कागेश्वर महाद्य:या मेला
रत्नकाजी महर्जन तिकिझ्या: वा:पौ: स्वनिग:या उत्तरय् च्वंगु गुँ सिपूच्व धार्मिक स्थलं जा:गु थाय् ख: .। शिवपुरी राष्ट्रिय निकुञ्ज ध:का संरक्षित जुयाच्वंगु थुगु लागाय् न्याग:मणि ,शिवपुरी ,बुढानिलकण्ठ ,गोकर्ण ,सुन्दरीजललिसेंया महत्वपूर्ण थाय्त दु । थुपिं मध्ये छगू अतिकं हे धार्मिक महत्वं जा:गु थाय् ख: कागेश्वरी । क्वखं दा:गु व क्व:खिं कया: जुइगु अनिष्टं बचय् जुइगु नितिं थन भक्तजनपिं मुनिगु ख: । क्वखं दाया:जुइगु अनिष्टं बचे याइगु जुगुलिं हे थुम्ह द्य:यात कागेश्वर धा:गु ख: धइगु जनविश्वास दु । थन कगेश्वर महाद्य: उत्पति जूगु सम्बन्धय् थीथी न्यंकंबाखंत दु । छगू न्यंकं बाखं कथं महाद्य: कैलाशं तने धुंका: ब्रम्ह्मा ,बिष्णु ,इन्द्र व पार्वती महाद्य:यात मालेत वंगु इलय् थन हे च्वना: क्वखं सुचं ब्यूगु ख: । क्वखं ब्यूगु सुचंया लिधंसाये महाद्य: लूगुलिं थ्व थाय्यात कागेश्वर धा:गु धइगु अनयापिनी धापु दु । थथेहे लिच्छवीकाल थनया ल्वहँतय् छम्ह सा वया: न्हिथं दुरु छाइगु व मेम्ह सां कागेश्वरी ज:ख: दुरु छाइगु यानाच्वन । व दुरु क्वखं हया: तग्व:गु ल्वहँत्तय् छाय्गु यासेंलि थ्व देवस्थल ख: धका: कागेश्वर महाद्य: स्वंगु ख: । उगु थासय् न्हापा लुंयाम्ह हे क्व: दय्का: तयात:गु ख:सा थौंकन्हय् व तने धुंकल । उगु थासय् आ: लीया क्व: तयात:गु दु । देगलय् न्हिथंया पुजा न्ह्याकेत लिच्छवीकालनिसें हे स्वस:-प्यस: पी जग्गा गुथिकथं तयात:गु द:सां नं व जग्गा आ: मदय् धुंकल । थौंकन्हय् देग:या छुं हे आयस्ता मदु । कागेश्वरी गुथिया नांमय् ल्यं दुगु छुं जग्गा नं रैकर जुइगु प्रक्रियाय् दु । थनंलिपा देगलय् नियमित पूजा न्ह्याकेत समस्या जुयाच्वंगु स्थानीय पुजारीया धापू दु । धार्मिक,ऐतिहासिक, पर्यटकींय र पौराणिक दृष्टि महत्वपूर्ण थ्व देग:या संरक्षण याय्त सरकारं उचित ग्वाहालि याय् मा:गु स्थानीय माग दु । थ्व महाद्य:यात स्थानीय तामाङ समुंदायं थ: इष्टद्य: कथं हनावयाच्वंगु दु । तामाङ समुदायया धार्मिक विश्वासय् थ्व महाद्य:या उत्पत्ति सम्बन्धय् व्यागलं न्यंकँ बाखं दु । उकियाकथं परापूर्वकालय् थन च्वनीपिं निम्ह तामाङ बूढाबूढीपिंन्त बुँइ उब्जनी म्हो जुया: थाय् हिलेमा:गु समस्या वल । बूढाबूढी मेथाय् हे थाय् हिला: वनेत्यंबलय क्वखं ए बा मेथाय् वनेमते सा हया: लहिनादिसं धाल । अथे धासेंलि उमिसं सा लहित । बूढाबूढी लह्यूपिं साया दुरु सूगु थासं हे क्वखं दुरु यंका: ल्वहँतय् छाय्गु यासेंलि थ्व थासय् शक्ति दु . धका: कागेश्वर महाद्य: नां स्वना:पूजाआजा व दर्शन याइगु परम्परा न्ह्याकुगु बाखं दु । क्वखं यंलाथ्व अष्टमी खुनु दुरुपुइं यंका: तग्व:गु ल्वहँतय् छा:गुलिं थ्व हे दिं खुनु देग:लिक्कसं कागेश्वरी खुसिइ वया: म्व: ल्हुया: पुजाआजा या:सा क्वखं दा:गु व क्वया खिं क:गु अनिष्ट बचय् जुइगु धार्मिक विश्वास दु । क्वखं दाइगु मभिं धइगु जनविश्वास नेपा:या समाजय् ब्याप्त दु । थथे हे थुखुनु हे झिंच्यादं न्ह्य: पार्बती उत्पन्न जुसेंलि भक्तजनपिसं अन नं पूजा आजा याय्गु यानावयाच्वंगु दु । कामेश्वरीइ दंय्दसं र्देम्दस वइपिं भक्तजनपिनि ल्या: अप्वयावनाच्वंगु दु । थनया प्राकृतिक सौन्दर्यता नं तसकं न्ह्यइपुसेच्वन । कागेश्वर महाद्य:या देग:क्वाय् व च्वय् नं न्ह्यइपुगु क्वब्वालखं थन वइपिं सकसिया नुग: साली । अथेहे थनं खनेदुगु स्वनिग:या लू नं अतिकं हे नुग: सा: ।. अथेहे सिलु व न्याग:पुखू दर्शन याना: वइपिं भक्तज़नपिसं थन वया: जल मछाल धा:सा उकिया फल मदइगु धार्मिक विश्वास दु । अथेहे बौद्ध धर्मावलम्बीपिसं धा:सा कागेश्वरी महाद्य:यात गुरु माने याना: झाँक्री जुइ न्ह्यापिं न्हुपिं स्यमिपिन्त थुखुनु हे कागेश्वर महाद्य:यात साक्षी तया: गुरुमन्त्र बीगु यानावयाच्वंगु दु । कायाष्टमी खुनु थ:गु बुइं स:गु क:नि छाय् हल धा’:सा क्वखं बुइंच्वंगु क:नि नइमखु धइगु विश्वास दु। स्वनिग:या स्वंगुलिं जिल्लां जक मखु नक्वा:, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक, रसुवा, धादिङ, मकवानपुर, दोलखा सिन्धुली, रामेछापलिसेंया थासं भक्तजनपिं थन वय्गु याइ । थुगु थाय् तसकं दुर्लभ थासय् ला:गुलिं उकिया हे प्रतिमूर्तिस्वरुप हनुमानध्वाखाय् नं कगेश्वर महाद्य: देग: स्वनात:गु दु । हनुमानध्वाखाय् नं कायाअष्टमी खुनु त:जिक मेला जुइ । कागेश्वरयात धार्मिक धामकथं हे विकास याय्गु यें क्षेत्र नं २ या सांसद रामेश्वर फूयांलं धयादीग दु । उगु थासय वंगु श्रावण ७ गते वि.पि. कोइराला व पुष्पलालया नं बुदिंयात नं राजनेतात कगेश्वरी धामय् धार्मिक वन दय्केगु अभियान न्हयाकूगु दु । उबले कागेश्वरी मनोहरा नपा १० वडाया नाय: मुकुन्द गजुरेलयात नं ब्वति. काय् का: न्ह्याकुगु दु । धार्मिक बन हे दय्केगु योजना दय्कात:गु दु ।थ्व थाय्या विकास याय्त अन्तर्राष्ट्रिय पशुपति परिपथ विकास याय्गु योजना दय्कात:गु दु । थ्व थाय्या विकास याय्त काशी, पशुपति ,उत्तरगया गोकर्नेश्वर , शिवपुरी, सुन्दरीमाइ, कागेश्चरी, बज्रयोगिनी, मणिचुद, राम जानकी मन्दिर गागल, नवतनधाम थुज्व:गु थाय स्वाना: अन्तर्राष्ट्रिय पशुपति परिपथ दय्केगु योजना दय्कूगु दु । तर थुगु थाय् धा:सा मनूत कायाष्टमी बाहेक मेमेगु इलय् उलि वय् वने यानाच्वंगु मदु । थथे जूगुलिं थ्व थाय् मनोरम थाय् व धार्मिक महत्व दुगु याय् जुया: नं मं दुगु इलय वनेगु थाय् कथं विकास जूगु मदुनि । थुकिया नितिं सांसद फुयालं काशीलिसे कागेश्वरीयात स्वाय्गु पशुपतिलिसे स्वाना: यंकेगु बिचा: तयादीगु दु । स्वस्थानी ब्रत कथाय् ३४ औं ज्योतिलिंङ्गया व्याख्या यानात:गु कागेश्वरीया हे ख: । सति देवीया न्हाय्पं कुतुं वना: कागेश्वरी जुल धइगु बाखं जिं न्यनागु दु । थथे हे बुद्ध बूगु देशय् नेपालय् अन्तराष्ट्रिय बुद्ध परिपथ दय्केगु जूगु दु । थुकिया नितिं लुम्बिनि, बौद्धगया, बोद्धनाथ, जामाचो , स्वयम्भू , मणिचुद, नवबुद्ध र अफगानस्तानया वामियानतक स्वाय्गु योजना सांसद फुयालं कनादीगु दु । थथे हे थ्व थाय्या विकास याय्त लोकतान्त्रिक सहिद उद्यान गागल धका: दय्काच्वंगु दु । अन सहिदपिनि स्मृतिइ प्रतिमा व राजनेतातय्गु प्रतिमा तइगु जूगु खनेदु । अथेहे द्व:छि किलोया . जनतांया छेंय् कवाड मुंका: क्व: दय्का: तय्गु योजना दुगु व कागेश्वर महाद्य: या न्हय:ने च्वंगु स्तम्भय् १५० र्किलोया अष्ट धातुया क्व: नं तइगु जूगु दु । टोखायापिनि सक्रियताय् जुयाच्वंगु निर्माण मोहनी न्हय: हे क्वचाइगु जूगु दु ।
संकिपा
https://youtu.be/hRWTAU6TRlg https://www.youtube.com/watch?v=pBS8c_nBOqs
यँया: (यन्ध्या:)
रेवतीरमणानन्द श्रेष्ठ इन्द्रया:या ज्य:गु शब्द यन्द्या वा येंद्य: ख: | थ्व नख: यंलाथ्व द्वादशीनिसें यंलागा: त्रितिया (गातिला) तक ७/८ न्हु हनीगु ख: | यसिँ (इन्द्रध्वज सिँ ) थना: थाय्थासय् इन्द्र ब्वया: इन्द्रया पूजा वा इन्द्रया ऐरावत किसि (पुलुकिसि) या जात्रा (यात्रा) जुइगु महिना जुया: इन्द्रला,एन्दला, यंला धयाह:गु ख: | यँदे:(यन्बु) या लाय्कुली यसिँ थनीबलय् न्हापा जुजु नं बिज्याइगु २००७ साल लिपानिसें बिमज्यात | यसिँ थनिखुनु द्वादशीया बहनी, सीपिनिगु नामय् उपाखा हूवने धका: येँदे:या पुलांगु लागाया सिथंसिथं धुं धुँपाय् च्याका: अथेहे थाय् थासय् पाल्चा च्याका: देश चा:हुलेगु या: | यन्द्द्या: बेलय् गणेश , भैरब वो कुमरिया नं जात्रा जूइ | भैरबयात म्हुतुं थोँ हाय्के छिन्क दयेकात:गु छ्यं जकया भैर:द्य: (हाथोंद्य:) नं थाय् थासय् ब्वयात: | यँदे:या जुजु जयप्रकाश मल्लं यन्द्या:बेलय् कुमारीया रथ सालेगु नं चलन या:गुलिं यँय् मे:थाय् स्वया: अपो झह्झह धा: | कुमारी सा: खुनु हे पृथ्वीनारायण शाहं जयप्रकाश मल्लयात बुका: कुमारीयात सम्मान या:गुलिं नं कुमारी जात्रा त:धना च्वंगु दु । यन्द्या:बलय् मनूत यन्कीदह (इन्द्रकिल दह) स मो:ल्हुयेत वनीगु ख:| यलपाखे इन्द्रयात यन्मा:द्य:(इन्द्रमहराज द्य: ) नं धा:| यन्द्या: बिशेषयाना: समय् नया: न्ह्यइपुक च्वनेगु नख ख:| उकिं थ्वबेलय् पुन्हीखुनु छेंया च्वय् पिनेपाखे खायात:गु दलुखय् सीम्हया नामय् इन्द्रयात मत बिया: समय्बजि इनेगु वो नयेगु नं या:| अथेहे मचात “ला छकू वयेक समय् बजि” धका: छेँय छेँय् फ्वंवनेगु या:| वंशावली कथं ने.सं. १०७ पाखें यलं यँय् लायकू ल्ह्य:म्ह लिच्छबि जुजु गुणकामदेवं नं इन्द्रजात्रा न्यायेकुगु खँ दु | थुम्ह जुजुं थ:गु लायकू यलं यँय ल्ह्यया: यँदे:यात कान्तिपुर नां त:गु ख:| अथेहे थुम्ह जुजुं महालक्ष्मीया भक्त जुया: नवदुर्गा,महाकाली, रक्तिकाली आदि देविपिं स्थापना यासें इन्द्रयात्रा, कृष्णयात्रा, लाखेयात्रा, नेकू पुइगु यात्रा, ध्याच: छ्वाकेगु जात्रा आदि न्यायकेगु नं यात | कान्तिपुर नां जुयेन्ह्य: थन इन्द्रपुर नां जुयाच्वंगु न्यनेदु | नेवा: संस्कृतिया बिद्वान भाजु सत्यमोहन जोशीया खँ कथं (“नेपाली चाड् पर्ब”-इन्द्रयात्रा ) यसिँ (इन्द्रध्वज) यात हनुमान ध्वाखा (यँदे:या लायकू) या चुकय् तलेजुदे:गया न्हेवने, कामेश्वर दे:ग:या थुखे, इन्द्रपुरी दे:ग:या फ:या नापं भाद्र शुक्ल द्वादशी खुनु सुथय् शुभ मुहूर्त्तय् राजकीय सम्मान कथं बिधि पूर्बक थनेगु चलन दु | थ्व खं कथं नं यँदे:या न्हापाया नां इन्द्रपुर ख:| इन्द्रया नामं दयकात:गु पुर जुया: थन न्हापानिसें यसिँ थनेगु जात्रा न्यायेकेगु संस्कृति दु ख:धयागु सिये दु | तर इन्द्रपुर धयागु नां कान्तिपुर नां जुयेन्ह्य: गुबेलय् सुनां त:गु वा छुं जुया धयाह:गु ख: सिये मदुनि | न्ह्यागुसां गुणकामदेव स्वया: न्हापा थ्व थाय्या नां इन्द्रपुरी वा इन्द्रपुर खत | थ्व हे इन्द्रपुर शब्द ज्यला: एन्दबु ,यम्बु, अले यँ जुगु जुयेमा: गथे काष्ठमण्डपया काठमाडौँ, कीर्तिपुरया किपू जुल | अथवा इन्द्रद्य: दुगु थाय्या नामं नं थ्व थाय्यात इन्द्र धा:गु जुयेफु गथे दक्षिणकाली द्य: दुगु थाय्यात दक्षिणकाली, भद्रकाली दुगु थाय्यात भद्रकाली, बालकुमारी द्य:दुगु थाययात बालकुमारी,स्वयम्भू दुगु थाय्यात स्वयम्भू इत्यादि | अले थुगु थाय् वाचक इन्द्रया यन्द अनंलि यँ जक जुया: ज्यला वंगु नं जुयफु । अथेहे इन्द्रयात्रा शब्द ज्यला: इन्द्रया: अनंलि यन्द्या: आ: थौंकन्हे यँया: नं धयाहल | तर यँद्या: (इन्द्रया:) नख: यँदे: नाप जक स्वा:गु मखु यल आदि मे:मे:थाय् नं स्व:गु नख: ख: | थुकिया कारण थ्व नख: येँ ,यल, ख्वप (कान्तिपुर,ललितपुर,वो भक्तपुर) आदि कथं थी थी राज्यया उत्पति मजुनिगु इलय् न्हापा हे दये धुंकुगुलिं जुये मा: |
मसला
जी / जीरा / Cuminseed हिं / Asafoetida मलय् / मरिच / Blackpepper इमू / ज्वानो / Carraway seed पालु (Ginger) हलू / बेसार / Turmeric लाभा / लसुन / Garlic मल्ता / खुर्सानी / Chilli छाचा / छय्यापी / Shallot धनिया / धनिया / Coriander मी / मेथी / Fenugreek चि / नुन / Salt लवं यला झिकुचा बेची सुकमेल ध्यू तेजपात चिकं तेबू दालचिनी कपू
किलाघ:त्वा:या दीप्याखं
नरेन्द्र महर्जन तिकिझ्या:वा:पौ येँ देय् छगू ऐतिहासिक सम्पदा, थीथी नखःचख: भेषभुषा, चाल चलन प्याखं, देग:, चैत्य, बहाः, ननि, चुकं जाःगु छगू खुल्ला संग्रहालयया रुपय् दनावयाच्वंगु थाय् ख: । थ्व थासम् ज्यापूतमय्गु ३२ त्वा: मध्ये छगू परम्परागत त्वा: मध्ये किलाघः छगू नं ख: । थ्व त्वा: कला संस्कृति तसकं हे तःमि ख: । छाय् धाःसा थ्व त्वालय् दीप्याखं, किसिपुलु, पायाः, कुमारी जात्रा गुरुमापायात ८८ धासा तया: भोजन याकेगु ज्या थ्व हे त्वालं याना वयाच्वंगु दु । दीप्याखनय् न्हयम्ह द्य:पिं दु । कवं, वेताः, ख्याः, दैत्य, कुमारी, भैरब, चण्डी दी प्याखंया द्य:पिं ख: । कुमारीया बहां कवं, भैरबया वहां मरु खाली सहयोगीया रुपय् बेताःयात कयातःगु दुसा चण्डीया बहां ख्याःयात कयातःगु दु अथे जूगुलिं थ्व ७ म्ह द्यःपिं मध्ये बेता: याक:चा प्याखं ल्हुइमखु । मेपिं फुक्क याकचा नं ल्हुइ पुचलय् नं प्याखं ल्हुइ । थ्व प्याखनय् न्हय्गू तालय् बाजं, म्ये, चजा, राग कया: प्याखं ल्हुइकी । थ्व प्याखं ल्हुइकीबलय् छुं नं कथंया हत्या याय्गु क्यनी मखु । थ्व प्याखनय् छुं नं प्राणीयात पोस: बीगु नामय् बहां स्याय्गु चलन नं मरु । थ्व प्याखनय् दैत्ययात स्याय्गु चलन मदु । बरु दैत्ययात क्वःथया लिना छ्वइगु चलन दु। थ्व प्याखं ल्हुइके बले द्यःपिं थीथी आशनय् थीथी मुद्राय् धिसिलासक्क ल्हा, तुति, म्ह, छ्यं संका: प्याखं ल्हुइ । थ्व प्याखं ल्हुइबलय् थीथी तासया वस: पुना, थीथी तिसा वा चुरा न्ह्याना: दबुली बाहेक मेथाय् प्याखं ल्हुइगु चलन मरु । थ्व द्यःप्याखं ल्हुइगु थासम् दीप्याखं वाहेक मेगु प्याखं ल्हुइकेगु याइमखु धइगु धापु दु । थ्व प्याखं यँया: वये न्ह्य: यँया: वइन धका: दकले न्हापां दबुली वया: कायाष्टमी खुनु प्याखं ल्हुया: विविध रुपय् प्याखं केनेगु यानाच्वंगु दु । थ्व प्याखं चले याय्त मू गुरु, नाय: समेत याना: न्हयम्ह गुरुपिं च्वना: थ्व प्याखं ल्हुइकी । थ्व प्याखं ल्हुइकीगु थःगु ब्यागलं मौलिक पह: दुगुलिं व मतुली थीथी नस्वा: व:गु पंखास्वां, कक:चा व मेमेगु स्वानं याना: दबुली मगमग बासना वय्क देशय् शान्ति अमनचैन , मेलमिलाप, महामारी ल्वय् मवय्मा धका: कामना याना: प्याखं ल्हुइगु जुगुलिं थ्व प्याखं एकचित्त जुया: सुं नं म्हं मफुम्ह मनुखं स्वल धा:सा ल्वचं कयाच्वंम्ह मनूया ल्वय् तना वनी धइगु छगू धापू दू । अथे जूगुलिं थ्व प्याखं हलिमय् बांबांलाःगु प्याखंया पुचलय् दुथ्याः वनेफू । थ्व प्याखंया ऐतिहासिक पक्षयात कया: खँ ल्हाय्गु ख: सा थ्व प्याखंया म्ये हालेबलय् श्री गुणकर राजाया नां कया: म्ये हालेगु यानाच्वंगु दु । थथे जूगुलिं संभवत: थ्व प्याखं लिच्छवीकालिन नांजाःम्ह जुजु श्री गुणकर राजाया पालंनिसे न्ह्याका वयाच्वंगु ख: कि धइगु अनुमान दु । थ थेहे पृथ्वीनारायण शाहं येँ देसय् ह:ता: याःगु इंलय् जुजु जयप्रकाश मल्ल न्हुघलय् दीप्याखं स्वयाच्वंगु व थ:गु गद्दीइ मेम्ह हे च्वन धइगु खबर वय्वं अनंतुं हे यलय् बिस्युं वंगु धइगु नं धापू दु । थ्व प्याखंया ऐतिहासिक महत्त्वबारे थ्व दीप्याखंया मूगुरु व नाय: श्री इन्द्र महर्जनयात न्यनेकने यानाबलय् थ्व प्याखं उगु जमानाय् हे देय् न्यंक महामारी ल्वय् सरे जुया: जनता धमाधम सिंनावंगु खना: जुजुया त:धंगु हे च्युता: कयादिल । छाय्धा:सा प्रजा हे मदुसा जुजु जुयागुया अर्थ दइमखु धइगु नुगलय् वना: दु:ख जुयाच्वंगु इलय् म्हगसय् दीप्याखं ल्हुया: क्यन अले व प्याखं खं थें देय्या थाय्थासय् दबुली प्याखं ल्हुइकेगु यानाब्यु धइगु देवं आदेश बी सातकि उबलेनिसें थ्व दीप्याखं क्यनेगु यानाव:गु धइगु धापु दु । थथे हे दीप्याखंया द्य:पिनि मूलभूमिकथं जामाच्च गुँयात कयात:गु दु । अन थौंतक दीप्याखं खल:त जाना: दँय् छक: पुजा या: वनेगु परम्परा न्ह्यानाच्वंगु दनि । अथेहे किलाघ: त्वालय् बिज्यापु ननिइ कवं गल्लीइ छुं ई न्ह्य:तक नं कवं हा: व: धइगु ज्याथजिथिपिनि धापू दु । दि प्याखंया पूजाविधि व प्याखंया बारे मूगुरु व नाय: श्री इन्द्र मर्हजनयात न्यनाकना स्वइबलय् थ्व प्याखं श्रावण चौथीया दिन खुन्हु कर्मचार्यपाखें नास:द्य:या थाय् आरम्भ पूजा याना: गुरुया छेंय् प्याखं स्यनी, अनं लिपा भाद्र चौथीया दिनय् नास:द्य:याथाय् घंगलासी पूजा याना: किलाघ:या बिज्यापूननी प्याखं ल्हुइकी । अनं लिपा कायाष्टमी खुन्हु नास: द्य: यात पिदने पुजा याना: किलाघ:या दबुली प्याखं ल्हुइका: यँया: जात्रा सुरु जुइन धइगु सन्देश बिइ । अनं लिपा य:सिं थनीगु दिनय् हनुमानध्वाखाया कागेश्वरी देग:या न्ह्य:ने प्याखं ल्हुकेगु याना: यँया: विधिवत् सुरु जुइ । यँया: क्व:नेया: खुन्हु कुमारी सालीबले न्हूघ:या दबुली प्याखं क्यनी । अनं थ:नेया: खुन्हु थाय्मरु व वंघ:या दबुली प्याखं ल्हुइकी । अनं लिपा नानिचाया: खुन्हु किलाघ:या दबुली प्याखं ल्हुइकेगु याना: थ्व प्याखंयात विसर्जन याइ । अले नास: द्य:याथाय् विश्राम पूजा याना: थ्व प्याखं क्वचाय्की धयादिल । मूगुरु इन्द्र महर्जनं थ्व दी प्याखंनय् द्य: ल्हाय्गु प्याखं, सुन्य ‘शान्ति प्याखं व अन्तय् लप: प्याखं ल्हुइकी धका: कनादिल । दीप्याखंयात कलान्तरतक त्यंका तय्त दीप्याखंया दुगु दबू सत:या तुरुन्त संरक्षण याय्माल, दीप्याखंया आगंछें गन दीप्याखंया द्य:पिन्त कर्माचार्यपाखे तान्त्रिक विधि प्रतिस्था याना: दी प्याखं पिकाइगु देवी शक्ति दुगु द्य:छें । मतुकय् थीथी पंखास्वां, कक:चास्वां व मेमेगु स्वां कलात्मकरुपं छाय्पीगु यानात:गु दु । गुगु स्वाँया व्यवस्था याय्त थौंकन्हय्या इलय् सिक्क थाकुगुलिं स्वाँया फुलवारी याय्त जग्गाया व्यवस्था याय्मा:गु दु । अन वना थौंकन्हय् बाजं दय्कीपि नं मदु । सरकारपाखें मा:गु बाजागाजा व्यवस्था तत्काल याय्मा:, सम्बन्धित निकायपाखें वयाच्वंगु जिन्सी सम्मान नं प्रयाप्त मजूगु व गुणस्तरीय न मजूगु खनेदु । उकियात तत्काल सुधार याय्मा:गु दु । गुरुपिन्त सांस्कृतिक भत्ता बिया: आर्थिकरुपं तिब: बिइगु ज्या याय् मा:गु दु । नत्र किलाघ:या दी प्याखं किलाघ:या ख: प्याखं थे न्हना वनेफु । अथेंतु बाजंया व्यवस्था बांलाक्क मयाय्गु ख:सा दीप्याखंनय् न्हापा म्वाय्लि पुया: प्याखं ल्हुइकेगु यानात:गु ख:सा: आ दीप्याखनय् म्वाय्लि पुइगु बन्द जुइधुंकल । अथेजूगुलिं सम्बन्धित निकायपाखें इलय् ज्या मयात धा:सा आ: वइगु पुस्तां थ्व दीप्याखं फोटो, किताब व डकुमेन्ट्रीइ जक स्वया: चित्त बुझय् याय् मालीगु अवस्था वय्फु ।
ई व भुवन खंग्व
ई समय Time सुथ बिहान Morning तिन्हिन मध्यान्ह Noon/midday न्हिन दिउँसो Afternoon सनिल/सन्ध्या साँझ Evening बहनि राती Night चान्ह मध्य रात Mid night उखुन्हु त्यसदिन That day म्हीग अस्ति day before yesterday म्हिग हिजो yesterday थौं आज Today थौं कन्हय् आजभोलि Nowadays कन्हय् भोलि Tomorrow कंस: पर्सि day after Tomorrow कन्हय् कंस: भोलिपर्सि day after Tomorrow लत्या देढ महिना one n half month दत्या देढ वर्ष one n half year नगुने परार Year before last थगुने पोहर Last year थुगुसि यो साल This year आकिओं अर्को साल Next year का:संल्हु मसान्त End day of month संल्हु संक्रान्ति First day of month तिथि तिथि Days of moon वा: हप्ता Seven days बा:छि पन्ध्रदिन Fifteen days लच्छि एकमहिना One month ला महिना Month दच्छि एक वर्ष One year भुवन Universe १.भूर्लोक भुवन २.भूवर्लोक भुवन ३.जनलोक भुवन ४.तपलोक भुवन ५.स्वर्लोक भुवन ६.महर्लोक भुवन ७.सत्यलोक भुवन ८.अतल भुवन ९.वितल भुवन १०.सुत्तल भुवन ११.तलातल भुवन १२.रसातल भुवन १३.महातल भुवन १४.पाताल भुवन दिशा नेपाली English वंता पूर्व East यौता पश्चिम West यन्ता उत्तर North इता दक्षिण South वंकुली आग्नेय कोण East-South corner येकुलि नैऋत्य कोण South-West corner यौकुलि वायव्य कोण West-North corner यंकुलि इशान कोण North-East corner ऋतु महिना Season बसन्त ऋतु चैत्र,बैशाख Spring गृष्म ऋतु जेष्ठ,असार Summer वर्षा ऋतु श्रावन,भाद्र Rainy शरद ऋतु श्रावन,भाद्र Autumn हेमन्त ऋतु मंसिर,पुष Winter शिशिर ऋतु माघ,फागुन Cold
