यल पञ्चदान
डा. चुन्दा बज्राचार्य यल पञ्चदान गुंलाथ्व अष्टमी अर्थात श्रावणशुक्ल अष्टमीकुन्हु यलय् च्वंपिनि यल पञ्चदान धका: न्यायेकीगु खः । येँय् च्वंपिनि जुगःच:ह्रे धका: भाद्रथ्व १३ बलय् पञ्चदान याइ थें पञ्चदान बी । छन्हु न्ह्यः बज्राचार्य, शाक्य, तुलाधर आदि पञ्चदान याइपिनिगु छेँय् सुचिनिचि याना: द्यः ब्वयेगु याइ । कन्हयकुन्हु द्यः पूजा याना: पञ्चदान का:वःपिं धाक्वसित ब्वयात:म्ह द्य: नापनापं पूजा यानाः पञ्चदान बीगु धकाः वा जाकि बुबः आदि दान यायेगु याइ । न्यादँय् छक्वः इहलनय्(नागबहालय्) द्यःब्वयेत यलया थायथासं बहीद्यः, समय्द्य: हया: तयेहइ । अले भक्तजनपिसं समयद्य:यात पञ्चदान बीगु चलन दु । थुबले सुथय् बहनिइ पूजा यायेगु याइ । पूजा सिधल धायेवं समयद्य: बहीद्य:पिं थः थ: थासय् यंकेगु याइ । यल पञ्चदानया बारेय् नेपाल वर्ष क्रिया नांया सफूतिइ थथे च्वयातःगु दु- श्रावणशुक्ल अष्टमी दिं तःच्वतं त:धंगु पर्व खः । परापूर्वकालय् थ्वकुन्हु दक्कसिवे न्हापां श्री ब्रम्हा थ:गु मूलगु छ्य॑ महाद्यवं ध्यंका: श्री दीपंकर बुद्ध भगवानयात दान याना:बिज्यागु .जुयाच्चन । वयां लिपा थ्वकुन्हु हे यल देशय् दीपावती नगर (गयितहरे) याम्ह बुद्धिमान जुजु श्री सर्वानन्द दानशाला दयेका: श्रीदीपंकर बुद्ध भगवान व वसपोलया संघयात वा, जाकि, वस:, दक्षिणा व मेमेगु नं वस्तु लुँया पिण्डपात्रय् तया: दानयाना बिज्या:गु ख: । हान थ्वकुन्हु हे यलयाम्ह छम्ह इहिपा मजूनिम्ह म्ह्याय्मचां श्री दीपंकर बुद्धं भगवानयात पिण्डपात्र दान या:गु खः । अज्याःम्ह दानीम्ह म्ह्यायमचां छ्यःगु छुं छुं वस्तुत साया:बलय् गुइत बहालय् क्यनेगु यानावयाच्वंगु दु ।
७.यासु छ्यला (Uses of Verb)
नेपालभाषाय् यासु खुताजि दु। १.छता -लिउने ‘ये’ वइगु खये, काये, धाये, स्याये, लाये, लुये, बिये, बुये, निये, पुये, जुये, हाये, हुये, स्वाये, २.निता – लिउने ‘के’वइगु किके, बिके, बिइके, सिइके, लाय्के, कय्के, धाय्के, हाय्के, दुतके, कंके, यंके, क्वपके, छिंके, छ्येके, ३.स्वता – लिउने ‘ते’वइगु म्हिते, सःते, त्वःते, दुते, ४.प्यता -लिउने ‘ने’वइगु कने, कुने, खिने, खने, गने, पने, सने, वने, भिने, लने, हने, हिने, ५.न्याता -लिउने ‘पे’वइगु त्वपे, क्वपे, लपे, ध्वपे, ६.खुता -लिउने ‘ले’वइगु काले, कुले, पाले, न्हिले, हाले, हिले, साले, सुले, मुले, पुले, सिले, हुले, न्ह्यव (Past Tense) ‘ये’ वइगु यासु (Verb)या ‘त’ व ‘ल’/ ‘ना’ व ‘या’ त ल ना या का कात काल काना कया लाये लात लाल लाना लाया बुये बुत बुल बुना बुया याकेगु अर्थय् ‘ये’ या थासय् ‘के’ च्वना वइथाय् ‘त’ व ‘ना’ जुइ। ‘ये’ यां लिउने ‘के’ च्वना: याकेगु अर्थ वइथाय् ‘ल’ व ‘या’ जुइ। ‘ये’ वइगु यासु (Verb)या न्ह्यव खँपुई छुइ छिंक ब्वया स्वय् – या ल ना त काये कया काल काना कात लाये लाया लाल लाना लात बुये बुया बुल बुना बुत थुकथं हे फुक्क यासु (Verb) ब्वे फु। न्ह्योनेयागु ‘जि जिपिं’ लिसे च्वना वइ , लिउनेयागु ”व, इपिं, छ. छिपिं’ लिसे वइ। ‘यात'(Objective) काइगु जि,जिमिसं कया,धया,स्याना, बिया,निना,हुया, स्वाना,दाना,हिया छ,छिमिसं व,इमिसं काल,धाबिल,नित, बिल,स्यात,हुल, स्वात,दात,हिल यात (Objective) मकाइगु
नीति नियमय् मातृभाषा
संविधानय् मातृभाषा क) नेपाःया संविधान २०४७ नेपाःया संविधान २०४७ य् नेपाःया दुने च्वंगु मातृभाषायात राष्ट्रिय भाषा व नेपाली भाषायात राष्ट्र भाषा धका उल्लेख यानातःगु दु । छुन समुदायनं थःथःगु मातृभाषाया माध्यमं प्राथमिक तह जक आखः ब्वंकेगु, ब्वनेकुथि चायेकेगु प्रावधान ब्यूगु दु । उगु हे प्रावधानयात कार्यान्वयन यायेगु कथं नेवाः समुदायनं नेपालभाषाया माध्यमं मचातय्त आखः ब्वंकेगु ब्वनेकुथि जगतसुन्दर ब्वनेकुथि २०४७ फागुण १२ गते विधिवत संचालन याःगु नेपाःया न्हापांगु व छगूया छगू जक ब्वनेकुथिया रुपय् थौंतक्क छगू तगिनिसें झिगू तगिंतक्क ब्वंकेगु याना वयाच्वंगु दु । ख) नेपाःया संविधान २०७२ बि.सं.२०७२ नेपाःया संविधानया भाग ३ य् मौलिक हकया व्यवस्थाय् धारा २२ य् मातृभाषा व संस्कृतिया हकया व्यवस्था याःगु दु। उकिया उपधारा २ लय् ‘प्रत्येक व्यक्ति व समुदायया थःथःगु समुदायया साँस्कृतिक जीवनय् सहभागि जुइगु हक दइ’ नापं उपधारा ३ य् “नेपालय् च्वनाच्वंपिं सकल नेपाःमिपिनि थःथःगु भाषा, लिपि, संस्कृति, सांस्कृतिक सभ्यता व सम्पदाया संवर्द्धन व संरक्षण यायेगु हक दै’ धयागु प्रावधान दु । २) राष्ट्रिय शिक्षा आयोगया प्रतिवेदन २०४९ वि.सं.२०४७ सालया संविधानय् दुगु मातृभाषाया प्रावधान अर्थात् राष्ट्रिय भाषाया व्यवस्था यायेगु हुनिं वि.सं. २०४७ साल फागुन १४ गते राष्ट्रिय शिक्षा आयोग गठत जुल । उगु आयोगं २०४९ सालय् प्रतिवेदन पेश याःगु खः । उगु प्रतिवेदनय् नेपाः बहुभाषा बहुजातया आधारय् राष्ट्रिय भाषा आयोग त्रिभुवन विश्वविद्यालयया केन्द्रीय भाषा विभागनिसें ब्वनेकुथि दुने मातृभाषा ब्वनेदैगु व्यवस्था यानातःगु दु । उगु प्रतिवेदनय् ब्यूगु सुझावकथं त्रिभुवन विश्वविद्यालय् केन्द्रीय नेपालभाषा विभाग व नेपाःया मातृभाषा अध्ययन अनुसन्धान व्यवस्थापन यायेगुयालागि राष्ट्रिय भाषा आयोग लिपाहे जूसां गठन जूगु दु। ३) प्राथमिक शिक्षा पाठ्यक्रम २०६२ व २०६५ प्राथमिक शिक्षा पाठ्यक्रम २०६२ व २०६५ लय् प्राथमिक तगिं (१-५) य् स्थानीय विषय/मातृभाषा बिषययात पाठ्यभार ४ व पूर्णाङ्क १०० याःगु दु। क) ब्वनेकुथिइ ब्वंकीगु मातृभाषायात ल्ययेबलय् अप्वः ब्वनामिपिसं नुवाइगु मातृभाषा ल्ययेगु जुइमाः । ख) मातृभाषा ब्वंके मफइगु ब्वनेकुथिइ स्थानीय तहया लागि उपयोग जुइगु पेशा, व्यवसाय, धर्म, परम्परा, संस्कृति, रीतिरिवाज, स्थानीय सम्पदा, वातावरण संरक्षण, खेतीपाती, स्थानीय प्रविधि, नखःचखः, सामाजिक व्यवहार आदि विषय ल्ययाः ब्वंकेगु जुइमाः । ग) मातृभाषा/स्थानीय विषयया पाठ्यक्रम व पाढ्यसामग्री स्रोतकेन्द्रया सहयोग व जिल्ला पाठ्यक्रम समन्वय समितिया समन्वयलय् ब्वनेकुथि थम्हं हे दयेकेफु । ४) आधारभूत तह (तगिं १-३) या पाठ्यक्रम २०७५ आधारभूत तहलय् पाठ्यक्रम दयेकाः कार्यान्वयन यायेबलय् क्वये च्वंगु खँ दुथ्याकेगु जुई ः क) स्थानीय विषयलय् मातृभाषा स्थानीय ज्ञान, सीप, व प्रविधिइ आधारित विषय जुइमाः । स्थानीय विषय अन्तर्गत मातृभाषा अथवा मातृभाषा व स्थानीय विषय समावेश यायेमाः । सृजनात्मक सीप विकासया क्रियाकलाप, मेगु विषयया क्षेत्रया क्रियाकलापनाप स्वापू क्यनेमाः । ख) स्थानीय विषयया पाठ्यक्रम व पाठयसामग्री विद्यालयनं स्थानीय विज्ञ, अभिभावकया नापं स्थानीय तहया सहयोग व समन्वय यानाः कार्यान्वयनय् हयेगु जुई । ५) आधारभूत शिक्षा (तगिं ६-८) पाठ्यक्रम २०६९ आधारभूत तहया ६ निसें ८ गुलिइ मातृभाषा वा स्थानीय विषययात पाठ्यभार ५ व पूर्णाडक १०० जुइ। क) ब्वनेकुथिइ ब्वंकीगु मातृभाषा ल्ययेगु, पाठ्यक्रम निर्माण, सफू विकास व कार्यान्वयन स्थानीय निकायया परामर्शय् ब्वनेकुथि वा सम्बन्धित शैक्षिक संस्थां हे याई । ख) स्थानीय विषयया हकय् स्थानीय तहयात माःगु सीप, धर्म, परंपरा, संस्कृति, रीतिरिवाज, स्थानीय सम्पदा बातावरण संरक्षण, स्थानीय प्रविधि, नखःचखः, सामाजिक व्यवहार आदि विषयवस्तु सम्बन्धी विषय स्थानीय निकायया सरसल्लाहं ब्वनेकुथिं थःम्हहे ल्ययाः तयेफु । थजाःगु विषयया पाठ्यक्रम दयेकेगु, सफू विकास व कार्यान्वयन स्थानीय निकायया सरसल्लाहनं ब्वनेकुथि वा शैक्षिक संस्थां हे याई । ग) मातृभाषा व स्थानीय बिषयया पाठयक्रम व पाठयसामग्री स्रोतकेन्द्रया गुहालि व जिल्ला पाठ्यक्रम समन्वय समितिया समन्वयलय् ब्वनेकुथिं थम्हं हे दयेके फु। जिल्ला दुने छगू हे कथंया विषय जुलधाःसा जिल्लास्तरय् व स्रोतकेन्द्रस्तरय् जक मिलेजुल धाःसा स्रोतकेन्द्रस्तरया पाठ्यक्रम दयेकेफु । घ) मेमेगु विषयया रुपय् कम्प्यूटर व सूचना प्रविधि, सामाजिक शास्त्रया अन्तर्गतया विषय, भाषा समूहया विषय, गणित व विज्ञान समूहया विषय, परम्परागत चिकित्सा पद्धति, सहकारी शिक्षा, संगीत, मूर्तिकला, काष्ठकला, वास्तुकला आदिया बिषय जुइ । दुगु साधन व स्रोतया आधारय् पाठ्यक्रम विकास केन्द्र पाठ्यक्रम व सफू विकास यानायंकी । ६) आधारभूत शिक्षा पाठ्यक्रम २०७६ आधारभूत तहलय् २०७७ निसें कार्यान्वयन जुइगु स्थानीय पाठ्यक्रम वि.सं. २०७७ निसें छगू तगिंनं सुरु यानाः प्यदँया दुने तगिं छगूनिसें च्यागू तगिंतक्क कार्यान्वयन जुई । तगिं १-८ तगिंया समयावधि मध्ये स्थानीय तहया समन्वयलय् ब्वनेकुथिइ मुक्क ई मातृभाषायात अथवा छुं ई मातृभाषायात व मेगु छुं ई मेगु छगू स्थानीय विषययात नं बी फु। मागया आधारय् स्थानीय तहया समन्वयलय् ब्वनेकुथिंनं मातृभाषा, मातृभाषा व मेगु छुं छगू स्थानीय विषय अथवा स्थानीय विषय ब्वंकेगु व्यवस्था यायेफु । ७) स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ स्थानीय सरकार सञ्चालन ऐन, २०७४ या दफा ११ (ज)(४) य् मातृभाषां शिक्षा बीगु ब्वनेकृथियात अनुमति, अनुगमन व नियमन सम्बन्धि व्यवस्था यानाः स्थानीय पाठ्यक्रमया कार्यान्वयन यायेगु खँ न्ह्यब्वयातःगु दु । उगु ऐनया हे दफा ११(ज)(१८) य् स्थानीय स्तरया शैक्षिक ज्ञान, सीप व प्रविधिया संरक्षण, सम्बर्द्धन व स्तरीयकरण यायेगु खँनं च्वयातःगु दु । ८) झिंन्याक्वःगु (पन्ध्रौ) योजना (२०७६/०७७ – २०७९/०८० ) ः झिंन्याक्वःगु योजनाया तातुना पूवंकेगुया निम्तिं परिलक्षित मानव संसाधन, पूर्वाधार व प्रविधिया विकास व जीवनोपयोगी ज्ञान व सीपय् आधारित पाठ्यक्रमपाखें दक्व तहया शिक्षाय् गुणस्तर सुनिश्चित यायेगु रणनीतियात ब्वनेकुथि- शिक्षाया पाठ्यक्रम व सफू ईकथं परिमार्जित यायेगुया नापनापं आधारभूत तहया तगिं छगूनिसें स्वंगूतक्क एकीकृत पाठयक्रम कार्यान्वयन यानाः आधारभूत तहया शिक्षण सिकाइया लागि माःकथं माध्यम भाषाया रुपय् मातृभाषा व स्थानीय भाषा अथवा नेपाली भाषा छयलेगु व्यवस्था दयेकाः संङ्घीय तहलं निश्चित यानाः मापदण्डकथं ब्वनेकुथि तहया स्थानीय पाठयक्रम व पाठ्यसामग्री स्थानीय तहलंनिसें विकास यायेगु यानाः स्थानीय तहया क्षमता विकास यायेगु जुइ धकाः कार्यनीतिपाखें व्यवस्था यायेगु जुई । ९) विद्यालय क्षेत्र विकास योजना ः सन् २०१६ निसें २०२२ तक्कयात हःगु विद्यालय क्षेत्र विकास योजनां सीप स्यनेगु खँय् परंपरागत व स्थानीय ज्ञानया छ्यलाबुला गुकथं जुयाच्वंगु दु धकाः माला स्वयेगु व मातृभाषा, राष्ट्रिय भाषा व अन्तराष्ट्रिय भाषायात ब्वंकेगु माध्यमया रुपय् त्रैभाषिक नीति छ्यलेगु व्यवस्था यानाः स्थानीय मातृभाषायात म्वाकातयेगु व छ्यलाबुलाय् हयाः संवर्द्धन यायेगु धकाः उल्लेख यानातःगु दु । येँ देय् म्हसीकेस्थानीय पाठ्यक्रम नेपालभाषा
आधारभूत पक्ष
नेपालभाषा विषयया पाठ्यक्रमया आधारभूत पक्ष न्ह्यखँ ः- नेपाःया म्हसिका धयागु हे बहुभाषा, बहुधर्म, बहुसंस्कृति व बहुजातजातिया देश खः । नेपाःया पुलांगु जातजाति मध्यय् छगू जाति नेवाः खः । नेपालय् दकलय् न्हापां शासन याःगु जाति गोपालवंश खः, अनंलि महिषपालपिसं यात । थुपिं आःतक्कन नेवाः हे जुयाच्वंगु दु । किराती, लिच्छवी व मल्लपिसं नं नेपालय् शासन याःगु दु, उपिं नं नेवाः हे जुयावन । थीथी कालखण्डय् नेवाःतय्सं आपालं धर्म, संस्कृति, सम्पदाया विकास यानावन । नेवाःतय्सं मुख्य शासन नेपालमण्डल दुने च्वनाः यानावन । नेवाःतयसं शासन याःगु स्वनिगः दुने हे जक नेपाःया विश्वसम्पदा दुने दुथ्याःगु झिगू सम्पदा मध्यय् न्हयगू विश्वसम्पदा नेपाःगालय् दुने लाः । नेवाःतय्गु सभ्यता विकासयात विश्वं म्हसीकाः हे विश्वसम्पदा दुने दुथ्याकूगु खः । उलिजक मखु गुलि नं शासकत नेपाःगालय् दुहांवल थनयागु सभ्यता व विकास खनाः थन हे स्थायीरुपं च्वना छ्वयेगु यात । शासकत जकमखु नेपाःया थीथी थासं नेपाःगाः वयाः शिक्षा, स्वास्थ्य, लजगाः आदिया निम्तिं स्वनिगः दुहां वयेगु यात । उपिं आपाः धयाथें थन हे बसोबास याना छ्वयेगु जूगुलिं न्हापांनिसें बसोबास यानाच्वंपिं नेवाःत म्हो जुल । न्हापांनिसें बसोबास यानावयाच्वंपिं नेवाःतय्गु थःगु हे भाषा, साहित्य, संस्कृति जक मखु इतिहास हे दुपिं खः । थुमिगु भाषा नेपालभाषा खःसा, साहित्य नेपालभाषा साहित्य व नेवाः संस्कृति खः । गोपालवंशी नेवाः जूगुलिं उमिगु भाषा नेवाः भाषा हे खः । लिच्छवीपिंसं शासन याःबलय् थाय्थासय् संस्कृत भाषां अभिलेख तयेगु याःसां जनतातय्सं ल्हाइगु भाय् नेपालभाषा हे खः । उकिं लिच्छवीकालय् पलिस्था यानातःगु अभिलेखय् संस्कृत मखुगु खँग्वः जनतातय्गु भाषाया रुपय् दु । मल्लकाल वःबलय् नेपालभाषा राजभाषा, जनभाषा व प्रशासकीय भाषाया कथं नं जुल । मल्लकालय् नेपालभाषां सफू च्वयेगु, साहित्य सृजना यायेगु, अभिलेख च्वयेगु, थ्यासफू, घटनावली, वंशावली आदि च्वयेगु ज्या जुल । लिच्छवीकालय् संस्कृत भाषां ब्राम्ही लिपिया प्रयोग जूसां मल्लकालय् वयाः नेवाःतय्गु थी थी लिपि नं विकास जुल । भुजिंम्वः लिपि, प्रचलित नेपाल लिपिजक मखु रञ्जना लिपि व कुटाक्षरं च्वयेगु परंपरा जुल । मल्लकालय् नेवाःतय्गु भाषा, संस्कृतिनिसें कला कौसल आदिया चरम विकास जूगु कारण हे नेपाः इतिहासय् मल्लकालयात सुवर्णयुग धायेगु यानातःगु खस् । थ्वहे नेवाःतयगु सभ्यता खः, म्हसिका खः । शाह जुजुपिसं नेपाःगालय् नं शासन् यायेवं नेपालभाषा ह्रास जुजुं वन । पञ्चायतकालय् छगू भाषा, छगू जात, छगू धर्म, छगू भेषया दर्शनयात प्रोत्साहन ब्युस्येंलि नेपालभाषा बिस्तारं ह्रास जुयावंगु खः । अथे जूसां शैक्षिक क्षेत्र दुने नेपालभाषा उच्च शिक्षाकथं आई. ए. निसें माष्टर डिग्री व बिद्यावारिधीतक्क यायेगु जुल । राजनैतिक ह्यूपाःया नापनापं नेपालभाषायात बीगु स्थान पापां वनाच्वंगुली नेपाः लोकतान्त्रिक गणतन्त्र जुस्येंलि स्थानीय विषय व मातृभाषायात महत्व बियाः प्राथमिक तहया शिक्षाय् मांभाषां ब्वनेगु व्यवस्था जूगुलिं येँ महानगरपालिकाया मू बासी वा आदिवासी जाति नेवाःतय्गु बारे सयेका सीकाबीगुकथं नेपालभाषाया अध्ययन यायेगु जूगु खः ।
लःया द्यः गंगामाइया जात्रा
रत्नकाजी मन गंगामाई द्यः गंगायात हिन्दू धर्मावलम्बीपिसं द्य:कथं हनावयाच्वंगु दु ।खुसियात हे गंगाया प्रतीककथं काइगु खः ।येँय् बागमतीयात मू खुसिकथं कयातःगु दु सा थुकियात हे भारतया प्रसिद्ध खुसि गंगाकथं मानय् यानावयाच्वंगु दु।गंगाय् म्व: ल्हुल धाःसा दक्वं पाप चुइकीगु व जीवन-मृत्युया चक्रं मुक्त जुइगु जनविश्वास दु । गंगाया उत्पत्ति ब्रह्माया कमण्डलुं जूगु धइगु छथी मान्यता दु । मेखे वैष्णवपिनि बाखंकथं ब्रम्हां विष्णुया तुति सिइकूगु लः हे गंगा जूगु ख: । मेथीया धापू धाःसा गंगा पर्वतया जुजु हिमवान व वया लानी मीनाया म्ह्याय् ख: । स्वर्गय् च्वनीम्ह गंगा पृथ्वीइ च्वंपिं मनूतय् पापमोचनया निंतिं हे धर्तीइ कुहाँ व:गु खः धइगु धार्मिक विश्वास दु। थथे धर्तीइ कुहाँ वःगु इलय् महाद्यवं छ्यनय् फयाकाःगुलिं गंगा महाद्य:या छ्यनय् लाःगु धाइ । पशुपति लागाय् असार शुल्कपक्ष दिल्लाथ्व सप्तमीकुन्हु गंगामाईया रथजात्रा तःजिक हनिगु ख: । जात्राया नितिं प्यन्हु न्ह्य: केन्द्रीय गुठी संस्थानअन्तर्गतया ज्याकुथि गोश्वारा कार्यालयया आर्थिक ग्वाहालिइ रथ भिंकेगु ज्या याइगु खः । पशुपतिनाथया छ्यनय् बिज्यानाच्वंम्ह देवी गंगामाईया मूर्तियात विधिवत् पूजा याना: आर्यघाटय् च्वंगू गंगामाइया देगलय् यंका: न्हवं याइगु खः । उखुनु चच्छि हे श्रद्धालु भक्तजनपिं देगलय् जाग्राम च्वनीगु चलन दु। सुथय् गंगामाई देग:या पुजारी नित्य पूजा याना: होम पुजा व जप याइ । थ्व धुंका पशुपतिया प्यम्ह भट्ट पुजारीपिं वया: विधिपूर्वक गंगामाईया पुजा यायेगु चलन दु । थथे भट्टपिनिपाखें सकतां पूजा क्वचायका: पुजा क्वचा:गु सुचं ब्यू वनीगु चलन दु । थुगु रथयात्राया निंतिं गुरुजुया पल्टन नं अनिवार्य वय्मा:गु चलन दु। सनिलय् गंगामाईया मूर्तियात ब्रह्मा, विष्णु व महेश्वरया स्वरूपया स्वतँ दुगु , प्यागोडा शैलीया रथय् तयाः सांस्कृतिक बाजागाजालिसें यात्रा न्ह्याकीगु चलन दु । गुरुजु पल्टन तोपं बढाइँ याय्वं न्ह्याकूगु रथयात्राय् पञ्चेबाजाया नं ब्वति दइ । गंगामाईया रथ पशुपति ग्वलय् च्वंगु बज्रघरय् दिकातःगु दइ । रथयात्राया निंतिं गुरुजुया पल्टन वय्धुनेवं गंगामाइया पुजारी देगलय् पुजा यानातःम्ह गंगामाइया मूर्तियात ज्वनाः द्यः रथय् विराजमान याकेत यंकी । द्यःरथय् विराजमान याके धुंकाः रथयात बज्रघरं सालः पञ्चदेगल-वनकाली-गौशाला-जयवागेश्वरी-नवाली टोल- ताम्रेश्वर-दथु टोल-पाचा टोल-भीमसेनस्थान-धुम्नेश्वरीइ चाःहिका जात्रा यानाः लिपतय् बज्रघरय् हे थ्यंकाः यात्रा क्वचाय्की । बज्रघरय् थ्यंकाः गुरुजुया पल्टनं तोप बढाई याय् धुंकाः जात्रा क्वचाइ । गंगामाइया रथय् राजप्रतिनिधिकथं हनुमानढोका दरबारं मल्लकालीन राज खड्ग यंकाः तइगु चलन दु । जात्राया निंतिं लुं सियातःम्ह थ्यंमथ्यं साढे २ फिटया जलवार मुद्राया गंगामाईया मूर्तियात बहुमूल्य तिसावसतं छाय्पियातःगु खः । पशुपति देवपतन लागाया स्थानीयवासी विशेषकथं हनीगु जात्रा क्वचाय्वं गोश्वारा कार्यालयं हाम्वःया लद्दु व शिवाबजि इनेगु प्रचलन दुगु अमालकोत ज्याकूया द्वारे पूर्ण डंगोलं कनादिगु खः । जात्रा पर्व संरक्षणय् पशुपति विकास कोषं उलि च्यूताः तयामच्वंगु स्थानीयपिनि धापू दु । छगू इलय् असारय् वा मगात । जनतां बुँज्या याय्त लः मदयाः वा वय्केगु निंतिं गंगामाईया पूजा यात । अरनंलिपा वा वल धइगु जनविश्वासकथं येँय् थुगु जात्रा न्याय्कूगु धइगु धापू न्यनेदु । डंगोलयाकथं, न्हिनय् हनुमानध्वाखां ३२ म्हेसिया गुर्जुया पल्टन, पशुपतिनाथ देगलं च्वाम्वः व पंखा हयाः बाजंलिसें अमालकोटया रैरकमीपिं पशुपतिनाथ देगःया मूल भट्टयात नाप लाय्गु व अनुमति काय्धुंकाः खड्ग निशानालिसें गुर्जुया पल्टन बढाइँ यात कि जात्रा न्ह्याइगु खः । जात्रा गुठी संस्थान पशुपतिनाथ शाखां जात्राया यात्राबारे ब्यबस्थापन यानावयाच्वंगु दुसा पशुपति क्षेत्र विकास कोषअन्तर्गतया अमालकोट कचहरी शाखां पूजाया व्यवस्थापन यानावयाच्वंगु दु। तत्कालीन महारानी गंगाया इलंनिसें गंगामाइया जात्रा न्ह्याःगु खः । उगु इलय् वा मवयाः बुँज्या याय्त थाकुइवं जनतां शिवया छ्यनय् जटाय् च्वंम्ह गंगाजीं लः बाः वय्की धइगु मान्यताकथं गंगायात पुज्यानाः लः फ्वनेवं वा वःगुलिं उगु हे मान्यतां जात्रा न्ह्याःगु धापू दु । थुगु जात्रा परम्परागत रूपय् तसकं महत्वपूर्ण जूसां नं थुकी सरकारी निकायया उलि ध्यान वनाच्वंगु खनेमदु । गुठी संस्थान व कोष निगुलिं रथ यात्राया निति लँ व सतकया पोलय् दुगु तार व्यवस्थापन मजूगुलिं समस्या जुयाच्वंगु जात्रालिसें सम्बद्ध मनूतय् धापू दु। द्वारे डंगोलं बियादीगू जानकारीकथं थुगु जात्रा जुजु रणबहादुर शाहया पालंनिसें न्ह्याःगु खः । उगु इलय् लानी तसकं मफुगु व जोशी क्यना स्वःबले जोशी रानीया नामय् द्यः पलिस्था यानाः जात्रा याय्गु जुक्ति ब्यू कथं रानीया नामय् गंगामाई खः जात्रा न्ह्याःगु खः । गंगामाइया जात्रा क्वचाय्वं द्यःयात मू भट्टयात लःल्हाइगु चलन दु। थुम्ह द्यःयात पशुपति महाद्यःया देगः दुने हे बिज्याकी । पशुपतिइ आर्यघाटया लिक्कसं नं गंगामाइया देगः पलिस्था यानातःगु दु । थुम्ह द्यःयात भक्तजनपिसं न्हिथं अःपुक हे दर्शन याय् फइ । ने.सं.११३७
नेपालभाषा स्यनामि व ब्वनेकुथि
स्रोत :- जिल्ला शिक्षा कार्यालय चागल , काठमाडौँ
