:याथाय् विश्राम पूजा याना: थ्व प्याखं क्वचाय्की धयादिल । मूगुरु इन्द्र महर्जनं थ्व दी प्याखंनय् द्य: ल्हाय्गु प्याखं, सुन्य ‘शान्ति प्याखं व अन्तय् लप: प्याखं ल्हुइकी धका: कनादिल । दीप्याखंयात कलान्तरतक त्यंका तय्त दीप्याखंया दुगु दबू सत:या तुरुन्त संरक्षण याय्माल, दीप्याखंया आगंछें गन दीप्याखंया द्य:पिन्त कर्माचार्यपाखे तान्त्रिक विधि प्रतिस्था याना: दी प्याखं पिकाइगु देवी शक्ति दुगु द्य:छें । मतुकय् थीथी पंखास्वां, कक:चास्वां व मेमेगु स्वां कलात्मकरुपं छाय्पीगु यानात:गु दु । गुगु स्वाँया व्यवस्था याय्त थौंकन्हय्या इलय् सिक्क थाकुगुलिं स्वाँया फुलवारी याय्त जग्गाया व्यवस्था याय्मा:गु दु । अन वना थौंकन्हय् बाजं दय्कीपि नं मदु । सरकारपाखें मा:गु बाजागाजा व्यवस्था तत्काल याय्मा:, सम्बन्धित निकायपाखें वयाच्वंगु जिन्सी सम्मान नं प्रयाप्त मजूगु व गुणस्तरीय न मजूगु खनेदु । उकियात तत्काल सुधार याय्मा:गु दु । गुरुपिन्त सांस्कृतिक भत्ता बिया: आर्थिकरुपं तिब: बिइगु ज्या याय् मा:गु दु । नत्र किलाघ:या दी प्याखं किलाघ:या ख: प्याखं थे न्हना वनेफु । अथेंतु बाजंया व्यवस्था बांलाक्क मयाय्गु ख:सा दीप्याखंनय् न्हापा म्वाय्लि पुया: प्याखं ल्हुइकेगु यानात:गु ख:सा: आ दीप्याखनय् म्वाय्लि पुइगु बन्द जुइधुंकल । अथेजूगुलिं सम्बन्धित निकायपाखें इलय् ज्या मयात धा:सा आ: वइगु पुस्तां थ्व दीप्याखं फोटो, किताब व डकुमेन्ट्रीइ जक स्वया: चित्त बुझय् याय् मालीगु अवस्था वय्फु ।
ई व भुवन खंग्व
ई समय Time सुथ बिहान Morning तिन्हिन मध्यान्ह Noon/midday न्हिन दिउँसो Afternoon सनिल/सन्ध्या साँझ Evening बहनि राती Night चान्ह मध्य रात Mid night उखुन्हु त्यसदिन That day म्हीग अस्ति day before yesterday म्हिग हिजो yesterday थौं आज Today थौं कन्हय् आजभोलि Nowadays कन्हय् भोलि Tomorrow कंस: पर्सि day after Tomorrow कन्हय् कंस: भोलिपर्सि day after Tomorrow लत्या देढ महिना one n half month दत्या देढ वर्ष one n half year नगुने परार Year before last थगुने पोहर Last year थुगुसि यो साल This year आकिओं अर्को साल Next year का:संल्हु मसान्त End day of month संल्हु संक्रान्ति First day of month तिथि तिथि Days of moon वा: हप्ता Seven days बा:छि पन्ध्रदिन Fifteen days लच्छि एकमहिना One month ला महिना Month दच्छि एक वर्ष One year भुवन Universe १.भूर्लोक भुवन २.भूवर्लोक भुवन ३.जनलोक भुवन ४.तपलोक भुवन ५.स्वर्लोक भुवन ६.महर्लोक भुवन ७.सत्यलोक भुवन ८.अतल भुवन ९.वितल भुवन १०.सुत्तल भुवन ११.तलातल भुवन १२.रसातल भुवन १३.महातल भुवन १४.पाताल भुवन दिशा नेपाली English वंता पूर्व East यौता पश्चिम West यन्ता उत्तर North इता दक्षिण South वंकुली आग्नेय कोण East-South corner येकुलि नैऋत्य कोण South-West corner यौकुलि वायव्य कोण West-North corner यंकुलि इशान कोण North-East corner ऋतु महिना Season बसन्त ऋतु चैत्र,बैशाख Spring गृष्म ऋतु जेष्ठ,असार Summer वर्षा ऋतु श्रावन,भाद्र Rainy शरद ऋतु श्रावन,भाद्र Autumn हेमन्त ऋतु मंसिर,पुष Winter शिशिर ऋतु माघ,फागुन Cold
पञ्चाङ्गया खंग्व:
ज्योतिषी शास्त्र कथं बार , तिथि , नक्षत्र , योग व करण नापं शुभ अध्ययन याय्गुयात पञ्चाङ्ग धाइ । (क) बा: बार ल्या: नेपालभाषा नेपाली १ आइतबा: आइतबार २ सोमबा: सोमबार ३ मंगलबा: मंगलबार ४ बुधबा: बुधबार ५ बिहीबा: बिहीबार ६ शुक्रबा: शुक्रबार ७ शनिबा: शनिबार (ख) तिथि शुक्लपक्षथ्व: कृष्णपक्षगा: १.पारु १.परेवा २.द्वितीया २.द्वितीया ३.तृतीया ३.तृतीया ४.चौथी ४.चौथी ५.पंचमी ५.पंचमी ६.षष्ठि ६.षष्ठि ७.सप्तमी ७.सप्तमी ८.अष्टमी ८.अष्टमी ९.नवमी ९.नवमी १०.दशमी १०.दशमी ११.एकादशी ११.एकादशी १२.द्वादशी १२.द्वादशी १३.त्रयोदशी १३.त्रयोदशी १४.चतुर्दशी १४.चतुर्दशी १५.पुन्हिं ३०.औंशी (ग) नक्षत्र १४.चित्रा १.अश्विनी १५.स्वाति २.भरणी १६.विशाखा ३.कृतिका १७.अनुराधा ४.रोहिणी १८.जेष्ठा ५.मृगशिरा १९.मूल ६.आर्द्रा २०.पूर्वषाढा ७.पुनर्वसु २१.उत्तरषाढा ८.तिष्य २२.श्रवण ९.अश्लेषा २३.धनिष्ठा १०.मघा २४.शतभिषा ११.पूर्वफाल्गुनी २५.पूर्वभाद्र १२.उत्तरफाल्गुनी २६.उत्तरभाद्र १३.हस्ता २७.रेवती (घ) योग १४.हर्षण १.विल्कुम्भ १५.वज्र २.प्रीति १६.सिद्धि ३.आयुष्मान १७.व्यतिपात ४.सौभाग्य १८.बरीयान ५.शोभन १९.परिघ ६.अतिगण्ड २०.शिव ७.सुकर्मा २१.सिध्द ८.धृति २२.साध्य ९.शूल २३.शुभ १०.गण्ड २४.शुक्ल ११.बृद्धि २५.ब्रम्ह १२.ध्रुव २६.ऐन्द्र १३.व्याघात २७.वैधृति (ङ) करण (शुक्लपक्ष) थ्व: तिथि पूर्वाद्ध उत्तरार्द्ध १.पारु किंस्तुध्न बव २.द्वितीया बालव कौलब ३.तृतीया तैतिल गर ४.चौथी वणिज भद्रा ५.पंचमी बब बालव ६.षष्ठि कौलब तैतिल ७.सप्तमी गर वणिज ८.अष्टमी भद्रा बव ९.नवमी बालव कौलब १०.दशमी तैतिल गर ११.एकादशी वणिज भद्रा १२.द्वादशी बब बालव १३.त्रयोदशी कौलब तैतिल १४.चतुर्दशी गर वणिज १५.पुन्हिं भद्रा बब (ङ) करण (कृष्ण पक्ष) गाः तिथि पूर्वाद्ध उत्तरार्द्ध १.परेवा बालव कौलब २.द्वितीया तैतिल गर ३.तृतीया वणिज भद्रा ४.चौथी बव बालव ५.पंचमी कौलब तैतिल ६.षष्ठि गर वणिज ७.सप्तमी भद्रा बव ८.अष्टमी बालव कौलब ९.नवमी तैतिल गर १०.दशमी वणिज कौलब ११.एकादशी बव बालव १२.द्वादशी कौलब तैतिल १३.त्रयोदशी गर वणिज १४.चतुर्दशी भद्रा शकुनि ३०.औंशी चतुष्पद् नाग -तिथि १५ -छगू तिथि “निगू करण” -तिथिया(बछि ई ) छगु करण पुर्वाद्ध, मेगु करण (बछि ई ) उत्तर्राद्धय् भोग याइ। नेपाल संवत् विक्रम संवत् ला महिना कछला थ्व: कार्तिक शुक्लपक्ष गा: मङ्सिर कृष्णपक्ष थिंल्ला थ्व: मङ्सिर शुक्लपक्ष गा: पौष कृष्णपक्ष पोहेला थ्व: पौष शुक्लपक्ष गा: माघ कृष्णपक्ष शिल्ला थ्व: माघ शुक्लपक्ष गा: फाल्गुन कृष्णपक्ष चिल्ला थ्व: फाल्गुन शुक्लपक्ष गा: चैत्र कृष्णपक्ष चौला थ्व: चैत्र शुक्लपक्ष गा: बैशाख कृष्णपक्ष वछला थ्व: बैशाख शुक्लपक्ष गा: जेष्ठ कृष्णपक्ष तछला थ्व: जेष्ठ शुक्लपक्ष गा: असार कृष्णपक्ष दिल्ला थ्व: असार शुक्लपक्ष गा: श्रावण कृष्णपक्ष गुँला थ्व: श्रावण शुक्लपक्ष गा: भाद्र कृष्णपक्ष ञला थ्व: भाद्र शुक्लपक्ष गा: आश्विन कृष्णपक्ष कौला थ्व: आश्विन शुक्लपक्ष गा: कार्तिक कृष्णपक्ष अनला थ्व: आश्विन शुक्लपक्ष गा: आश्विन कृष्णपक्ष अनला (महिना) : धयागु अधिक मास ( पुरुषोतम महिना ) ख: । स्वदँय् छक: वइ । राशी जातलय् च्वयात:गु नांया न्ह्य:नेया आखः १.मेष चु. चे. चो. ला. लि. लु. ले. लो. अ. २.वृष इ. उ. ए. ओ. वा. वि. वु. वे. वो. ३.मिथुन क. कि. कु. घ. ङ. छ. के. को. ह. ४.कर्कट हि. हू. हे. हो. डा. डि. डु. डे. डो. ५.सिंह म. मि. मु. मे. मो. टा. टि. टु. टे. ६.कन्या टो. प.पी. पू. ष. ण. ठ. पे. पो. ७.तुला रा. री. रु. रे. रो. ता. ती. तु. ते. ८.वृश्चिक तो. ना. नि. नू. ने. नो. या. यि. यू. ९.धनु य. यो. भा. भी. भू. ध. का. ढ. भे. १०.मकर भो.जा.जी.जू.जे.जो.ख.खि.खु.खे.खो.गा.गी ११.कुम्भ गु. गे. गो. सा. सी. सु. से. सो. द. १२.मीन दी. दू. थ. झ. ञ. दे. दो. च. ची. पात्र च्वय्त छेलीगु खंग्व ६०विकला या १ कला ६० कला या १ अंश ३० अंश या १ राशी १२ राशी या १ भगण ६० विपला या १ पला ६० पला या १ घडी ६० घडी या १ न्हु(१दिन) ७ न्हु या १ वा (१हप्ता)
गुँला पर्ब
प्रा.सुवर्ण शाक्य गुँला धर्म प्रा.सुवर्ण शाक्य नेपा: गा: छगू हलिमय् नां जां:गु धर्मकर्म, गीत, वाद्य संगीत, कला व सीप संस्कृतिं जा:गु सम्पदामय थाय् ख: । थनया पुलांगु नां जा:गु जाति नेवा: ख: । थुगु थाय्यात गथे थ:गु पनं सुरु जूगु ख: अथे हे थौंतक हे सांस्कृतिक व्यक्तित्त्वकथं न्ह्य:ने च्वं वैगु ख: । नेवा:तय् सांस्कृतिक परिचयकथं इमिगु संस्कृति धाय्गु हे आधारभूत धार्मिक जनजीवन ख: । ‘ नेपा:यात द्य:द्य:पिंगु प्रिय वासस्थान धाइ । अथे हे हलिमय् शान्ति , अहिंसा व करुणा जा:गु धर्म धका: विश्वप्रसिंद्धगु तथागत “शाक्यमुनि बुद्धया शिक्षा, उपदेशयात बुद्धधर्म धका: नाला जीवनपद्धति न्ह्याका वयाच्वंगु नेवा: जातिया धर्म हना मध्येय् गुंलाधर्म छगू विशेष इलय् विशेषकथं हनीगु पर्व जुया वयाच्वंगु दु । मनूया जीवनय् भवचक्रकथं न्हि न्ह्यानाच्वनेमा:गुयात वा: मचाय्क हिला: न्हि हनेकथं दछिया दिंयात झिंनिलाय् ब्वथला: लय्लय्पतिकं नख: चख: हना: झ्यातु मचाय्केगु उपायकथं यानात:गु दु । थुज्व:गु झिंनिलाय् झिगूगु लाकथं वइगु गुंलायात धर्ममास धका: नाला हनेच्वने यानावयाच्वंगु ख: । इशापूर्व ५८८ पाखें भगवान गौमम बुद्ध मारगणयात त्याका: सम्यकसंबुद्धत्त्व पाप्त या:गुया लसताय् हनाव:गु धार्मिक परम्पराकथंया थ्व गुंलाधर्म ख: । स्वनिगलय् यें देशय् ज्योत्तिरुप उत्पत्ति जुगु गोश्रृंग पर्वत स्वंयम्भू स्थानय् वना: बुद्धयात स्मरण याना: पाठ पूजा याना: वाद्य वादन याना: लसता प्वंकेगु चलन दुगु ख: । नेपा:या स्वनिगलय् दुगु सक्वया स्तूप, खास्ति चैत्य व प्यम्ह करुणामय व थीथी बौद्धस्थलया अनुकुल थासय् वना: श्रद्धां उत्सव हना: बुद्धगान यानाकथं उम्ह बुद्धया गुनं थ:पिने उद्धार जुइगु कामनां न्ह्यज्याय्गु थ्व पर्व ख: । मनू म्वाय्त बुद्धया कथं सद्गुणं परिपूर्ण जुइत संकल्प याइगु थ्व ई ख: । लछितक थुलं च्वना: , याइगु थ्व धार्मिक ज्याझ्व: ख: । श्रावण शुक्ल पारुनिसें भाद्रशुक्ल पारुतक हनीगुं थुगु महिनायात धर्ममास धका: जोड वियात:गु ख: । झिंछलातक जीवन व्यवहारय् च्वना: यानागु अकुशल पापकर्म, दुष्कर्मयात त्व:ता: पुण्य संचय याय्गु अधिस्थान याय्गु थ्व: महिना जूगु ख: । शील विनयया नियम पालन याय्गु , दानप्रदान याय्गु बौद्ध सम्पदात प्रदर्शन याय्गु , कला, संस्कृतिं जा:गु बुद्ध दर्शन कथंया थ्व महिना ख: । सत्य, त्रेता, द्वापर व कलि धइत:गु प्यंगू युग मध्ये अधमगुकथं कयात:गु कलियुगया उदय् जूगु दिं धका: गुंलायात कयात:गु दु । कलियुगय् जुइगु दोषयात निवारण याना: सौभाग्य लाभया लागि धर्मकर्म याय्गुया गुन दुगुलिं झिंनिगू ला मध्ये वया थुगु ला गुनला (गुंला) ख: । व्रत, उपवास च्वनेगु मद्यमास व असत्य वचनयात त्व:तेगु थ्व ई ख: । थ्व इलय् धर्मवाद्यया नामं नेकू प्वीगु, धा:, दमखिं थाय्गु अथेहे छुस्या: , भुस्या: व ता: थाना: मनूया सुषुप्त अवस्थायात जागृत याइगु ख: । थथे गुंलां नौ बाजा थाय्गु नवग्रन्थ ब्वनेगु, नौ प्रकारया बुब: नय्गु व गुजू लं फीगु आदि याना: ‘शारीरिक मानसिक सन्तुलनय् च्वना: सन्तोषमय जीवन हनेकथं जुयाच्वंगु दु । धार्मिककथं तामाङ ” शेर्षा व सँय्तसें नं थ्व गुंला पर्वयात मानय् या: । अय्ला नेवा:या संस्कृति जीवन पद्धति न्ह्यानाच्वंगु थुगु याय् थ्व पर्व नेवा:या हे छगू धर्म परम्परा जूगु दु । गुंलाभरि शुद्ध, स्वच्छ मन, वचन व कर्मया प्रतिपालन याइगुलिं तन मनं लगयज्वीगु याइगु ख: । अथे धइगु झिगुलिं इन्द्रिय अर्थात् मिखा, न्हाय्, न्हाम्पं, म्हुतु, म्ये अले ल्हा:, तुति, यौनाङ्ग, शरीर व चित्तयात होसपूर्वक वशय् तया: च्वनेगु ख: । थुगु हे मुंलाय् दूने पवित्रगु नख: चख: लानाच्वंगु दु | बासुकी क्षेत्रया नामं थुगु थाय् नेपालमण्डल धका: नां जा । थन व्यवहारय् हनीकथं अल्पबृष्टि, अनावृष्टि, अतिवृष्टि, उत्पातवृष्टि, खाण्डवृष्टि व घनघोरवृष्टि मजुसें सुवृष्टि जुया: सहकाल जुयाच्वनेमा धका: नागपूजा याइगु नागपञ्चमी ख: । श्रावण शुक्ल अष्टमी खुन्हु यल पन्ध्रा जुइगु ख: । वास: कथं क्याति त्वनेगु गुंपुन्हि ख: । सांस्कृतिक प्रदर्शनी बुद्धविहार भ्रमण याय्गु श्रावण कृष्ण द्वितीया मतया: ख: । जन्मदाताया गुण लुमंकेगु भाद्रकुष्ण औंसी झबुया ख्वा: स्वय्गु ख: । व्रत पुवंकेगु भाद्र कृष्ण पारु नुफ्यनेगु याना: सदा कालं’ स्वस्तिया कामना याना: लसता भ्यय् याय्गु आदि थुबलय् हे जुइगु ख: । थुज्व:गु कथंया विशेषतायात क:घाना: छगू इतिहास हें क्वबिया: परम्परा हना वयाच्वंपिं आचरंण शूद्धिपाखे तापाना वनाच्वन ला धैथें थौंया परिस्थिति खनेदु थें जुयावयाच्वंगु दु । अन्धपरम्परा व उखेथुखेया लहैलहैलय् जुया: धात्येंया ज्ञान गुणपाखें निवृत्त जुयावनाच्वन ला धइगु नं थौं आभास वयाच्वंगु खनेदु । थ:गु गौरवमय जातित्वया आत्मनिर्भरतापाखे तापाना: कर्किया भरय् पर्व संस्कृति हनेगु थें नं जुयावयाच्वंगु खनेदु । लछितक हनाव:गु व्रत उपवास गुबले क्वचाइ थें लछितक सेवन मयासें च्वंगु मद्यमांस नय् त्वनेगु दिं गुबलय् वइ थें धका: अधैर्य जुया: पारुभ्यय् न्याम्का: तन्न अय्ला: त्वने ला धैथे या:गु प्रवृत्ति खनेदयावयाच्वंगु दु । बौद्ध बाजं थाना: नं अय्ला:या सुरय् प्याखं ल्हुइगु, तिंतिं न्हुइगु, होहल्ला याय्गु विकृतपना ब्वलनावयाच्वंगु दु । पारु भ्यय् ला मानौं लिपा वइगु झिंछलाया पाप दुराचार न्ह्यकया: बुद्ध शिक्षाया विपरित मद्यमांसया पर्वकथं हनीगु थें जुलला धाय्थाय् दयाव:गु दु । धर्मप्रतिया होशहवास हे गुमय् जुजुं वनाच्वनला‘ धै थें जू । लछितक हंगु ब्रत ला छन्हुं हे भंग याय् थें जूगु नं वा: चाय्के मफैच्वंगु दु । थुज्व:कथं जुया: नं बुद्धदर्शनया गौरव धयाच्वंगु दु , प्यम्ह मनूया न्ह्य:ने पर्व हना धका: बुद्ध धर्मया हाँकधांकया स: थिनाच्वंगु दु । थुज्व:कथंया अधोगामी विकुतिपाखे ध्यान तया: गुन दुगु ला गुंलापर्वयात न्हापाया आशय थें तुं पुन:प्रतिष्ठा (Rehabilitation ) काय्म याय् गुकथं पला: न्ह्याके मालाच्वंगु दु । नेपा:या गौरव थुलं तय्त , बौद्ध जनजीवनया नमुना ब्वय्त गुँलापर्व थें या:गु नख: पर्वया अस्तित्व जोगय् याय्गुली सजग जुइ मा:गु खनेदु । डा. चुन्दा बज्राचार्य गुंला डा. चुन्दा बज्राचार्य स्वयम्भू पुराणकथं उबलय् नेपा:गा: लः मुनाच्वंगु छगू पुखू खः । अज्याःगु थासय् विपश्वी बुद्ध बिज्याना: पलेस्वांमा पिनाथका बिज्या:गु खः । व हे पिना बिज्याःगु पलेस्वां माय् पलेस्वां बुयाः उकिइ द्यःने धर्म धातु ज्योति रूप स्वयम्भू उत्पत्ति जुसेंलिं महाचीनं महामञ्जुश्री व वसपोलया तिरिपिं वरदा व मोक्षदापिं नापं बिज्याना: स्वयम्भूया ज्योति रूप उत्पत्ति जुगु दर्शन या: बिज्यात । चोभारया जबं खवं च्वंगु पहाडय् छखे वरदा मेखे मोक्षदायात तया: थःम्हं चोभारया पहाड थःगु खड्गं पाला: मुनाच्वंगु ल: पित छ्वयाः मञ्जुपत्तन नामं शहर दयेका बिज्यात । वरदायात तयाबिज्या:गु पहाड फूच्च: व मोक्षदायात तयाबिज्या:गु पहाड धिलाच्व नामं प्रख्यात जुल । थ्व हे ज्योति रूप स्वयम्भूयात महायान धर्मया गुरू शान्तिकराचायं स्वयम्भू महाचैत्य दयेका बिज्यात । शान्तिकराचार्य स्वयम्भू महाचैत्य निर्माण याये न्ह्यः चैत्य सेवा यायेगु परम्परा न्ह्याये घुंकल धयागु बौद्ध विद्वानतय् धापू दु । न्हापाया उगु चैत्य सेवायात हे थाैकन्हय् गुंलाधर्म धायेगु याना वयाच्वंगु खः । नेपाल संवत्या झिनिगू ला मध्यय् छगू ला श्रावण शुक्ल पक्ष पारु निसें लछि यंक बौद्धमार्गीपिसं गुंला बाजं थाना: चैत्य दर्शन याना: नाम संगीति पाठ याना: हनीगु ला गुंला खः । येँया नेवा:तय् विशेष याना: गुंला बाजं थाना: स्वयम्भ् महाचैत्यया दर्शन या: वनीगु हे गुंला धर्म ख:
