स्वांयापुन्हि(बुद्ध जयन्ती)
डा.चुन्दा वज्राचार्य बैशाख शुक्ल पूर्णिमा कुन्हु सिदार्थ गौतम बुद्धया जन्म जूगु दिं ख: । बोधिज्ञान नापं निर्वाण नं प्राप्त थ्व हे न्हि कुन्हु जूगु खः । उकिं थ्व न्हिकुन्ह॒ बौद्ध धर्माबलम्बीपिंसं भगवान् बुद्धयात लुमंका: छँय् छँय् भगवान बुद्धयात पूजा यायेगु, बौद्ध घ्वाँय् ब्वयेकेगु, गुम्ह गुम्ह पञ्चशीलय् च्वनेगु, गुम्हं अष्टशीलय् च्वनेगु, अले ध्यानय् च्वनेगु नं थ्व न्हि कुन्हुनिसें याइ । थ्व कुन्हु विशेष याना: हिंसा यायेगु जुइ मखु । ला मनसें भोजन यायेग् चलन दु । नापं बिहार बिहारपतिं बुद्ध पूजा यायेगु बुद्धया अस्ति धातुयात शहरय् परिक्रमा यायेगु ज्या नं थ्व कुन्हु जुइ । बौद्ध धर्माबलम्वीपिनिगु निंतिं थ्व दिं साप हे महत्वपूर्ण जू ।
पाहांचःह्रे
पाहांचःह्रे नखः द्यः खः ल्वाकेगु जात्रा पाहांचःह्रे नखः पाहांचःह्रे डा.चुन्दा वज्राचार्य नेवाःतय् हनेगु याना वयाच्वंगु तत:धंगु नखः मध्यय् पाहांच:ह्रे छगू नं ख: । पाहांच:ह्रे नखः नेवाःत सकसिनं हनेगु यायेगु या:सा थ्व नखः विशेष याना येँ (दे) च्वंपिं नेवा:तय्सं त:जिक हनेगु चलन दु । येँ दुनेया नेवा:तय्नं विशेष याना: पचलि भैरबया जात्रा त:जिक हनीगु थाय् क्वने व लुतिमरु अजिमाया जात्रा त:जिक हनीगु थासय् च्वंपिं नेवातय् पाहांच:ह्रे नख: हनेणु चलन मदु । उगु निगू जात्रा हने माःपिं नेवा: तय्सें तजिक हनेगु चलन मदु । पाहांचःह्रे नख: तजिक हनेगु धयागु हे येंया नेवाः तयेत म्हसिकेगु खः । पाहांचःह्रे हनेगु पाहांच:ह्रे धका चैत्र कृष्ण चतुर्दशी कुन्हु हनीगु नखः ख: । थ्व नख: कुन्हु मेमेगु नख: चखःवलय् थें सुचि नियम यायेथें थ्व नख: हनेत नं वं थिलाः म्वःमि ल्हुया: सुचि नियम यायेमा: । थ्व नखः कुन्हु विशेष यानाः त्वाः त्वालय, थाय् थासय् च्वंगु वा फोहरगु थासय् त:लय् दुम्ह लुकुमाःद्य:यात पूजा याना हनीगु नख: खः । थ्व नखःया प्यन्हु न्ह्यो मिजं मचातय्सं साःगा: वा चां त्वपुया त:गु लुकुमाःद्यःयात म्हुयाः लुकुमा:गा: सुचपिचु यायेगु याइ । प्यन्हु लिपा अर्थात चैत्र कृष्ण चतुर्दशी कुन्हु लुकमा:गालय् बँ थिला: नीसी यायेगु याइ । लुकमाद्य:या गा: सुनां म्हुल वंहे लुकुमा गालय् बँ इलेगु ज्या याइ । थथे गा: खनां: सुनां सफा यायेगु याइ वहे मिजंमचा पाहांचःह्रेया लुकुमाःद्य:या पाला जु । लुकुमा: द्य: सुला च्वम्ह द्य: जुगुलिं थ्व द्यःयात बहनी सन्धयाकाः ई निसें त्वा: ज:छिया मनुतय्सं छेँय् छेँय् भ्वय् ज्वरे यानाः भ्वय् छाना: पूजा या: वयेगु याइ । पाहांच:ह्रे बलय् मेमेंपिं द्य:पिन्त सुथय् पूजा यायेगु या:सा लुकुमा:द्यःयात बहनी सन्ध्याकाल निसें पूजा यायेगु याइ ।पाहांच:ह्रे कुन्हु लुकुमा:द्यया नापनापं थाय् थासय् च्वंगु पीठ वा अजिमापिन्त पूजा यायेगुया नापनापं गणेश, कुमार, कुमारी नं पूजा याय्गु याइ । थ्व दिनय् न्ह्याम्ह हे द्यःद्य:पिन्त पुजा धयागु याःसां नं विशेष पूजा लुकुमा:द्यःयात है ख: । लुकुमाःद्य: पूजा याइबलय् विशेष याना: मेमेबलय् थें पूजा सामान जूसां लुकुमाःद्यःयात पुजा याइबलय् लुंबुँ वहबुँ स्वां तया: पुजा यायेगु चलन दु। लुँबुँ धका: तुकंमाया बुँ व्हयाच्वंगु जूसा वह:बुँ धका लैंमाया बुँ तइ । लुबुँयात लु व वह:बुँयात वहःया प्रतीक धका घाइपिं न दु । लुकुमाःद्य: पुजा याये धुंका: अन द्यःया थाय् च्याका त:गु मत वा द्यः पुजा याना: मत: ब्युगु इतालय् चम्चा वा माताःचाय् अज: फया: छेँजःछि सकसियां धुंया मिखा काकां जिगु मिखा तेलाक धका: सिन्ह तिना: अज: उलेगु नं परम्परा दु । छखे अज: उला थःगु मिखा तेलाकेगु जूसा मेखे लुकुमाः:द्यया थाय् अज: फया: अज: उल धा:सा भुत प्रेत, पिशाचतय्सं थी फैमखु अमिगु डर मुक्त जुइ धयागु धापु दु। जुकुमाःद्य: पूजा याना: द्यःयात छाइगु भ्वय् विशेष याना: वाँगु लाभामा, अय्ला, थ्वँ तया: भ्वय् छाइगु जक मखु लुकुमाःद्य:यात छाःथे छेँय् सकसिया वाँगु लाभा नं तयाः भ्वय् नयेमाःगु चलन दु । थ्व नखःया विशेष नसा धयागु लाभा जुगुलिं पाहाच:ह्रेयात लाभा नख: धका: न धायेगु याः । महायानी बौद्धतय् थ्व नख: कुन्हु लुकुमाःद्य: पूजा याः वने न्ह्याे थःगु छेँ न्याग: स्वना तान्त्रिक पूजा यायेगु चलन दु । पूजा याना च्वंगु ई दुने हे लुकुमाःद्यःयात पूजा याके व्छयेगु न॑ चलन दु । थथे पूजा याये सिधल धायेवं ‘छसिकथं झ्वः छुना: विशेष याना: वाउँगु लाभा तया: भ्वय् नयेगु चलन दु । थ्व नखः मोहनी नख: धुंकाया त:जिगु नख: ख: । थ्व नखःबलय् मोहनी नखःबलय्थें न्हुगु वसः पुनाः द्यःयाथाय् देइके वनेगु, थःथितिपिं थाय् नखःत्या: वनेगु न॑ याइ । थ्व नखःबलय् न॑ मोहनी नख:थें म्ह्याय् मचा, भिनामचा: जिचाभाजुपिं नापनापं पासापिं त॑ नखत्या: सःतगु चलन दु । थ्व नख:बलय् पासापिन्त नं नखत्या: सःतेगु याइगुलिं पासा:चःह्रे धका: न॑ धायेगु या:। थ्व नख:बलय् पाहां सःता नकेगु याइगु जूगुलिं पाहाचःह्रे घका घाल धाइपिं नं दु। न्ह्याःगु हे धाःसा नेवाःतय्सं हना: वयाच्वंगु नख: चख: मध्यय् थ्व छगू नं ख: । थ्ववलय् विशेषयाना: फोहर थाय् वा चायात:लय् सुलाच्वंम्ह महाद्यःया पूजा याना न्ह्याकीगु नखः खः । महाद्यः बैदिक काल स्वयां न्हापां निसेयाम्ह द्यः ख:, हिन्दू व बौद्ध मार्गी निखलं न॑ मानेयाइम्ह द्य: ख: । विशेष यानाः महायानी बौद्धमार्गीतयु दुने महाद्यःया विस्कंगु थाय् दु । छगू दसुया रूपय् महायान पुराेहितपिनि देखा कायेगु झ्वलय् देखाया सुचि नियम मयासेँ द्याँलाना च्वने माःथाय् द्याँलाये मफया देखा कया: पूजा याना च्वंगु वसतं हे पिहां वःम्ह व्यक्ति चिकुलां महाद्य:यात भेषय् जाकि फ्वं बइम्ह व्यक्ति धायेगु या: । उकिं महाद्य:यात नेवातय् दुने निगुलिं धर्मावलम्बीपिसं माने याइगु ख; । नासःद्यःयात नाट्यस्वर नं घाइ व हे नं महाद्य: घका सकसिन स्यू । चाया तलय् महाद्य: पाहाँचःह्रे नख: हनेबलय् चाया तःलय् च्यम्ह लुकुमाःद्यः चाम्हूया खने दयेकेगु याइगु खं च्वय् हे न्ह्य:ब्वये धुनागु दु । लुकुमाःद्य: धयाम्ह “लुकुं ब्यूम्ह महाद्यः” ख: । लुकुं ब्यूम्ह धयागु सुलाच्वम्ह ख: । उकिं लुकुमाःद्यःया अर्थ सुलाच्वंम्ह महाद्य: ख: । महाद्य: लुकु बीमा:गु छगू घटना दु । व छु धाःसा दैत्य छम्ह महाद्य:यात लुमंका: तच्वंत थाकुक तपस्या च्वन । दैत्य तःसकं दुखसिया तपस्या च्वनाच्वंगु खनाः महाद्य: खुसि जुया “जिं छंगु तपस्या खना: प्रशन्न जुल उकिं छं छु फ्वने” घका घाल । महाद्य: प्रकट जुयाः थःयाके वर फ्व: धाबलय् व दैत्य तच्वंत खुसि जुया: महाद्य:याके थःम्हं सुयागु छ्यने थिल व भस्म जुइमा: धका: बर फ्वन । महाद्य:वं नं वैगु इच्छाकथं वर बीया बिल । थथे भस्म जुइगु फ्वंगुलि उम्ह दैत्यया ना हे भस्मासुर जुवन । भस्मासुरं अज्या:गु बरदान फ्वंगु खनाः महाद्य: न॑ छक: छक्क चाल । भस्मासुरं वरदान काये धुंका महादेवं ब्यूगु बरदान धाथेंगु खः, मखु सीक्य मास्ति वल । उकिं व सीकेत दकले न्हापां महाद्य:या हे छ्यों थीत स्वल । महाद्य: ग्याना बिस्यूं वन । भस्मासुर नं महाद्यःयात यीत लितु लिना वन । महाद्य: थःम्हं वर बीया थःहे भस्म जुइगु डरं यानाः भस्मासुर मखंक फोहरगु थासय् दुने सु वन । अथे सु वंगुलिं लुकुमाद्य: जुगु ख: । महाद्यःयात भस्मासुरं लितु लिना च्वंगु विष्णु खनाः महादेवं ब्यूगु वरदानया अन्त यायेगुया लागि बांलाम्ह मिसा जुया: भस्मासुरया थाय् वन । भस्मासुरया थाय् थ्यंकाः हावभाव याना: वैगु मन साला: तच्वंत बांलाक प्याखं हुया क्यन । भस्मासुर नं बांलाम्ह मिसाप्रति खनाः आकर्षित जुल । अले व मिसां घा:घा:थे यात । लिपा मिसारुपि विष्णुं भस्मासुरयात थ:गु ल्हाँत थगु हे छ्याें छक्व थ्यू धका धाल । मिसां धाःथे भस्मासुरं नं थःगु छ्यनय् थिया ब्यूबलय् महादेव ब्यूगु वरदान महाद्य:यात थिया खः, मखु स्ववेगु पलेसा थःम्हतुं थःगु ल्हातँ छ्योनय् थ्यूबलय् भस्मासुर हे भस्म जुया अन्त जुल । थुकथं महाद्य: चायाःतलय् वा साःगालय् सुलाच्यंगु धयागु धापु थुकथं जूगु ख: । पाहांचःह्रे बलय् महादेवं लाभा, ला, अय्ला थ्वं नया: जूगु नं
शिल्लाचह्रे (महाशिवरात्रि)
महाद्यःया नां व शिवलिङ्ग सिलाचह्रे महाद्यःया नां व शिवलिङ्ग स्राेत-फणीन्द्र कायस्थ,नेवार जातिकाे चिनारी ज्ञां धुकू (सामान्य ज्ञान)१) महाद्य: या मेगु नां :- शिव शंकर मन्त्र :- ॐ नमः शिवाय। , शिव शिव २) नेपालय् दकले पुलांगु शिवलिङ्ग मूर्ति:- पशुपतिनाथ। ३) दकले न्हापां लिच्छविकालय् प्यपाख्वा: दुम्ह पशुपतिया शिवलिङ्ग स्थापना या:म्ह जुजु:- लिच्छवि वंशया न्हापांम्ह जुजु निमिष्ठांका वर्मा । ४) थौंकन्हे पशुपति महादेवया देग: दुने च्वंगु प्यपाख्वा: दुगु शिवलिङ्गया मूर्ति स्थापना याम्ह :- जुजु धर्म मल्लया राज्यकालय् महामन्त्री जयसिंह रामबर्द्धनं ने.स. ५१५ रिखे स्थापना याःगु ५) यलय् किरातकालीन प्यंगू शिवलिङ्गया नां :- १.नलिबुं महादेव २.बलिबुं महादेव ३.सुलिबुं महादेव ४.कुलिब महादेव ६) पञ्चमुखि शिवलिङ्गया नां :- १.ईशान २.अघोर ३.वामदेव ४.तत्पुरूष ५.सद्योजात । ७) महादेवया च्यागू रूपया ना :- १.सर्व २.भव ३.रूद्र ४.उग्र ५.भीम ६.पशुपति ७.ईशान ८.महादेव । ८) शिव अष्टांग योगया नां :- १.यम २.नियम ३.आसन ४.प्राणायाम ५.प्रत्याहार ६.धारणा ७.ध्यान ८.समाधि ९) अष्ट वैतराग नामनं प्रशिद्ध च्यागू शिवलिङ्गया नां :- १.मणि लिङ्गेश्वर २.फणीकेश्वर ३.विक्रमेश्वर ४.गन्धेश्वर ५.कुम्मेश्वर ६.कालेश्वर ७.गोकर्णेश्वर ८.गर्तेश्वर । १०) झिंछम्ह अर्थात एकादश महादेवया नां :- १.अर्जकपाद २.एकपाद ३.अहिर्बुध्न्य ४.विरूपाक्ष ५.रेवत ६.हर ७.बहुरूप ८.यम्वक ९.सुरेश्वर १.जयन्त ११.अपराजित ११) नेपालमण्डलया दुनेलागु ६४ गु शिवलिङ्ग :- १.श्री कुशेश्वर महादेव ——रामेछाप ,दुम्जा २.श्री भीमेश्वर महादेव —–दोलखा ३.श्री काफेश्वर महादेव—–सिन्धुली ,बाह्रबिसे ४.श्री कश्यपेश्वर महादेव—–काभ्रे, पाँचखाल ५.श्री फटिकेश्वर महादेव—–धुलिखेल ६.श्री चण्डेश्वर महादेव—–बनेपा ७.श्री धनेश्वर महादेव—–बनेपा ८.श्री विकटेश्वर महादेव—–सांगा ९.श्री इन्द्रेश्वर महादेव—–पनौती १०.श्री भालेश्वर महादेव—–विहेवरा ११.श्री गुप्तेश्वर महादेव—–ललितपुर ,भालेश्वर १२.श्री तीलेश्वर महादेव—–लेले १३.श्री चंपेश्वर महादेव—–लेले १४.श्री रामेश्वर महादेव—–टीकाभैरब १५.श्री कालेश्वर महादेव—–तुंगगाउँ ,लेले १६.श्री नटारंभेश्वर महादेव—–मकवानपुर,महादेवटार १७.श्री उदारकेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,फ़र्पिङ्ग १८.श्री गोपालेश्वर महादेव—–फ़र्पिङ्ग १९.श्री चंपेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,चित्लाङ्ग २०.श्री उन्मत्तेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,टिस्तुङ्ग २१.श्री नन्दिकेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,टिस्तुङ्ग २२.श्री गोखुलेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,टिस्तुङ्ग २३.श्री पाण्डुकेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,टिस्तुङ्ग,पालुङ्ग २४.श्री कूटेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,चिसापानी खर्क २५.श्री अशितेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,चिसापानी , ब्यासी २६.श्री भैरवेश्वर महादेव—–नुवाकोट ,देवीघाट २७.श्री ब्रम्हेश्वर महादेव—–धदिङ्ग ,कविलास २८.श्री स्कन्देश्वर महादेव—–नुवाकोट ,सलागु २९.श्री शतरुद्रेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,शिवपुरी ३०.श्री काकेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,गागलफेदी ३१.श्री मणिचूडेश्वर महादेव—–साँखु ,मणिचूडडाँडा ३२.श्री जोगेश्वर महादेव—–साँखु ,गुबाल ३३.श्री नारायणेश्वर महादेव—–साँखु ,लब्सीगाउँ ३४.श्री जोतिलिंगेश्वर महादेव—–साँखु ,लब्सीगाउँ ३५.श्री रत्नचूडेश्वर महादेव—–महादेव पोखरी ,नाला ३६.श्री बागीश्वर महादेव—–बागेश्वर ,भक्तपुर ३७.श्री कीलेश्वर महादेव—–बागेश्वर ,चाँगु ३८.श्री बाल्मीश्वर महादेव—–बागेश्वर ,हनुमानघाट ३९.श्री मंगलेश्वर महादेव—–बागेश्वर ,हनुमानघाट ४०. श्री विमलेश्वर महादेव—–बागेश्वर ,सिपाडोल ४१.श्री अनन्तलिंगेश्वर महादेव —–बागेश्वर ,गुण्डु ४२.श्री विश्वरूपेश्वर महादेव—–तासिगल ,ललितपुर ४३.श्री सोमलिंगेश्वर महादेव —–तासिगल ,लुभु ४४.श्री गोभराटेश्वर महादेव—– तासिगल ,लुभु ४५.श्री भृंगेश्वर महादेव—–तासिगल ,सुनाकोठी ४६.श्री त्रिलिंगेश्वर महादेव—–तासिगल ,बहालुखा ४७.श्री कृपितेश्वर महादेव—–तासिगल ,मंगलबजार ४८.श्री सर्ब्बेश्वर महादेव —–तासिगल ,कुम्भेश्वर ,ललितपुर ४९.श्री गोलोकेश्वर महादेव —-नैकाप ,काठमाडौँ ५०.श्री चंडन भरोटेश्वर महादेव —-नैकाप ,मातातीर्थ ५१.श्री यक्षेश्वर महादेव —–नैकाप ,इचंगु ५२.श्री चण्डिकेश्वर महादेव —-टोखा ५३.श्री धम्मेंश्वर महादेव—-चपली ५४.श्री गोकर्णेश्वर महादेव—–गोकर्ण ५५.श्री कोटिलिंगेश्वर महादेव—–ललितपुर ,शंखमुल ५६.श्री वाणेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,वाणेश्वर ५७.श्री ज्ञानेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,ज्ञानेश्वर ५८.श्री पव्ब॑तेश्वर महादेव —–ग्वल ५९.श्री जलेश्वर महादेव—–गुह्येश्वरीघाट ६०.श्री गुह्येश्वर महादेव—–गुह्येश्वरी ६१.श्री किराटेश्वर महादेव—–पशुपति ,मृगस्थली ६२.श्री भस्मेश्वर महादेव—–पशुपति ,ग्वल ६३.श्री भुवनेश्वर महादेव—–पशुपति ,ग्वल ६४.श्री रूद्रगारेश्वर महादे—–पशुपति ,ग्वलम सिलाचह्रे सिलाचह्रे डा.चुन्दा वज्राचार्य नेवा:तय्सं हनावया च्वंगु नख:चख: मध्येय् छुं छुं नख:चख: बहनिइ वा सन्ध्याका:इलय् द्य:द्य:पिन्त पुजा यानाः नख: हनेगु याना वयाच्वंगु दु । गथे पाहाँच:ह्रे हनीबलय् सन्ध्याका:इलय् वा बहनीतिनि लुकुमाद्यः पुजा यानाः भ्वय् नयेगु याइगु खः। चथा: हनीबलय् नं आकाशय् चन्द्रमा लुइधुंका: चन्द्रमा पुजा याना: नखः हनेगु याइगु ख: । अथे तुँ लक्ष्मीपुजा व म्हपुजा नं बहनी हे जक यायेगु चलन दु । थथे बहनीया महत्व दुगु नख:चख: मध्यय् सिलाचह्रे नं छगु खः । सिल्ला कृष्ण चतुर्दशीकुन्हुया दिंयात सिलाच:ह्रे कथं हनेगु चलन दु । सिलाचह्रेयात शिबरात्री, महाशिबरात्री धका: नं धायेगु या: । थ्वकुन्हु विशेष याना: महाद्य:पुजा याना:, महाद्यःया नामय् अबुसं च्वनाः हनीगु खः । सिल्ला कृष्ण चतुर्दशी अर्थात् फाल्गुण कृष्णा चतर्दशीकुन्हु महाद्यःया उत्पति जूगु दिं धकाः नं धायेगु याः । अथे तुं थ्वकुन्हु मनूया आत्मा मोक्ष जुइगु वा भिंगु मन जुइगु दि धकाः नं धायेगु याः। थ्वया बारे छपु परम्परागत चिबाखं नं दु । परम्परागत चिबाखं छन्हु छम्ह शिकारी न्हिछितक्क जंगलय् चाःचाः हिलं नं छम्ह हे शिकार याये मखं । सन्ध्याकाःइलय् वयाः छथाय् बेलपत्रमाया क्वय् वयाः झाःसु लन । उगु बेलपत्रमाया क्वसं लः मुनाच्यंगु छगू थाय् नं दुगु जुयाच्वन । उगु लः दुगु थासय् हे बेलपत्रया हलं त्वपुयाच्यंगु छगः महाद्यःया मूिर्ति दुगु जुयाच्चन । शिकार याये मखंम्ह शिकारी बेलपत्रमाया क्वय् झासु ललं छपाः छपाः बेलपत्रया हः थ्वयाः कुतुका च्वंगु जुयाच्वन । उगु कुतुवःगु बेलपत्रया हः महाद्यःया प्रतिमाय् लानाच्वंगु जुयाच्वन । अज्याःगु इलय् छम्ह मिसाम्ह चल्ला लः त्वःने धकाः उगु थासय् वःबलय् शिकारीं स्यायेत्यन । थःत स्याये त्यंगु खनाः मिसाम्ह चल्लां जितः आः स्याये मतेनि, जिमि मचातय्त छक्वः नसा नकाः लिहां वये अले जक शिकार या धकाः घाल । थ्व खँ न्यनाः शिकारी मिसाम्ह चल्लायात त्वःता व्छत । अनं लिपा नं उगु थासय् आपालं पशुपंक्षित वल । दक्वसिनं छगू छगू त्वहः तल वन । दक्वसितं नं शिकारी त्वःता व्छल । लिपा मिसाम्ह चल्लानिसँ दक्व झंग: पंक्षितय् थ:थ:गु ज्या सिधयेकाः शिकारीयाथाय् थःत शिकार या धका: बचं पुरा याः वल । तर शिकारीया धाःसा सुं नं पशुपंक्षियात शिकार याये मास्ति मवल। उलि जक मखु हिंसा हे याये मास्ति मवल । थथे जूगुया मू हुनि थ्व दिं धयागु फाल्गुण सिल्ला चतुर्दशीकुन्हु जुगु जुयाच्चन नापं शिकारीं बेलपत्रया हः कुतुकुगु महादाःया प्रतिमाय् लानाच्चन । थुकथं थ्व दिनय् महाद्यःयात पूजायात धायेवं हिंसक मन हे नं अहिंसा जुइगु वा भिंगु मन जुइगु जुयाच्वन । अथे मन भिनावःगु जूगुलिं महाद्यःया दूत वयाः शिकारीयात शिवलोकय् यंकाः हिंसकपाखें मोक्ष प्राप्त याकल । अथे मोक्ष प्राप्त जुइगु जुगुलिं हे थ्वकुन्हु मनूतयसं महाद्यःयात पुजा यानाः महाद्यःया नामय् सुचिनिचि यानाः, म्वः न्हुया, नीगु वसः पुनाः अवसं च्वनाः, मृत्यु लिपा हानं छुं हे जन्म काय्म्वाःलेमा शिवलोकय् वने खनेमा धकाः विश्वास याइगु खः। महाद्यः धयाम्ह है शक्ति खः। शिव धयाम्ह हे पशुपति खः । भाजु सत्यमोहन जोगीजुया धापू कथं पशुपति या अर्थ है “आत्मायात मोक्ष बीम्ह मोक्षदायक“ खः ।(नेपाली चाडपर्व २०३९ः ५८ ) सिलाचःह्रे छाय् याइगु धयागु खँ स्व.पुण्यरत्न बज्राचार्य धापू थुकथं खनेदु । फाल्गुण महिना शिशिर ऋतुयागु निला मध्यय् लिपायागु लाय् ला: । थ्व लाय् माघ महिनाबलय् महाद्य:यागु रुद्रतत्व अर्थात जगतयात कल्याण याइगु तत्वं यानाः गना वनाच्यंगुलिं चुलि जायेकेगु याइ । उकथं जीर्णशिर्ण जूगु वस्तुयात न्हूगु रुप बिइगु शिबत्व प्राप्त जुइगु थ्व लाः जूगुलिं फाल्गुण महिनाय् सिलाचःह्रे नखः कथं माने यानातःगु खः। (झीगु नख:चख: ने.सं. १०८४ पु ८१ ) सिलाचःह्रेया महत्व बारे लिङ्ग पुराणय् महादेव वचन धकाः थुकथं न्ह्यब्ययातःगु दु । फाल्गुण त्रयोदशीकुन्हु म्वःल्हुयाः, अबुसं च्यनाः,उकुन्हु हे चान्हय् जाग्राम च्वनाः त्रयोदशी फुनाः चतुर्दशी क्यने साथं महाद्य:या मूर्ति वा
नागपञ्चमी
डा. चुन्दा बज्राचार्य नागराजा नेपालय नागयात थीथीकथं कायेगु यानात:गु दु । गुम्हसिनं नागयात मनुया शत्रु कथं कायेगु यानात:सा गुम्हसिनं नागयात भित्र कथं कयातःगु दु । नागयात हे म्हिताः नागयात हे थम्ह धाःथें याका: वा नागया जीवनचर्या जुइगु ज्यायात मनुखं थःगु इच्छाअनुसार प्रदर्शित यानाक्यनिगु जात तकं मदुगु मखु । थुमित नाग जाति धायेगु यानात:गु दु । नाग जातियात भारतं नेपा: व:पिं लिपावनाः थुपि नेवाःत नाप भेलेपुना वन धायेगु नं इतिहासं धयावयाच्वंगु दु । नान्यदेव नेपाः वःबलय् वं थःनाप हःगु सेनाय् नाग जातिया लिसें मेपिं थी थी नं जातित दु । लिपा तिरहुत॑ नेपा: गालय् वःपिं गुलि नं मनूत ख:, वइपिं नं फुक्क धया थें नेवाःजुयावन । उकिइ मध्यय् नाग जाति नं दु। नेवाः समाजय् नागया विशेष स्थान दु । छाय्धा:सा नेपा:गालय् वस्ती जुइ न्ह्यः लःया लखं जक जायाच्वंगु छगू दह खः । चीनं महामञ्जुश्री बिज्याना: चोभारया डांडा छेदन यानाबिज्याना: ल: पित छ्वया बिज्या:बलय् नेपा: गाःया दह दुने बास यानाच्वापिं नागत नं लः नापनाप पिहां वन । तर गुम्ह गुम्हं नागतय्त बिभिन्न दह वा पुखू दयेका: वासस्थान दयेका बिज्यात । उकिइ मध्येय् करर्कोटक नागराजा छम्हसित चोभारया तौदहलय् बास याकेबिल । अथें तुं स्वर्ग, पाताल, नर्क धाये थें तुं नागतय्सं राज्य यानाच्वंगु नागलोक दु धयागु थीयी बाखं दु । नागलोकया धापूयात छगू प्रमाण कर्थं बुंगद्यः जात्राया इलय् क्यनीगु भोटो जात्रा नं खः । बुंगद्यः जात्राया इलय् क्यनीगु भोटो जात्राया बाखं छन्हु नागया जुजु कर्कोटक नागया कलाःया मिखा स्या:गु जुयाच्चन । नागलोकया वैद्यतय्सं सुना नं लायेके मफुसेंलि कर्कोटक नागराजा मनूया भेष कयाः मनुष्यलोक- वल । अनं छम्ह वैद्ययात ज्वना: पुखू सिथय् थ्यंकाः मिखा तिसिका:कर्काेटक नागया दरवारय् यंकल । वैद्य नं मनूरुपी नागं धाःथें मिखा तिसिना: वन । ‘मिखा चायेका: स्वःबलय् हीरामोती ज्वाहारात जडे यानातःगु लुँयागु भव्य दरवार खन । वैद्य छक्क चाल । दुने यंका: मिखा स्याका: देनाच्वम्ह नागिनीयात क्यन । वैद्यया वास: छुं ज्वनावंग नं मदु । नागराजां धा:सा नागरानीया मिखा स्याःगु मलतलय् अन हे च्वना: वास: याये मा: धाल । मेगु हे लोकय् थ्यंम्ह वैद्य लिहां वये धका: नं धाये मफुत । वास: यायेगु छुं हे वस्तु मदुसेलिं न्हाय्पं लिउने खिति तुइका नं तन्त्र यानाः वास:या रूपय् नागया रानीयात नकेगु यात । धाथें नागया रानीया ‘मिखा स्या:गु लात । अले वैद्याया इच्छा कथं फ्वंगु हीरामोती ज्वाहारातं थुनात:गु भाेताे छपाः विया: पुखू सिथय् थ्यंकाबिल । व हे भोतो बैद्यं फिना जुइगु यात । छन्हु बैद्यया लँय् पिया च्वने माःगुलिं बहुमूल्यगु भोतो त्वःताः बुँइ द्यामय् तयाः पिया च्वंवन । उगु इलय् हे छम्ह भूत वया: उगू बहुमूल्यगु भोतो फिनावन । बैद्यं पिया च्वने सिधयेका: वःबलय् भाेतो खुया: यंके धुंकल । छन्हु बुंगद्यःया ज्यावलाख्यःया जात्रा जुयाच्वंबलय् भूत नं व हे बहुमूल्यगु भोतो फिना: जात्रा स्व: वयाच्वंगु जुवाच्यन । अथे तुं बैद्य न॑ अन हे जात्रा स्व: वंगु जुयाच्यन । बैद्यं थ:गु भाेतो फिना: जात्रा स्व: वयाच्वंम्ह खन । अले बैद्यं व भाेतो फिना तःम्ह भूतयाके थःगु भोतो लित कायेत स्वत । भूतं लितबीत तयार मजू । अथेतुं बैद्य नं त्वःतेत तयार मजू । थ: थःगु धकाः निम्हसिनं हाला: ल्वानाच्वन । तर निम्हेसिनं दसु घाःसा क्यने मफु। तिम्हं ल्वाना च्वंसेलि व हे बहुमूल्यगु भाेताे बुगःद्यःयात बिल । बुंगःद्यवं सुयागु ख: दसु ज्वना: काःवा धका: धया छ्वत । तर भूत व बैद्य निम्हसिनं दसु बी मफु । छाय्कि बैद्य नागलाेकय् वने मसः । उकिं थ्वं बिल धका: क्यने मफु । अथे तुं भूतं ला बुँ द्यामय् वैद्यं त्वःतातःगु लुइका काःगु ख; । मेगु भोतोया बारे छुं मस्यू । उकिं वं नं दसु बी मफुत । थुकथं भोतो बुंगःद्यःयाथाय् च्वंगु ख: । व हे भोतो थाैंतक नास्व कथं जिके दु स्वैगुं खःसा दसिनापं ज्वनाः काःवा धका: भाेतो क्येनेगु यानाव:गु खः । व हे परम्पराकथं भाेताे जात्राया जन्म जूगु ख: । नेपा:या संस्कृतिइ नागयात वा वयेकीम्ह धका: कया वयाच्वंगु दु नेपा:या संस्कृतिइ नागयात वा वयेकीम्ह धका: कया वयाच्वंगु दु । छन्हु शान्तिकराचार्य चखुंति बखुंति गुफाय च्वना: दक्व नागयात आसन दयेका: तपस्या यानाच्वन । उकिया फलस्वरूप वा मवयाः हाहाकार जुल । थ्व खं दक्वभन प्रचार जुल । वा मवया: हाहाकार जुगुलिं नागयात त्वःतकेया लागि यक्व उपाय यात, तर मज्यू । लिपा स्वयम्भू भगवान हे अन वसेंलि थः गुरू बिज्याःगु सिया: प्रणाम यायेत दसेलिं नाग आसनं पिहाँ वल धयागु धापू दु । अथें तुं शान्तिपुर दुने नागतय्गु हिं च्वयातःगु सफू दु । यदि नेपालय् वा मवया: हाहाकार जुल धाःसा अन दुने वना: सफू हया: निभालय् क्यन घाःसा वा वइ धयागु विश्वास दु । छक: जुजु प्रताप मल्लया शासन कालय् वा मगाना: दुर्भिक्षया शिकार जूवन । नापं देशय् वा मवयाः हाहाकार जुयाच्वन । याःयाः थें मजिल, वा व हे मवल । उकिं जुजु प्रताप मल्ल स्वयमं गुरूजुपिनिगु सल्लाह काथं शान्तिपुरय् दुहाँ बिज्याना: व सफू पितहया: निभालय् पाःबलय् वा गाःगु खँ इतिहास, बंशावली आदिइ च्वयात:गु दु। चाँगुनारायण व लोकेश्वर नाप नं नागनाप स्वापू नेपाः उपत्यका दुनेया पुलांगु देग: व थाय् मध्यय् चाँगुनारायण छगू नं खः । न्यागूगु शदिया मानदेवं चाँगुनारायणया छुं छुं जिर्णाेद्धार यानाः न्हापां अभिलेख तया: थकूगु पुलांगु थाय्यात बौद्धमार्गीपिसं हरिहरिहरिहरिबाहान लोकेश्वर कथं कायेगु याः । महामञ्जुश्रीन॑ नेपा:गाःया ल: पित छ्वयाब्यूबलय् थाय् थासय् तःपिं नाग मध्यय् तक्षक नागराजायात पुण्यतीर्थ वा गोकर्णया तीर्थय् तयाब्यूगु धयागु सी दु । व हे तक्षक नागया छन्हु अष्टमीया करुणामयया व्रत च्वना: लखं पिहाँ वया: निभा: पानाच्वंगु इलय् लाक गरूडं खना: नागयात ज्वना:स्याना: नयेत स्वत । तक्षक नागराजां गुलि घाल जि व्रत च्वनाच्वनाम्ह जित: त्वःति धकाः। तर गरूडं मत्वःतुगुलिं नागं गरूडयात क्वातुक हिनाबिल । गरूडयात सनां सने मफयेका नागं हिना: प्यन्हुतक लखय् दुने तयाबिल । थ: मुक्त जुये मफयेवं स्वर्गया द्यःया मालिक नारायणयात पुकारयात । थ: बाहान गरुडयात नागं हिनातःगु खनाः त्वःतकेत स्वत । तर नागं नारायणं धाःसां त्व हे मत्वःतुसेलिं नारायणं थःगु सुदर्शन चक्रं तक्षक नागराजायात छेडन यायेत स्वत । थ्व खना: तक्षक नागराजां न॑ थः व्रत च्वनाम्ह करुणामययात पुकारे यात । थथे पुकारे यासेंलि सिंह गया: करूणामय नं पुण्यतीर्थ /गोकर्ण तीर्थय् थ्यंक: बिज्यात । नारायणयात सुदर्शन चक्रं छेदन यायेमते धकाः नं धाल । तक्षक नागयात गरूडयात त्वःताब्यु धयाविज्यात ।करूणामय बिज्याःगु खना: नारायणं दण्डवत यानाविज्यात । अले फु्कं छम्हय् लीनजुया बिज्यात । थथे लीन जूबलय् दकले त:लय तक्षक नागराजा अनं सिंह, सिहंया द्यःने गरूड, गरूडया द्यःने नारायण व नारायणया द्य:नै करूणामय च्वना विज्यात । थथे लाेकेश्वर / करूणामय नारायण निम्ह दुगुलिं बौद्धमार्गीतय्सं थ्वयात हरिहरिहरिहरिवाहान लोकेश्वर धायेगु जुल । अले मेपिन्त चाँगुइ लाःगुलिं चाँगुनारायण
