मिलापुन्हीः
WRITE AN EXCERPT (OPTIONAL)
बालाचःर्ह्रे (बालाचतुर्दशी)
बालाचःह्रे बालाचतुर्दशी पशुपतिइ शतबीज छाय् ह्वली ? बालाचःह्रे (बालाचतुर्दशी) दँय् छक वइगु जात्रापर्व मध्ये कछलागा चतुर्दशीखुन्हु या बालाचःह्रे (बालाचतुर्दशी) नं छगू खः । थ्व खुन्हु पशुपति तःधंगु मेला जुइ । थ्व दँ दुने सिपिंनिगु नामं पशुपति, मृगस्थली, श्लेश्मान्तक वन, गुहेश्वरीइ वना बालाउवनिगु दिँ खः । बालाउवनिगु धकाः ताय्, वा, तछ्व, छ्व, हाकु हाम्वः, चिग्वकेगु, लैं, सकि, चाकु हि, आदि तया ह्वलाः पशुपति दक्वः चाहिलिगु खः । थथे यायबलय् सिधुंकुपिनी दच्छियंक नय् खनिगु व चाह्युवंपिन्त अन्न छगया छकू लुँ दान यागुति पूण्य लाइगु लोकोक्ति नं दु । थुकिया लागि पशुपति छन्हु न्ह्यः निसें तापापिं चाःयु वनेगु याइसा गुलिसिया चाःच्वना मत च्याकेमाःगु नं खनेदु । थ्व खुन्हु लुँतिमरु अजिमाया तःधंगु जात्रा जुइ । जुजु गुणकामदेवं नेपाल सं.१०५, कलिगत सं.३८२५य् देया रक्षाया लागि च्यागु दिशाय् ,खड्गाकारय् च्याम्हःअजिमापिं पलिस्था यागु मध्ये लुँति अजिमा नं छम्ह खः । थन बालाचःह्रे छन्हु न्ह्यः चाःन्ह्य तःधंगु पूजा सर्पाहुति व कोटीहोम याइ । लुँति अजिमाया तःकेहेंपिंस ( लुँमधि अजिमा, वटु अजिमा, कंग अजिमा ) हेला यागु जुया जात्रा तःकेहेंपिं नाप पाहाँचःह्रे बलय् मयासें बालाचःह्रे बलय् यागु खः धइगु न्यनेदु । थनजात्रा खुन्हु मस्तयत मरजाः नकेगु नं याइ । जात्रा नापं क्षेत्रपाटीइया स्वाँछा गणेद्यः, धोविचौरया भ्वरि गणेद्यः, शोभाभगवति , मजिपाःया ज्वालामाइ, न्यतया माखचा ,व अष्टमातृका द्यःपिनि जात्रा जुइ । शोभाभगवतिया द्यःखः इटुंबाहालया ताहाननिं जात्रा छन्हु न्ह्यः गमय् तय्यंकिगु खः । जात्रा सिधएका बालाचःह्र खुन्हु बहनी फुक्कं द्यःखः (न्हययखः) थँहिति तयगु याइ । कन्हेखुन्हु थःथःकथं द्यःपिन्त पूजा फय्का ,चाहिका थःथःगु थासय् लित हया जात्रा क्वःचायकिगु खः । बालाचःहे / बाला चतुर्दशी डा. चुन्दा वज्राचार्य मंसिरकृष्ण चतुर्दशी (चःह्रे) कुन्हु दँय् दँसं पशुपति गुह्येश्वरी श्लेश्मान्तक वन, मृगस्थली आदि थासय् वना: छेँ मदुपिनिगु (स्वर्गे जूंपिनिगु) नामय् द्यःद्यःपिं थाय् वनाः सतविज ब्हला: मदुपिसं याना वंगु पापं मुक्त याना: स्वर्गय् व्छ्येगु दिं धायेगु परम्परा दु । थथे वनाः सतविज ब्हला: वनेगुयात बालु वनेगु धका घाइ । मदुपिनिगु नामय् जक सतविज व्हलेगु मजुस्ये थ:गु मृत्यु लिपा बालु वनिपिं सुं मदुसा थःम्ह हे म्वाःबलय् बालु वनातये ज्यू । छायधाःसां बालु छक्व: जक वन धाःसां वया न्ह्ययेगु पुस्ता तक्क पापं मुक्त जुयाः स्वर्ग वनी धयागु धापु दु । बालचःह्रे कुन्हु बालू वनेगु थासय् छग्वः जक सतविज -व्हल धाःसा छकू टुक्रा लुं दान यानाति ग्यं धका धायेगु सामाजिक परंपरा दु । बालाचःह्रे कुन्हु बालू वनीवलय् विशेषयाना मृगस्थली वा श्लेस्मान्तक वनय् व्हलीगु सतविज मदये धुकूपिन्त नयेगु नसा पिया व्यूगु खः । अथे सतविज व्हला बिल धाःसा स्वर्गय् वंपिं जहानपिसं उगु सतविजपाखें अन्न सया अमि नये दयाः गुवलें द्यां लाई मखु धयागु विश्वास दु । थुबलय् पशुपति गुट्येश्वरी लागा दुने लापिं द्यःपिं फुक्क चाःहिला सतविज व्हलाः ख्वायँ गणेद्य:या थाय् थ्यंकाः पूजा यानाः गणेद्य:या न्हायूपं ज्वना:, संका: मदुपिन्त घयाब्यू धका हालाः न्यंकी । धार्मिक परम्परा कथं ख्वाँय् गणेद्यः मनूस्यलोकया खवर तप्यंक स्वर्गलोकय् थ्यंका बीम्ह धायेगु चलन दु । गणेद्यः ख्वाँय् जुगुलिं धयां मताइगु जूगुलिं वयात हे संका वा चायेका स्वर्गय् च्वंपिन्त खवर बीगु खः। बौद्ध, हिन्दू शैब धर्माबतम्वीपिं, धनिपिं, गरीबपिं फुक्क हे बालु वनेगु परम्परा दु । थ्व छगू नेपाःया धार्मिक सहिष्णुता कथं कयात:गु ख: । गुहेश्वरी पशुपति व श्लेश्मान्तक क्षेत्र दुने लाःपिं गुहेश्वरी, पशुपति, भगवान बुद्ध, शिवलिङ्ग, गणेश, आदि द्यः द्यःपिन्त्, भक्तिभाव यानाः सतविज व्हलीगु खः । नेवाः जाति जक मखु मगः, राइ, तामाङ्ग, क्षेत्री ब्रम्हु, नेवा: आदि फुक जात जातिपिसं नं सतविज व्हःवनेगु परम्परा दु । उकिं थ्व नेवा:तय्गु जक दिं मजुस्ये राष्ट्रिय दिं हे खः । थुबलय् विशेष याना श्लेष्मान्तक वनय् च्वंगु ६४ ग्व: शिवलिङ्गयात झ्व: झ्व: याना चाहिलेगु चलन दु । बालु वनेगु शुरु थन अनं निसे धयागु मदु । न्ह्याथासं सुरु याःसां ज्यू । तर गुहेश्वरी पशुपति, झ्लेश्मान्तक वन, मृगस्थली कैलाश पर्वत आदि थासय् च्वापिं द्यःद्यःपिन्त दर्शन याना चाःहिला: अन्तय् ख्वाँय् गणेद्य:या थाय् थ्यंका थाय् थासय् व्ह:ले धुंकाः ल्यंगु सतविज दक्व गणेद्य:यात प्वंका: सिधयेकेगु चलन दु। बालाचःह्रे कुन्हु बालु वनेगुया लागि तातापाकं नं मनूत वया: पशुपति, गुह्येश्बरी, श्लेष्मान्तक वनय् अर्थात सतविज व्हलेगु थासय् मदुपिनिगु नामय् सवालाख मत: वा मार च्याका पूजा याना: चा छ्याना: सुथ न्हापां बागमतीइ म्वःल्हया:, ख्वासिला: सतविज व्हला; बालु वनेगु याइपि नं दु । बालु बनीपिनि नं बागमती खुसिइ ख्वा: सिलाः वा म्व:ल्हुया: बालुया सतविज व्हलेगु याइ । बालु वनेगु सिघल धायेवं पशुपति क्षेत्र दुनेया सुन्दरीकुण्डय् ख्वा: वा म्ब:ल्हुया: कैलाश पर्वतय् च्वना: चिपं थिया: थःथ:गु छेँय् लिहां वयेगु चलन दु । स्कन्दपुराण महात्म्य कथं महाद्य: छपु जक न्यकू दुम्ह चल्ला रुप कया: श्लेष्मान्तक वनय् च्वनाच्वंवलय् चल्ला रुपया महाद्यावं, उगु थासय् मंसिर चतुर्दशी कुन्हु सतविज ब्हल धाःसा त:धंगु पुण्य लाई धका धाःगुलि उगु दिनय् मनूतय्सं सतविज व्हलेगु परम्परा न्ह्याकूगु ख: घकाः उलेख जुयाच्वंगु दु । मंसिर चतुर्दशी कुन्हु च्वये न्ह्य थनागु थासय् सतविज व्हलेगु परम्परा गुकथं न्ह्यात धयागु छगू लोकवाखं दु । न्हापा न्हापा नेपा:गालय् बालानन्द धयाम्ह छम्ह मनू दु । बालानन्द नापं मेमेपिं जाना पशुपतिया मसानय् सीम्ह मनू उया च्वंगु जुया च्चन । सीम्ह मनू उनाच्वंपिं गुथियारत मुना: छुं नसा नयेमा:गु चलन दुगु जुयाच्चन । अथे नसा नयाः च्वंबलय् उनातम्ह सीम्ह मनूया न्ह्यपु मुया बालानन्दं नया: च्वंगु ब्वय् ला: वन । वनं अथे न्ह्यपु मुयाः थःगु ब्वय् ला:गु मसीस्ये नसा नापं तुं नया व्छत । वयात मनूया न्ह्यपु तच्वतं सात । लिपा जूलिसे थ:हे याकचा चान्हे वया सीम्ह मनू उवनेगु यात । मनूयात उउं थःत यःयःगु लानं नयेगु यात । लिपा जुजुं मनू हे मउस्य थःम्हं हे नयेगु यात । थथे मनूया ला नयेगु याःसां निसें बालानन्दया छ्यंनय् वह:यागु न्यकू दया वल । लिपा जू लिसें छेँ मच्वंस्यै पशुपतिया मसानघाट नापसं च्वंगु श्लेष्मान्तक वनय् हे च्वनेगु यात । सुयां सिथं हःसा दथुइ तुं हे लाका यंका जंगलय् च्वना नयेगु यात । अले बालानन्द बालासुर नां जुल । बालानन्द मनू पाखें राक्षसय् हिल । थथे सी उके मब्यूस्य सीम्ह हे लाकाः यंकेगु यक्व जुस्येलि जुजुयात खबर यात । जुनु नं बालासुरया त्वाय् वृषसिंहयात स:ता राक्षस बालासुरयात स्यायेगु जिम्मा बिल । नापं छेँ बुँ इनाम बीगु धाल । जुजुं ब्यूगु वचन यात स्वीकार हे याये माल । उकिं वं महाद्यःया ध्यान यानाः तपस्या यात । महाद्यवं नं तपस्या च्वंम्हसित राक्षस स्यायेगु शक्ति बिल । बालासुर राक्षस स्याये धुन धायेवं वयागु वहःया छ्यं महाद्य:यात छाये माः धका घाल । महाद्यःया शक्ति काये धुंका-बृषसिंहं झिनिम्ह मनूनापं ला साःसा:गु नसाया अय्ला ज्वना: जंगलय् वन । थः च्वना च्वंगु वनय् त्वाय् वःगुलिं बालासुर लय लयतायाः नापला वल । त्वाय् नं अथे मवंस्य नसा व त्वनेगु अयला ज्वना वंगुलिं त्वाययात थःम्ह ज्वना वःगु सकतां नकेगु यात । नये धुंकूस्यलि अय्लाखं
सकिमिला पुन्ही
डा. चुन्दा वज्राचार्य सकिमिला पुन्हीः बौद्धमार्गी नेवातय्गु लागि सकिमिला पुन्ही धयागु दिं त:धंगु दिं खः । थ्व हे दिनय् स्वयम्भू महाचैत्य प्रतिस्थापित याःगु घाइ । थ्व कुन्हु स्वयम्भू भगवानया थाय् वना: पुजा या: वनेगु परम्परा दु । स्वयम्भुई हलिमलि ब्वयेगु व तुत: ब्वनेगु परम्परा नं दु। कछला शुक्ल पूर्णिमा वा कार्तिकशुक्ल पूर्णिमायात सकिमिला पुन्ही धकाः हना वयाच्वंगु खः । थ्व इलय् विशेष याना कृषि उत्पादन धयागु चाकुहि, सकि व बरां खः । थ्व इलय् कृषि उत्पादन मध्यय अप्व:सिया वा लया: छेँ दुकाये धुंकूगु जुइ । अनं व्छ, कःनि मुस्या चना आदि गेडागुडी नं छँय् छँय् दुकाये घुकूंगु जुइ । सकिमिला खँग्व: सकि व मिला मिलेजुया बनेजुगु खः । सकि धयागु फकंया हा: थें खः । मिला धयागु चन्द्रमा जुल । थ्व पुन्ही कुन्हु हि, सकि मना: द्यःयात पूजा याना: छायेगु याइ । हि सकि नापनापं बरां कःनि मुस्या, छुस्या आदि बूब: सिया द्यःद्यः पिन्त छायेगु याइ । हलिमलि ब्वयेगुः सकिमिला पुन्ही कुन्हु बहनी बाैद्ध स्थल, स्वयम्भू, बाहाः, बही अादि थाय् थासय् व त्वाः त्वालय् छँखा छँखापतिं हलिमलि ब्वयेगु याइ । नापनापं सकि, हि व फलफूल नं तयेगु याइ । बाहा, बही, त्वा: त्वाःयापिसं तयेहःगु छुस्या मुस्या, हि सकि फलफूल फुक्क जम्मा याना चिभाः न्ह्योने स्वस्ति वा चिभा, वा छुं मुर्ति हलिमलि हे कलात्मक धंगं च्वया ब्वयेगु याइ । हलिमलि ब्वये धुन धायेवं भगवान द्यःया थाय् व चिभालय् मत तयेगु याइ । मत तयेगुया नापनापं भजन खल:पिसं भजन नं हालेगु याइ । हलिमलि ब्वया: द्यःयात पूजा नं याइ । पूजा नापं भजन सिधल धायेवं ब्वया: तःगु दक्व हलिमलि मुना हलिमलि ब्वःगु स्वःव:पिं वा अन मुनाच्वंपिं फुकसित इनाः बी । नापं सुनां सुनां हलिमलि ब्वयेत कःनि, मुस्या, छुस्यामुस्या, खत्या, फलफूल आदि त:हःपिं फुक्कसित प्रसाद धका छँय् छँय नं बीके व्छयेगु याइ । थ्वबलय् कःनि, मुस्या, फलफूल, मरि अादि भ्वँचा वा मरिकसी तया: बाहा: बहीलय् ब्वये यंकेगु जक मखु थ:थिति इष्टमित्रपिं थाय् नं बीक्य व्छयेगु याइ । थुवलय् कःनिमुस्या, फलफुल, मरि आदि भ्वँचा वा मरिकसि तया: बाहा: बहिलय् ब्वये यंकेगु जक मखु थ:थिति इस्तमित्रपिनि थाय् बीके छ्वयेमा: । थ्व कुन्हु नेवाः तय् छँय् चाकुहि, सकि, तरुल आदि कण्डमूलयात मना: नयेगु याइ । नापं छुस्या मुस्या खत्या, बरां आदि सिया नं नयेगु याइ । थ्व पुन्ही कुन्हु भगवान बुद्धया चेला सारिपुत्र निर्वाण जगु दिं धका धायेगु याः ।बुद्धधर्मय् मृत्यु धयागु म्वानाच्वनागु जीवनपाखें, माेक्ष प्राप्त जुइगु निर्वाण जुइगु खः । निर्वाण प्राप्त मजूपिनि मृत्यु लिपा नं हानं मेगु जन्म काः वने माः धयागु पुनरजन्मया विश्वास याइपिनि धापु दु । सकिमिला पुन्हीबलय् ल:फय्या याम फूना चिकुला सुरु जुइगु जुगलिं कःनि मुस्याः नया: म्हय् शक्ति दयेकेगु खः । म्ह क्वाकेगु खः । चाकु हि व सकि जमिनया तःलय् सइगु वस्तुलय् चिनि दैगुलिं हि सकि नया: शक्ति दयावइगु नं खः । कार्तिक महिना अप्व: धया्थे फलफूल सइगु याम ख: । उकिं थ्व इलय् फलफूल नयेगु चलन दु । फलफूल भिटामिन “सि” दुगु वस्तु खः । अथें तुं हि, सकि, कःनि व्छ आदि कार्वोहाइड्रेड व मुस्या सिम्पु बरां आदि प्रोटिनयुक्त नसा खः । आषाढशुक्ल एकादशी अर्थात हरिशयनी एकादशी कुन्हु चतुरमास सुरु जुइ । थ्व प्यला तक न्ह्याइगु ख: । सकिमिला पुन्ही कुन्हु चतुरमास क्वचायेकेगु दिं खः । चतुरमास प्यला धर्मकर्म यायेगु झ्वलय् गुम्हसिया बाखं कंकेगु याइ गुम्हसिया बाहा: बही वा छुं नं द्यःद्यःपिन्त पूजा यायेगु याइ । थ्वबलय् बाखं क्वचायेकेगु धकाः पूजा याना क्वचायेकेगु याइ । कतिंपुन्ही कुन्हु खुल्ला आकाशय् पंमा थना त:गु आल:मत नं सकिमिला पुन्ही कुन्हु दुकायेगु याइ । चन्द्रमायात पूजा याइबलय् विशेष यानाः हलिमलि छाना: पूजा यायेगु चलन दु । चथा: बलय्नं चन्द्रमायात खुँ द्यःया रुपय् पूजा याइगु खः । थ्वबलय् नं कःनि मुस्या फलफूल तया: पूजा याइगु खः । सकिमिला पुन्हीबलय् नं हलिमलि ब्वयेगुया चन्द्रमा लुइ धुंका बहनी खः । द्यःद्य:पिन्त चाकुहि नापनापं हलिमलि छाना: पूजा याइगु जुगुलिं थ्व पुन्हीकुन्हुयात हलिमलि पुन्ही धका नं धायेगु या: । थ्व पुन्ही कुन्हु जलबिनायक क्वयँला गणेद्य:या जात्रा नापं थानकोटया महालक्ष्मीया जात्रा नं जुइ ।
अबुया ख्वाः स्वयेगु
डा.चुन्दा वज्राचार्य गुंलागा: औँसी अर्थात भाद्रकृष्ण औँसीकुन्हु नेवा: जातिया नापनापं मेमेगु जातिं नं थःत जन्म ब्यूम्ह अबुया दीर्घायु कामना यासे, अबुपाखें भिं जीवनया लागि सुवाः फयेगु दिं खः । वैशाखकृष्ण औँसीकुन्ह थःत जन्मयाःम्ह मांया ख्वा: स्वये थें भाद्रकृष्ण औँसीकुन्हु अबुया ख्वा: स्वयेगु दिं ख: । अबुया ख्वाः स्वयेगु औँसीयात कुशेऔँसी धका: नं धा: । छाय्धा:सा थ्वकुन्हु सराद यायेत माःगु पवित्रगु कुश गुरु पुरोहितपाखें पवित्रगु मन्त्रं साधना याना: कुश लयाः दँछि यंक पूजा यायेत माःगु उगु कुश छेँय् छेँय् दुत हयेगु दिं जूगुलिं कुशेऔँसी धका: नं धाःगु खः । थुवलय् कुश छँय् दुतहल धायेवं भिं जुइ धकाः नं धायेगु यां: । अबुया ख्वा: स्वयेगु औँसीया दिंयात गोकर्णऔँसी नं धाः । खुसि बागमति खुसिया संगम जूगु तीर्थयात गोकर्ण दोभानय् अबु स्वर्ग जुइधुंकपिं काय् म्ह्याय्पिसं म्व:ल्हुया: अबुया नामय् सिधा निसला: व सराद याइगु जुगुलिं थ्व दिंयात गोकर्णऔँसी घकाः घाःगु ख: । विशेष यानाः गोकर्णऔँसीकुन्हु थ्व गोकर्णया दोभानय मेला जुइ । थ्व मेलाय् विशेष याना: अबु मदुपिं जक वनी । बौद्धमार्गीपिनिं स्वर्गे जुइ धुंकाः लय् लय्पतिं सराद याइगु तीर्थ मध्यय् दकले न्हापां थ्व तीर्थय् वना: सराद यायेग चलन दु । उकिं मृत्यु जूम्ह तरे यायेगुया लागि झिंनिगू तीर्थय् सराद याइगुलिइ थ्व गोकर्णया तीर्थय् नं सराद यायेमाः । बौद्धतय् झिंनिगू तीर्थ मध्यय् छगू तीर्थ कथं कयात:गु तीर्थ ख: । अबुया ख्वाः स्वयेकुन्हु अबु मदुपिसं थ्व तीर्थय् स्वत घाःसा थः अबुया ख्वा: हे खनी धयागु धापू दु । अबु मदये घुंकाः अबुया नामय् दँयदसं सराद यायेगुया लागि दकले न्हापां गौकर्णय् थ्व हे थासय् वनाः सराद यायेमाः । अले जक दँय्दसं सराद याइबलय् मदुम्ह अबुयात वनी धकाः धायेगु चलन दु । गोकर्णया तीर्थय अबुया ख्वा: खनीगु छपु बाखं हिमवत खण्डय् उल्लेख यानात:गु दु । छगू इलय् म्ह व्यापार यानाः जीविका याना:च्वम्ह छम्ह मिसाया गर्भधारण जुल । गर्भधारण याःम्ह मिसा स्वयम् गुम्ह मिजंया संसर्ग गर्भधारण जुल धयागु मस्यू । यक्व मिजंत नाप संसर्गय् वइम्ह मिसा जूसा मातृत्वया भावना दयावया: यःगु गर्भय् दुम्ह मचायात नं जन्म हे यात । वयागु नां दन्तुर धकाः नामाकरण यात । मचा त:धिक: जुसेँलि थः मांयात थ: अबु सु धका: न्यन । स्वयम मिसां मस्यू उकिं लिस; बी मफुत । अबु थाःगा: मदुम्ह दन्तुर तःधिक: जुसेँलि थःमांयात नं त्वःता: थः अबु सु धका: मामां वन । थः अबु माले मफुगुलि पुलह धयाम्ह ऋषियाथाय् वना: थ:गु वेदना प्वंकल । पुलह ऋषिं गोकर्णेश्वर महाद्यःयात पूजा यानाः भक्ति भाव यात धायेवं छिमि अबु सु धयागु म्हसी धका: धा:गुलि दन्तुरं नं गोकर्णेश्वर महाद्याःयात पुजा याना: भक्तिभाव यात । नापनापं थ: अबुया नामय् गोकर्णया तीर्थय नसा तयेगु नं याना वयाच्वन । छन्हु थथे थ: अबुया नामय् नयेग् नसा गोकर्णया तीर्थय् तये त्यंबलय् तीर्थय् आपालं मनूया ख्वा:पाः खन । ख्वा:पाः फुकं मृत्यु जुइ धुंकूपिं जूगुलिं दन्तुरं अबुया नामय् ब्यूगु नसा मृत्यु जूपिं ख्वा:पा: फुकसिनं जि हे छिमि अबु ख: धका: धयाच्वन । धाथेंयाम्ह थ: अबु सु ख: धका: दन्तुर अलमल जयाच्यंगु ध्यानय् च्वनाः च्वंम्ह विश्रवा ऋषिं खन । व हे ऋषिं थःगु साधनां सृष्टिकर्ता व्रम्हायात दन्तुरया अबु म्हसिके ब्यु धका: धासेलि व्रम्हा वया: धाथेंम्ह अबु थ्व धका: म्हसीका बिल । ब्रम्हां क्यम्हेसित हे थः अबु धका: म्हसिकाः कुश, हाम्वः लः तया: पिण्ड तयाबिल । थः अबु म्हसीका: पिण्ड त:गु दिं धयागु भाद्रकृष्ण औँसीकुन्हु ख: । थ्व खंनिसें याना: भाद्रकष्ण औँसीकुन्हु अबु मदुपिसं गोकर्णेश्वर महादेवयात पूजा याना: अबुया नामय् गोकर्णय् पिण्ड तयेगु, श्राद्ध यायेगु, निसला: तयेगु, सिधा तयेगु जूगु खः । अबुया नामय् सराद याइपिसं थ्व हे गोकर्णश्वर महादेवयात पूजा याना: पिण्ड तया: गोकर्ण तीर्थया दोभानय् चुइका व्छइगु ख: । अबु मदुपिसं गोकर्णश्वर महादेवयात पूजा याना: मदुम्ह अबुया नामय् गोकर्णय् तीर्थय् थःगु इच्छा अनुसार भक्तिभावं नसा वा पिण्ड त:गु जूगुलिं गोकर्णेश्वर महादेवया प्रादुर्भाव गथे जुयाः जुल धयागु नं खँ न्ह्यःथने माःथें च्वं । उकिं गोकर्णेश्वर महादेवया प्रादुर्भाव गथे जुया: जुल धयागु खँ थथें ख: । किरातकालय् मनूतय्गु जीवनचर्या गथेच्वं धका: स्वयेत स्वर्ग महाद्यः मनूया रुप कया: पशुपतिया श्लेषमान्तक ज:खः छम्ह द्य:पाला:या भेषय् जुइगु जुयाच्वन । लिपा अर्जुनं महाद्य:यात मामां वःबलय् श्लेषमान्तक वनय् मनूया रुपय् नाप लात । तर मनू रुपी महादेवं थ:हे महाद्यः धका: मधा: । अर्जुनं किराती जुजुयात ब्वःब्यूगलिं महाद्य: व अर्जुनया दथुइ ल्वापु जुल । ल्वापु जुजुं लिपा द्य: बी थें च्वंबलय् अर्जुन थः महाद्य:या उपासनाय् च्वनाः ल्वापु दिका च्वंगुलि महाद्य:निं पूजा याये धका: पूजा या:बलय् पूजा याक्व महाद्यः रुपी मनूयात वन । थ्व खना: अर्जुन थःनाप ल्वानावंम्ह मनू हे महाद्यः धकाः सीकल । लिपा बहे महाद्य: किरातेश्वर महाद्यः घकाः जुयावन । अथें तुं स्वर्गय् च्वनाच्वंम्ह महाद्य: सुयातं मधा:से पृथ्वीलोकय् वया: गोकर्ण जंगलय् छपु जक न्यकू दुम्ह लुँया चल्लाया रुप कया जंगलया जनावरत जापनाप जुयाच्वन । स्वर्गय महाद्य: मदुगुलिं पार्वती महाद्यः गन जुइ धकाः पृथ्वीइ वया: हिमवत् खण्डया बागमति सियय् महाद्यः गन जुइ घका: तपस्या च्वन । स्वर्गय् महाद्य: पार्वती निम्हं मदुगुलिं देवगण फुकसिनं ब्रम्हा विष्णु व इन्द्रयात महाद्य: पावर्ती मालाहयेगु जिम्मा बिल । ब्रम्हा, विष्णु व इन्द्र स्वम्हं हिमवतखण्डय् वया: महाद्य: पावर्तीयात मा:वल । गोकर्णया वनय् चल्लातय्गु पुचलय् छपु जक न्यकू दुम्ह लुँयाम्ह चल्ला खँसेलि थ्व हे महाद्य:या रूप ख: धका: स्वम्हं जाना: लुँया चल्ला रुपी महाद्य:यात ज्वनेत स्वत । अमिगु ल्हातिइ न्यकू जक लात । न्यकू नं स्वकू टुक्रा जुयाः ब्रम्हायाके छकू, विष्णुयाके छकू व इन्द्रयाके छकू । चल्लारुपी महाद्य: अन्तरध्यान जुयाः आकाशवाणिं महादेवं स्वकू टुक्रा जुगु न्यकू छिपिं स्वम्हसिनं स्वर्गलोक पाताललोक व पृथ्वीलोकय् छथाय् छयाय् स्थापना यानाबिल धाःसा थ्व स्वंगू लोकय् रक्षा जुइ धकाः घाल । अनंलि तपस्या च्वनाच्वंम्हपार्वतीयात थ:गु दर्शन बिया: तिम्हं स्वर्गय् वन । महादेवं अथे धाःगुलिं विष्णु थ:गु ल्हातिइ ला:गु न्यकूया छकू कूचा पातलय् तयाविल । इन्द्रया ल्हातय् ला:ग न्यकू स्वर्गय् तयाबिल । ब्रम्हाया ल्हातय् लाःगु न्यकू चन्द्रभागा खुसि व वागमती खुसिया दोभान दुगु थाय्या सिथय् तया पृथ्बीइ च्वंपिन्त उदारया यायेत तयाबिल । व हे थासं शिवलिङ्गया उत्पति जुल । व हे शिवलिङ्गयात गोकर्णेश्वर महादेव धका: नामाकरण यात । लंकाया ‘झिग्व: छ्यं दुम्ह रावण जुजु हे नं गोकर्णय् वया: स्वंगू लोकय् दकले शक्तिशाली व बलाःम्ह जुइमा धका: महाद्यःया आराधना यानाः तच्वतं थाकुक तपस्या याःगु खः । रावणं तच्वतं थाकुक तपस्या च्यंगु खनाः महादेव प्रसन्न जुयाः रावणयात शिवया ल्वाभ: व दकले बला:म्ह धकाः बरदान ब्यूगु ख: । (Anderson The Festival of Nepal 1988 P 141)। वहे शक्तिं याना: रावणया १० ग्व: छ्यं छक्वलं मपायेकं सी मखुगु ख: । गोकर्णऔँसीया बारे छपु बाखं धकाः भाजु पुण्यरत्न बज्राचायं थःगु सफू हाम्रो चाड पर्वय् थुकथं न्ह्यथनात:गु दु । प्राचीन इलय् पांचाल नांया छगू दैशय् वृषकर्ण नांया छम्ह जुजु दु । वया गोकर्ण नांया छम्ह काय् दु । थुपिं अबुकाय् निम्हं छम्ह मेम्हनाप मिलय् मजू न्ह्यावलें ल्वापु । निम्हसिनं निम्हेसित सीमा यमलोकय् लायेमा
यल पञ्चदान
डा. चुन्दा बज्राचार्य यल पञ्चदान गुंलाथ्व अष्टमी अर्थात श्रावणशुक्ल अष्टमीकुन्हु यलय् च्वंपिनि यल पञ्चदान धका: न्यायेकीगु खः । येँय् च्वंपिनि जुगःच:ह्रे धका: भाद्रथ्व १३ बलय् पञ्चदान याइ थें पञ्चदान बी । छन्हु न्ह्यः बज्राचार्य, शाक्य, तुलाधर आदि पञ्चदान याइपिनिगु छेँय् सुचिनिचि याना: द्यः ब्वयेगु याइ । कन्हयकुन्हु द्यः पूजा याना: पञ्चदान का:वःपिं धाक्वसित ब्वयात:म्ह द्य: नापनापं पूजा यानाः पञ्चदान बीगु धकाः वा जाकि बुबः आदि दान यायेगु याइ । न्यादँय् छक्वः इहलनय्(नागबहालय्) द्यःब्वयेत यलया थायथासं बहीद्यः, समय्द्य: हया: तयेहइ । अले भक्तजनपिसं समयद्य:यात पञ्चदान बीगु चलन दु । थुबले सुथय् बहनिइ पूजा यायेगु याइ । पूजा सिधल धायेवं समयद्य: बहीद्य:पिं थः थ: थासय् यंकेगु याइ । यल पञ्चदानया बारेय् नेपाल वर्ष क्रिया नांया सफूतिइ थथे च्वयातःगु दु- श्रावणशुक्ल अष्टमी दिं तःच्वतं त:धंगु पर्व खः । परापूर्वकालय् थ्वकुन्हु दक्कसिवे न्हापां श्री ब्रम्हा थ:गु मूलगु छ्य॑ महाद्यवं ध्यंका: श्री दीपंकर बुद्ध भगवानयात दान याना:बिज्यागु .जुयाच्चन । वयां लिपा थ्वकुन्हु हे यल देशय् दीपावती नगर (गयितहरे) याम्ह बुद्धिमान जुजु श्री सर्वानन्द दानशाला दयेका: श्रीदीपंकर बुद्ध भगवान व वसपोलया संघयात वा, जाकि, वस:, दक्षिणा व मेमेगु नं वस्तु लुँया पिण्डपात्रय् तया: दानयाना बिज्या:गु ख: । हान थ्वकुन्हु हे यलयाम्ह छम्ह इहिपा मजूनिम्ह म्ह्याय्मचां श्री दीपंकर बुद्धं भगवानयात पिण्डपात्र दान या:गु खः । अज्याःम्ह दानीम्ह म्ह्यायमचां छ्यःगु छुं छुं वस्तुत साया:बलय् गुइत बहालय् क्यनेगु यानावयाच्वंगु दु ।
सिथि नखः
डा. चुन्दा बज्राचार्य परिचय : विशेष यानाः “सिनाज्या याइपिसं शक्ति सञ्चय यायेगु जूसा जेष्ठ शुक्ल षष्ठीयात सिथिनख: कथं हनेगु या: । सिथि नखःयात कुमार षष्ठी नं धायेगु चलन दु । थ्व दिनकुन्हु कुमारयात विशेष याना पूजा यानाः कुमारयात जात्रा यायेगु चलन दु । नेवाः समाजय् गणेश व कुमारया बिस्कंगु स्थान दु । छुँ नं ज्या यायेबलय् विध्न बाधा मवयेमा धकाः गणेशयात पूजा यायेगु जूसा ज्या वा पूजा बांलाक न्ह्याये मा धकाः पिखालखुइ कुमारयात पूजा यायेगु चलन दु । नेवा: समाजय् मूलुखा न्ह्यःने पिखालखु जुइ अन हे कुमारया वासस्थान खः । पिखालखुइ हिन्दुमार्गीपिसं कुमार कथं नालेगु या:सा बौद्धमार्गीपिसं वयात हे क्षेत्रपाल कथं हनेगु या: । अथेतुं प्रत्येक त्वा:त्वालय् छम्ह छम्ह स्थान गणेश धकाः दु। सिथि नख: षष्ठी जेष्ठ शुक्ल षष्ठी कुन्हु हनीगु षष्ठीया अपभ्रंस जुया: सिथि जुयाब्युगु ख: । थुकिया मुख्य नां षष्ठी नख: ख: । थ्व सिथि नखःयात कुमार षष्ठी धायेगु या: । थ्व कुन्हु हे कुमार जन्म जूगु दिं जूगुलिं धायेगु या:गु खः । कुमार जन्म :- कुमार जन्म जूगु बारे महाद्यः व पार्वती निम्ह तिपूया लिला न्ह्याका वंगु इलय् लाक हे स्वर्गय् दानवपिं वया: स्वर्गया द्यःपिं नाप ला: वल उगु इलय् छुयाये छुयाये जुया: महाद्य:थायाय् दक्व द्य:पिं वया: नापला: वल । उगु इलय् महाद्य:या कामाग्नी दनाव:गु जुयाच्वन । उगु कामाग्नी पार्वतीयाथाय् लाये माःगुलिइ पिने इन्द्रपिं वःगुलिं कामाग्नीं चूरम्ह महाद्यवं थःगु अन्तपुरं खापा चायेकाः तं प्वंकूबलय् व हे कामाग्नी वना: इन्द्रयात जू वन । इन्द्रं कामाग्नीं पुना: स्यायेगुया लागि थः गंगाया लखय् वनाः शान्त या:वलय् महाद्य:या कामाग्नी इन्द्रया शरीरं गंगाय् ला:वन । व हे गंगाय् स्वर्गया परीपिं म्व:न्हू बःगु जुयाच्चन । गंगाय् चुइका वनाच्वंगु महाद्यःया कामाग्नी वनाः छब्व जुयाः म्वः ल्हुयाच्वंम्ह परीपिन्त ला:वनी छम्ह छम्ह परिं छगू छगू खँय् पूर्णपिं, अमिसं थःथःगु प्वाथय् च्वंम्ह ‘मचायात थःथःगु गुणं पूर्ण यात । लिपा गुम्हसिनं नं छम्ह हे जक मचा बुइकल व खः कुमार । थ्व हे कुमारयात महादेवं हया: पार्वतीयात काय् धकाः ल: ल्हानाबिल । कुमारया जन्म षष्ठीकुन्हु जक जूगु मखु कुमारयात जन्म हे खुम्ह मामं यात । थुकथं कुमार नापनापं षष्ठी स्वानावयेगु जुल । अले कुमार षष्ठी धायेगु जुल । रावण संजिता षष्ठी :- सिथिनखः अर्थात कुमार षष्ठीयात रावण संजिता षष्ठी धकाः नं धायेगु धाः । छाय्धाःसा थ्वकुन्हु अयाेध्याया जुजु दशरथया तःधिकःम्ह काय् रामचन्द्र थः तिरिमय्जुयात रावणं हरण यानायंकूगु जूगुलिं रावणनाप ल्वानाः त्याकुगु दिं नं ख:। थुकिं थ्व दिनयात रावण संजिता षष्ठी नं धायेगु या: । अर्थात रावण पराजित जूगुदिं धकाः नं घायेगु नं या: । बौद्ध मार्गीपिंसं थ्व दिनयात भगवानबुद्ध न्हापा महासत्व जुया: जन्म काःबलय् थौंकन्हय् नमुरा (नमो बुद्ध) धयागु थासय् मचा बुया अशक्त जुयाच्वंम्ह घुँयात थ:म्हं यःगु ला ध्यना: नका: निर्वाण प्राप्त जूगु दिं कथं न कायेगु या: । अथे जुगुलिं थ्वकुन्हु तक्क महासत्व राजकुमारया म्ये हालेगु चलन दु। सिथिनख:कुन्हु बँय् गोवरं चाकलाक इला: उकिइ द्यःने खुहः दुगु पलेस्वां च्वयाः श्री कुमार (सिथिद्य:) या आराधना यायां पंचोपचार पूजा यात घाःसा व पूजा यायेबलय् माय् मू वा कःसूवः, चतांमह्रि, दुसिमरि व कःनि मरि व खुताजि तरकारी छाल धाःसा छँय् छुँ कथं विघ्न बाधा वइमखु घयागु जनधारणा दु । अथे तुं मोहनिबलय् भुतुमालि ब्वयेकी थें थ्वकुन्ह॒ नं छँखा छँखा पतिं पलिइ पलिइ भ्वंयागु फय्लिंचा चाःहीकेगु याइगु नं ख: । थ्व प्रचलनत थौंकन्हय् उलि खनेमदुसा च्याकुं दुगु व छकू छकू कुं पतिकं पलेस्वां च्वयातःगु भ्वंयागु वा कापःयागु फय्लिंचा ब्वयेकेगु यात धाःसा फुक्क दोषं मुक्त जुइ अष्ट महाभयं रक्षा जुइ अले अष्टसिद्धि दइ धयागु धापू दु । सफासुग्घर :- थ्व नखः धुनेवं सिनाज्या जुइगुलि छँय् सफासुग्घर याये लाइमखु धका: छेँ छखां बँ पुना:, बँ थिलेगु, छेँज: सकसियां सफा सुग्घर याना: म्वः ल्हुइगु ज्या नं थ्वकुन्हु जुइ । खुताजि वः व खुताजि तरकारी अप्वः याना: वः तया: कुमारयात पूजा यायेगु याः । नापनापं कुमारया नामं ब्रत च्वंवनेगु, थःथः आगमय् द्यःद्यःपिन्त पूजा यानाः वः छायेगु नं चलन दु । थःथःगु म्ह व छँय् जक सफासुग्घर याइगु मखुसें सिनाज्या ज्व:छि वा वइबलय् फोहर जुइ धका: त्वा:त्वालय् च्वंगु तुं जरुं बुंगा: चुक धः सफा याना: दछि यंकयात लः सफा यायेगु नं जुइ । थ्वकुन्हु विशेष यानाः ल: बुयावइगु मुहान सफा याइगु ख: । सिथिनख: धुंकाः लिपांनिसेँ थःथ:गु बुँइ वा पीगु ज्या न्ह्याकेगु जुगुलिं सिथि नखः छगू कथं शक्ति वा वः नया: बल पिकायेगु जूसा मेगु सफा ल: त्वना: सुस्वास्थ्य जुइगु कथंया नखः हनेगु खः । यलया बुंगद्यः रथय् तसांनिसें न्ह्याइगु देगुपुजा सिथि नखःकुन्हतक हे जक न्यायेकेगु परम्परा दु । यदि सुयां देगुपुजा मदु वा देगुपुजाया दिनकुन्हु देगुपुजा याये मखन वा देगुपुजाया दिं मसिल घाःसा अज्या:पिं फुक्कसित थ्व दिनकुन्हु हे देगुपुजा न्यायेकीगु नं चलन दु । दिगुद्य: पूजा यायेगुलिइ छँय् छँय् च्वंम्ह दिगद्यः पूजा यायेगु जक मखु दिगुद्यः दुगु ख्यलय्तक वना: नं पूजा या: वनेगु नं याइ । सिथिद्य:या जात्रा :- सिथि नख:कुन्हु न्हूगलय् सिथिद्यः ब्वयेगु नं परम्परा दु । थ्वबलय् भक्तजनपिं थी थी वः नापं समय्बजि तया: पूजा या:वइ । वयां कन्हय्कुन्हु सिथिद्य: रथय् तया: यँया शहर परिक्रमा यानाः जात्रा याइ । मनोरञ्जन : – सिथिनख:तक महासत्व राजकुमारया नापनापं कोला म्ये हालेगु याइ । थ्वयां कन्हय् कुन्हनिसें सिनाज्या म्ये हालेगु सुरू जुइ । सिनाज्या म्येया सुरू धयागु हे सिनाज्याया सुरू खः । उकिं सिथि नखतं सिनाज्या सुरू जुइ । सिनाज्याबलय् ज्या थाकुक याये माःगुलिं साःसा:गु नया:, मनोरञ्जन याना: मनयात स्वच्छ यायेगु नं जुइ । थुबलयनिसें ज्यापुतय् बाजं थाये मज्यू अर्थात सिनाज्या ज्व:छि बाजं थायेमज्यू धका: थाइमखु । थ्व नखः धुंका: सिनाज्या सुरू जुइगुलिं सी दुकि सिथि नखःबलय् मनूतय् छेँ सामाज्या थें अन्नं परिपूर्ण जुइमखु । उकिं थ्व नखः नेवाःतय् दछि यंकं हनीगु नखः मध्यय् दकले लिपायागु नख: ख: । अर्थात दछि यंकया क्वचा:गु नखः ख: । थ्व नखःयात म्ह्याय्मचा नख: धका: नं धायेगु या: । थ्व नख: त:जिक हनेमा:गु नखः मध्यय् छगू ख: । उकिं थ्व नख:वलय् म्ह्याय्मचातय्त नखत्या ब्वना: थीथी परिकारया वः नकेगु परम्परा नं दु। थ्व नखःबलय् गनं गं गामय् वा खुसि सिथय् निगू पुच: दुने छगू पुचलं मेगु पुचःयात ल्वहँतं कयेका: हि बा: वयेकाबीगु नं अन्ध परम्परा दु । अथे पिहाँव:गु हि धयागु काली वा अजिमापिन्त छायेगु धयागु परम्परागत धापू दु । यौँकन्हय् थ्व परम्परा पूर्णतया न्हनावने धुंकगु दु । थ्व परम्परायात जङ्गबहादुरं न्हंकाछ्व:गु ख: । लःया मुहान सफा याये न्ह्यः अन दुपिं नागतय्त शान्त
