फम्पिया बज्रयोगिनी जात्रा
श्रीकृष्ण मानन्धर फर्पिङ,येँ तिकिझ्या: वा:पौ फपिंङ बस्तीया उत्तर पश्चिम स्थित बन जंगलय् भगवानपिनिगु थाय् दु । पूर्वी फेदम् फनिकेश्चर, शेषनारायण देग: , वासुकी कुण्ड अले दक्षिण भागय् वज्रयोगनी माईया देग: व गोरखनाथया पालि दु । वहे च्वय् दुगु उग्रदेवी दक्षिणकाली माईया पुलांगु थासय् पिठया रुपय् कयात:गु दु । आ: वया: बज्रयोगिनी व गोरखनाथ फर्पिङया पर्यटकीय दृष्टिकोण महत्त्वपूर्ण र्केन्द्रविन्दु जुइ धुंकल । असुरा केवया नामं हे सी दु कि फर्पिङय् थाय् थासय् गुफात यक्व दु । व गुफाय् च्वना सिद्ध योगीपिं जप ध्यान याना: सिद्ध प्राप्त याइ धइगु कथन नं दु । न्हापांनिसें हे धर्म संस्कृतिया दृष्टिं तसकं वैभवशाली बौद्ध विद्वान व तान्त्रिकपिं फर्पिङय् यक्व दु । ओङयान धइगु थाय्या छम्ह नांजा:पिं आचार्यत नं वया: योगिनीया आराधना याय्गु व गुरु पद्मसम्भवं फर्पिङय् तपस्या या:गु तथ्यं याना: नं लामा, तिब्बतियनतय्सं फर्पिङयात स्वर्गद्वारया रुपय् कयात:गु दु । स्वर्गद्वारय् च्वंगु हिन्दु , बुद्धिष्टं अत्यन्त मानेयाइगु बज्रयोगिनी देग: वि.सं. २०२७ सालय् कलेवर हिला: देवीया प्रतिष्ठा या:गु विषयलय् उल्लेख नेपाल भाषा अभिलेख शिलापत्र देग:या भूइँतल्लाय् प्रवेश नापं च्वयात:गु खनेदु । थौंकन्हय् बज्रथोगिनीया पूजारी ललितपुर बुवहालया राजभाई बज्रचार्य ख: । थथे याना: बज्रयोगिनी देग:या अवस्था न्ह्याथे जूसां लोकयात उद्धार याइम्ह छम्ह माईया रुपं काइ । छगू इलय् वाफय् नं देसय् अस्तव्यस्त या:गु इलय् माइ बज्रयोगिनी दक्व प्यं चीका: लोकयात उद्धार या:गु किम्बदन्तीत नं लुयाव:गु दु । थ्व हे कारणं याना हर्ष उल्लास नापं फर्पिङय् प्रत्येक डँ गुंला (साउननिसे भदौतक) छवा:तक फर्पिङया प्रत्येक छेंखां मेमेगु वालय् स्वयां अप्व: पूजा आराधना याय्गु प्रचलन दयावयाच्वंगु दु । फपिंङय् प्राय: नेवा: जातया नव विवाहितपिं थ्व हे देगलय् वञ्जला पूजा याय्गु याइ । देवीया मूर्ति बांलाक्क क्वथीक स्वय्बलय् देपा तुति आकाशय् ल्ह्वनात:गु व जव:गु तुति भूमि चुयाच्वंगु खनेदु । जव ल्हातय् बज्रकर्तिया व खवय् पात्र धारण यानात:गु व खत्वाङ ज्वना त:म्ह देवीया जव व देपा: क्रमश: सिगिनी, व्याङ्गीनी दु । बज्रयोगीनी भगवानयात हिन्दु व बौद्ध धर्मवलम्बी दक्वसिनं समानरुपं माने याना वयाच्वंगु दु । भाद्र कृष्ण त्रयोदशी (जुग:चह्रे ) खुन्हु बज्रयोगिनीया प्रतिमा सुन्दर चल विग्रह खतय् विराजमान थाका: फर्पिङ परिक्रमा याकी । उगु मुर्ति निर्माण मजूगुलि बज्रयोगिनीया साधान याना: कलशया जक जात्रा याइ धइगु उल्लेख वंशावली दगु खनेदु । थो वया: बज्रथोगिनीयागु हे प्रतिमा मुर्तिया जात्रा याइ । जात्रा याय् छन्हु न्ह्य: गामय् च्वंपिं बाजं ज्वना: द्य: का वइबलय् पुजारीं रथय् मुर्ति तया: साधना पूजा विधि सम्पन्न याना: बाजं टोली व गुथियारतयत पाहॉकथ जलपान थाका: मुर्ति रथय् तया: नारायण डबली परम्परानिसें तया वयाच्वंगु दु । छेंय् स्वागत लसकुस पूजा याना: चच्छी भजनकृतन याइ व मत ज्याक: वइपिनिगु भिड नं दइ । कन्हय् खुन्हु सुथ सँल्हु (सक्रान्ति) गुथिया गुथियारपिं विभिन्न थासं बाजं नापं त:धंगु पूजा कया: पूजा याय्गु याइ । पूजा सिंधय् धुंका: २ बजेनिसे बज्रयोगिनीया जात्रा यक्व हे न्हयइपुसे च्वनी । फर्पिङया प्यखेरं थीथी किसिमया बाजंनापं उपस्थित जुइ । थ्व जात्राय् दक्व जातजात्तिया मिस्तय्सं थ:गु भेषभूषा श्रृंगार याना: अपसं च्वना माइया जात्रा याय् बलय् खतया न्ह्य: न्ह्य: लाइनय् च्वना: अविर धुप विशेष लावा ह्ववली । जात्राय् फर्पिङया न्हय्गु त्वालय् परिक्रमा याय्गु व न्हय्गु त्वालं काप: लाना: द्य:या जात्रा याइपिनिगु विशेष सहभागिता दइ । जात्राय् म्ह दाना: वनीपिं धर्मावलम्बीपिं यक्व हे दु । यक्व मनोरञ्जनात्मक रुपं फर्पिङया फुल्चोकी गामं ( थैली नाच) म्हिचा प्याखं क्यनीगु प्रचलन नं दु । थथे याना: जात्रा धुंकेव हानं नारायण डबलीइ वनी अले बज्रयोगीनी द्य:या खत बाजं सहित यथास्थानय् थ्यंका: जात्रा सिधय्की ।
येँयाः, दागिं व यंकीदः
येँयाः, दागिं व यंकीदः श्रीकृष्ण महर्जन येँया मौलिक नखः येँयाः खः । न्यंकं बाखं कथं स्वर्गय् इन्द्रया मांया अपसं च्वनेगु नितिं पालिजाः स्वां माःगु अले येँया मरु सतः लागाय् वया पालिजाः स्वां इन्द्रं खुया काःगु जुया ज्वना चिनातःगु खः धाइ । थ्व हे बाखंया आधारय् इन्द्रजात्रा सुरु जूगु कथं नालातःगु दु । पृथ्वी नारायण शाहं नेपाः एकिकरणया नामय् येँयाःया क्वनेयाः कुन्हु षडयन्त्रपूर्वक येँय् आक्रमण यानाः त्याकाः थः राजगद्दीइ च्वंगु खः धाइ । येँयाः नाप किलाघःया दीप्याखं, हनुमानध्वाखाय् यःसिं थनीगु नापं यःसिं क्वःथलीगु, हाथु द्यः, इन्द्र ब्वज्या, श्वेत भैरव, स्वच्छन्द भैरवनिसें थीथी भैलः द्यःया प्रदर्शन, किलाघःया पुलुकिसि प्याखं, हल्चोया पुतुवारतय्गु सवःभकु प्याखं, मजिपा लाखे प्याखं, ख्वपय् च्वंपिंसं हइगु महाकाली प्याखं, बसन्तुपुलिइ क्यनीगु दश अवतार प्याखं, हनुमानध्वाखा लागाय् मत च्याकीगु , बाखादे आजु, कुमारी तलेजुइ प्रवेश, वंघः आजु, उपाकु वनीगु, बलं भ्वय् नकीगु, कुमारी, भैरव व गणेद्यःया रथ चाःहिइकाः याइगु क्वने याः, थनेयाः नापं नानिचा याः, दागिं पिकाइगु, बौमत वनीगु नापं यक्व कथंया गतिविधि स्वानाच्वंगु दु ।धर्मिक, सामाजिक, सांस्कृतिकनिसें यक्व खँ स्वानाच्वंगु येँयाः धइगु राजनीतिक घटना नाप नं स्वनाच्वंगु अले येँया छगू महोत्सव जुयाच्वंगु खनेदु । येँयाः नाप स्वापू दुगु यक्व खँ दयां नं इन्द्र, इन्द्रया मां, यंकीदः अर्थात इन्द्र दह नाप स्वापू दुगु पक्ष नं तसकं महत्वपूर्ण खः । यंकीदः इन्द्र व दागिं नाप स्वापू दुगु धइगु नेवाः समाज दुनेया मृत्य संस्कार नाप नं स्वापू दुगु विषय खः ।मृत्यु संस्कार धाये धुनेवं थःपिनिगु पितृ अर्थात मदये धुंकूपिं अले स्वर्ग नाप नं स्वापू दुगु विषय खः । दच्छिया दुने थः मदुपिं छेँजःपिंत स्वर्गय् छ्वयेगु अले मदये धुंकूपिं मनूतय्त नापलायेगु कथं यंकिदः वनाः पितृतलिसे खँ ल्हायेगु नापनापं स्वर्गय् वनेगु निंतिं यंकीदः तक वनाः त्वःतः वनेगु नापनापं व हे यंकीदः अर्थात इन्द्र दहलय् वनाः म्वः ल्हुयाः लिहां वयेगु खः धाइ । दागिं वनीगु दागिं धइम्ह इन्द्रया मां खः धाइ । स्वर्गया जुजु इन्द्र थः मांया नितिं पालिजाः स्वां येँ देशय् वयाः काःवःगु इलय् नेवाःतय्सं ज्वनाः चिनातःगु अले इन्द्रयात मालेत वया मां दागिं येँय् वःगु खः धाइ । स्वर्गय् च्वंम्ह इन्द्रया मां हे दागिंया रुपय् वःगुलिं थः मदये धुंकूपिं मनूतय्त अर्थात पितृतय्त नं स्वर्गय् यंकेमाः धकाः दागिंया लिउलिउ वनीगु खः धाइ । उकियात हे दागिं वनेगु धाइ । दागिं धकाः इन्द्रया मां लसिंया रुप कयाः वःगु खः धाइ । येँयाःया झ्वलय् क्वनेयाः कुन्हु रथ जात्रा क्वचायेवं दागिं पिहां वइ । दागिं जुयाः पिहां वइम्ह मनुखं तुतिइ घंघला न्ह्यायेगु याइ । उकियात वायु न्ह्यायेगु धाइ । जब वायु न्ह्याइ अबलेनिसें दागिं जूम्हेस्यां सुयात नं न्ववाये मजिउ । अले वसः पुना ख्वाःपाः पुयाः येँया मरु छ्वासपाखाय् च्वंगु द्यःछेँनं दागिं पिहां वइ । सुथंनिसें नीचि याना च्वनीम्ह दागिं जुइम्हेसित वायु न्ह्याये न्ह्यः दागिं नाप नाप वये मफुपिंसं सुथंनिसें हे पुजा बिउवनी । दागिं जुयाः पिहां वयेवं दागिंयात पिखालखुइ पुजा याइ । अले जवं खवं ल्हाः ज्वनाः न्हापां थःने लागा चाःहिली । तुयुगु ख्वाःपाः पुयाः दागिं पिहां वइगु इलय् लँय् स्वयाः वनीमखु स्वर्गपाखे हे स्वयाः वनीसा छेँजः मदुपिं मनूत अर्थात बर्खि च्वनाच्वंपिं मनूत दागिंया लं कचा ज्वना वं वइत वं वइत ज्वना सकलें छस्वाः जुयाः वनी । उगु इलय् दागिं वनीपिंसं च्वकिजा ह्वला वनी अर्थात गुता बीबः ह्वला वनीगु । अथे दागिं वनीगु इलय् दकलय् न्ह्यःने मरुया किसानत अर्थात मरुया ज्यापुतय्गु तग्वःगु धिमे नापं धुन्या वनी, वयां लिउलिउ दागिं वनीसा दागिं नापनापं दच्छिया दुने मदुपिनि छेँजःपिं च्वकिजा ह्वलाः वनी । त्यंगःया कुमाः खलःत दागिं जुया वनीगु चलन दु । थुगुसी दागिं गुथिया नायः अले तःदँ न्ह्यःनिसें दागिं जुया वयाच्वनादीम्ह मंगलकृष्ण डंगोल दागिं जुयादी । दागिं जुयादीम्ह डंगोलं धयादी कथं अथे दागिं जुया वनीगु इलय् वायु न्ह्यासांनिसें छकः छकः चाइगु अले छकः छकः मचाया वनी । दागिं जुयाच्वंतले हे अज्वःगु अनुभव जुइ । थनि नीन्यादँति न्ह्यः दागिं जुया वयाच्वनादीम्ह थः अबु दानरत्न महर्जन म्ह मफुगु इलय् कका पुनारां महर्जन दागिं जुयादीगु खः । उगु इलय् दागिं जुयाः थःने चाःहिले धुंकाः क्वने मरुं कुहां वंगु इलय् बेहोश जुयादिल । अले सकलें जानाः लःलः यानाः चाःहीकल अले पुजा कायेगु यात । अबले छु जूगु खः धकाः न्यंगु इलय् पुनारां डंगोलं थःत नागया न्हाय्पनं दाःगुलिं अथे जूगु धयादिल । अन्ततः वय्कः म्ह मफत । खुला जक म्वात ।उकिं दागिं जुइगु धइगु तसकं थाकूगु खः अले नीची यानाः नियमय् च्वनेमाः धकाः मंगलकृष्ण डंगोलं धयादी । दागिं वंपिं सकलसिनं थःने क्वने चाःहिले धुंकाः ल्यंदुगु च्वकिजा अर्थात बीबः मरुया भुति सतः न्ह्यःने प्वंकेगु याइ । अनं लिपा दागिंयात लसकुस यानाः दुकाइ । अले तिनि दागिं नं पालं यायेगु ज्या याइ । थुगु कथं येँय् दागिं वनीगु क्वचाइगु खः । अथे दागिं वनीगु इलय् लाखे, सवभकु, पुलुकिसि जक मखु बौ मत तकं नापलाके मजिउ धाइ । दागिं थःने चाःहिलाः क्वनेपाखे वनीगु इलय् साय्मितय्सं बौमत थःने न्ह्याकी । अले लिपा हाकनं क्वःने वनी । बौ मत वनीगु धइगु दागिं नाप नापं वंपिं सुं नं त्वःफिगु दुला धकाः माः वनेगु खः धकाः धाइ ।दागिं वनेगु ज्या क्वचाये धुनेवं सामान्यतयाः येँया मरु हितिया पूर्वपाखे स्वयाच्वंगु ल्वहं हितिया लखं ख्वाः सिलेगु, म्वःल्हुइगु याइ । व हितिं वयाच्वंगु लः धइगु यंकिदः अर्थात इन्द्र दहपाखें वयाच्वंगु लः खः धकाः धाइ । यंकि दः अर्थात इन्द्र दह थक्वातं उत्तरपाखे, भिमढुंगां दक्षिणपाखे, नैकापं पश्चिमापाखे व नागढुंगां पूर्वपाखे च्वंगु गुँच्वय् च्वंगु छगू थाय् खः यंकिदः । पृथ्वीनारायण शाहया फौजं किपुलिइ आक्रमण याःगु इलय् किपूमितय्सं स्याना बिउम्ह कालु पाण्डेयात ल्हाकूगु थाय् धयातःगु थाय् लिक्क लाःगु धार्मिक तिर्थ स्थल धइगु इन्द्र दह खः । थौंकन्हय् चन्द्रागिरी नगरपालिका वडा नं १ लागाय् लाःगु येँयाः दागिं नाप स्वापू दुगु छगू तिर्थस्थलया रुपय् नालातःगु पुखू धइगु यंकिदः अर्थात इन्द्र दह खः ।यंकीदः लागां च्वय् पश्चिम उत्तरपाखे झंगः हिति दु । झंगःया म्हुतुं लः पिहां वयाच्वंगु हिति जुयाः हे झंगः हिति धाःगु खः । तसकं च्वय् लाःगु यंकीदः लागाय् छगू पुखू दयेकातःगु दु । पुखू लिक्क निगः ल्वहंयागु देगः दु ।व हे पुखुलिइ दागिं वना वःपिं मनूत म्वः ल्हुइगु खः । न्हापा न्हापा यंकीदः वनेगु नितिं लँ क्यनेत फय्खा, रामकोट, भिंमढुंगा लागायापिं साय्मितय्सं लँय् लँय् हे चिलाख अर्थात मूस्याः थें जुइक च्याकाः लँ क्यनातइगु खः । यंकीदः तक वनेगु धइगु स्वर्ग वनेगु अन्तिम विन्दुइ तक वनीगु कथं नालातःगु दु
सक्व देशय् येँया पुन्हिबलय् म्हितीगु लोककासा घःचाः ल्वहं
लसता सिंआंशिक शिक्षक, त्रिवि १. न्ह्यखँ नेपाः देय्या येँमहानगरं १७ किमि उत्तरपूर्वय् लाःगु नेवाःबस्ती सक्व खः । थ्व थाय् स्वनिगःया पुलांगु बस्तीमध्ये छगू खः । थ्व धार्मिक, सामाजिक, राजनीतिक रुपं महत्वं जाःगु थाय् खः । थ्व थाय्यात सक्व, साँख्व, साँखु, शंखरापुर नं धाय्गु याः । राजधानीयात खाद्यान्न व मेमेगु बस्तुत आपूर्ति याइगु थाय्मध्ये सक्व छगू महत्वपूर्णगु थाय् खः। न्हापा ल्हासा, कुती, तातोपानी (खासा) वनेत थ्व सक्वया लँ जुयाः वनी । अथे हे सिलु वनेत सक्वया लँ छ्यली । सक्व नेवाःतय्गु बाहुल्यता दुगु बस्ती खः । थन राजोपाध्याय, शाक्य, जोशी, श्रेष्ठ, वज्राचार्य, मल्ल, ज्यापु, कुमाः, गथु, छिपा, पुं, नौ, भा, साय्मि, कौ, दुँइ, नाजु, नाय्, दों, प्वः, व मेमेगु जातयापिं च्वनाच्वंगु दु । मनूया जीवन सुथांलाक्क न्ह्याकेत नय्गु, त्वनेगु, पुनेगु, च्वनेगु थाय् जक दयां मगाः । मनूया मानसिक व शारिरीक रुपं नं स्वस्थ व सवल जुइमाः । मानसिक व शारीरिकरुपं स्वस्थ व सवल जुइगु नितिं मनूतय्सं अनेक मनोरञ्जनया साधनत छ्यली । थ्वहे साधनमध्ये छगू कासा नं खः । सामान्यतया कासा धाय्बले ई छ्यानाः मनोरञ्जन याय्गु हे कासा खः । निश्चित नियम, निश्चित इलय् पूवंकीगु मनोरञ्जन याय्गु क्रियाकलाप हे कासा खः । २. लोककासा कासां शारीरिक बौद्घिक विकास याय्त ग्वहाली याइगुलिं थ्व नं जीवनया छगू अंग खः । कासा धइगु जीवनया अनुकरण खः । जीवनय् जूगु घटनाया नक्कल यानाः कासाया सृजना जुयाच्वनी गथे कि भ्वय्कासा, रथ दय्काः म्हितीगु कासा, घःचाः कासा आदि । भूगोल अनुसार, राजनैतिक, आर्थिक, सामाजिक, भाषिक आदि अवस्थाय् नं कासा पानाच्वनी । थीथी जातिया थःथःगु हे लोककासा दयाच्वनी । लोककासा धाय्बले छगू पुस्तां मेगु पुस्तायात हस्तान्तरण यानाः वःगु कासा खः । वा झी पुर्खां झीत नासोया रुपय् बियाथकूगु कासा खः । बाज्याबराजुं स्वनातःगु कासायात लोककासा वा परम्परागत कासा धाइ । व थज्याःगु लोककासा व्यक्तिगत जुइमखु समुदायया हे जुइ । कासापाखें हे झीगु इतिहास क्यनाच्वनी । कासाय् दुने सामाजिक, कलात्मक, नैतिक आदि शिक्षा तप्यंक मखुसां अप्रत्यक्ष रुपं स्यनाच्वंगु दु । थ्व हे लोककासाया विशेषता खः । झीगु देश कृषिनाप सम्बन्धित जुयाच्वंगुलिं अप्वः धयाथे कासात कृषिनापं सम्बन्धित जुयाच्वनी । न्हापा न्हापा धेबाया उलि महत्व मदुगु व बस्तुया महत्व अप्वःगुलिं बस्तुयात हे धेवाया रुपय् बिनिमय याइगु खः । मौसम अनुसार छु छु वस्तु उत्पादन जुइ वहे वस्तु छ्यलाः म्हितेगु याइ । गथे कि आमलिपु, बस्पति, चुरिया कुचा, अःपा कुचा आदि । छगू इलय् म्हितिगु कासा मेगु इलय् पानाच्वनी । छगू हे कासा म्हितेगु साधन लिसे नेवाः समाजय् ईयात, थाय्यात, जातजातियात ल्वय्क कासा निर्माण जुयाच्वंगु दु । थज्यागु कासाय् थाय्कथं पानाच्वंगु दु । ३. घःचाः ल्वहं कासा येँयाःपुन्हिबलय् सक्वय् छगू घःचा ल्वहंकासा म्हिती । थ्व कासा मेगु इलय् म्हिती मखु । एकादशीनिसें (दलुचाय् मतः बीखुन्हु निसें) पुन्हितक जक म्हिती । माःगु सामान ग्वःलाःगु ल्वहं थाय् चकंगु थाय् वा चुक कासामि कम्ति नं खुम्ह मखुसा च्याम्ह विधि थ्व कासा निथिकं म्हितीक. च्याम्ह कासामिख. स्वम्ह कासामि क. च्याम्ह कासामि ० चकंगु थाय् वा चुकय् च्याम्ह कासामि च्वनी० प्यम्ह फेतुनाः प्यम्ह दनेगु० फेतुपिं प्यम्ह कासामिं घःचाः ल्वहंतय् थःगु निपाः तुति तयाः फेतुइगु० दनाच्वंपिं प्यम्हसिनं फेतुना च्वंपिनिगु ल्हाःज्वनेगु अले चाःहुइकेगु० थुकथं चाःहुइका यंकेबलय् यदि घःचाः ल्वहंतय् तुति तयाः म्हिताच्वंम्हसिनं तुति लिकात धाःसा व कासामि व कासां पिहां वनी(आउट जुइ) वा व दना मेम्ह दनाच्वंम्ह फेतुना म्हिती ।थुकथं पालंपा म्हिता वनी । ख. स्वम्ह कासामि घःचाः ल्वहंया दथुइ छम्ह कासामि फेतुइ निम्हस्या फेतुना च्वंम्हसिया निपाः ल्हाः ज्वनाः चाहुइकी । थुकथं चाःहुइका यंकीबलय् यदि फेतुना च्वंम्ह कासामि घःचाः ल्वहतं कुतुंवल धाःसा व कासां पिहां वनी अले मेम्ह कासामिया पाःवइ । ४. अन्तय् येँयाःबलय् सक्वय् म्हितीगु थुगु घःचाः ल्वहं कासा थौंकन्हय् उस्त खनेमन्त । कुंकुलामय् सुलाच्वंगु थज्याःगु परम्परागत कासायात निरन्तरता बीमफुत धाःसा नेवाःसम्पदा हे धरापय् लाय्फु । मौलिक सम्पदायात निरन्तरता बीफुसा जक भावीपुस्तायात सकुशल हस्तान्तरण याय्फइ । थज्याःगु अमूल्य सम्पदायात राज्यस्तरं हे विशेष अध्ययन अनुसन्धान यानाः अभिलेखीकरण याय्माःगु थौंया आवश्यकता खः ।
कालेश्वर महाद्य:या जात्रा
रविन्द्र महर्जन तिकिझ्या:वा:पौ यें देशय् येँया: पुन्हि न्याय् की थें तु यलय् प्याङ गामय् धा:सा इमिगु मौलिक जात्रा हना वयाच्वंगु दु । येंया: पुन्हिया झ्वलय् कालेश्वर महाद्य:या जात्रा हे इमिगु त:धंगु जात्रा ख: । कालेश्वर महाद्य:या जात्रा येंया: पुन्हिया दिनं निसेंहे शुरु जुइ । कालेश्वर महाद्य:यात प्याङ्गगांयापिं मनुतय्सं आराध्यदेव धका: माने यानावयाच्वंगु दु । अथेजूगुलिं इमिसं कालेश्वर महाद्य:यात थ:पिनिगु दुगुद्य: कुलदेवता हे माने याना: पुजा यानावयाच्वंगु दु । थुबले बांलाकात:गु ख:यात प्याङ्गगांया छेंखाछेंखा पतिकं चाहिकी । जात्राया इलय् हे पुजा याइम्ह मनुखं गं थाना: च्वाम्बलं गाय्केगु ज्या तकं जुइ । परम्परागत बाजं नापनापं चिलाखया ल्यूल्यू द्य: ख: जात्रा न्ह्याइ । द्य: तइगु छें खुलाय् छक: छक: याना: कालेश्वर महाद्य:या भुतिं तइगु जुइ । जात्राया झ्वलय् हे गांयापिं मनुतय्सं थाय् थासय् कालेश्वर महाद्य: पुजा याय्गु नं याइ । थ्व इलय् हे गांया थी थी थासय् च्वंपिं सिंया पुलांपिं द्य:पिं हया: दबुलिइ व्वय्गु चलन नं प्याङ्ग गामय् दु । जात्रा जुया च्वंगु ई ज्व:छि थथे सिंया द्य:पिन्त ब्वया तइ । येंया: पुन्हिया इलय् येंया इन्द्रद्य: भैल:द्य:पिन्त ब्वयात: थें तुं प्याङ्ग गामय् थथे द्य: पिन्त ब्वय् हइ । हनुमानध्वाखा कालमैरव न्ह्य:ने लाय्कुलिं य:सिं थना येंया: शुरू याइ सा थन गामय् नं निगू थासय् य:सिं थना: जात्रा न्याय्की । वहे दिनं थ:थितिपिन्त नखत्या स:ता: नकी । थ्व हे इलंनिसे हे लाखे प्याखं न ल्हुइकी थथे जात्रा शुरू जूगु स्वन्हु खुन्हु थन परम्परागत द्य: प्याखं नं ल्हुकी । थौंकन्हय् बजेट मगा:गु कारणं याना हे थथे थीथी द्य:पिनिगु प्याखं चले मजुया वंगु खनेद । न्हापा न्हापा येंया: लायकुलिइ तकं वया: जुजुपिन्त थ्व प्याखं क्यनेगु जुया च्वंगु दु । थथे प्याङ्ग गांया थ:गु हे म्हसीकां जा:गु प्याखंया अस्तित्व हे मदुगुलिं छगू ला दु:खया हे खँ ख:। पुन्हिया दिंनं कालेश्वर महाद्य:या झ:झ: धाय्क हे ख: जात्रा जुइ । थ्व दिनय् अन गाँयापिं मनुतय्सं खतय् च्वंम्ह महाद्य:या पुजा आजा याय्त ज्या मयासे सां मानय् याइ । मोहनी स्वन्ति स्वया: त:धंक थ्व जात्रा हनीगु जूगुलिं न भव्य रूपं हनेगु यांनावयाच्वंगु ख: । प्याङ्ग गांयापि त:मिचीमि दक्व जाना: सुख जुइमा धका: कामना नं याय्गु याइ । थथे कामना याइबलय् छम्ह मनू व छगू परिवारया जक इच्छा पूरा जुइमा मधासे प्याङ्गगांयापिं फुकं मनूतय्लिसें देय् / राष्ट्रयागु हित जुइमा धका कामना याय्गु चलन नं दु । अन्नबाली बांलाय्मा, यक्व उब्जनी जुइमा, सुयातं ल्वचं मकाय्मा छु नं दु:ख मलाय्मा , अकालं मथिइमा धका: तकं प्रार्थना याइ । थथे प्याङ्ग गामय् च्वपिं मनूतय्गु म्हसिका कथं नं छगू समुह मिलय् जुया मौलिक थासय् मौलिक जात कथं थ:गु संस्कृति संस्कार व समाजय् च्वना थ्व जात्रा याय्गु याइ । थ्व जात्रा खुनु द्य:ख:यात त्वा: त्वालय् छेंखा छेंखा पतिकं चाहिका: महाद्य:या भक्ततय्त दर्शन याकी । मेमेबलय् धा:सा मनूत देगलय् देगलय् वना: पुजाया:वनीसा जात्राया इलय् द्य: स्वयम् छेंय् छेंय् वना: दर्शन व्यू वनी ।थथे द्य: छेंय् छेंय् पतिकं चाहिलीगुया अर्थ ख:मनुतय्गु सुखदुख न्यनेकनेया लागि थथे चाह्यू वंगु धैगु खंय् इमित विश्वास दु । प्याङ्ग गांयापिं मनुतय्गु बुईं स:गु अन्न, सि नं महाद्य:यात छाय् हइगु चलन दु । अथे छाय् हइबलय् ई कथंया सि व बूब:, तुसि, फसि, आलु बखरा, आमासि, पासि, सन्त्रासि, मेवा, केरा, लौका थेंज्या:गु वस्तुत नं छाय् हइ । च्वख मनं छाय् ह:गु चीज दक्व द्य:या प्रसाद जुइ । मेमेगु जात्राय् द्य:पिन्त पशुबली बिइगु चलन दु धा:सा थ्व जात्रा मशुबली बिइमखु । पशुबली बिया मनुतय्गु इच्छा पुवनी मखु धइगु विश्वासकथं थुगु जात्राय् बलि बिइगु चलन हे मदु । थुकथं जात्रा ज्व:छि थ्वँ , अयला: ला, न्या तकं नय् मज्यगु चलन दु । छगू कथंया अपसं च्वना: हे थ्व जात्रा मानय् याइगु ख: । द्य:दुकाइगु वा जात्रा क्वचाय्किगु इलय् बाल्मो गुथिया मनूतयसं परम्परागत छगू प्याखं क्यनी । थ्व प्याखं मेमेगु प्याखं स्वया: पा: नापं प्याखं चान्हय् क्यनीगु जुइ । थ्व हे इलय् य:सिं क्व:थली, जात्रा क्वचाइ । थ्व जात्रा गबले निसें शुरू जुगू धैगु छु नं इतिहास व अभिलेख धा:सा आ:तक लुइके फुगु मदुनि । तर स्थानीय श्रद्धा थुगु जात्रायात थौंतक निरन्तरता बियावयाच्वंगु दनि ।
कागेश्वर महाद्य:या मेला
रत्नकाजी महर्जन तिकिझ्या: वा:पौ: स्वनिग:या उत्तरय् च्वंगु गुँ सिपूच्व धार्मिक स्थलं जा:गु थाय् ख: .। शिवपुरी राष्ट्रिय निकुञ्ज ध:का संरक्षित जुयाच्वंगु थुगु लागाय् न्याग:मणि ,शिवपुरी ,बुढानिलकण्ठ ,गोकर्ण ,सुन्दरीजललिसेंया महत्वपूर्ण थाय्त दु । थुपिं मध्ये छगू अतिकं हे धार्मिक महत्वं जा:गु थाय् ख: कागेश्वरी । क्वखं दा:गु व क्व:खिं कया: जुइगु अनिष्टं बचय् जुइगु नितिं थन भक्तजनपिं मुनिगु ख: । क्वखं दाया:जुइगु अनिष्टं बचे याइगु जुगुलिं हे थुम्ह द्य:यात कागेश्वर धा:गु ख: धइगु जनविश्वास दु । थन कगेश्वर महाद्य: उत्पति जूगु सम्बन्धय् थीथी न्यंकंबाखंत दु । छगू न्यंकं बाखं कथं महाद्य: कैलाशं तने धुंका: ब्रम्ह्मा ,बिष्णु ,इन्द्र व पार्वती महाद्य:यात मालेत वंगु इलय् थन हे च्वना: क्वखं सुचं ब्यूगु ख: । क्वखं ब्यूगु सुचंया लिधंसाये महाद्य: लूगुलिं थ्व थाय्यात कागेश्वर धा:गु धइगु अनयापिनी धापु दु । थथेहे लिच्छवीकाल थनया ल्वहँतय् छम्ह सा वया: न्हिथं दुरु छाइगु व मेम्ह सां कागेश्वरी ज:ख: दुरु छाइगु यानाच्वन । व दुरु क्वखं हया: तग्व:गु ल्वहँत्तय् छाय्गु यासेंलि थ्व देवस्थल ख: धका: कागेश्वर महाद्य: स्वंगु ख: । उगु थासय् न्हापा लुंयाम्ह हे क्व: दय्का: तयात:गु ख:सा थौंकन्हय् व तने धुंकल । उगु थासय् आ: लीया क्व: तयात:गु दु । देगलय् न्हिथंया पुजा न्ह्याकेत लिच्छवीकालनिसें हे स्वस:-प्यस: पी जग्गा गुथिकथं तयात:गु द:सां नं व जग्गा आ: मदय् धुंकल । थौंकन्हय् देग:या छुं हे आयस्ता मदु । कागेश्वरी गुथिया नांमय् ल्यं दुगु छुं जग्गा नं रैकर जुइगु प्रक्रियाय् दु । थनंलिपा देगलय् नियमित पूजा न्ह्याकेत समस्या जुयाच्वंगु स्थानीय पुजारीया धापू दु । धार्मिक,ऐतिहासिक, पर्यटकींय र पौराणिक दृष्टि महत्वपूर्ण थ्व देग:या संरक्षण याय्त सरकारं उचित ग्वाहालि याय् मा:गु स्थानीय माग दु । थ्व महाद्य:यात स्थानीय तामाङ समुंदायं थ: इष्टद्य: कथं हनावयाच्वंगु दु । तामाङ समुदायया धार्मिक विश्वासय् थ्व महाद्य:या उत्पत्ति सम्बन्धय् व्यागलं न्यंकँ बाखं दु । उकियाकथं परापूर्वकालय् थन च्वनीपिं निम्ह तामाङ बूढाबूढीपिंन्त बुँइ उब्जनी म्हो जुया: थाय् हिलेमा:गु समस्या वल । बूढाबूढी मेथाय् हे थाय् हिला: वनेत्यंबलय क्वखं ए बा मेथाय् वनेमते सा हया: लहिनादिसं धाल । अथे धासेंलि उमिसं सा लहित । बूढाबूढी लह्यूपिं साया दुरु सूगु थासं हे क्वखं दुरु यंका: ल्वहँतय् छाय्गु यासेंलि थ्व थासय् शक्ति दु . धका: कागेश्वर महाद्य: नां स्वना:पूजाआजा व दर्शन याइगु परम्परा न्ह्याकुगु बाखं दु । क्वखं यंलाथ्व अष्टमी खुनु दुरुपुइं यंका: तग्व:गु ल्वहँतय् छा:गुलिं थ्व हे दिं खुनु देग:लिक्कसं कागेश्वरी खुसिइ वया: म्व: ल्हुया: पुजाआजा या:सा क्वखं दा:गु व क्वया खिं क:गु अनिष्ट बचय् जुइगु धार्मिक विश्वास दु । क्वखं दाइगु मभिं धइगु जनविश्वास नेपा:या समाजय् ब्याप्त दु । थथे हे थुखुनु हे झिंच्यादं न्ह्य: पार्बती उत्पन्न जुसेंलि भक्तजनपिसं अन नं पूजा आजा याय्गु यानावयाच्वंगु दु । कामेश्वरीइ दंय्दसं र्देम्दस वइपिं भक्तजनपिनि ल्या: अप्वयावनाच्वंगु दु । थनया प्राकृतिक सौन्दर्यता नं तसकं न्ह्यइपुसेच्वन । कागेश्वर महाद्य:या देग:क्वाय् व च्वय् नं न्ह्यइपुगु क्वब्वालखं थन वइपिं सकसिया नुग: साली । अथेहे थनं खनेदुगु स्वनिग:या लू नं अतिकं हे नुग: सा: ।. अथेहे सिलु व न्याग:पुखू दर्शन याना: वइपिं भक्तज़नपिसं थन वया: जल मछाल धा:सा उकिया फल मदइगु धार्मिक विश्वास दु । अथेहे बौद्ध धर्मावलम्बीपिसं धा:सा कागेश्वरी महाद्य:यात गुरु माने याना: झाँक्री जुइ न्ह्यापिं न्हुपिं स्यमिपिन्त थुखुनु हे कागेश्वर महाद्य:यात साक्षी तया: गुरुमन्त्र बीगु यानावयाच्वंगु दु । कायाष्टमी खुनु थ:गु बुइं स:गु क:नि छाय् हल धा’:सा क्वखं बुइंच्वंगु क:नि नइमखु धइगु विश्वास दु। स्वनिग:या स्वंगुलिं जिल्लां जक मखु नक्वा:, सिन्धुपाल्चोक, काभ्रेपलाञ्चोक, रसुवा, धादिङ, मकवानपुर, दोलखा सिन्धुली, रामेछापलिसेंया थासं भक्तजनपिं थन वय्गु याइ । थुगु थाय् तसकं दुर्लभ थासय् ला:गुलिं उकिया हे प्रतिमूर्तिस्वरुप हनुमानध्वाखाय् नं कगेश्वर महाद्य: देग: स्वनात:गु दु । हनुमानध्वाखाय् नं कायाअष्टमी खुनु त:जिक मेला जुइ । कागेश्वरयात धार्मिक धामकथं हे विकास याय्गु यें क्षेत्र नं २ या सांसद रामेश्वर फूयांलं धयादीग दु । उगु थासय वंगु श्रावण ७ गते वि.पि. कोइराला व पुष्पलालया नं बुदिंयात नं राजनेतात कगेश्वरी धामय् धार्मिक वन दय्केगु अभियान न्हयाकूगु दु । उबले कागेश्वरी मनोहरा नपा १० वडाया नाय: मुकुन्द गजुरेलयात नं ब्वति. काय् का: न्ह्याकुगु दु । धार्मिक बन हे दय्केगु योजना दय्कात:गु दु ।थ्व थाय्या विकास याय्त अन्तर्राष्ट्रिय पशुपति परिपथ विकास याय्गु योजना दय्कात:गु दु । थ्व थाय्या विकास याय्त काशी, पशुपति ,उत्तरगया गोकर्नेश्वर , शिवपुरी, सुन्दरीमाइ, कागेश्चरी, बज्रयोगिनी, मणिचुद, राम जानकी मन्दिर गागल, नवतनधाम थुज्व:गु थाय स्वाना: अन्तर्राष्ट्रिय पशुपति परिपथ दय्केगु योजना दय्कूगु दु । तर थुगु थाय् धा:सा मनूत कायाष्टमी बाहेक मेमेगु इलय् उलि वय् वने यानाच्वंगु मदु । थथे जूगुलिं थ्व थाय् मनोरम थाय् व धार्मिक महत्व दुगु याय् जुया: नं मं दुगु इलय वनेगु थाय् कथं विकास जूगु मदुनि । थुकिया नितिं सांसद फुयालं काशीलिसे कागेश्वरीयात स्वाय्गु पशुपतिलिसे स्वाना: यंकेगु बिचा: तयादीगु दु । स्वस्थानी ब्रत कथाय् ३४ औं ज्योतिलिंङ्गया व्याख्या यानात:गु कागेश्वरीया हे ख: । सति देवीया न्हाय्पं कुतुं वना: कागेश्वरी जुल धइगु बाखं जिं न्यनागु दु । थथे हे बुद्ध बूगु देशय् नेपालय् अन्तराष्ट्रिय बुद्ध परिपथ दय्केगु जूगु दु । थुकिया नितिं लुम्बिनि, बौद्धगया, बोद्धनाथ, जामाचो , स्वयम्भू , मणिचुद, नवबुद्ध र अफगानस्तानया वामियानतक स्वाय्गु योजना सांसद फुयालं कनादीगु दु । थथे हे थ्व थाय्या विकास याय्त लोकतान्त्रिक सहिद उद्यान गागल धका: दय्काच्वंगु दु । अन सहिदपिनि स्मृतिइ प्रतिमा व राजनेतातय्गु प्रतिमा तइगु जूगु खनेदु । अथेहे द्व:छि किलोया . जनतांया छेंय् कवाड मुंका: क्व: दय्का: तय्गु योजना दुगु व कागेश्वर महाद्य: या न्हय:ने च्वंगु स्तम्भय् १५० र्किलोया अष्ट धातुया क्व: नं तइगु जूगु दु । टोखायापिनि सक्रियताय् जुयाच्वंगु निर्माण मोहनी न्हय: हे क्वचाइगु जूगु दु ।
संकिपा
https://youtu.be/hRWTAU6TRlg https://www.youtube.com/watch?v=pBS8c_nBOqs
