भिंद्य: पूजा

यलय् इन्द्रस्वरुप भीमसेनया पुजाआजा तुलसीलाल सिंह वायुदेवता भगवान शिवया च्यागू मूर्तिमध्ये छगू खः । अथेजूगुलिं भिमसेन वायुपुत्र जूगु नातां शिवया अंश विद्यमान जू। शिवया च्यागू नांमध्ये १.भव, २.रुद्र, ३.सर्व, ४.ईशान, ५.पशुपति, ६.उग्र, ७.भिम, ८.महादेवभिम न॑ छगू खः। नेसं ७७५ या यें भिमसेनस्थानया अभिलेखय् प्रताप मल्ल॑ ॐ श्री ३ शिवरूप भिमसेनाय नमः धका: संबोधन यानातःगु दु। शिवया शक्तिरूप भैरवया छगू नां न॑ भिमसेन दु। नेसं ७०७ या किपूया तामपत्रय् बाघभैरवयात भिमसेनया संज्ञा बियातःगु दु । नेवा:तय्गु मूथाय्बाय् स्वनिग:या शहर-बजार व उकिया लिक्क-लिक्क लाःगु गां खः। थ्वबाहेक येँ, यल, ख्वपलिसे स्वा:गु काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, नुवाकोट, मकवानपुरया आपालं थाय् लिसें स्वनिगलं तातापाक्क च्वंगु गांबजारय् नं नेवाःत थितुंथीक छें दना: च्वनाच्वंगु दु। थजा:गु हरेक नेवा बस्ती गणेश व भिन्द्य:या तग्व:, चीग्वः देग: न॑ दय्कात:गु दइ । हरेक नेवा:तय् छेँय्-छेँय् धनधान्यया देवी लक्ष्मीया मूर्ति वा फोटोया लिसे भिन्द्य:या मूर्ति वा फोटो न॑ दइ । थ्व नेवा:तय्गु विशेष म्हसीका खः । नेवा:तय्गु थाय्वाय्मध्ये यलय् भिमसेनयात अझ अप्व: हनावना याना: देवराज इन्द्र आरोपित यानातःगु दु। इन्द्रजात्रा अर्थात् यँया:बलय् मेमेगु थासय्सिवें पाक्क यलय् हनेगु या:। यल नगरयात प्यंगू क्षेत्रय् ब्वथला: प्यम्ह भिन्द्य: व प्यम्ह महाद्य:यात पुज्याना: इन्द्रजात्रा याइ। भाद्रशुक्ल त्रयोदशीखुनु च्यासल टोलया भिमसेन व इन्द्रेश्वर महाद्य:यात पुज्याना: उगु क्षेत्रया जनता यँया: हनी । वया कन्हय्खुनु लुँखुसि महादेव व नोग्ल भिमसेनयात पुज्याना: व क्षेत्रया जनतां यँयास् हनी । वयां सर्खुनु माणिग्ल भिमसेन व कोपेश्वर महादेवया पुज्याना: व क्षेत्रया जनतां यँया: हनी । दकलय् लिपांगु दिनय् छाय्हाबहालया भिमसेन व त्रिल्लिङ्गेश्वर महादेव पुज्याना: जात्रा हनी । थुकथं यलय् भिन्द्य:यात महाद्य: व देवराज इन्द्र नाला: यंया: नख: हनी । तुलनात्मकरूपं येँ, ख्वप, थिमि वा नेवा:तय्गु बस्ती स्वयां यलय् तःजिक भिन्द्य:या पूजा व जात्रा हनी । उकिया कारण थथे नं जुइफु कि प्राचीनकालंनिसें यलय् बाणिज्य-व्यापार च्वन्ह्यनाच्वंगु खः । यलया जनता भिन्द्यःया जात्रा पूजा यानाः थःगु वाणिज्य-व्यापारय् जिया:, भिनावःगु खना: हे जुइमा: कि यलय् जुइगु भिन्द्य:- जात्रा वा भिन्द्यः पूजाय् खासयाना: थिमि, ख्वप व मेमेगु थासय् च्वंपिं न॑ आकर्षित जुया: सहभागी जुयावयाच्वंगु दु । यलय् जक मखु, नेवाःतय्गु न्ह्यागुं गां, वस्ती, शहरय् भिन्द्य:यात थःथःगु हे पहलं पूजाआजा, जात्रापर्व हनावयाच्वंगु दु। हरेक भिन्द्यःया मूर्तिया खँय् नं अनेक किवदन्ती दु। अथेसां दोलखाया भिन्द्य:बारे अप्व: मनूतय् भक्तिभाव दु। थ्व हे कारणं आपालं थासय् दोलखा-भिन्द्यः सालाहया थापना यानातःगु, पूजा यानाच्वंगु दु । दँयदसं भिंएकादशी खुनु भिंद्य: अपसं च्वनीसा कन्हय् खुनु भिंद्य: जात्रा जुइगु चलन दु। थ्व कथं येँ, यल, ख्वपय् जक मखु भिंद्य: दुगु थासय् भिंद्यःया जात्रा याय्गु चलन दु। थुकी नं यलय् विशेषकथं भिंद्यःया पुजा याय्गु चलन दु। थुकिया निंतिं यलय् भिंद्यः पूजा परिक्रमा मूल व्यवस्थापन समितिं दँय्दसं छगू छगू त्वाःयात पा: बीगु चलन दु। भिंन्द्यः पुजाया पाः छसिकथं कोन्तीइ ,कनिबहाल,छाय्बहाः, कोत मंगलबजार, भिंछेबहास्, मंग:, तलाछेँ, इखालखु, भिंन्द्यःलाछि, नुगः व हौग: त्वालं पा: काइ । यलय् भिंद्यः जात्रा जुइगु इलय् पुजायात छाय्गु निंतिं २६ ब्व भाग माः धकाः धाइ। थथे ब्व छाइगु थाय् थुकथं दु: कोन्ती, बैलाछेँ, ओलखु, सुन्दरीचोक, दोलखा भिंद्यः (मंग:), नुगः, भिंछेबहाः, कनिबहाः, चक्रबही ख्वाखः नवाः, हौगः इताछेँ, हौग:, इखा, हान्चु चोक, इबा:बही, तलाछेँ, हौस, पूर्णचण्डी, पिम्बहा: यलध्वाखा । छाय्गु ज्वलंत बजि, स्याबजि, खेँय्, वः, न्या, पालु, हाकुमुस्या, भुति, माय्व:, आलु, तुकं व छोय्ला खः ।
येँया नास: द्य:या धल:
थाय् नास:द्य: १.न्हुघ : गणे द्य: २.सातघुम्ति, ठमेल, गल्कोपाखा ३.ठमेल,भगवान बहाल पछाडि ४.ठमेल चोक,क्षेत्रपाटि,डल्काे ५.रक्तकाली,टेङ्गल,बाङ्गेमुढा ६.नघ:- ७.नघ:,सिघ:,कुसुमवियलाछि- ८.थंहिति ९.ज्याठा चाेक,तंलाछि,ध्वाखा बहाः १०.ध्वाखा बहाः त्यौड-त्यौड नास: द्य: ११.त्याैड कमलाछि १२.इनबहा:(अन्नपूर्ण स्कुल) १३.कान्तिपथ १४.जमल.कमलाछि १५.असन,महाबौद्ध गल्ली १६.वालकुमारी,जनबहाल १७.सुचिका गल्ली १८.खिउलं १९.न्ह्याेखा,किलागल गल्ली २०.किलागल गणेद्यः,इन्द्रचाेक २१.चाेख्चा गल्ली-दछेँ ननी २२.चाेख्चा गल्ली,इन्द्रचाेक क्लब २३. चाेख्चा गल्ली,इतुंबहाः,ताहाननी २४.इतुंबहाः,किलागल,नरदेवी,यट्खा २५.प्याफल मरू,पिंग ननी २६. काष्ठमण्डप, इलाछें भिमसेनस्थान २७.लाखेननी,मजीपाट २८.मजीपाट,चिकंमुगल गल्ली २९. जिकंमुगल गल्ली ३०. सिकंमुगल, मरु ३१.हनुमानढोका ,नासचोक ३२. नासचोक,बसन्तपुर दमकल ३३. बिशालबजार ,फसीकेब ३४.वटु ३५. न्यरोड,हिमालयन स्कुल ३६. न्युरोड ढोका ३७.रणमुक्तेश्वर, ओमबहाल ३८.यंगाल, इकुबहाल ३९. ज्याबहाल दलाछि ४०. युतुननी युतु नास: द्य: ४१. खोल्चापाखा, नास: चोक ४२.तःननी ब्रम्हटाेल,दलाछि ४३.लगन- लगं नास: द्य: ४४.गोफल, ब्रम्हटोल, (श्वेतभैरव). ४५.स्वतांमुग गल्ली,लस्कननी, चल्खु ४६.इनाखा: माक गल्ली,सबलबहाल ४७ दगु:छें, मचली, पचली भैरव ४८.नै अजिमा, नेशनल ट्रेडिङ्ग, वन्दे ४९. ह्युमत् १. २.गल्कोपाखा नास द्यः ३.ठमेल नास द्य: ४.पोडे टोल नास: द्य: ५.थायमरु नास: द्य: ६.नघ: नास: द्यः ७.कुसुमबियलाछि नास: द्य: ८.थंहिति नास: द्य: ९.ध्वाखा बहा: नास: द्य: १०.त्यौड नास: द्य: ११.जमः नास: द्य:(१) (कमलाछि) १२.जमः नासः: द्य:(२) (इनबहा:) १३.जम: नासः छ:(३) (जमल) १४.कुनाय् टोल नास: द्य: १५.नास: ननी नास: द्य: १६.जनबहा: नास: द्य: १७.सुचिका गल्ली नास: द्य: १८.खिलं नास:द्यः १९.किलागल नासः द्यः २०.वंघ नासःद्यः (१) २१.वंघ नासःद्यः (२) २२.वंघ नासःद्यः (३) २३.ताहाननी नास: द्यः २४.यट्खा नासः द्यः २५.पिंग ननी नासःद्यः २६.भिन्द्यः त्वा: नास: द्यः २७.मजीपा: नास: द्यः २८.चिकंमुग: (भिन्द्यः) नास: द्य: २९.चिकंमुग: नास: द्यः ३०.मरु नास: द्य: ३१.लाय्कु नास:द्यः ३२.भुगोलपार्क नास: द्य: ३३.मिखाद्धों नास: द्य: ३४.वटु नास: द्य: ३५.दुगं बहि नास: द्यः ३६.टेबहाल नास: द्य: ३७.ओमबहा: नास: द्यः ३८.इकुबहाल नास: द्यः ३९. दलाछि नास:द्यः(१) ४०. युतु नास: द्य: ४१. खोल्चापाखा नास: द्य: ४२.दलाछि नास:द्यः ४३.लगं नास: द्य: ४४. ब्रम्हत्वा नास: द्य: ४५. चल्खु नास: द्यः ४६.सबलबहाल नास: द्यः ४७ पचली नास: द्यः ४८.वन्दे नास: द्यः ४९. ह्युमत् नास:द्य: बृहत यँ नास: द्य: पूजा २०७१ रुट मंसिर २८
माधव नारायण धलं लिसें स्वस्थानीया बाखं

माधवनारायण स्वस्थानी शालीनदी ब्रतविघि परदेशवानिगु माधवनारायण माधव नारायण धल॑ लिसें स्वस्थानीया बाखं न्हेथना डा.बाल गोपाल श्रेष्ठ दंयदसं मिला पुन्हि कुन्हु सकोय लच्छि ताहाकगु माधव नारायण मेला शुरु जुइ। थो माधव नारायणप्रति देछानातगु धार्मिक ब्रत ख। माधव नारायण हिन्दू द्यो विष्णुया अवतार खः। धलं दनेत नेपाया थीथी थासं धार्मिक आस्था दुपिं मिसा मिजंत शालीनदीया सिथय मुनिइ। सकोय नेवातयगु चोययागु जातं बोति काइगु थो विशुद्ध हिन्दू धार्मिक संस्कार ख। थुकिइ बज्राचार्य, शाक्य, सायमि थज्यागु बौद्धधर्मालम्बीतयगु बोति दइमखु। जबकि दुंइ, नौ, को, भा, छिपा, पुं व गथु थज्यागु जातयापिसं धलं दनेमज्यू यानातगु दु। अथेहे नाय, जोगी, दों, पो थज्यागु जातयात न॑ निषेध यानातगु दु। अथेहे खयत व तामांगत थज्यागु मेमेगु समुदाययापिंत धलं दनेत उत्साहित याइमखु। तर यदि इमिसं धलं दनेत इच्छा क्यंसा, इमित मेपिं सिबे अलग तया धलं दंकिइ। तर आ थो प्रतिबन्धत छुं हद तक लचक जुइधुंकल। तर नं पूरा लचक धासा मजुनिइ। सन २००० य जिं २३ म्ह खयत व निम्ह दुंइ जातयापिं धलं दंगु खना। शुरुइ इमिसं दैनिक यायेमागु संस्कार फुक्क लिसेंनापं चोना यात तर लिपाया संस्कार यायेत मेपिं सिबे अलग देगया लिक्क चोंगु फल्चाय चोना यात। इमित फुक्कंलिसें तया धल दंकल धका खोपया माधव नारायण धलं दंवम्ह मिसां गुनासो यासेलिं इमित अलग तगु ख। सकोया थो माधव नारायण धलं दनेगु परम्परा गबले लिसें शुरु जुल धका छुं लिखित भों मदु। तर थो परम्परा म्होति नं ४०० दं पुलांगु जुइमा धका अनुमान यानातगु दु। मौखिक कथ नं व माधव नारायण प्रतिष्ठा पुजा (एमपीपी१) या भोंया आधारय थथे अनुमान यानातगु ख। थुकिइ श्रीगंगा रानी अर्थात लानी गंगां माघ ब्रतया पलिस्था यागु धका चोयातगु दु। रानी गंगा खोप॑ सकोय जुजु त्रिभुवन मल्ल देवलिसें सन १५६० पाखे शासन यायेत वगु खनेदु। सकोया इतिहासय गंगा नांया मेम्ह रानीया बारे चोयातगु जिमिसं मखना। उकिं एमपीपी१ य न्हेथना तम्ह गंगारानी व हे माधव नारायण धलं स्थापना याम्ह जुइमा। थो सत्य खसा माधव नारायण धलंया इतिहास म्होति नं ४५० दं पुलां जुइमा । सन १९८६ य खोपया हनुमान घाटय नं सकोय थें हे माधव नारायणया धलं शुरु यात। पुजारीलिसे धलं दंपिनिगु कथं खोपय ताई लिपा थो धलं दनेगु ज्या इमिसं हानं सुचारु यागु ख। इमिसं इमिथाय चोनिगु धलं सकोया सिबे पुलां धका दाबी यासें छुंछुं हुनिं तदं तक दिनाचोंगु धका धागु दु। सकोया धलं दनिगु विधि लोवनापुगु जुगुलिं पिने चोंपिं नं थुकिइ बोति कयाचोंगु दु। खोपय चोनिगु धलं॑ न॑ पिने चोंपिंत आकर्षित याये मफु खाली खोपय चोंपिं मिस्तयसं जक बोति कयाचोंगु दु। सन २००० य खोपय धलं दपिंनिगु ल्या १८म्ह जक दुगु ख, इमिं फुक्क मिस्त जक ख। थुथाय मनुतयसं माधव नारायण व लच्छि तक छेंय छेंय कनिगु स्वस्थानी बाखंया स्वापु दु धका विश्वास यानाचोंगु दु। उकिं हे सकोया शालीनदीइ धलं दंपिसं माधव नारायण व स्वस्थानीया हे धलं दनागु धका धाइ। मनुतयसं स्वस्थानीया धलं छेंय चोना न॑ दनिइ । स्वस्थानीया बाखं कथं मनुतयसं सकोयात नवराज जुजुया राज्य, लावण्य देश कथं कयाचोंगु दु। लच्छि तक धलं दनिपिं शालिनदीइ चोना धलं दनिइ, अथेहे देयया थीथी थासय दोलंदो भक्तजनत सकोय वइ। थुबलय सको तसकं व्यस्त जुइ। सन २००० य भक्तजनतयसं घेबा संकलन याना माधव नारायण स्वस्थानी छम्ह हे ख धका केनेत माधव नारायणया धलं दनिगु शालीनदी लिक्क स्वस्थानी देवीया देग दयेकेगु अभियान न्ह्याका सन २००४ स देग दने कोचायेकुगु ख। माधव नारायण स्वस्थानी छम्ह हे द्यो मखु धासे राजोपाध्याय पुजारी सहित सकोया यको स्थानीयतयसं थो देग तयेत असहमती पोंकुगु ख। इमिगु धापु कथं माधव नारायणया मेला व स्वस्थानी दथुइ छुं स्वापु मदु व स्वस्थानीया बाखं कनेगु लिपा तिनि वगु ख। शालीनदीया सिथय चोनिगु माधव नारायणया धलनय याइगु विधि स्वस्थानी बाखं सिबे तसकं पा। तर माधव नारायणया धलं दनिपिसं नं स्वस्थानीया हे सफुयात पुजा याना न्हियान्हिथं व हे बाखं कनेगु धासा याइ। राजोपाध्याय पुजारीया कथं लच्छि ताहाकगु माधव नारायण धलं बैष्णव परम्परा कथं दु। थुकिइ न्हियान्हिधं विष्णुया छगू छगू अवतारया पुजा जुइ। माघ महिना माधव नारायणयात देछानातगु महिना ख। शालीनदीं धार्मिक संस्कार याइबलय पुज्याइगुलिं माधव नारायण स्पष्टरूपं विष्णु हे ख। मोनियर विलियम्सया डिक्सनरीइ माधव नारायण धागु कृष्ण व विष्णुया हे मेगु रूप ख धका न्हेथनातगु दु। थुकिइ माधव नारायण शिवया हे छगू नां ख धका न॑ चोयातगु दु मोनियर विलियम्स (१९८८:८०८)। बाखनय माधव नारायण फम्पिइ चोंम्ह व लिपा सकोय चोंपिसं खुयाहगु धका धयातगु दु। थो द्योया मूर्ति श्रीखण्डं दयेकातगु नं धयातगु दु। लिपा मूर्ति चना बंगुलिं उकिया थासय धातुं दयेकुगु धयातगु दु। आयागु ढलौटया मूर्ति ३० सेन्टिमीटरति तजा व २ किलोतिया तौल दु । मूर्तिया ल्यूने सकोया चलाखु त्वा, बाग तुंथिया दातां नेपाल संवत ९९६ मंसिर ६ बुधबा कुन्हु तगु धका पाताय चोया तिकातगु दु। माधव नारायणया बाखनय स्वस्थानीया बाखनय थे द्याेया वर्णन यानातगु मदु । नेवा भासय चोयाततगु न्हापांगु स्वस्थानीया बाखनय पार्वतीया इनापय महाद्याेव॑ स्वस्थानीया ब्रत श्रृजना यागु धका स्पष्ट रूपय चोयातगु दु। उकिइ महाद्योव॑ ब्रतया भोलय पुजा याइम्ह द्यो महाद्यो व पार्वती मजुसें अर्धनारेश्वर वा उमामहेश्वर जुगु धका धयातग दु। न्हापांगु नेवा स्वस्थानीइ स्वस्थानी द्यो धागु जगदीश्वरी धका प्रस्तुत यानातगु दु। उकिइ द्याेया ख्वापा लुंया थे जुगु, सोंग मिखा दुगु, पेपा ल्हा दुगु व सिंह आसन दयेका चोनाचोंम्ह धका धयातगु दु। अथेहे जवपाखेया छपा ल्हातय खडग, मेगुलि वरद मुद्रा, खवपाखेया छपा ल्हातय ढाल व मेगुलिं पलेस्वां जोनातगु धयातगु दु। तर आयागु स्वस्थानीइ द्योया बारे थीथी कथं वर्णन यानातगु दु। सन २००० य माधव नारायणया मेलाया झाेलय स्थानीय चित्रकार भूपेन्द्र श्रेष्ठ स्वस्थानीद्योया रंगिन किपा वितरण यानादिगु ख। उकिइ पलेस्वानय विराजमान स्वस्थानीयात अष्टमात्रिकां चाहिकातगु दु। जवया छपा ल्हातय त्रिशुल, मेगुलिं खडग, खवया छपा ल्हातय चक्र व मेगुलिं वंचुगु पलेस्वां जोनातगु दु । अथेहे गणेश, कुमार, सिंहिनी, ब्याध्रिनीयात पेकुनय तयातगु दुसा, निम्ह अप्सरां स्वांमा जोना चोय बोयाचोंगु चोयातगु दु । स्वस्थानी स्वस्थानी बाखं नेपालय उत्पत्ति जुगु स्वस्थानी हिन्दू बाखं ख। थुकिइ गुकथं छम्ह ब्रम्हु मचा नवराज लावण्य देया जुजु जुल धका कनातगु दु। नवराज थ मां गोमाया लच्छि ताहाकगु स्वस्थानी ब्रतया पुण्यया हुनिं जुजु जुगु ख । थो बाखं दकले पुलांगु ल्हातं चोयातगु सफू सन १५७३ या ख गुकिइ गोमा मयजु व वयकया काय नवराजया बारे चोयातगु संस्कृतया १४८ श्लोक दु। आतक लुगु बाखं मध्ये थो दकले चिहाकगु ख। सन १६०३ य संस्कृतयात भाय हिला नेवा भासय चोयातगु न्हापांगु नेपालभासां चोयातगु बाखं लुगु दु। अथेहे
श्रीपञ्चमी, बसन्त पञ्चमी

मञ्जुश्री सु खः ? श्रीपञ्चमी ,वसन्त पञ्चमी मञ्जुश्री सु खः ? मञ्जुश्री सु खः ? उपप्रा. वज्रमुनि वज्राचार्य मूति :- मञ्जुश्री ऐतिहासिक पात्र मखु । बुद्धधर्मदुने स्वगू सम्प्रदायमध्ये महायानया विकास नापनाप सृजना जूम्ह आध्यात्मिक काल्पनिक पात्र खः । गुम्हेसित बुद्धधर्मय् ला, हि, क्वँय्या पात्र मखुसे ज्ञानकायया रुपय् कयातःगु खः । त्रिकालया फुक्क बुद्धपिनिगु नुगलय् दैम्ह ज्ञानमूर्ति खः । मञ्जुश्रीयात आदिबुद्ध नं धाइ । दकले न्हापां पिज्वःगु सःया उद्घोष याःम्ह, आखःया जन्मदाता वागीश्वरया रुपय्, धर्मया वीजारोपण याःम्ह धर्मधातुया रुपय् अर्थात् फुक्क ज्ञानया खानी वा स्रोत गुगु फुक्क बुद्ध बोधिसत्वपिनिगु आधारतत्व पंचज्ञान हे मञ्जुश्री खः । मञ्जुश्री हे स्वयम्भू खः । मञ्जुश्री पर्वतय् ब्वनायंगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । अथे हे मञ्जुश्रीं ब्वनाहःपिं वरदा व मोक्षदा च्वंगु थाय् धिनाच्व व फुलंच्वयात नं सांस्कृतिक थाय् दय्काः मेलाकथं वनेगु यानाः वयाच्वंगु दु । मञ्जुश्रीया धारणा मञ्जुश्रीबारे विद्वान्पिनिगु थीथी धापू दु । इतिहासकार भुवनलाल प्रधानया धापूकथं मञ्जुश्री त्रेता युगय् नेपालय् वःम्ह बोधिसत्व मखु, चिनीया नं मखु, अलौकिक शक्ति दुम्ह द्यः नं मखु । ई.सं.या न्हापांगु शदीया दुने जन्म जूम्ह भारतया छम्ह साधारण भिक्षु खः । निगूगु शदीइ मञ्जुश्री महायान सम्प्रदायया गुरु जुल । निगूगु शदीइ महायान दर्शनया प्रवर्तक भिक्षु नार्गाजुन मञ्जुश्रीया शिष्य खः । मञ्जुश्रीया पालय् महायान बुद्धधर्मया प्रचार प्रसार जुल । मञ्जुश्री खुसिया सिथंसिथं नेपाल व चीनया सीमाना हिमाल पर्वत शिखर थ्यन । तज्जागु खुसि मछ्यूसे गबलें नेपाः गबलें तिब्वतया लागा जुयाः पश्चिमया पूर्व १ नम्बर तातोपानी थ्यंकल । अनं वय्गु झ्वलय् ल्हासापाकु ससुमाजु जुयाः नेपाः वल । थुकियात हे न्हापायापिं भौगोलिक ज्ञान मदुपिन्सं मञ्जुश्रीयात चीनपाखें वःगु धैगु विश्वास थनाः बिल । नेपाःदुने महायान प्रचार याःम्ह न्हापांम्ह गुरु मञ्जुश्री खः । चिनीया सरकारं आःतक मञ्जुश्रीयात चीनीया खः धैगु दाबी याःगु मदुनि । चीनय् मञ्जुश्रीया मूर्ति पाँचौं शदी दय्कूगु खः । मञ्जुश्री चिनीया नां मखु, न त मञ्जुश्री नं त्वःता वंम्ह धर्माकर हे चिनीया नां खः । मेमेपिं चिनीया यात्रीपिनिगु नां धाःसा गथेखः अथे हे जुइगु मञ्जुश्रीया नां जक चिनीया जूसां संस्कृतं ह्यूगु पक्का नं खइमखु । थ्व गलत प्रचार खः (प्रधान, ११३१ःभूमिका) । हडसनं थःगु च्वसइ दक न्हापां चीनं मञ्जुश्री नेपाः वयाः नेपाःगाःया लः पितछ्वय् धुंकाः चीनपाखें हे चीनिया राजकुमार धर्माकर व अनया प्रजापिं ब्वनाः मञ्जुपतन शहर दय्काः शासन न्ह्याकल । उगु इलय् थनया भाषा चीनिया खः (हडसन, १११९ः१०–१५) धकाः न्ह्यथनातःगु दुसा एसेज अन दि लाग्वेज…. सफुतिइ मञ्जुघोष, मञ्जुश्री, मञ्जुनाथ चीन देशं वयाः नेपालय् च्वंवःगु खः । लः जायाच्वंगु थाय्यात पितछ्वयाः चैत्य दय्काः धर्माकरयात जुजु दय्कूगु खः । तर वय्कलं नेपालय् भारतया मनूत वयाः च्वंवःगुयात बः बियातःगु दु । नेपालया बुद्धधर्म भारतं वःगु खः । वयां लिपा तिब्वत व चीन वंगु खः । नेपाःया महायान बौद्ध ग्रन्थत फुक्क धैथें संस्कृत भाषां च्वयातःगु खः । वयकलं मञ्जुश्रीं लः पितछ्वयाः बस्ती दय्कूगु खँय् थःगु शंका न्ह्यथनादीगु खनेदु (हडसन, १९७१ः६२) । यज्ञमानपतिया चर्यागीत च्वसुइ मञ्जश्रीया ईब्यः शाक्यमुनि तथागत स्वया खुसःदं लिपा धकाः कालचक्रतन्त्र निर्माणकालया खँ च्वय्गु झ्वलय् च्वयातःगु दु । थुकथं ई.सं. ५७ पाखे मञ्जुश्रीया ईब्यः जूगु न्ह्यथना भुवनलालया धापू नाप ज्वःलाकूगु खनेदु (वज्राचार्य, १११९ः२०३) । मञ्जुश्री मूलकल्पय् मञ्जुश्रीयात गौतम बुद्धया चेलाया रुपय् न्ह्यथनातःगु दु । उकिं महायानी ग्रन्थय् धयातःगु मञ्जुश्रीया प्रसंग क्वातु मजू । मञ्जुश्री बोधिसत्वया सृजना महायान विचारधाराअन्तर्गत ध्यानीबुद्ध, बोधिसत्वया कल्पना न्हापांगु शदीनिसें प्यगूगु शदीया दुने जूगु खः । त्रेतायुगया मञ्जुश्री बोधिसत्वपाखें बुद्धधर्मया प्रचार जूगु धैगु धार्मिक भावनाजक खः । थ्वहे झ्वलय् रिस डाभिड्सया तर्ककथं शाक्यमुनि बुद्धया परिनिर्वाणया ४५० दँ लिपा भारतया भिक्षु गुम्हेसिनं सद्धर्मपुण्डरीक सफू च्वल । उम्ह भिक्षु लिपा महायान बुद्धधर्मया प्रचार याःगुलिं बोधिसत्वया रुपय् नेपालय् थाय् ब्यूगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । उम्ह हे भिक्षुया मूति चीनया उताइसाङ्गय् तय्धुंकाः नेपाःया जुजु नरेन्द्रदेवया पालय् नेपाल वःपिं चिनीया तीर्थयात्रीपिन्सं जुजुयात मञ्जुश्रीया मूर्ति उपहार ब्यूगु, अथे हे उगु हे इलय् नेपाःया विहारयात नं ब्यूगु खः । उम्ह हे मञ्जुश्री इत्सीङ्ग (ई.सं. ६७१–७३०) लिपा चीनया पंचशीर्ष पर्वतयाम्ह धकाः प्रचार जूगु खः । मञ्जुश्रीयात अलौकीक ब्यक्तिया रुपय् बोधिसत्व ब्वय्गु जूवंगु खः । गथे मैत्रीयनाथयात मैत्रीयबुद्धया रुपय्, दीपंकर श्रीज्ञानयात दीपंकरबुद्धया रुपय् ब्वःथें उम्ह हे भिक्षुयात मञ्जुश्री बोधिसत्व, चीनदेसं वःम्ह धकाः महिमा ब्वय्त घटना स्वाःगु जक खः धकाः ऐतिहासिक पात्रयात अलौकिक पात्रकथं कल्पना यानाः लिपा सत्यथें जूवंगु खः । आठौं शदी वयाः नेपाःया बौद्ध विद्घान्पिं बज्रवोधि, अमोघवज्र, प्रज्ञापिं मञ्जुश्री दर्शन याय्त चीन वंगु खः गुकिं आठौं शदी हे उताईसाङ्ग मञ्जुश्रीया जन्मस्थलकथं चर्चित जूगु खः (प्रधान, २०५४ः९०) । स्वयम्भूपुराणय् न्ह्यथनातःकथं विक्रमशील महाविहारया गुरु धर्मश्रीमित्रं अ आ इ ई… झिंनिगः आखःया अर्थ कनेमफुगुलिं गुरु मञ्जुश्रीयाके न्यनेगु लागि चीन वनेत वःगु इलय् नेपालय् नापलानाः उकिया अर्थ कनाः छ्वःगु न्ह्यथनातःगु दु । थ्व ई धैगु विक्रमशील महाविहार दुगु इलय्या खँ जुगुलिं नवौं शदीया खँ जुल । उगु धारणाकथं मञ्जुश्री नवौं शदीयाम्ह जुल । नेपाःया पुराणय् थें हे गोश्रृंग ब्याकरण दु । लखं जायाच्वंगु खोटान उपत्यका भूमिइ शाक्यमुनि बुद्ध वयाः भविष्यवाणी याःगु, बुद्ध सारीपुत्र व वैश्रवणयात उगु लः पितछ्वय्गु उजं ब्यूगु, उजंकथं भिक्षुपिन्सं भालाया ग्वहालिं पश्चिमपट्टि ब्यवस्था यानाः दह दय्कूगु नापं उगु दहया प्राणीपिन्त उत्तरपाखें सो रिसन पो पहाडय् तल । लिपा उगु थासय् चैत्य खनेदत । उगु हे थासय् मञ्जुश्री वयाः आशिर्वाद ब्यूगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । उकिं मञ्जुश्री चीनय् न्हापांनिसें नांजाः धैगु सीदु (वग, १९४८ः३३३–३३९) । दि संस्कृत बुद्धिष्ट लिट्रेचर अफ नेपालय् न्ह्यथनातःकथं अनुपस्तुट छन्दय् च्यागू अध्याय, पाँचहजार श्लोकया स्वयम्भू पुराणया च्वमि मञ्जुश्री खः । गुम्ह दशौं शदीसिबें न्ह्योयाम्ह खः । मञ्जुश्रीं मञ्जुपतन शहर दय्का प्यखें पःखाः ग्वयाः च्यागू ध्वाका तयाः छचाखेरं सिमा पित । उगु ध्वाखाय् हिरामोती पन्ना बहुमूल्य रत्न नाप अष्टमंगल तल । वयां लिपा धर्माकरयात सःता जुजु पलिस्था यात (मित्र, १८८२ः२४९–२५८) । ईशाया झिंन्यागू शताब्दीपाखे संस्कृतभासं लिपिबद्ध जुयाच्वंगु नेवाः बौद्धग्रन्थ गुणकारण्डब्यूह ग्रन्थय् बोधिचर्याबतार, नामसंगिति, उपोषधब्रत व मेमेगु विषयवस्तुत नं स्रोतकथं दुथ्यायकातःगु दु । थुगु ग्रन्थय् मञ्जुश्रीयात नामसंगिती ग्रन्थय् वियातःगु उपमा घनोबुद्ध च्वयातःगु दु । थ्व हे घनोबुद्ध वृहद स्वयम्भू पुराणय् नं दु । थ्व घनोबुद्ध झिंन्यागू शदीइ आदिबुद्धयात छ्यलातःगु खनेदत (डगलस, १११९ः२५१–२६३) । मञ्जुश्रीयात इतिहासय् महाचीनया पंचशीर्ष पर्वतं नेपाः वःम्ह, नेपाःया ७ कोष लम्बाई व ७ कोष चौडाईया नागदहया लः पितछ्वयाः मञ्जुपतननगर दय्कूम्हकथं न्ह्यब्वयातःगु दु । उम्ह मञ्जुश्रीयात चीन व भारतया मखु साँखुया महापुरुष नं धयाः वयाच्वंगु दु । स्वयम्भुया चैत्य दय्का महाचीन लिहाँ वंगु इलय् साँखुया वज्रयोगिनी सिद्ध जुयावन धैगु न्यनेदु । साँखुइ च्वंपिन्सं मञ्जुश्रीयात हे
नेपालभाषा एम.ए

नेपालभाषा केन्द्रीय बिभाग त्रिभुवन बिश्वबिद्यालयपाखें प्राप्त जूगु विवरण कथं एम ए ब्वंपिं बिद्यार्थी तय्गु नां धलः २०३८ सालया पुच: मल्ल के. सुन्दर, भुषण प्रसाद श्रेष्ठ, अमृत तुलाधर माधव लाल प्रधान सानु काजी महर्जन सर्मिस्था जोशी कमला नेवा: बुद्ध रत्न शाक्य मंजु मास्के मल्ल पदमा सुन्दरी श्रेष्ठ २०४१ सालया पुच: राम मंगल जोशी मोहनलाल श्रेष्ठ भवानी तुलाधर विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ हरिमान जोशी निर्मला कायस्थ अनागतरत्न कंसाकार किरण प्रभा तुलाधर फरिन शाक्य प्रेमशान्ति तुलाधर, रामदेवी श्रेष्ठ मंगलमान शाक्य सुजाता मानन्धर अपर्णा प्रधान नारद बज्राचार्य मनोरमा तुलाधर २०४२ सालया पुच: श्रीधर दास श्रेष्ठ न्हुच्छे बहादुर महर्जन मंगलदास महर्जन रतीदेवी जोशी बुद्धलक्ष्मी शाक्य सहाना प्रधान दयारत्न शाक्य २०४३ सालया पुच: अगनावादे श्रेष्ठ बुद्धरत्न शाक्य प्रतिसरा मानन्धर रविन्द्रराज राजकर्णिकार कोकिला धाख्वा २०४७ सालया पुच: सन मानन्धर अमृतहिरा तुलाधर उषा जोशी किरण राजभण्डारी समीता श्रैष्ठ शिवलाल श्रेष्ठ प्रद्यम्न कृष्ण श्रेष्ठ प्रचण्ड रञ्जित सुरेन्द्रमान शाक्य सुरेन्द्र नारायण मुनकःमि लक्ष्मी भक्त श्रेष्ठ कृष्ण मोहन जोशी इला वेद्य भावना बज्राचार्य रामेश्वर श्रेष्ठ विजया जोशी राजेशरत्न बज्राचार्य कृष्ण भक्त दली युवानन्द बज्राचार्य मिला कंसाकार गोकुल मानन्धर अमर बहादुर श्रेष्ठ २०५० सालया पुच: ईश्वरी मैंया श्रेष्ठ रत्नकाजी महर्जन सुमनदेवी रञ्जित सावित्री देवी श्रेष्ठ कमला मानन्धर भूमहेश जोशी सुमन ताम्राकार अनिता कंसाकार आशाकुमार चिकंबंजा: रत्नकाजी महर्जन हर्क बहादुर शाक्य किरण चन्द्र राजभण्डारी २०५१ सालया पुच: कदमलाल महर्जन सुदर्शना दर्शनधारी लोकेन्द्रमान बज्राचार्य मीनर्वा बज्राचार्य २०५३ सालया पुच: मंगलमान शाक्य राजेन्द्र शाक्य दिलेन्द्रराज श्रेष्ठ बबिता मानन्धर पुनम मानन्धर इन्दु अमात्य रत्नवीर शाक्य बन्दना शर्मा केशवलाल महर्जन तेजमान महर्जन सुलोचना धिताल माणिकरंत्न शाक्य सृजना हाडा २०५५ सालया पुच: मेरिना सिखाकार तुलसी बहादुर नेमकुल लक्ष्मी केशरी शाक्य अनिलविलास बचज़ाचार्य रेखा शाक्य जयराम महर्जन श्याम अवाले कल्पना श्रेष्ठ चन्द्रकृष्ण अवाल रीता राजभण्डारी रामकाजी महर्जन गोैरी श्रेष्ठ आशामाया प्रजापति रीता स्थापित लक्ष्मण श्रेष्ठ अमिता शोभा शाक्य राधा श्रेष्ठ अष्टराज श्रेष्ठ २०५७ सालया पुच: सुदीप महर्जन राम बहादुर श्रेष्ठ पूर्णिमा डंगोल ज्ञान बहादुर महर्जन ललिता मानन्धर बेबिका मास्के स्वस्ति जोशी योगेन्द्र प्रसाद श्रेष्ठ राजित बहादुर श्रेष्ठ सूर्यमान राजभण्डारी अन्नपूर्ण दर्शनधारी २०५९ सालया पुच: वीरेन्द्र प्रसाद श्रेष्ठ रवि महर्जन हेमराज शाक्य रीना बज्राचार्य सुभाषराम प्रजापति रमेश महर्जन मदन तण्डुकार राजेन्द्र श्रेष्ठ पुष्कर भक्त माथेमा राजन महर्जन राजेश डंगोल सुबिन्द्र महर्जन देवरत्न शाक्य २०६१ सालया पुच: पूर्ण बहादुर महर्जन ज्ञानी मैंया महर्जन पुष्कर विक्रम प्रजापति शारदा शाक्य रवि शाक्य रश्मि मानन्धर सुरेन्द्र केशर अमात्य सुधा देवी प्रधान २०६३/६४ सालया पुच: सम्भना महर्जन सानुराजा शाक्य सञ्जुमैंया श्रेष्ठ अमृता महर्जन रमेश त्वी त्वी प्रकाश चन्द्र प्रधान अमृतमान शाक्य इन्दिरा जोशी सुरेशमान लाखे ईश्वरमान श्रेष्ठ मिलन शाक्य राधिका श्रेष्ठ विमल ताम्राकार श्रीमिला सुवाल हरिमाया प्रधान प्रजला प्रधान तारा देवी प्रधान २०६४/०६५ सातलया पुचः राजेन्द्रमान बज्राचार्य यज्ञ मान ताम्राकार हिराबहादुर महर्जन रश्मी महर्जन राजेन्द्र शाक्य न्हुछेलाल महर्जन धर्मकष्ण श्रेष्ठ बिनीता श्रेष्ठ मोहनकष्ण श्रेष्ठ सज्जन प्रधान नम्रता प्रधान ईश्वरबहादुर श्रेष्ठ माधवराज श्रेष्ठ गोपाल तण्दुकार शीलाकमारी महर्जन शान्ति महर्जन माहिला महर्जन रवि महर्जन बैलोक्यमान बनेपाली सोनी श्रेष्ठ माधवप्रसाद घिताल कीर्तिलबआनन्द जीशी २०६६/०६७ सालया पुच-: अश्वेनवीरसिं ताम्राकार जीवन महर्जन त्रैलोक्यमान वनेपाली पतमकेशरी बज्राचार्य सुनिता राजभण्डारी रमेश महर्जन रविन्द्रराज ताम्राकार रमालक्ष्मी कर्णजीत गोविन्दहरि श्रेष्ठ प्रकाश डंगोल किसोर नेपाली रविनराज कर्णजीत विमलकेशरी अमात्य गंगा वज्राचार्य रुविन शाक्य पूर्णकुमार श्रेष्ठ २०६८/०६९ सालया पुच: समिना श्रेष्ठ रीजा शाक्य अञ्जना सिं सरस्वती महर्जन लक्ष्मी देवी महर्जन सविना शाक्य वावुराजा महर्जन जानुका श्रेष्ठ विराजकाजी शर्मा राजोपाध्याय सरिता महर्जन मृगेन्द्रराज सुवेदी नजुमा राजभण्डारी विष्णुहरि महर्जन दिपना शर्मा शर्मिला महर्जन बाबुराजा महर्जन शर्मिला सुवाल(डंगोल) आनन्दकृष्ण ताम्राकार श्यामलाल ब्यन्जनकार रविना महर्जन बिजय शर्मा अशोकरत्न शाक्य लक्ष्मीशोभा नापित दिलकुमारी महर्जन दिपक महर्जन एलिना महर्जन न्हुछेमान महर्जन सूर्यलक्ष्मी महर्जन पुष्परत्न महर्जन दयाराम श्रेष्ठ तेजवती जोशी दुर्गादेवी राजभण्डारी दीपा महर्जन रामबहादुर श्रेष्ठ राजकुमार महर्जन राम महर्जन २०७१/०७२ सालया पुच: बाबुशरण महर्जन विजयकृष्ण दसवाल न्हुछेबहादुर महर्जन विमला मानन्धर २०७२/०७३ सालया पुच: अमिर महर्जन राकेश महर्जन श्रुजना महर्जन बीना महर्जन दर्शनवीर शाक्य अबिन्द्रमान सिं रानीशोभा महर्जन विजयराज वज्राचार्य वीरमाया महर्जन दुर्गा देवी राजभण्डारी हरिकृष्ण दुवाल उमेश्वरमान प्रधान केशरीमैंया प्रधान श्रेष्ठ जसना राजभण्डारी आरीकमाला अमात्य प्रधान सुजल वज्राचार्य रुपा महर्जन रामेश्वर श्रेष्ठ पूर्णकुमार मानन्धर हिराबहादुर महर्जन समेस्टर प्रणालि २०७५ १.छोरीमैयाँ श्रेष्ठ २. रविन्द्र बज्राचार्य ३. विकास महर्जन ४. शान्त महर्जन ५, राजेश महर्जन ६. राजेन्द्र खड्गी ७. विशाल राजभण्डारी ८. निर्मला डंगोल ९. अमृतरत्न ताम्राकार १० तीर्थकेशरी गोपाली ११. प्रजीत शाक्य १२ कष्णप्यारी श्रेष्ठ १३ नवीनप्रकाश श्रेष्क २०३९सालया पुच: तिमिला रञ्जित शान्तिमान जोशी सरस्वती लक्ष्मी रञ्जित, प्रेमनारायण मानन्धर सुधा प्रधान मंगला कारञ्जित मनमोहन मास्के सरीता तुलाधर केशरी देवी बज्राचार्य तारादेवी शाक्य डिल्ली प्रसाद जोशी प्रवीण ज्वालानन्द शुक्ला सूर्य बहादुर मुल्मी विन्दु बज्राचार्य सरोजिनी लता अमात्य चन्द्रमान बज्राचार्य रामेश्वर मान श्रेष्ठ कमला वैद्य उद्वव बहादुर श्रेष्ठ हरिमोहन बनिया मनोहरी बनिया चन्द्रप्रभा अमात्य प्रेमहीरा तुलाधर, केशावती ताम्राकार, दुर्गासिद्धि बज्राचार्य पूर्णदेवी श्रेष्ठ, महेन्द्र ध्वज जोशी इन्दीरा प्रधान २०४४ सालया पुच: अभयरत्न कंसाकार जयन्त श्रेष्ठ ओमकारेश्वर श्रेष्ठ सरला प्रधानाङ्ग भावना बज्राचार्य उत्तम बहादुर बज्राचार्य रामेश्वर श्रेष्ठ मोतिदेवी शाक्य २०४५ सालया पुच: बाबुरत्न नापित बासुदेव श्रेष्ठ सुजाता शाक्य शान्ति मानन्धर सरला मानन्धर सूर्यबदन प्रधान पद्मलक्ष्मी राजभण्डारी २०४८ सालया पुच: सरीता महर्जन चन्द्रादेवी मानन्धर पद्म हीरा तुलाधर नजुमा राजभण्डारी किरणचन्द्र राजभण्डारी हरि अवाले तेजशोभा शाक्य सीता बज्राचार्य. राधा कारञ्जित द्वारिकामान श्रेष्ठ श्रीलक्ष्मी श्रेष्ठ शरदवीर कंसाकार २०४९ सालया पुच: हरिबहादुर अवाले सरीता अमात्य दीपाराज श्रेष्ठ बीना देवी गोर्खाली लक्ष्मी देवी शाक्य प्रमीला ताग्राकार रोहिणी श्रेष्ठ नेमराज बज्राचार्य इन्दीरा प्रधान कल्पना श्रेष्ठ गुणलक्ष्मी बज्राचार्य नजुमा राजभण्डारी दीलिप कुमार जोशी नीलम शाक्य २०५२ सालया पुच: बन्दना शर्मा शोभा महर्जन सुधा प्रधानाङ्ग सुरेश राजभण्डारी मीन बहादुर जोशी २०५४ सालया पुच: सुनिल कमार बाराही रुपा बज्राचार्य संगीता धाख्वा हरिकष्ण डंगोल न्हुच्छेलाल महर्जन राजेन्द्र मानन्धर अनिलविलास बज्राचार्य निर्मला श्रेष्ठ प्रयागमान प्रधान अनुप सिं सुवाल अमरमान शाक्य सुनीता बज्राचार्य हिराबहादुर महर्जन कमलेश महर्जन रत्न महर्जन बबिता मानन्धर २०५६ सालया पुच: प्रद्युम्न कृष्ण श्रेष्ठ मञ्जु तारा शाक्य रबिशन शाक्य शरदवीर सिं कंसाकार चन्द्रलक्ष्मी बज्राचार्य मिला श्रेष्ठ देवरत्न शाक्य प्रकाशमान शाक्य जीवन कमार महर्जन राजनलाल जोशी बिन्दुबाबा जोशी राजेन्द्रकुमार महर्जन सुजना शाक्य शान्ति श्रेष्ठ लेलिन शाक्य योगेन्द्र राजकर्णिकार राजित बहादुर श्रेष्ठ नरेशवीर शाक्य २०५८ सालया पुच: युकी सिराइ दीपक मास्के महेन्द्र श्रेष्ठ रत्न मेहर श्रेष्ठ ईश्वरमान श्रेष्ठ बिनोद कुमार श्रेष्ठ सुरेश राजभण्डारी अमीर रत्न ताम्राकार कमल रत्न तुलाधर सर्वज्ञ रत्न तुलाधर स्वयम्भूराज शाक्य श्याम सुन्दर राजबंशी त्रिप्रसाद धौभडेल पूर्णिमा डंगोल २०६० सालया पुच: सुनीता मानन्धर सुरेन्द्रमान शाक्य सुशिला शाक्य काजीमान डंगोल पूर्णलक्ष्मी शाक्य हैराकाजी महर्जन बिजय बहादुर शाक्य किरण शाक्य राजु कपाली जुजुमान महर्जन २०६२ सालया पुच: मणिक लक्ष्मी शाक्य बदन शर्मा शैलेश बहादुर प्रधान गौतम तिमिला हरिकृष्ण
ल्वहंहितिया नां धल:

येँया एतिहासिक (ढुङ्गेघाराहरू) ल्वहंहितिया नां १. नक्सालघारा ८२. बालाजु धारा २. कैलाश घारा ८३. यरा हिति ३. ठूलो कुवा घारा ८४. बुथ: हिति ७. टुरटुरे घारा ८५. पकनाजोल घारा ८.भगवती बहा: हिति ८६. काल घारा १०. रानीवारी ढुङ्गेघारा (ए) ८९. सोह्रखुट्टे घारा ११. रानीवारी ढुङ्गेघारा (बि) ९२.घोवी धारा १ १२. टिलिङ्गटार ढुङ्गेघारा ९३..घोवी धारा २ १३. गैरी गाउँ घारा ९४. ढल्को सिन्चा हिति १४. बैष्णावी घारा ९५. ढल्को ढुङ्गेघारा १६. चण्डोल हिति ९६.घोवी धारा ३ १७. मनश्री घारा ९७.घोवी धारा ४ १८.चण्डोल ढुङ्गेघारा ९८. घोवी धारा ५ १९. लाखे धारा ९९. थँ हिति २२.भाटभटेनी धारा १०१. मेयछ्य हिति २३.गाैचरन धारा १०२. देयक्व हिति २४.पन्च धारा १०३. तम्सीपाखा गाः हिति २५. सिन्चा हिति १०४ . तम्सीपाखा हिति २६ हाडी गाउँ घारा १०५.चिता हिति २७. अङ्गद घारा १०६. कय्ता हिति २८. पक्कु घारा १०७. लाय्ख: हिति ३०. बाैद्ध हिति १०८. हाः हिति ३१. बाैद्ध ढुङ्गेघारा १0९. चसान हिति ३४. तीनचुली घारा ११०. ढाेका त्वाः हिति ३५. राम हिति १११ . कोठाननी हिति ३७.सिमल धारा ११२. बन्जाः हिति ३८. सानो धारा ११३. मरू हिति ३९. आरूबारी घारा ११४. छ्वासापाखा हिति ४०. गंगा हिति ११५ भिंद्यः हिति ४१. गणेश हिति ११६.लाटीबुंगा हिति ४२. चावहिल हिति ११७. काेहिति ४३. बाः हिति (ए) ११८. नाय्पाः च्व हिति ४४. विनायक घारा ११९. नाय्पाः च्व घारा ४५. सुके घारा १२०. यङ्गा हिति ४६.अरूणबरूण हिति १२१. न्हु हिति ४७. गाैशाला घारा १२२.लुंहिति (सुन्धारा) 8८. दर्शन घारा १२३. गा: हिति (बि) ५०. जयबागेश्वरी हिति १९४ . कपुर धारा (ए) ५१. पन्ना हिति १२५. लैनचौर हिति ५२. भुवनेश्वरी हिति.. १२६. रुद्र हिति ५३. गणेश घारा १२७. घोवी हिति ५४. राजराज्येश्वरी हिति १२८. बालाजु ठूलो घारा ५५.बत्तीसपुतली ढुङ्गेघारा १२९. कपुर घारा (बि) ५६. बशिष्ठ हिति १३०. गैरी घारा (ए) ५७. बाबुराम घारा १३४. पुतली घारा ५८. ओम नगर घारा १३५. गैरी घारा (बि) ५९ . घोबीघारा १३६. डिल्लीबजार ढुङ्गेघारा ६०. कुमाले घारा १३७. डिल्लीबजार हिति ६१ . मगरगाउँ घारा १३८. घोवी घारा ६२. बाेगटी घारा १३९. कुमारी घारा ६३. विजुली घारा १४०. ज्ञान घारा ६४. साझा हिति १४१. ज्ञानेश्वर हिति ६५. सुवर्ण हिति १४३.पंधेरी घारा (बि) ६६. पँधेरो छारा (ए) १४४. बाघ घारा ६७. टंकप्रसाद घारा १४५. प्राकृतिक घारा ६८. बागदरवार हिति.. १४६.खरीबोट छारा ६९. पक्कु घारा १४७. वाणगंगा हिति ७०. पक्व हिति १४८. ठुलो धारा ७१ बाः हिति (बि) १५२. बलपिथ घारा ७२. सिद्धिचरण हिति १५३. कोटेश्वर धारा ७३. सिद्धि हिति १५४. एयरपोर्ट घारा ७४. स्वयम्भु हिति १५५. कोटेश्वर हिति ७५. भुइख्यः हिति १५६. जडीबुटी घारा ७६. घोवी ढुङ्गेघारा १५८. सरस्वती घारा ७७. पुन हिति १५९. महादेव घारा ७९. तुल्सी घारा १६०. सिनामङ्गल घारा ८०. छहारी घारा १६१. हिमताज घारा ८१. बाईस घारा १६२. नमुना घारा १६४. सिनाङ्गमल हिति १६५.त्रिदेवी धारा श्रोत : गै.स.स.मञ्च