लःया द्यः गंगामाइया जात्रा
रत्नकाजी मन गंगामाई द्यः गंगायात हिन्दू धर्मावलम्बीपिसं द्य:कथं हनावयाच्वंगु दु ।खुसियात हे गंगाया प्रतीककथं काइगु खः ।येँय् बागमतीयात मू खुसिकथं कयातःगु दु सा थुकियात हे भारतया प्रसिद्ध खुसि गंगाकथं मानय् यानावयाच्वंगु दु।गंगाय् म्व: ल्हुल धाःसा दक्वं पाप चुइकीगु व जीवन-मृत्युया चक्रं मुक्त जुइगु जनविश्वास दु । गंगाया उत्पत्ति ब्रह्माया कमण्डलुं जूगु धइगु छथी मान्यता दु । मेखे वैष्णवपिनि बाखंकथं ब्रम्हां विष्णुया तुति सिइकूगु लः हे गंगा जूगु ख: । मेथीया धापू धाःसा गंगा पर्वतया जुजु हिमवान व वया लानी मीनाया म्ह्याय् ख: । स्वर्गय् च्वनीम्ह गंगा पृथ्वीइ च्वंपिं मनूतय् पापमोचनया निंतिं हे धर्तीइ कुहाँ व:गु खः धइगु धार्मिक विश्वास दु। थथे धर्तीइ कुहाँ वःगु इलय् महाद्यवं छ्यनय् फयाकाःगुलिं गंगा महाद्य:या छ्यनय् लाःगु धाइ । पशुपति लागाय् असार शुल्कपक्ष दिल्लाथ्व सप्तमीकुन्हु गंगामाईया रथजात्रा तःजिक हनिगु ख: । जात्राया नितिं प्यन्हु न्ह्य: केन्द्रीय गुठी संस्थानअन्तर्गतया ज्याकुथि गोश्वारा कार्यालयया आर्थिक ग्वाहालिइ रथ भिंकेगु ज्या याइगु खः । पशुपतिनाथया छ्यनय् बिज्यानाच्वंम्ह देवी गंगामाईया मूर्तियात विधिवत् पूजा याना: आर्यघाटय् च्वंगू गंगामाइया देगलय् यंका: न्हवं याइगु खः । उखुनु चच्छि हे श्रद्धालु भक्तजनपिं देगलय् जाग्राम च्वनीगु चलन दु। सुथय् गंगामाई देग:या पुजारी नित्य पूजा याना: होम पुजा व जप याइ । थ्व धुंका पशुपतिया प्यम्ह भट्ट पुजारीपिं वया: विधिपूर्वक गंगामाईया पुजा यायेगु चलन दु । थथे भट्टपिनिपाखें सकतां पूजा क्वचायका: पुजा क्वचा:गु सुचं ब्यू वनीगु चलन दु । थुगु रथयात्राया निंतिं गुरुजुया पल्टन नं अनिवार्य वय्मा:गु चलन दु। सनिलय् गंगामाईया मूर्तियात ब्रह्मा, विष्णु व महेश्वरया स्वरूपया स्वतँ दुगु , प्यागोडा शैलीया रथय् तयाः सांस्कृतिक बाजागाजालिसें यात्रा न्ह्याकीगु चलन दु । गुरुजु पल्टन तोपं बढाइँ याय्वं न्ह्याकूगु रथयात्राय् पञ्चेबाजाया नं ब्वति दइ । गंगामाईया रथ पशुपति ग्वलय् च्वंगु बज्रघरय् दिकातःगु दइ । रथयात्राया निंतिं गुरुजुया पल्टन वय्धुनेवं गंगामाइया पुजारी देगलय् पुजा यानातःम्ह गंगामाइया मूर्तियात ज्वनाः द्यः रथय् विराजमान याकेत यंकी । द्यःरथय् विराजमान याके धुंकाः रथयात बज्रघरं सालः पञ्चदेगल-वनकाली-गौशाला-जयवागेश्वरी-नवाली टोल- ताम्रेश्वर-दथु टोल-पाचा टोल-भीमसेनस्थान-धुम्नेश्वरीइ चाःहिका जात्रा यानाः लिपतय् बज्रघरय् हे थ्यंकाः यात्रा क्वचाय्की । बज्रघरय् थ्यंकाः गुरुजुया पल्टनं तोप बढाई याय् धुंकाः जात्रा क्वचाइ । गंगामाइया रथय् राजप्रतिनिधिकथं हनुमानढोका दरबारं मल्लकालीन राज खड्ग यंकाः तइगु चलन दु । जात्राया निंतिं लुं सियातःम्ह थ्यंमथ्यं साढे २ फिटया जलवार मुद्राया गंगामाईया मूर्तियात बहुमूल्य तिसावसतं छाय्पियातःगु खः । पशुपति देवपतन लागाया स्थानीयवासी विशेषकथं हनीगु जात्रा क्वचाय्वं गोश्वारा कार्यालयं हाम्वःया लद्दु व शिवाबजि इनेगु प्रचलन दुगु अमालकोत ज्याकूया द्वारे पूर्ण डंगोलं कनादिगु खः । जात्रा पर्व संरक्षणय् पशुपति विकास कोषं उलि च्यूताः तयामच्वंगु स्थानीयपिनि धापू दु । छगू इलय् असारय् वा मगात । जनतां बुँज्या याय्त लः मदयाः वा वय्केगु निंतिं गंगामाईया पूजा यात । अरनंलिपा वा वल धइगु जनविश्वासकथं येँय् थुगु जात्रा न्याय्कूगु धइगु धापू न्यनेदु । डंगोलयाकथं, न्हिनय् हनुमानध्वाखां ३२ म्हेसिया गुर्जुया पल्टन, पशुपतिनाथ देगलं च्वाम्वः व पंखा हयाः बाजंलिसें अमालकोटया रैरकमीपिं पशुपतिनाथ देगःया मूल भट्टयात नाप लाय्गु व अनुमति काय्धुंकाः खड्ग निशानालिसें गुर्जुया पल्टन बढाइँ यात कि जात्रा न्ह्याइगु खः । जात्रा गुठी संस्थान पशुपतिनाथ शाखां जात्राया यात्राबारे ब्यबस्थापन यानावयाच्वंगु दुसा पशुपति क्षेत्र विकास कोषअन्तर्गतया अमालकोट कचहरी शाखां पूजाया व्यवस्थापन यानावयाच्वंगु दु। तत्कालीन महारानी गंगाया इलंनिसें गंगामाइया जात्रा न्ह्याःगु खः । उगु इलय् वा मवयाः बुँज्या याय्त थाकुइवं जनतां शिवया छ्यनय् जटाय् च्वंम्ह गंगाजीं लः बाः वय्की धइगु मान्यताकथं गंगायात पुज्यानाः लः फ्वनेवं वा वःगुलिं उगु हे मान्यतां जात्रा न्ह्याःगु धापू दु । थुगु जात्रा परम्परागत रूपय् तसकं महत्वपूर्ण जूसां नं थुकी सरकारी निकायया उलि ध्यान वनाच्वंगु खनेमदु । गुठी संस्थान व कोष निगुलिं रथ यात्राया निति लँ व सतकया पोलय् दुगु तार व्यवस्थापन मजूगुलिं समस्या जुयाच्वंगु जात्रालिसें सम्बद्ध मनूतय् धापू दु। द्वारे डंगोलं बियादीगू जानकारीकथं थुगु जात्रा जुजु रणबहादुर शाहया पालंनिसें न्ह्याःगु खः । उगु इलय् लानी तसकं मफुगु व जोशी क्यना स्वःबले जोशी रानीया नामय् द्यः पलिस्था यानाः जात्रा याय्गु जुक्ति ब्यू कथं रानीया नामय् गंगामाई खः जात्रा न्ह्याःगु खः । गंगामाइया जात्रा क्वचाय्वं द्यःयात मू भट्टयात लःल्हाइगु चलन दु। थुम्ह द्यःयात पशुपति महाद्यःया देगः दुने हे बिज्याकी । पशुपतिइ आर्यघाटया लिक्कसं नं गंगामाइया देगः पलिस्था यानातःगु दु । थुम्ह द्यःयात भक्तजनपिसं न्हिथं अःपुक हे दर्शन याय् फइ । ने.सं.११३७
नेपालभाषा स्यनामि व ब्वनेकुथि
स्रोत :- जिल्ला शिक्षा कार्यालय चागल , काठमाडौँ
उँ (Color)
लितँसा (Suffix)
खँग्व:लिउने मजि मगा:कथं वइगु तँसायात लितँसा धाइ। थ्व प्यताजि दु:- १.याक, २.यात, ३.सिया, ४.किसं १.याक (Nominative) याक :- ज्या याइम जुया च्वनि। गथे :- ब्वां धेबा बिल। किजां नल। मामं ब्व बिल। सां घाँय् न्ह्यल। वं अं हल। ”ब्वां , किजां ,मामं ,सां वं ” बीगु , नय्गु ,बीगु , न्ह्यय्गु व हय्गु ज्यायात। उकिं व ज्या याइपिं ”ब्वां , किजां ,मामं ,सां वं ” यात ‘याक’ धाइ। २.यात (Objective) यात :- याइगु ज्या जुया च्वनि। गथे :- क्वखं ला यन। खिचां जा नल। मचां दुरु त्वन। पालें कथि ज्वन। महानं खुँयात कुन।छु यन ?, छु नल ?, छु त्वन ?, छु ज्वन ?, छु कुन ? धकाः न्यने बलय् ”ला, जा, दुरु, कथि, खुँ” जुयाः लिस: वइ । व फुक्कं याकं याइगु ज्या जुया च्वंगु दु । थथे याकं याइगु ज्यायात ‘यात’ घाइ। ३.सिया (Possesive) सिया :-थुकिं वया थ्वया (गु ) धकाः थुइके विया च्वनि। गथे ः- किजाया च्वसा। साया दुरु। केहेंया तिसा। वया ज्या । बांलाःमेसिया ख्वाः। मिसाया लं। थन “च्वसा, दुरु, तिसा, ज्या, ख्वा: ,लं ” सुया धाय् बलय् ‘किजाया, साया, केहंया, वया, बांलाःमेसिया , मिसाया ‘ घकाः थुइका बिया च्वनि । उकिं उकियात ‘सिया’ धाइ । ४.किसं (Oblic or Locative Suffix) किसं :-थुकिं ज्या जुया च्वंगु (अन थन ) धकाः थाय् क्यना बिइ । गथे न्ह्यसः लिसः थन तता गन दु ? छेँय् तता दु । मचा गन फ्यतुत ? लासाय् मचा फ्यतुत । न्यात गन ह्मितल ? पुखुलिइ न्यात ह्मितल | मि गन च्यात ? भुतुलिइ मि च्यात । धः गन दु ? चुकय् धः दु | धाय् बलय् ‘छेँय्, लासाय्, पुखुलिइ, भुतुलिइ, चुकय्‘ धइगु लिसः वइ । उकिं “छेँय्, लासाय् पुखुलिइ, भुतुलिइ, चुकय्” यात किसं धाइ। ५.नां (Noun) नामय् लितँसा (ज्यान दुगुलिइ लितँसा चिं) याक (०), ं,नं,सें यात (०),यात,सित,सियात सिया या,सिया,किसं सिकं याके,के,सिके,सियाके (०) थुगु चिंया अर्थ खँग्वः जक स्वकं धागु खः। (०) चिं दुथाय् लितँसा चिं छुं वइ मखु। तःम्हय् “त” वइगु नामय् लितँसा चिं म्हछि तःम्ह याक (०),ं,नं त,तसें,तय्सं यात (०),यात त,तय्त सिया या तय् किसं याके तय्के “ज्यापु” नामय् लितँसा चिं म्हछि तःम्ह याक ज्यापु ज्यापुत ज्यापुं ज्यापुतसें ज्यापुतय्सं यात ज्यापु ज्यापुत ज्यापुयात ज्यापुतय्त सिया ज्यापुया ज्यापुतय् किसं ज्यापुयाके ज्यापुतय्के तःम्हय् “त” वइगु आखः मतंगु थथेहे जुइ। लापा , खिचा , मचा , बुरा , गथु , अजि , खुँ , धुँ , वेँ , ज्याथ , जिथि , पसल्या , ल्यासे , ल्याय्म “मनू“ नामय् लितँसा चिं म्हछि तःम्ह याक मनू मनूत मनुखं मनूतसें मनूतय्सं यात मनू मनूत मनूयात मनूतय्त सिया मनूया मनूतय् किसं मनूयाके मनूतय्के तःम्हय् “त” वइगु आखः तना च्वंगु ब्याकं थथेहे जुइ। मिजंः , थकाः , ज्यः , च्यः , भ्वातिं , ध्वं , हँय् , चखुं , गामा , झंगः , बंजाः तःम्हय् “पिं” वइगु नामय् लितँसा चिं म्हछि तःम्ह याक (०),ं,नं पिं , पिसं यात (०),यात पिं , पिन्त सिया या पिनि किसं याके पिंके “किजा“ नामय् लितँसा चिं म्हछि तःम्ह याक किजा किजापिं किजां किजापिसं यात किजा किजापिं किजायात किजापिन्त सिया किजाया किजापिनि किसं किजायाके किजापिंके लिउने आखः मतंगु “पिं” वइगु ब्याक्क नां थथेहे जुइ। पासा , तता , दाजु , भाजु , मय्जु , ब्वा , पाजु , निनि , पिंलि मले “मां“ नामय् लितँसा चिं म्हछि तःम्ह याक मां मांपिं मामं मांपिसं यात मां मांपिं मांयात मांपिन्त सिया मांया मांपिनि किसं मांयाके मांपिंके ६.मंका नां (Pronoun) मंकाः नामय् लितँसा चिं म्हछि तःम्ह याक (०),ं,नं पि,पिसं यात (०),यात,(इत) पिं,पिन्त सिया या पिनि किसं के,याके पिंके सामान्य मंकाःनामय् तःम्हय् मिसं , मित , मि , मिके , वइ। हनाबना दुगु मंकाः नामय् पिसं , पिन्त , पिनि ,पिंके वइ। ७.ब्वाय्सु (Adjective) ब्वाय्सुइ लितँसा चिं म्हछि तःम्ह याक (०),ं,सें,सिया पिं,पिसं यात (०),सित,सियात पिं,पिन्त सिया सिया पिनि किसं सिके पिंके “भिं“ ब्वाय्सुइ लितँसा चिं म्हछि तःम्ह भिंम,भिंमं,भिंमसें,भिंमसियां भिंपिं,भिंपिसं भिंम,भिंमसित भिंपिं,भिंपिन्त भिंमसिया भिंपिनि भिंमसिके भिंपिंके थथे हे ज्यानदुगु ब्वाय्सु फुक्कं छ्येले दु। बांलाः, सिउ,सः,ब्वं,स्यं,हाकु,तुयु,सियु ८.ल्या:ब्वायसु (Numeral Adjective) Toggle Content ९.थ्यल्य:सु ( ” “) Toggle Content
सिथि नखः
डा. चुन्दा बज्राचार्य परिचय : विशेष यानाः “सिनाज्या याइपिसं शक्ति सञ्चय यायेगु जूसा जेष्ठ शुक्ल षष्ठीयात सिथिनख: कथं हनेगु या: । सिथि नखःयात कुमार षष्ठी नं धायेगु चलन दु । थ्व दिनकुन्हु कुमारयात विशेष याना पूजा यानाः कुमारयात जात्रा यायेगु चलन दु । नेवाः समाजय् गणेश व कुमारया बिस्कंगु स्थान दु । छुँ नं ज्या यायेबलय् विध्न बाधा मवयेमा धकाः गणेशयात पूजा यायेगु जूसा ज्या वा पूजा बांलाक न्ह्याये मा धकाः पिखालखुइ कुमारयात पूजा यायेगु चलन दु । नेवा: समाजय् मूलुखा न्ह्यःने पिखालखु जुइ अन हे कुमारया वासस्थान खः । पिखालखुइ हिन्दुमार्गीपिसं कुमार कथं नालेगु या:सा बौद्धमार्गीपिसं वयात हे क्षेत्रपाल कथं हनेगु या: । अथेतुं प्रत्येक त्वा:त्वालय् छम्ह छम्ह स्थान गणेश धकाः दु। सिथि नख: षष्ठी जेष्ठ शुक्ल षष्ठी कुन्हु हनीगु षष्ठीया अपभ्रंस जुया: सिथि जुयाब्युगु ख: । थुकिया मुख्य नां षष्ठी नख: ख: । थ्व सिथि नखःयात कुमार षष्ठी धायेगु या: । थ्व कुन्हु हे कुमार जन्म जूगु दिं जूगुलिं धायेगु या:गु खः । कुमार जन्म :- कुमार जन्म जूगु बारे महाद्यः व पार्वती निम्ह तिपूया लिला न्ह्याका वंगु इलय् लाक हे स्वर्गय् दानवपिं वया: स्वर्गया द्यःपिं नाप ला: वल उगु इलय् छुयाये छुयाये जुया: महाद्य:थायाय् दक्व द्य:पिं वया: नापला: वल । उगु इलय् महाद्य:या कामाग्नी दनाव:गु जुयाच्वन । उगु कामाग्नी पार्वतीयाथाय् लाये माःगुलिइ पिने इन्द्रपिं वःगुलिं कामाग्नीं चूरम्ह महाद्यवं थःगु अन्तपुरं खापा चायेकाः तं प्वंकूबलय् व हे कामाग्नी वना: इन्द्रयात जू वन । इन्द्रं कामाग्नीं पुना: स्यायेगुया लागि थः गंगाया लखय् वनाः शान्त या:वलय् महाद्य:या कामाग्नी इन्द्रया शरीरं गंगाय् ला:वन । व हे गंगाय् स्वर्गया परीपिं म्व:न्हू बःगु जुयाच्चन । गंगाय् चुइका वनाच्वंगु महाद्यःया कामाग्नी वनाः छब्व जुयाः म्वः ल्हुयाच्वंम्ह परीपिन्त ला:वनी छम्ह छम्ह परिं छगू छगू खँय् पूर्णपिं, अमिसं थःथःगु प्वाथय् च्वंम्ह ‘मचायात थःथःगु गुणं पूर्ण यात । लिपा गुम्हसिनं नं छम्ह हे जक मचा बुइकल व खः कुमार । थ्व हे कुमारयात महादेवं हया: पार्वतीयात काय् धकाः ल: ल्हानाबिल । कुमारया जन्म षष्ठीकुन्हु जक जूगु मखु कुमारयात जन्म हे खुम्ह मामं यात । थुकथं कुमार नापनापं षष्ठी स्वानावयेगु जुल । अले कुमार षष्ठी धायेगु जुल । रावण संजिता षष्ठी :- सिथिनखः अर्थात कुमार षष्ठीयात रावण संजिता षष्ठी धकाः नं धायेगु धाः । छाय्धाःसा थ्वकुन्हु अयाेध्याया जुजु दशरथया तःधिकःम्ह काय् रामचन्द्र थः तिरिमय्जुयात रावणं हरण यानायंकूगु जूगुलिं रावणनाप ल्वानाः त्याकुगु दिं नं ख:। थुकिं थ्व दिनयात रावण संजिता षष्ठी नं धायेगु या: । अर्थात रावण पराजित जूगुदिं धकाः नं घायेगु नं या: । बौद्ध मार्गीपिंसं थ्व दिनयात भगवानबुद्ध न्हापा महासत्व जुया: जन्म काःबलय् थौंकन्हय् नमुरा (नमो बुद्ध) धयागु थासय् मचा बुया अशक्त जुयाच्वंम्ह घुँयात थ:म्हं यःगु ला ध्यना: नका: निर्वाण प्राप्त जूगु दिं कथं न कायेगु या: । अथे जुगुलिं थ्वकुन्हु तक्क महासत्व राजकुमारया म्ये हालेगु चलन दु। सिथिनख:कुन्हु बँय् गोवरं चाकलाक इला: उकिइ द्यःने खुहः दुगु पलेस्वां च्वयाः श्री कुमार (सिथिद्य:) या आराधना यायां पंचोपचार पूजा यात घाःसा व पूजा यायेबलय् माय् मू वा कःसूवः, चतांमह्रि, दुसिमरि व कःनि मरि व खुताजि तरकारी छाल धाःसा छँय् छुँ कथं विघ्न बाधा वइमखु घयागु जनधारणा दु । अथे तुं मोहनिबलय् भुतुमालि ब्वयेकी थें थ्वकुन्ह॒ नं छँखा छँखा पतिं पलिइ पलिइ भ्वंयागु फय्लिंचा चाःहीकेगु याइगु नं ख: । थ्व प्रचलनत थौंकन्हय् उलि खनेमदुसा च्याकुं दुगु व छकू छकू कुं पतिकं पलेस्वां च्वयातःगु भ्वंयागु वा कापःयागु फय्लिंचा ब्वयेकेगु यात धाःसा फुक्क दोषं मुक्त जुइ अष्ट महाभयं रक्षा जुइ अले अष्टसिद्धि दइ धयागु धापू दु । सफासुग्घर :- थ्व नखः धुनेवं सिनाज्या जुइगुलि छँय् सफासुग्घर याये लाइमखु धका: छेँ छखां बँ पुना:, बँ थिलेगु, छेँज: सकसियां सफा सुग्घर याना: म्वः ल्हुइगु ज्या नं थ्वकुन्हु जुइ । खुताजि वः व खुताजि तरकारी अप्वः याना: वः तया: कुमारयात पूजा यायेगु याः । नापनापं कुमारया नामं ब्रत च्वंवनेगु, थःथः आगमय् द्यःद्यःपिन्त पूजा यानाः वः छायेगु नं चलन दु । थःथःगु म्ह व छँय् जक सफासुग्घर याइगु मखुसें सिनाज्या ज्व:छि वा वइबलय् फोहर जुइ धका: त्वा:त्वालय् च्वंगु तुं जरुं बुंगा: चुक धः सफा याना: दछि यंकयात लः सफा यायेगु नं जुइ । थ्वकुन्हु विशेष यानाः ल: बुयावइगु मुहान सफा याइगु ख: । सिथिनख: धुंकाः लिपांनिसेँ थःथ:गु बुँइ वा पीगु ज्या न्ह्याकेगु जुगुलिं सिथि नखः छगू कथं शक्ति वा वः नया: बल पिकायेगु जूसा मेगु सफा ल: त्वना: सुस्वास्थ्य जुइगु कथंया नखः हनेगु खः । यलया बुंगद्यः रथय् तसांनिसें न्ह्याइगु देगुपुजा सिथि नखःकुन्हतक हे जक न्यायेकेगु परम्परा दु । यदि सुयां देगुपुजा मदु वा देगुपुजाया दिनकुन्हु देगुपुजा याये मखन वा देगुपुजाया दिं मसिल घाःसा अज्या:पिं फुक्कसित थ्व दिनकुन्हु हे देगुपुजा न्यायेकीगु नं चलन दु । दिगुद्य: पूजा यायेगुलिइ छँय् छँय् च्वंम्ह दिगद्यः पूजा यायेगु जक मखु दिगुद्यः दुगु ख्यलय्तक वना: नं पूजा या: वनेगु नं याइ । सिथिद्य:या जात्रा :- सिथि नख:कुन्हु न्हूगलय् सिथिद्यः ब्वयेगु नं परम्परा दु । थ्वबलय् भक्तजनपिं थी थी वः नापं समय्बजि तया: पूजा या:वइ । वयां कन्हय्कुन्हु सिथिद्य: रथय् तया: यँया शहर परिक्रमा यानाः जात्रा याइ । मनोरञ्जन : – सिथिनख:तक महासत्व राजकुमारया नापनापं कोला म्ये हालेगु याइ । थ्वयां कन्हय् कुन्हनिसें सिनाज्या म्ये हालेगु सुरू जुइ । सिनाज्या म्येया सुरू धयागु हे सिनाज्याया सुरू खः । उकिं सिथि नखतं सिनाज्या सुरू जुइ । सिनाज्याबलय् ज्या थाकुक याये माःगुलिं साःसा:गु नया:, मनोरञ्जन याना: मनयात स्वच्छ यायेगु नं जुइ । थुबलयनिसें ज्यापुतय् बाजं थाये मज्यू अर्थात सिनाज्या ज्व:छि बाजं थायेमज्यू धका: थाइमखु । थ्व नखः धुंका: सिनाज्या सुरू जुइगुलिं सी दुकि सिथि नखःबलय् मनूतय् छेँ सामाज्या थें अन्नं परिपूर्ण जुइमखु । उकिं थ्व नखः नेवाःतय् दछि यंकं हनीगु नखः मध्यय् दकले लिपायागु नख: ख: । अर्थात दछि यंकया क्वचा:गु नखः ख: । थ्व नखःयात म्ह्याय्मचा नख: धका: नं धायेगु या: । थ्व नख: त:जिक हनेमा:गु नखः मध्यय् छगू ख: । उकिं थ्व नख:वलय् म्ह्याय्मचातय्त नखत्या ब्वना: थीथी परिकारया वः नकेगु परम्परा नं दु। थ्व नखःबलय् गनं गं गामय् वा खुसि सिथय् निगू पुच: दुने छगू पुचलं मेगु पुचःयात ल्वहँतं कयेका: हि बा: वयेकाबीगु नं अन्ध परम्परा दु । अथे पिहाँव:गु हि धयागु काली वा अजिमापिन्त छायेगु धयागु परम्परागत धापू दु । यौँकन्हय् थ्व परम्परा पूर्णतया न्हनावने धुंकगु दु । थ्व परम्परायात जङ्गबहादुरं न्हंकाछ्व:गु ख: । लःया मुहान सफा याये न्ह्यः अन दुपिं नागतय्त शान्त
द्यःम्हसीका
द्यःम्हसीका द्यः खंग्व: संस्कृतभाषाया दिवु धातुं वःगु थुकिया अर्थ ख: दिव्य । अथे हे दानद् देव अर्थात गुम्हसिनं ब्यू व देव ख: नं धयात:गु दु । थुकथं देव अथवा द्यःया अर्थ छु महत्वपूर्ण खँ बीम्ह दीव्य वा अलौकिक शक्ति: ख: । गथे धनबीम्ह लक्ष्मी द्यः विद्या बीम्ह ससुद्यः आदि । खला द्य: धैम्ह सकलया मंका: ख:, अथेसां मनूया जाति विशेषकथं नं द्यःया भिन्नता खनेदयाच्वंगु दु । नेवा:त नं छगू जाति ख:, अले थ्व जातिया मुख्य म्हसीका थ:गु भाषा खः । उकिं नेवा:भासं सुयात वा छुयात द्य: धैत:गु दु उपिं दक्वं नेवा:द्यः ख: धकाः सीकेमा: । गथे – १)महाद्य:, नारांद्य:, किसनद्य: भगवानद्य: आदि धर्म सम्बन्धी ज्ञान बीपिं द्य: ख: अथे हे भिंद्यः, चकं द्यः व्यापार वृद्धि यानाबीपि द्य: ख: । २)अजिमाद्य: मभिंयात दमन याय्गु शक्ति बीम्ह न्हापांनिसें अजिथें हनावयाच्वंम्ह सनातन प्रकृतिदेवी मिसाद्य: । ३)अजाद्य: थःत रक्षा यानाबीम्ह न्हापांनिसें हनावयाच्वंम्ह तापा: अजा थें पुलांम्ह भैरःद्य: । ४)भैरःद्य: शरीर रक्षा यानाबीम्ह ५)गणेद्य: सिद्धि व बुद्धि बीम्ह, ६)कुमारीद्य: ल्वापुइ त्याकाबीम्ह मिसाद्य: (कुमारी धका: वा महा:पिं मिसा मचातय्त नं पुजा या:, अथे हे कुमारी द्यःकथं थापना यानात:पिं मिसामचा द्यःनं दु । अले क्वं सिमाय् कुमारी दय:यात पुज्याइगु नं चलन दु । ७)लक्ष्मीद्यः धनबीम्ह मिसाद्य: ८)ससुद्य: विद्याबीम्ह मिसाद्य: । ९)नास:द्य: प्याखं, बाजं आदि सय्काबीम्ह । १०)येँद्य: अथवा येँमाद्यः वावय्कीम्ह इन्द्र द्य: । ११)सूर्द्य: ज: बीम्ह । १२)आगंद्य: मेपिन्त क्यने मज्यूम्ह, थःगु परिवार रक्षा यानाबीम्ह द्य: । १३)देगुद्य: थ:गु कूल रक्षा यानाबीम्ह । १४)लुकुमाहाद्य, थ:गु लागा रक्षा यानाबीम्ह । १५)पालाःद्यः संकट मदय्का बीम्ह । १६)महांकाद्य: मृत्यूकालयात नं दिकाबीम्ह । १७)हनुमानद्य: मनबल्लाका बीम्ह । १८)भगवतीद्य: शत्रुनाश यानाबीम्ह । १९)बुंगद्य: वा वय्काबीम्ह । २०)जनबहाःद्यः ल्वय् लाय्काबीम्ह । २१)चीभा:द्य: सुखावति भूवनय् लाकाबीम्ह २२)पीगंद्य: दशा भिंकाबीपिं पीठया गणद्य: आदि (श्रेष्ठ, ११२१; १०८-१०९) । नेवाः लाेकवार्ता विश्व-ब्रम्हाण्डया द्यः १. श्री पृथ्वीमाता २. श्री सूर्यनारायण ३. श्री चन्द्रनारायण ४, श्री अग्नीदेवता ५, श्री वायुदेवता ६, श्री जलदेवता(गंगा) ७, श्री आकाशदेवता द, श्री पातालदेवता ९, श्री नवग्रह १०,श्री नक्षत्र ११.श्री दशदिशा १२. श्री नागलोक १३.समस्त तेत्तीसकोटी द्यःपिं (श्री देवताहरू) १. श्री गणेश २. श्री कुमार ३, श्रीब्रम्हा ४, श्री विष्णु ५, श्री महेश्वर ६, श्रीइन्द्र ७, श्री कुलदेवता ८. श्री ईष्टदेवता ९, श्री आगमदेवता १०.,श्री ऋषिगण ११.,श्री गन्धर्वणण १२.श्री किन्नरगण १३.श्री सबै गण १४,श्री सकल प्राणी १५.श्री समस्तअवतार भगवान् १६,श्री भैरव १७३.श्री हनुमान् १८,श्री कामदेव १९,श्री कुबेर २०, श्री भीमसेन २१.श्री समस्त पाण्डव २२, श्री नित्यनाथ २३, श्री नन्दीश्वर २४,श्री नन्दी २५.,श्री समस्त शिवगण २५६, श्री धन्वन्तरी २७,श्री गरुडेश्वर २८,श्री गरुड २९ श्री रामेश्वर ३0. श्री विरिञ्चिनारायण(लोकेश्वर) ३१.श्री समस्त लोकेश्वर मिसाद्य: (श्री देवीहरू) १. श्री गायत्री २, श्री सावित्री ३. श्री सरस्वती ४, श्री नवदुर्गा ५ , श्री भगवती ६. . श्रीकाली ७, श्रीलक्ष्मी ८. श्री पार्वती ९, श्री बाराही १०.श्री सीता ११.श्री योगिनी १२.श्री राधा १३.श्री रुक्मिणी १४,श्री सत्यभामा १५,श्री स्वस्थानी माता १६,श्री पञ्चकन्या १७.श्री अप्सरा गण घ) अन्य १. धामहरू २. तीर्थहरू २. घाटहरू ४, कुण्डहरू ५, धाराहरू ४. दहहरू ७, महासागरहरू ८, सरोवरहरू ९, नदीहरू १०.चुचुरोहरू (चोः) ११. स्तुपहरू (थूर) १२. समस्त मन्दिर देबलहरू नेपालमण्डलया प्यंगू चोः १. फुल्लोच्चगिरी ( फुल्चोकी ) २.ध्यानोच्चगिरी (चन्द्रागिरी ) ३.जामाच्चगिरी (बालाजु ) ४.शिवोच्चगिरी ( शिवपुरी ) नेपाःगाया प्यम्ह गणेश १.सूर्यविनायक (ख्वप) २.चन्द्र विनायक (चाबही,येँ) ३.कार्यविनायक (यल ) ४.जल विनायक (चोभा: , किपू ) प्यम्ह वाराही श्वेतवाराही नीलबाराही बज्रवाराही धुम्बाराही प्यम्ह नारायण १.बिसंखु नारायण (गाेदावरी,यल) २.चांगु नारायण (ख्वप ) ३.इचंगु नारायण (इचंगु ,येँ) ४.शेष नारायण (फर्पिङ्ग,येँ ) प्यम्ह करूणामय १.आर्यावलोकितेश्वर (जनबहा:द्य:) २.आनन्ददादी लोकेश्वर (चोभा:द्य:) ३.सृष्टिकान्त लोकेश्वर (नालाया करुनामाय) ४.अवलोकितेश्वर(बुंगद्य:) प्यंगू बौद्ध धाम १. कुशीनगर (विहार ) २.बोधगया (विहार ) ३.सारनाथ (बनारस ) ४.लुम्बिनी (नेपाल ) प्यंगू धाम १.यामुनोत्तरी २.गंगोत्तरी ३.बद्रीनाथ ४.केदारनाथ प्यम्ह काली १.गुह्यकाली २.वत्सला ३.दक्षिणकाली ४.कालिञ्चोकको महाकाली प्यम्ह कुमारी १.बालकुमारी (कुमारडोल) २.बालकुमारी (ठिमी) ३.पञ्चबाल -कुमारी (मयतिदेवी) ४ पाटन बालकुमारी (क्वाक्षे)
