परम्परागत नेवाःछेँ
परम्परागत नेवाःछेँ नेवाःछेँया वास्तु परम्परागत नेवाःछेँ परम्परागत नेवाःछेँया विशेषता व महत्व Sabindra Maharjan मतिना स्वलापौ परम्परागत नेवाः शैलीया छेँ नेपाःया हे कलाकौशल व प्रविधिया उत्कृष्ट नमूना खः । नेवाःतय् छेँ दनेगु प्रविधिया अध्ययन यातधाःसा नेवाःत धैपिं कलाकौशल व प्रविधिया क्षेत्रय् गुलितक च्वन्ह्याः धैगु खँ प्रष्ट सीदइ । छेँ दय्केगु ज्याय् प्रारम्भिक चरणनिसेंं छेँ दय्केगु ज्या पूर्णरूपं सम्पन्न मजूतले थीथी धार्मिक व सांस्कृतिक संस्कार नं स्वानावयाच्वंगु दइ । थुकिं यानाः नेवाःत धर्म व संस्कृतिप्रति नं अतिकं हे आस्थावान् खः धकाः प्रष्ट याइ । सामान्यतया छेँयात जगसिबें च्वय्या भाग वा तल्लाया आधारय् प्यब्वय् ब्वथलातःगु दु – १. छेलि—मूलुखां दुहांवनेवं वइगु भाग छेलि खः । छेली पशुपालन याय्गु व बुँज्यासम्बन्धी ज्याभःत तय्गु याइ । छेलिया छगू कुनय् तलय् थाहांवनेगु स्वाहाने तयातइ । २. मातँ— छेलिसिबें च्वय्या भाग मातँ खः । थुगु तल्लाय् द्यनेगु कोथा व धुकूकोथा जक जुइ । धुकूकोथा धैगु अन्न भण्डार व द्यः तय्गु कोथा खः । ३. च्वतँ — मातँसिबें च्वय् च्वंगु भाग च्वतँ खः । सुं पाहां वःसा मुनाः खँ ल्हाय्त ज्याछिंक खुल्लारूपं च्वत दय्कातइ । ४. बैगः — च्वतँसिबें च्वय्या तल्लायात बैगः धाइ । विशेष यानाः थन भूतुकोथा व आगंद्यः तइगु कोथा जक जुइ । परम्परागत नेवाःछेँया संरचनात्मक वास्तुशैली स्वय्बलय् थुकथं प्यंगू तल्लाय् ब्वथलातःगु दइ । मेमेगु समुदायया छेँसिबें नेवाःतय्गु छेँया स्वरूप विशेषरूपं पाःगु खनेदइ । विशेष यानाः नेवाः वास्तुशैलीया छेँय् लँसिबें करिब डेढ–दुई फिट च्वय् मूलुखा तयातःगु दइ । छेँया छचाःखेरं प्रदक्षिणापथ थें फः दय्काः उकी अप्पा वा ल्वहँतं सियातइ । मूलुखाया जवंखवं तिकिझ्याः तयातइ । मूलुखाया जाः साढे ५ फिटनिसें ६ फिट जक जुइ । मूलुखाय् निपा खापा व्हनातःगु दइ । छेँया दुने अंगलय् ग्वाखुंचा वा दराज थें दय्कातइ । पिनेया अंगःसिबें करिब ३ या ४ फिट धलिं पिहांवयाः उकी बार्दली दय्कातइ । न्हापांगु तल्ला मातँया दथुइ तःपाःगु तिकिझ्याः तयातइ । वयां च्वय् च्वतँया भागय् थीथी कलात्मक तःपाःगु झ्याः तयाः वया जवंखवं चीपाःगु चाय्केज्यूगु झ्याः तयातइ । छेँ दनेगु प्रक्रियाया लिपांगु चरण पलिं चीगु ज्या खः । दकलय् च्वय् बैगलय् दथुया भाग थकयाः न्ह्ःयःने–ल्यूने पाःलुइकाः पलिं चीगु याइ । पलिं चीबलय् पिनेया अंगःसिबें करिब साढे दुइ–तीन फिट पाखा पिहांवइ । पलिं चीबलय् पली भौप्वाः व माकःपलि तइ । नेवाः वास्तुशैली छेँया कलात्मक पक्ष परम्परागत नेवाः वास्तुशैलीया छेँय् कलाकौशल व सीपया उत्कृष्ट नमूना प्रदर्शन जुयाच्वंगु दइ । विशेष यानाः छेँया न्ह्यःनेया भागयात कलात्मकरूपं ब्वय्गुु कुतः जुयाच्वनी । गथेकि, मूलुखाय् शुभ–मंगलया चिंकथं पूर्णकलश, शिव–पार्वती, चन्द्र, सूर्य, गणेश, कुमार आदिया चित्र तय्गु याइ । अथे हे सूद्र्यःया जः व फय्या नितिं प्रयोग जुइगु तिकिझ्याः विशेष कलात्मक व सुन्दर जुइ । च्वतँया तःपाःगु झ्याः नं कलात्मक जुइ । कलात्मकताया आधारय् सँझ्याः, विमानझ्याः, गाःझ्याः आदि थीथी प्रकारया झ्याः दु । पौया भार फइगु तुनाःसिँइ नं थीथी जीवजन्तु व स्वांया बुट्टा कियाः कलात्मक रूप बियातइ । थां (पिलर) दिकेत तइगु ईल्वहँतय् नं सल वा सिंहया किपाः कियातइ । थामय् नं कलश, स्वां व मेमेगु बुट्टा कियातइ । थथे थीथी बुट्टा कियाः कलात्मक रूप बीगुली नं थःथःगु हे धार्मिक आस्थाया खँ व दार्शनिक पक्ष दयाच्वनी । सदां मातृस्नेह दयाच्वनेमा धैगु आशिका यानाः मूलुखाय् दुरुपाःया आकृति तयातइगु खःसा थःगु छेँय् सुयागुं बांमलाःगु मिखा मवनेमा धैगु उद्देश्यं ततःग्वःगु मिखाया आकृति तइगु खः । अथे हे छेँया छचाःखेरं नागया आकृति बांलुइकाः सिँ वा अःपाया कार्नेश तलकि नागराजं छेँया रक्षा याइ धैगु विश्वास दु । नेवाः छेँया धार्मिक पक्ष नेवाः वास्तुशैलीदुने धार्मिक तत्वया विशेष थाय् दु । नेवाः समुदायया हरेक गतिविधि नं धर्मं पे्ररित जुयाच्वंगु दइ । छेँ धइगु थः च्वनेगु थाय् वा वाःफसं सुरक्षित जुइक च्वनेगु थाय् जक मखु द्यःतय्गु देगः थें पवित्र थाय् नं खः । पुलांगु छेँया मूलुखा चीजाः जुइगुया दार्शनिक पक्ष थ्व हे खः । अथे जुयाः पिने पिहांवनेबलय् वा पिनें छेँय् दुहांवय्बलय् छेँया मूलुखा भागि याय्गु व गनं वनावय्धुंकाः लकां त्वःताः जक तलय् वनेगु परम्पराया विकास जूगु खः । थः च्वनेगु, थःत आश्रय बियातःगु छेँप्रति छ्यं क्वछुइगु धैगु श्रद्धा, भक्ति व समर्पण खः । छेँया कोथा ब्वथलीबलय् बैगलय् आगंद्यःया लागि कोथा दय्केगु प्रचलन दु । वास्तुशास्त्रकथं पूजाकोथा ईशान कोण (उत्तर–पूर्व) व उत्तर दिशाय् तइ । छेली पशुपालनया लागि थाय् दइसा पिनेया अंगः वा पाखाय् झंगःपंक्षीया बसोबासया लागि धकाः प्वाः दय्काः थाय् दय्कातइ । थ्व छगू धार्मिक आस्थाकथं मेपिं पशुपंक्षीयात नं संरक्षण याय्गु भावनाया प्रतिबिम्ब खः । नेवाः छेँया सामाजिक पक्ष नेवाःतय्गु बस्ती छथाय् गुच्चमुच्च जुयाच्वनी । छखा छेँे मेगु छेँनाप स्वानाच्वनी । उकथं स्वानाच्वंगु निखा छेँया दथुइ ल्हाः छपा न्ह्यनीकथं प्वाः तयातःगु दइ । उगु प्वालं न्हापा–न्हापा छखा छेँया मनुखं मेगु छेँय् च्वंम्ह मनूनाप मिँ वा मेमेगु वस्तुया कालबिल याय्गु याइ । छेँ दय्कीबलय् दथुइ चुक तयाः छचाःखेर छेँ स्वाकाः दनेगु याइ । थुकथं स्वानाः छेँ दनीबलय् आवश्यक जुइबलय् चाय्केफइकथं निखा छेँया दथुइ लुखा तयातइ । चुकया दथुइ थीथी द्यः स्थापना यानातइ । थुकथंया संरचनादुने नं फोहोर व्यवस्थापनया लागि छेँया ल्यूने सामूहिकरूपं मंगाः दय्कातइ । मंगाः धैगु फोहर व्यवस्थापनया नितिं दय्कातःगु तःधंगु साःगाःया रूप खः । नेवाः छेँया प्राविधिक पक्ष नेवाः छेँया वास्तुशैली स्वय्बलय् थुकिया प्राविधिक पक्ष सशक्त व उत्कृष्ट जुयाच्वंगु खनेदु । थ्व हे कारणं थौंतक नं मल्लकालया देगः, फल्चा, सतः, दरवार, छेँ धस्वानाच्वंगु दु । न्हापा थौं थें आधुनिक उपकरण व ज्याभःत मदुसां नं छेँ दनेगु प्राविधिक पक्ष बांलाःगुलिं न्हापाया पुर्खात गुलि मेहनती व कलाकौशलय् निपुण जू धैगु प्रष्ट जू । छेँ दनेगु ज्याय् झ्याः–लुखा दय्केगु व झ्याः–लुखा छुइगुनिसें अंगः दनेगु, धलि लाय्गु, थां धंकेगु, बीम तय्गु व पलिं चीगु ज्यायात दुवालाः स्वय्गु खःसा यक्व हे वैज्ञानिक खनेदु गुकियात थौंया इञ्जिनियरपिन्स नं मनन यानाः नालाकाय्माः । छेँ दनेगुया छुछुं प्राविधिक ज्यात थथे दु – (क) मूलुखा व झ्याः दय्काः छुइगु ज्या मूलुखाः दय्कीबलय् ४५ डिग्रीया साः (Join) कियाः जवंखवं लंचाग्वः तयाः दय्कातइ । जःखःया लंचाग्वः अंगःदुने दुहांवनीबलय् अंगः तःब्या व तःग्वः जुइगुलिं दुने व पिने नं चौकोस तयाः निगू चौकोसयात स्वानातइ । थथे दुने तइगु चौकोस ‘दुचु’ खः । (ख) धलिं लाय्गु छेँया तल्ला ब्वथलेत धलिं लायातःगु दइ । धलिं लाय्बलय् अंगलय् जक मदिकूसे अंगःनाप क्वात्तुक्क ज्वंकेत ताःहाकःगु चुकू ताय्गु याइ । छेँया दथुअंगलय् निखें नं चुकू तानातइ । प्राविधिकरूपं धाय्गु खःसा दथुअंगः हे छेँया मूल भाग खः । (ग) थां (पिल्लर) धंकेगु छेँ दनीबलय् आवश्कताकथं थां (पिल्लर) तय्गु याइ । सिँया थां धंकीबलय् थांया क्वय् ल्वहंया दथुइ प्वाः खनाः थामय् साः (Join)तयाः धंकेगु याइ । उगु थामं च्वय् च्वंगु बीमयात फयातइ । थां
प्रतिमा लक्षण
उपप्रा- वज्रमुनि वज्राचार्य ,पाटन संयुक्त क्याम्पस म्हसीका नेपाल हिन्दू व बौद्धघर्मया केन्द्र स्थल ख: | काठमाडौं उपत्यकाया नेवाःतय्स॑ नाला: वयाच्व॑गु संस्कृति, संस्कार न॑ हिन्दू व बौद्धधर्म नाप स्वापू दु । छुं धार्मिक पूजा आजा, जात्रा, पर्व तथा उपासनाया इलय् विभिन्न हिन्दू व बौद्ध द्यपिन्त पूजा आजा याय्गु याना: वयाच्वंगु दु | न्हापा न्हापा पूजा आराधना ‘ याइगु इलय् प्राकृतिक रूपय् दुगु तत्वयात हे श्रद्धाकथ॑ प्रतिक माने याना: याइगु खःसा लिपा वया: मनूया रूपय् मूर्ति व चित्र च्चया: क्यनेगु जुल | थुकथ॑ मनूया रूपय् क्यनेगु लागि दय्कूगु प्रतिकात्मक रूप है प्रतिमा खः | प्रतिमायात मूर्ति, अर्चा न॑ धाय्गु या: । थुपिं द्यपिं छु मुद्राय् , छु आसनय् , छु ज्वँसाय् , छु बहानय् च्वनाच्वन धैगु शास्त्रीय आधारय् तयार यानातःगु प्रतिमा हे प्रतिमा लक्षण खः । प्रतिमा लक्षण धाय्बलय् प्रतिमायात म्हसीकेगु आधार वा विशेषता खः | प्रतिमाया अंग धाय्बलय् शास्त्रीय आधारकथ॑ वैगु छ्य॑, आभुषण, ल्हा:, तुति, ज्वँसा, मुद्रा, आसन, बाहाँ, दिशा आदि ख: । छगू मूर्ति वा प्रतिमाय् मनूयाके दैगु अंगत दय्मा: । शास्त्र वा तन्त्रय् ब्याख्या जुयाच्वंकथं तयार याय्गु हे प्रतिमाया शैली खः | शैली धाय्बलय् प्रतिमाय् दय्माःगु हस्तमुद्रा, तुतिया आसन, उम्हेसिनं ज्वनाच्वंगु ज्वँसा, फय्तुनाच्वंगु बहान पाय्छिकथं दय्केगु खः । शास्त्र व तन्त्रकथं दय्कातःगु प्रतिमा शैलीकथ॑ पाय्छि जूगु खःसा, तन्त्र व शास्त्रकथं मिले मजुइक दय्कातःगु प्रतिमा शैली मिलेमजूगु प्रतिमा खः । थुम्ह द्यः थथे हे जुइमा: धैगु शास्त्रीय नियम दु | उगु नियमयात हे वास्तवय् शैली धाइ । प्राचीन इलय् मूर्ति वा प्रतिमा दय्केगु चलन मदु | लिपा वयाः निराकार रूपयात आकार विया: प्रतिमा दय्केगु जुल । थुजागु प्रतिमा दय्केगु चलन छकल॑ विकास जूगु मखुसे बुलुँहँ विकास जूगु खः । थ्व प्रतिमा दय्केगु चलन गबलेनिसें वल धैगु निश्चित तिथिमिति मदु | बौद्ध समुदायलय् साकार मूर्ति दय्केगु चलन बुद्धया परिनिर्वाण जूगु ५०० वर्ष लिपा तिनि विकास जूगु ख: । वसिबें न्हापा प्रतिकात्मकरूप॑ प्राकृतिकरूप॑ प्रतिकात्मक छ्यलेगु चलन खः | गथेकि बुद्धया जन्म क्यनेमाःसा किसियात क्यनेगु, महाभिनिष्क्रमण क्यनेमाःसा सल क्यनेगु, बोधिज्ञानयात क्यनेमाःसा सिमा क्यनेगु, धर्मचक्रपर्वतन क्यनेमाःसा चक्र क्यनेगु, निर्वाण क्यनेमाःसा चैत्य क्यनेगु आदि | अथे हे हिन्दूधर्मय् न॑ बैदिककालसिवें न्ह्यो खुसी पूजा याय्गु, पहाड पूजा याय्गु, सूर्य, चन्द्र पूजा याय्गु, सिमा पूजा याय्गु यानावःगु खःसा लिपा वनाः प्रतिमा दय्काः पूजा याय्गु यानाहल | लिपा धार्मिकग्रन्थ वा शास्त्रय् न॑ साकाररूपय् वर्णन याय्गु जुइवं, वहे आधारय् प्रतिमा लक्षण जुइमाःगु सफूत च्वय्गु जुल । साधनामाला, निष्पन्न योगाबलीथें जाःगु सफुतिइ प्रतिमा दय्केगु आधारत क्व: छिइगु जुल । वहे प्रतिमायात म्हसीकेगु आधारस्तम्भ जुल । थ्व हे आधारय् नेपालय् गुलि न॑ प्रतिमात दु उगु प्रतिमायात थ्व हे द्यःया मूर्ति खः धैगु म्हसीके फैगु जुल । थुम्ह द्यः थथे हे जुइमा:, थुजागु हे ज्वँसा जुइमा:, थुगु हे बहान जुइमाः, थुजागु हे आसन जुइमा: घैगु आधार दुगु जुगुलिं द्यः न॑ थ्व हे द्यः खः धैगु प्रतिमा लक्षणया आधारकथ॑ म्हसीके फै | सामान्यतया मूर्तिकार व चित्रकारतय्सं शास्त्रीय नियमकथं प्रतिमा निर्माण याइ । थःगु कल्पनाकथं सूर्जना याइम्ह द्यः वा प्रतिमाया ख्वा: सामान्यतया उत्थें उत्थे जुइगुलिं उम्ह द्य:या हस्तमुद्रा, आसन, बहान, रंग, आभुषण, ज्वँसाया आधारय् म्हसीकेगु जुइ । प्रतिमायात म्हसीकेगु मूल आधार वा लक्षण प्रतिमायात म्हसीकेगु मूल आधार वा लक्षण धैगु मुद्रा वा हस्त खः। विभिन्न देवदेवीया प्रतिमाया ल्हा:या मुद्रा फरक फरककथं मूर्तिकार वा चित्रकारपिन्सं दय्कातःगु दै। थुकथं फरक फरककथं ल्हा: तयातःगुयात हे वास्तवय् मुद्रा धाइ । गनं गन॑ मुद्रायात हस्त न॑ धयातःगु दु | गथेकि दन्तहस्त, गजहस्त, कटीहस्त आदि । मुद्रा धालकि ल्हा: ज्यानातःगु, पतिंचा ज्यानातःगु यात धाइगु खः | गुम्ह द्यः छु प्रयोजनया लागि खः घैगु न॑ मुद्रापाखें हे सीका: काय्फै । मुद्रयात न॑ वैदिक, तान्त्रिक व लौकिक यानातःगु दु | मूर्तिकलाय् ६४ मुद्रा व तन्त्रपाखे १०८ मुद्राया विवरण वियातःगु दु । नेपालय् खनेदुगु मुद्रा अभय मुद्रा, बरद मुद्र, ध्यान मुद्रा, अञ्जली मुद्रा, ज्ञान मुद्रा, चीन मुद्रा, धर्मचक्र मुद्रा, बृद्धश्रवण मुद्रा, काट्यवलम्बित मुद्रा, कटक हस्त मुद्रा, दन्तहस्त वा गजहस्त मुद्रा, विस्मय मुद्रा, भूस्पर्श मुद्रा, क्षेपन मुद्रा, तर्जन मुद्रा, बजहुँकार मुद्रा, शास्त्रीय आसनत पद्मासन, भद्रासन, वीरासन, खुखासन, प्रयग्ङासन, ललितासन, वज्रासन, प्रलम्बपादासन, उट् कुटिकासन, त्रिभंग, समभङ्ग , अतिभङ्ग आदि । देवदेवीपिन्सं गयाँच्वंगु बहानत सिंहासन, मकरासन, मयूरासन, गरूडासन, मुषकासन, हात्ती, हंस, घोडा, प्रेत वा शव, सिंह आदि | देवदेवीपिन्सं ज्वनातःगु ज्वँसात चक्र, गद्दा, शंख, पद्म, दण्ड, त्रिशुल, धनुष, बाण, अंकुश, पास, खड्ग, पास, परशु, शूल, वज्र, अग्नि, मुसल, चर्म, भाला, ध्वजदण्ड, हलो, शक्ति, मुन्थी, खप्पर, सर्प, पुस्तक, अक्षमाला,, वनमाला, कमण्डलु, विणा, डमरू, मृदङ्ग , घण्टा, खेटक, कर्ति,बाँसुरी वा मुरली, दर्पण, कल्पलता, कलश आदि । थुकथ॑ ज्वनातःगु ज्वँसा, आसन, बाहान, मुद्रा आदि हे प्रतिमा म्हसीकेगु आधार ख:। नेपालय् प्रयोग जुयाच्व॑गु धार्मिकग्रन्थया आधारय् थन प्रतिमा लक्षणयात छगू छगू यानाः थन वर्णन याय्गु जुई । शिवया प्रतिमा लक्षण प्रतिमाकथं शिवया स्वगू रूप खनेदु | सौम्य, नृत्य व रौद्र रूप | शान्त वा सौम्य रूपकथं उमा महेश्वर खःसा, नृत्य रूपकथ॑ नृत्यश्वर वा नास:द्य, रौद्र रूपकथं मैरबया रूप खः । प्यका ल्हा:, छपाः ख्वाः. स्वगः मिखा, धुंया छ्यंगु न्ययातःगु दै । प्यपा ल्हातय् छका: ल्हात॑ सिंहया न्हाय्प॑ ज्वनातःगु दै । मेगु ल्हात॑ मृग ज्वनातःगु मेगु छका ल्हा: अभय मुद्रा मेगु छका ल्हा: परशु वा बन्चरो ज्वनातःगु दै । फ्यतुनाच्व॑म्ह शिवया मूर्ति आसन पद्मासन व ललिताशन नितां दु । जटा हिनातःगु, नाङ्गागु म्ह, ताहा ककुइ हिनातःगु व धुँया छ्य॑गु न्ययातःगु दै | छका ल्हात॑ डमरू व मेगु ल्हातय् त्रिशुल ज्वनातःगु दै । भैरबया प्रतिमा लक्षण शिवया क्रोध रूप भैरब ख: | नेपालय च्याम्ह मैरबयात माने यानावयाच्व॑गु | च्याम्ह भैरबया च्याम्ह हे मातृका दु | अप्वःयाना: छम्ह छम्ह भैरबं छम्ह छम्ह मातृकायात मूलय् तयातःगु मूर्तित खनेदु । च्याम्ह भेरब असिताङ्ग भैरब – ब्रम्हायणी रूरू भैरब – माहेश्वरी चण्ड भेरब -काैमारी क्रोध भैरब -बैष्णवी उन्मत्त भैरब -वाराही कपाल भैरब -इन्द्रायणी भीषण भैरब- चामुण्डा (महाकाली) संहार भैरब -महालक्ष्मी ग्यानापुगु मे पिकयाच्व॑म्ह हाकुगु वर्ण, नागया जनै, नागया पेटी, न्हाय्पनय् कुण्डली, हिरामोती जडित आभूषण | अप्व: याना: झिका झिंनिका ल्हा: दै | जव ल्हातय्- त्रिशुल, कर्तृ, खड्ग, नागपाश, अंकुश, वज्र खवगु ल्हातय्-खटवाङ्ग, कपालपात्र, ढाल, शक्ति, मुदगल, घण्ट |
फम्पिया बज्रयोगिनी जात्रा
श्रीकृष्ण मानन्धर फर्पिङ,येँ तिकिझ्या: वा:पौ फपिंङ बस्तीया उत्तर पश्चिम स्थित बन जंगलय् भगवानपिनिगु थाय् दु । पूर्वी फेदम् फनिकेश्चर, शेषनारायण देग: , वासुकी कुण्ड अले दक्षिण भागय् वज्रयोगनी माईया देग: व गोरखनाथया पालि दु । वहे च्वय् दुगु उग्रदेवी दक्षिणकाली माईया पुलांगु थासय् पिठया रुपय् कयात:गु दु । आ: वया: बज्रयोगिनी व गोरखनाथ फर्पिङया पर्यटकीय दृष्टिकोण महत्त्वपूर्ण र्केन्द्रविन्दु जुइ धुंकल । असुरा केवया नामं हे सी दु कि फर्पिङय् थाय् थासय् गुफात यक्व दु । व गुफाय् च्वना सिद्ध योगीपिं जप ध्यान याना: सिद्ध प्राप्त याइ धइगु कथन नं दु । न्हापांनिसें हे धर्म संस्कृतिया दृष्टिं तसकं वैभवशाली बौद्ध विद्वान व तान्त्रिकपिं फर्पिङय् यक्व दु । ओङयान धइगु थाय्या छम्ह नांजा:पिं आचार्यत नं वया: योगिनीया आराधना याय्गु व गुरु पद्मसम्भवं फर्पिङय् तपस्या या:गु तथ्यं याना: नं लामा, तिब्बतियनतय्सं फर्पिङयात स्वर्गद्वारया रुपय् कयात:गु दु । स्वर्गद्वारय् च्वंगु हिन्दु , बुद्धिष्टं अत्यन्त मानेयाइगु बज्रयोगिनी देग: वि.सं. २०२७ सालय् कलेवर हिला: देवीया प्रतिष्ठा या:गु विषयलय् उल्लेख नेपाल भाषा अभिलेख शिलापत्र देग:या भूइँतल्लाय् प्रवेश नापं च्वयात:गु खनेदु । थौंकन्हय् बज्रथोगिनीया पूजारी ललितपुर बुवहालया राजभाई बज्रचार्य ख: । थथे याना: बज्रयोगिनी देग:या अवस्था न्ह्याथे जूसां लोकयात उद्धार याइम्ह छम्ह माईया रुपं काइ । छगू इलय् वाफय् नं देसय् अस्तव्यस्त या:गु इलय् माइ बज्रयोगिनी दक्व प्यं चीका: लोकयात उद्धार या:गु किम्बदन्तीत नं लुयाव:गु दु । थ्व हे कारणं याना हर्ष उल्लास नापं फर्पिङय् प्रत्येक डँ गुंला (साउननिसे भदौतक) छवा:तक फर्पिङया प्रत्येक छेंखां मेमेगु वालय् स्वयां अप्व: पूजा आराधना याय्गु प्रचलन दयावयाच्वंगु दु । फपिंङय् प्राय: नेवा: जातया नव विवाहितपिं थ्व हे देगलय् वञ्जला पूजा याय्गु याइ । देवीया मूर्ति बांलाक्क क्वथीक स्वय्बलय् देपा तुति आकाशय् ल्ह्वनात:गु व जव:गु तुति भूमि चुयाच्वंगु खनेदु । जव ल्हातय् बज्रकर्तिया व खवय् पात्र धारण यानात:गु व खत्वाङ ज्वना त:म्ह देवीया जव व देपा: क्रमश: सिगिनी, व्याङ्गीनी दु । बज्रयोगीनी भगवानयात हिन्दु व बौद्ध धर्मवलम्बी दक्वसिनं समानरुपं माने याना वयाच्वंगु दु । भाद्र कृष्ण त्रयोदशी (जुग:चह्रे ) खुन्हु बज्रयोगिनीया प्रतिमा सुन्दर चल विग्रह खतय् विराजमान थाका: फर्पिङ परिक्रमा याकी । उगु मुर्ति निर्माण मजूगुलि बज्रयोगिनीया साधान याना: कलशया जक जात्रा याइ धइगु उल्लेख वंशावली दगु खनेदु । थो वया: बज्रथोगिनीयागु हे प्रतिमा मुर्तिया जात्रा याइ । जात्रा याय् छन्हु न्ह्य: गामय् च्वंपिं बाजं ज्वना: द्य: का वइबलय् पुजारीं रथय् मुर्ति तया: साधना पूजा विधि सम्पन्न याना: बाजं टोली व गुथियारतयत पाहॉकथ जलपान थाका: मुर्ति रथय् तया: नारायण डबली परम्परानिसें तया वयाच्वंगु दु । छेंय् स्वागत लसकुस पूजा याना: चच्छी भजनकृतन याइ व मत ज्याक: वइपिनिगु भिड नं दइ । कन्हय् खुन्हु सुथ सँल्हु (सक्रान्ति) गुथिया गुथियारपिं विभिन्न थासं बाजं नापं त:धंगु पूजा कया: पूजा याय्गु याइ । पूजा सिंधय् धुंका: २ बजेनिसे बज्रयोगिनीया जात्रा यक्व हे न्हयइपुसे च्वनी । फर्पिङया प्यखेरं थीथी किसिमया बाजंनापं उपस्थित जुइ । थ्व जात्राय् दक्व जातजात्तिया मिस्तय्सं थ:गु भेषभूषा श्रृंगार याना: अपसं च्वना माइया जात्रा याय् बलय् खतया न्ह्य: न्ह्य: लाइनय् च्वना: अविर धुप विशेष लावा ह्ववली । जात्राय् फर्पिङया न्हय्गु त्वालय् परिक्रमा याय्गु व न्हय्गु त्वालं काप: लाना: द्य:या जात्रा याइपिनिगु विशेष सहभागिता दइ । जात्राय् म्ह दाना: वनीपिं धर्मावलम्बीपिं यक्व हे दु । यक्व मनोरञ्जनात्मक रुपं फर्पिङया फुल्चोकी गामं ( थैली नाच) म्हिचा प्याखं क्यनीगु प्रचलन नं दु । थथे याना: जात्रा धुंकेव हानं नारायण डबलीइ वनी अले बज्रयोगीनी द्य:या खत बाजं सहित यथास्थानय् थ्यंका: जात्रा सिधय्की ।
येँयाः, दागिं व यंकीदः
येँयाः, दागिं व यंकीदः श्रीकृष्ण महर्जन येँया मौलिक नखः येँयाः खः । न्यंकं बाखं कथं स्वर्गय् इन्द्रया मांया अपसं च्वनेगु नितिं पालिजाः स्वां माःगु अले येँया मरु सतः लागाय् वया पालिजाः स्वां इन्द्रं खुया काःगु जुया ज्वना चिनातःगु खः धाइ । थ्व हे बाखंया आधारय् इन्द्रजात्रा सुरु जूगु कथं नालातःगु दु । पृथ्वी नारायण शाहं नेपाः एकिकरणया नामय् येँयाःया क्वनेयाः कुन्हु षडयन्त्रपूर्वक येँय् आक्रमण यानाः त्याकाः थः राजगद्दीइ च्वंगु खः धाइ । येँयाः नाप किलाघःया दीप्याखं, हनुमानध्वाखाय् यःसिं थनीगु नापं यःसिं क्वःथलीगु, हाथु द्यः, इन्द्र ब्वज्या, श्वेत भैरव, स्वच्छन्द भैरवनिसें थीथी भैलः द्यःया प्रदर्शन, किलाघःया पुलुकिसि प्याखं, हल्चोया पुतुवारतय्गु सवःभकु प्याखं, मजिपा लाखे प्याखं, ख्वपय् च्वंपिंसं हइगु महाकाली प्याखं, बसन्तुपुलिइ क्यनीगु दश अवतार प्याखं, हनुमानध्वाखा लागाय् मत च्याकीगु , बाखादे आजु, कुमारी तलेजुइ प्रवेश, वंघः आजु, उपाकु वनीगु, बलं भ्वय् नकीगु, कुमारी, भैरव व गणेद्यःया रथ चाःहिइकाः याइगु क्वने याः, थनेयाः नापं नानिचा याः, दागिं पिकाइगु, बौमत वनीगु नापं यक्व कथंया गतिविधि स्वानाच्वंगु दु ।धर्मिक, सामाजिक, सांस्कृतिकनिसें यक्व खँ स्वानाच्वंगु येँयाः धइगु राजनीतिक घटना नाप नं स्वनाच्वंगु अले येँया छगू महोत्सव जुयाच्वंगु खनेदु । येँयाः नाप स्वापू दुगु यक्व खँ दयां नं इन्द्र, इन्द्रया मां, यंकीदः अर्थात इन्द्र दह नाप स्वापू दुगु पक्ष नं तसकं महत्वपूर्ण खः । यंकीदः इन्द्र व दागिं नाप स्वापू दुगु धइगु नेवाः समाज दुनेया मृत्य संस्कार नाप नं स्वापू दुगु विषय खः ।मृत्यु संस्कार धाये धुनेवं थःपिनिगु पितृ अर्थात मदये धुंकूपिं अले स्वर्ग नाप नं स्वापू दुगु विषय खः । दच्छिया दुने थः मदुपिं छेँजःपिंत स्वर्गय् छ्वयेगु अले मदये धुंकूपिं मनूतय्त नापलायेगु कथं यंकिदः वनाः पितृतलिसे खँ ल्हायेगु नापनापं स्वर्गय् वनेगु निंतिं यंकीदः तक वनाः त्वःतः वनेगु नापनापं व हे यंकीदः अर्थात इन्द्र दहलय् वनाः म्वः ल्हुयाः लिहां वयेगु खः धाइ । दागिं वनीगु दागिं धइम्ह इन्द्रया मां खः धाइ । स्वर्गया जुजु इन्द्र थः मांया नितिं पालिजाः स्वां येँ देशय् वयाः काःवःगु इलय् नेवाःतय्सं ज्वनाः चिनातःगु अले इन्द्रयात मालेत वया मां दागिं येँय् वःगु खः धाइ । स्वर्गय् च्वंम्ह इन्द्रया मां हे दागिंया रुपय् वःगुलिं थः मदये धुंकूपिं मनूतय्त अर्थात पितृतय्त नं स्वर्गय् यंकेमाः धकाः दागिंया लिउलिउ वनीगु खः धाइ । उकियात हे दागिं वनेगु धाइ । दागिं धकाः इन्द्रया मां लसिंया रुप कयाः वःगु खः धाइ । येँयाःया झ्वलय् क्वनेयाः कुन्हु रथ जात्रा क्वचायेवं दागिं पिहां वइ । दागिं जुयाः पिहां वइम्ह मनुखं तुतिइ घंघला न्ह्यायेगु याइ । उकियात वायु न्ह्यायेगु धाइ । जब वायु न्ह्याइ अबलेनिसें दागिं जूम्हेस्यां सुयात नं न्ववाये मजिउ । अले वसः पुना ख्वाःपाः पुयाः येँया मरु छ्वासपाखाय् च्वंगु द्यःछेँनं दागिं पिहां वइ । सुथंनिसें नीचि याना च्वनीम्ह दागिं जुइम्हेसित वायु न्ह्याये न्ह्यः दागिं नाप नाप वये मफुपिंसं सुथंनिसें हे पुजा बिउवनी । दागिं जुयाः पिहां वयेवं दागिंयात पिखालखुइ पुजा याइ । अले जवं खवं ल्हाः ज्वनाः न्हापां थःने लागा चाःहिली । तुयुगु ख्वाःपाः पुयाः दागिं पिहां वइगु इलय् लँय् स्वयाः वनीमखु स्वर्गपाखे हे स्वयाः वनीसा छेँजः मदुपिं मनूत अर्थात बर्खि च्वनाच्वंपिं मनूत दागिंया लं कचा ज्वना वं वइत वं वइत ज्वना सकलें छस्वाः जुयाः वनी । उगु इलय् दागिं वनीपिंसं च्वकिजा ह्वला वनी अर्थात गुता बीबः ह्वला वनीगु । अथे दागिं वनीगु इलय् दकलय् न्ह्यःने मरुया किसानत अर्थात मरुया ज्यापुतय्गु तग्वःगु धिमे नापं धुन्या वनी, वयां लिउलिउ दागिं वनीसा दागिं नापनापं दच्छिया दुने मदुपिनि छेँजःपिं च्वकिजा ह्वलाः वनी । त्यंगःया कुमाः खलःत दागिं जुया वनीगु चलन दु । थुगुसी दागिं गुथिया नायः अले तःदँ न्ह्यःनिसें दागिं जुया वयाच्वनादीम्ह मंगलकृष्ण डंगोल दागिं जुयादी । दागिं जुयादीम्ह डंगोलं धयादी कथं अथे दागिं जुया वनीगु इलय् वायु न्ह्यासांनिसें छकः छकः चाइगु अले छकः छकः मचाया वनी । दागिं जुयाच्वंतले हे अज्वःगु अनुभव जुइ । थनि नीन्यादँति न्ह्यः दागिं जुया वयाच्वनादीम्ह थः अबु दानरत्न महर्जन म्ह मफुगु इलय् कका पुनारां महर्जन दागिं जुयादीगु खः । उगु इलय् दागिं जुयाः थःने चाःहिले धुंकाः क्वने मरुं कुहां वंगु इलय् बेहोश जुयादिल । अले सकलें जानाः लःलः यानाः चाःहीकल अले पुजा कायेगु यात । अबले छु जूगु खः धकाः न्यंगु इलय् पुनारां डंगोलं थःत नागया न्हाय्पनं दाःगुलिं अथे जूगु धयादिल । अन्ततः वय्कः म्ह मफत । खुला जक म्वात ।उकिं दागिं जुइगु धइगु तसकं थाकूगु खः अले नीची यानाः नियमय् च्वनेमाः धकाः मंगलकृष्ण डंगोलं धयादी । दागिं वंपिं सकलसिनं थःने क्वने चाःहिले धुंकाः ल्यंदुगु च्वकिजा अर्थात बीबः मरुया भुति सतः न्ह्यःने प्वंकेगु याइ । अनं लिपा दागिंयात लसकुस यानाः दुकाइ । अले तिनि दागिं नं पालं यायेगु ज्या याइ । थुगु कथं येँय् दागिं वनीगु क्वचाइगु खः । अथे दागिं वनीगु इलय् लाखे, सवभकु, पुलुकिसि जक मखु बौ मत तकं नापलाके मजिउ धाइ । दागिं थःने चाःहिलाः क्वनेपाखे वनीगु इलय् साय्मितय्सं बौमत थःने न्ह्याकी । अले लिपा हाकनं क्वःने वनी । बौ मत वनीगु धइगु दागिं नाप नापं वंपिं सुं नं त्वःफिगु दुला धकाः माः वनेगु खः धकाः धाइ ।दागिं वनेगु ज्या क्वचाये धुनेवं सामान्यतयाः येँया मरु हितिया पूर्वपाखे स्वयाच्वंगु ल्वहं हितिया लखं ख्वाः सिलेगु, म्वःल्हुइगु याइ । व हितिं वयाच्वंगु लः धइगु यंकिदः अर्थात इन्द्र दहपाखें वयाच्वंगु लः खः धकाः धाइ । यंकि दः अर्थात इन्द्र दह थक्वातं उत्तरपाखे, भिमढुंगां दक्षिणपाखे, नैकापं पश्चिमापाखे व नागढुंगां पूर्वपाखे च्वंगु गुँच्वय् च्वंगु छगू थाय् खः यंकिदः । पृथ्वीनारायण शाहया फौजं किपुलिइ आक्रमण याःगु इलय् किपूमितय्सं स्याना बिउम्ह कालु पाण्डेयात ल्हाकूगु थाय् धयातःगु थाय् लिक्क लाःगु धार्मिक तिर्थ स्थल धइगु इन्द्र दह खः । थौंकन्हय् चन्द्रागिरी नगरपालिका वडा नं १ लागाय् लाःगु येँयाः दागिं नाप स्वापू दुगु छगू तिर्थस्थलया रुपय् नालातःगु पुखू धइगु यंकिदः अर्थात इन्द्र दह खः ।यंकीदः लागां च्वय् पश्चिम उत्तरपाखे झंगः हिति दु । झंगःया म्हुतुं लः पिहां वयाच्वंगु हिति जुयाः हे झंगः हिति धाःगु खः । तसकं च्वय् लाःगु यंकीदः लागाय् छगू पुखू दयेकातःगु दु । पुखू लिक्क निगः ल्वहंयागु देगः दु ।व हे पुखुलिइ दागिं वना वःपिं मनूत म्वः ल्हुइगु खः । न्हापा न्हापा यंकीदः वनेगु नितिं लँ क्यनेत फय्खा, रामकोट, भिंमढुंगा लागायापिं साय्मितय्सं लँय् लँय् हे चिलाख अर्थात मूस्याः थें जुइक च्याकाः लँ क्यनातइगु खः । यंकीदः तक वनेगु धइगु स्वर्ग वनेगु अन्तिम विन्दुइ तक वनीगु कथं नालातःगु दु
सक्व देशय् येँया पुन्हिबलय् म्हितीगु लोककासा घःचाः ल्वहं
लसता सिंआंशिक शिक्षक, त्रिवि १. न्ह्यखँ नेपाः देय्या येँमहानगरं १७ किमि उत्तरपूर्वय् लाःगु नेवाःबस्ती सक्व खः । थ्व थाय् स्वनिगःया पुलांगु बस्तीमध्ये छगू खः । थ्व धार्मिक, सामाजिक, राजनीतिक रुपं महत्वं जाःगु थाय् खः । थ्व थाय्यात सक्व, साँख्व, साँखु, शंखरापुर नं धाय्गु याः । राजधानीयात खाद्यान्न व मेमेगु बस्तुत आपूर्ति याइगु थाय्मध्ये सक्व छगू महत्वपूर्णगु थाय् खः। न्हापा ल्हासा, कुती, तातोपानी (खासा) वनेत थ्व सक्वया लँ जुयाः वनी । अथे हे सिलु वनेत सक्वया लँ छ्यली । सक्व नेवाःतय्गु बाहुल्यता दुगु बस्ती खः । थन राजोपाध्याय, शाक्य, जोशी, श्रेष्ठ, वज्राचार्य, मल्ल, ज्यापु, कुमाः, गथु, छिपा, पुं, नौ, भा, साय्मि, कौ, दुँइ, नाजु, नाय्, दों, प्वः, व मेमेगु जातयापिं च्वनाच्वंगु दु । मनूया जीवन सुथांलाक्क न्ह्याकेत नय्गु, त्वनेगु, पुनेगु, च्वनेगु थाय् जक दयां मगाः । मनूया मानसिक व शारिरीक रुपं नं स्वस्थ व सवल जुइमाः । मानसिक व शारीरिकरुपं स्वस्थ व सवल जुइगु नितिं मनूतय्सं अनेक मनोरञ्जनया साधनत छ्यली । थ्वहे साधनमध्ये छगू कासा नं खः । सामान्यतया कासा धाय्बले ई छ्यानाः मनोरञ्जन याय्गु हे कासा खः । निश्चित नियम, निश्चित इलय् पूवंकीगु मनोरञ्जन याय्गु क्रियाकलाप हे कासा खः । २. लोककासा कासां शारीरिक बौद्घिक विकास याय्त ग्वहाली याइगुलिं थ्व नं जीवनया छगू अंग खः । कासा धइगु जीवनया अनुकरण खः । जीवनय् जूगु घटनाया नक्कल यानाः कासाया सृजना जुयाच्वनी गथे कि भ्वय्कासा, रथ दय्काः म्हितीगु कासा, घःचाः कासा आदि । भूगोल अनुसार, राजनैतिक, आर्थिक, सामाजिक, भाषिक आदि अवस्थाय् नं कासा पानाच्वनी । थीथी जातिया थःथःगु हे लोककासा दयाच्वनी । लोककासा धाय्बले छगू पुस्तां मेगु पुस्तायात हस्तान्तरण यानाः वःगु कासा खः । वा झी पुर्खां झीत नासोया रुपय् बियाथकूगु कासा खः । बाज्याबराजुं स्वनातःगु कासायात लोककासा वा परम्परागत कासा धाइ । व थज्याःगु लोककासा व्यक्तिगत जुइमखु समुदायया हे जुइ । कासापाखें हे झीगु इतिहास क्यनाच्वनी । कासाय् दुने सामाजिक, कलात्मक, नैतिक आदि शिक्षा तप्यंक मखुसां अप्रत्यक्ष रुपं स्यनाच्वंगु दु । थ्व हे लोककासाया विशेषता खः । झीगु देश कृषिनाप सम्बन्धित जुयाच्वंगुलिं अप्वः धयाथे कासात कृषिनापं सम्बन्धित जुयाच्वनी । न्हापा न्हापा धेबाया उलि महत्व मदुगु व बस्तुया महत्व अप्वःगुलिं बस्तुयात हे धेवाया रुपय् बिनिमय याइगु खः । मौसम अनुसार छु छु वस्तु उत्पादन जुइ वहे वस्तु छ्यलाः म्हितेगु याइ । गथे कि आमलिपु, बस्पति, चुरिया कुचा, अःपा कुचा आदि । छगू इलय् म्हितिगु कासा मेगु इलय् पानाच्वनी । छगू हे कासा म्हितेगु साधन लिसे नेवाः समाजय् ईयात, थाय्यात, जातजातियात ल्वय्क कासा निर्माण जुयाच्वंगु दु । थज्यागु कासाय् थाय्कथं पानाच्वंगु दु । ३. घःचाः ल्वहं कासा येँयाःपुन्हिबलय् सक्वय् छगू घःचा ल्वहंकासा म्हिती । थ्व कासा मेगु इलय् म्हिती मखु । एकादशीनिसें (दलुचाय् मतः बीखुन्हु निसें) पुन्हितक जक म्हिती । माःगु सामान ग्वःलाःगु ल्वहं थाय् चकंगु थाय् वा चुक कासामि कम्ति नं खुम्ह मखुसा च्याम्ह विधि थ्व कासा निथिकं म्हितीक. च्याम्ह कासामिख. स्वम्ह कासामि क. च्याम्ह कासामि ० चकंगु थाय् वा चुकय् च्याम्ह कासामि च्वनी० प्यम्ह फेतुनाः प्यम्ह दनेगु० फेतुपिं प्यम्ह कासामिं घःचाः ल्वहंतय् थःगु निपाः तुति तयाः फेतुइगु० दनाच्वंपिं प्यम्हसिनं फेतुना च्वंपिनिगु ल्हाःज्वनेगु अले चाःहुइकेगु० थुकथं चाःहुइका यंकेबलय् यदि घःचाः ल्वहंतय् तुति तयाः म्हिताच्वंम्हसिनं तुति लिकात धाःसा व कासामि व कासां पिहां वनी(आउट जुइ) वा व दना मेम्ह दनाच्वंम्ह फेतुना म्हिती ।थुकथं पालंपा म्हिता वनी । ख. स्वम्ह कासामि घःचाः ल्वहंया दथुइ छम्ह कासामि फेतुइ निम्हस्या फेतुना च्वंम्हसिया निपाः ल्हाः ज्वनाः चाहुइकी । थुकथं चाःहुइका यंकीबलय् यदि फेतुना च्वंम्ह कासामि घःचाः ल्वहतं कुतुंवल धाःसा व कासां पिहां वनी अले मेम्ह कासामिया पाःवइ । ४. अन्तय् येँयाःबलय् सक्वय् म्हितीगु थुगु घःचाः ल्वहं कासा थौंकन्हय् उस्त खनेमन्त । कुंकुलामय् सुलाच्वंगु थज्याःगु परम्परागत कासायात निरन्तरता बीमफुत धाःसा नेवाःसम्पदा हे धरापय् लाय्फु । मौलिक सम्पदायात निरन्तरता बीफुसा जक भावीपुस्तायात सकुशल हस्तान्तरण याय्फइ । थज्याःगु अमूल्य सम्पदायात राज्यस्तरं हे विशेष अध्ययन अनुसन्धान यानाः अभिलेखीकरण याय्माःगु थौंया आवश्यकता खः ।
कालेश्वर महाद्य:या जात्रा
रविन्द्र महर्जन तिकिझ्या:वा:पौ यें देशय् येँया: पुन्हि न्याय् की थें तु यलय् प्याङ गामय् धा:सा इमिगु मौलिक जात्रा हना वयाच्वंगु दु । येंया: पुन्हिया झ्वलय् कालेश्वर महाद्य:या जात्रा हे इमिगु त:धंगु जात्रा ख: । कालेश्वर महाद्य:या जात्रा येंया: पुन्हिया दिनं निसेंहे शुरु जुइ । कालेश्वर महाद्य:यात प्याङ्गगांयापिं मनुतय्सं आराध्यदेव धका: माने यानावयाच्वंगु दु । अथेजूगुलिं इमिसं कालेश्वर महाद्य:यात थ:पिनिगु दुगुद्य: कुलदेवता हे माने याना: पुजा यानावयाच्वंगु दु । थुबले बांलाकात:गु ख:यात प्याङ्गगांया छेंखाछेंखा पतिकं चाहिकी । जात्राया इलय् हे पुजा याइम्ह मनुखं गं थाना: च्वाम्बलं गाय्केगु ज्या तकं जुइ । परम्परागत बाजं नापनापं चिलाखया ल्यूल्यू द्य: ख: जात्रा न्ह्याइ । द्य: तइगु छें खुलाय् छक: छक: याना: कालेश्वर महाद्य:या भुतिं तइगु जुइ । जात्राया झ्वलय् हे गांयापिं मनुतय्सं थाय् थासय् कालेश्वर महाद्य: पुजा याय्गु नं याइ । थ्व इलय् हे गांया थी थी थासय् च्वंपिं सिंया पुलांपिं द्य:पिं हया: दबुलिइ व्वय्गु चलन नं प्याङ्ग गामय् दु । जात्रा जुया च्वंगु ई ज्व:छि थथे सिंया द्य:पिन्त ब्वया तइ । येंया: पुन्हिया इलय् येंया इन्द्रद्य: भैल:द्य:पिन्त ब्वयात: थें तुं प्याङ्ग गामय् थथे द्य: पिन्त ब्वय् हइ । हनुमानध्वाखा कालमैरव न्ह्य:ने लाय्कुलिं य:सिं थना येंया: शुरू याइ सा थन गामय् नं निगू थासय् य:सिं थना: जात्रा न्याय्की । वहे दिनं थ:थितिपिन्त नखत्या स:ता: नकी । थ्व हे इलंनिसे हे लाखे प्याखं न ल्हुइकी थथे जात्रा शुरू जूगु स्वन्हु खुन्हु थन परम्परागत द्य: प्याखं नं ल्हुकी । थौंकन्हय् बजेट मगा:गु कारणं याना हे थथे थीथी द्य:पिनिगु प्याखं चले मजुया वंगु खनेद । न्हापा न्हापा येंया: लायकुलिइ तकं वया: जुजुपिन्त थ्व प्याखं क्यनेगु जुया च्वंगु दु । थथे प्याङ्ग गांया थ:गु हे म्हसीकां जा:गु प्याखंया अस्तित्व हे मदुगुलिं छगू ला दु:खया हे खँ ख:। पुन्हिया दिंनं कालेश्वर महाद्य:या झ:झ: धाय्क हे ख: जात्रा जुइ । थ्व दिनय् अन गाँयापिं मनुतय्सं खतय् च्वंम्ह महाद्य:या पुजा आजा याय्त ज्या मयासे सां मानय् याइ । मोहनी स्वन्ति स्वया: त:धंक थ्व जात्रा हनीगु जूगुलिं न भव्य रूपं हनेगु यांनावयाच्वंगु ख: । प्याङ्ग गांयापि त:मिचीमि दक्व जाना: सुख जुइमा धका: कामना नं याय्गु याइ । थथे कामना याइबलय् छम्ह मनू व छगू परिवारया जक इच्छा पूरा जुइमा मधासे प्याङ्गगांयापिं फुकं मनूतय्लिसें देय् / राष्ट्रयागु हित जुइमा धका कामना याय्गु चलन नं दु । अन्नबाली बांलाय्मा, यक्व उब्जनी जुइमा, सुयातं ल्वचं मकाय्मा छु नं दु:ख मलाय्मा , अकालं मथिइमा धका: तकं प्रार्थना याइ । थथे प्याङ्ग गामय् च्वपिं मनूतय्गु म्हसिका कथं नं छगू समुह मिलय् जुया मौलिक थासय् मौलिक जात कथं थ:गु संस्कृति संस्कार व समाजय् च्वना थ्व जात्रा याय्गु याइ । थ्व जात्रा खुनु द्य:ख:यात त्वा: त्वालय् छेंखा छेंखा पतिकं चाहिका: महाद्य:या भक्ततय्त दर्शन याकी । मेमेबलय् धा:सा मनूत देगलय् देगलय् वना: पुजाया:वनीसा जात्राया इलय् द्य: स्वयम् छेंय् छेंय् वना: दर्शन व्यू वनी ।थथे द्य: छेंय् छेंय् पतिकं चाहिलीगुया अर्थ ख:मनुतय्गु सुखदुख न्यनेकनेया लागि थथे चाह्यू वंगु धैगु खंय् इमित विश्वास दु । प्याङ्ग गांयापिं मनुतय्गु बुईं स:गु अन्न, सि नं महाद्य:यात छाय् हइगु चलन दु । अथे छाय् हइबलय् ई कथंया सि व बूब:, तुसि, फसि, आलु बखरा, आमासि, पासि, सन्त्रासि, मेवा, केरा, लौका थेंज्या:गु वस्तुत नं छाय् हइ । च्वख मनं छाय् ह:गु चीज दक्व द्य:या प्रसाद जुइ । मेमेगु जात्राय् द्य:पिन्त पशुबली बिइगु चलन दु धा:सा थ्व जात्रा मशुबली बिइमखु । पशुबली बिया मनुतय्गु इच्छा पुवनी मखु धइगु विश्वासकथं थुगु जात्राय् बलि बिइगु चलन हे मदु । थुकथं जात्रा ज्व:छि थ्वँ , अयला: ला, न्या तकं नय् मज्यगु चलन दु । छगू कथंया अपसं च्वना: हे थ्व जात्रा मानय् याइगु ख: । द्य:दुकाइगु वा जात्रा क्वचाय्किगु इलय् बाल्मो गुथिया मनूतयसं परम्परागत छगू प्याखं क्यनी । थ्व प्याखं मेमेगु प्याखं स्वया: पा: नापं प्याखं चान्हय् क्यनीगु जुइ । थ्व हे इलय् य:सिं क्व:थली, जात्रा क्वचाइ । थ्व जात्रा गबले निसें शुरू जुगू धैगु छु नं इतिहास व अभिलेख धा:सा आ:तक लुइके फुगु मदुनि । तर स्थानीय श्रद्धा थुगु जात्रायात थौंतक निरन्तरता बियावयाच्वंगु दनि ।
