तिसा व समाः
ईश्वरीमैयाँ श्रेष्ठपाटन क्याम्पसया शिक्षण सहायक नेवाःतय्गु थःगु हे मौलिक तिसा, वसः व समाःया बिस्कं हे महत्व दु । थुपिं ईव्य, मनूतय्गु उमेर लिंग, थाय्बाय् थी थी सामाजिक व संस्कारकथं छ्यलेगु याइ । नापं तिसा, वसः व समाःया नितिं छ्यलीगु क्रिया खँग्व.नं शरीरया थी थी ब्वकथं व तिसा वसःया स्वरुपकथं नं पाः । १ म्हसीका तिसा, वसः धाय्बलय् समाः याय्त मजि मगाःगु ज्वलं खः । समाः धाय्बलय् सामान्यतया बालाकेगु खः । बालाकेत थी थी कथंया तिसात, ईव्यः कथंया वसःत नापनापं मेमेगु हलंज्वलंत नं खः । ‘समाः’ या पूर्व रूप समाल खः । बःचाधंगु खँग्वः धुकू सफुली समाःया अर्थ सँ छ्यनेगु, श्रृंगार याय्गु, बांलाकेगु धकाः न्ह्यथनातःगु दु ( जोशी ; ११०७ : ५९३ ) | थी थी आभूषण, विभूषण व अलंकारं अलंकृत जुइगुयात संस्कृत भाषां श्रृंगार धाइ । थ्व झिंखुता कथंया दु । सोह्र श्रृंगार धाय्बलय् छ्यनंनिसें तुतीथ्यंक थी थी तिसा, वसः व समालं छाय्पीगु (बांलाकेगु) खः । थ्वकथं स्वय्गु खःसा सँ छ्यनेत माःगु ककिचां निसें तुती इलीगु अलः तकं समाःज्वलं दुने लाः वः । थुकथं थी थी ज्वलंया गुहालिं म्ह व म्हया थी थी अङ्गयात बालाकेगु छाय्पीगु हे समाः खः । थ्व अर्थय् वसः पुनेगु, तिसां तीगु, क्वः चिकं बुलेगु निसें कयाः वः कथं याइगु थी थी बांलाकेगु ज्याखं फुक्क समाः खः । ख्वालय् बुइगु पाउडर, छ्यनय् तिगु चिकं, मिखाय् उलीगु अजः कपालय् तीगु सिन्हः नापं म्हुतुसी छ्यली लिपस्टिक थुकिया दसु खः । थुकथं समाः याय्त माःगु ज्वलं तिसा, वसः व मेमेगु ज्वलं आदियात समाःया दृष्टिकोणं जक मखु सामाजिक, आर्थिक, दार्शनिक व सांस्कृतिक रूपं नं तःजीगु थाय् व मान्यता बियातःगु दु । १.१ समाः ज्वलंया ऐतिहासिकता समाः व समाः ज्वलंया ऐतिहासिकताय् दुवालय्बलय् मानव सभ्यताया शुरुवातंनिसें हे थःगु युग व परिवेशकथं थी थी कथंया हलंज्वलं छ्यलाः समाः याय्गु यानावयाच्वंगु खनेदु । दसुकथं स्वय्गु खःसा जंगली अवस्थाय् सिमाहः, स्वां, सिं- सिंख्वला, जनावरया छ्यंगू आदिया वसः पुनेगु यात । ल्वं, जीवजन्तुया क्वय् इत्यादिया तिसा, चा, नौ, हाकः आदिपाखें समाःया ज्या काल । यद्यपि च्वय् न्ह्यथनागु हलंज्वलं थुकिया उद्देश्य मुक्कं समाः जक मजूसे थःपिन्त रक्षा याय्गु नं खः । मनूया जीवन विकासया क्रमय् समाजया विकास जुल, अलय् समाजया विकास नापनापं सभ्यता व संस्कृतिया विकास जुजुं वन । सभ्यता व संस्कृतिया विकासलिसें कापः थाय्गु, चाया थलबल दय्केगु नापं थी थी धातुया तिसा दय्का छ्यलेगु नं प्रचलनय् वल । थी थी धातुया तिसा दय्का तीगु याय् न्ह्यः सम्भवत चा, ल्वहं आदिया तिसात नापं छला थकूगु खँ थी थी ऐतिहासिक उत्खन्नय् लुयावःगु हलंज्वलंखं स्पष्ट याः थुकथं नेपालय् नं लिच्छवीकालय् हे तःजिगु धातुया थी थी तिसात छ्यले धुंकूगु खँ तत्कालीन अभिलेखपाखं पुष्टि याःगु दु । नेवाः समाजया तिसा वसः व समाःया इतिहास गुलितक पुलां धइगु खँय् दुवाला स्वय्बलय् लिच्छवीकालतक दुहाँ वनेफु । लिच्छवीकालीन द्यः, जुजु रानी व दातापिनिगु ल्वंहया मूर्ति व अभिलेखय् स्वय्बलय् उगु ईया तिसा वसः व समाःया अवस्था सीके फु । आःतकया अनुसन्धानकथं नेपालय् लूगु मूर्तित मध्यय् शक् संवत् २०७ या जयवर्माया मूर्ति (प्रतिमा) दकलय् पुलांगु खः । इस्वीसन् १९९२ मे महिनापाखे येँ मालीगामय् छेंया जग स्वनेगु झ्वलय् लूगु १७१ ४४९ से.मि. या उगु मूर्ति थौंकन्हय् राष्ट्रिय संग्रहालयस तयातःगु दु । ( Tamot and Alsop, A.D.1985//www.asionart.com/article.jaya.) थ्व सुं कलाकारं दय्कूगु काल्पनिक मूर्ति मजूसे तात्कालिन शासक जयवर्मायागु खः धकाः सी दु । थ्व मूर्तियात स्वया उगु ईया समाः ज्वलंया अवस्था अध्ययन याय्फु । उगु मूर्ती खनेदुकथं छ्यनय् तपुलि, क्वय् लुगि वा धोति व च्वय् गा पाछाया तःगु दु । न्हाय्पनय् कुण्डल, लप्पाय् केयूर, ल्हाती चुल्या न्ह्याना तःगु व गःपतय् नुपूर (पदक) क्वखाना तःगु तिसाया रुपय् खंकेफु धाःसा सँ ब्वहलय् तक वय्कातःगु दृश्यं उबलेहे सँयात नं समाः ज्वलंया रुपय् छ्यलय् धुंकूगु स्पष्ट जू । यलया च्यासः हिती च्वंगु न्हापांगु शदी पाखेया धकाः नालातःगु गजलक्ष्मीया मूर्ति स्वय्गु खःसा छ्यनय् मतू, न्हाय्पनय् तःधंगु कुण्डल, गः पतय् फ्वः घानातःगु मा:, ल्हाती चुल्याः, तुती तप्पुगु कल्लि न्ह्यानातःगु खनेदु । थुकथं हे लिच्छवीकालीन मेमेगु मूर्ति स्वय्बलय् नं साधारण मिसामिजं निखलः सिन नं च्वय् गा पाछायातःगु, क्वय् पर्सि वा लुंगि सिनातःगु छज्वलंचा तिसां तियातःगु, छ्यनय् चिचिधंगु स्वां बुट्टा दुगु क्लीपत तयातःगु कि दथुइ सिन्चा तया च्वय् सप्वः हिनातःगु खनेदु । लिच्छवीकालय् छ्यलाबुलाय् वयधुंकूगु तिसा, वसः व समाः ज्वलंया विकास मल्लकालय् व्यापक रुपं जूगु खनेदु । महेन्द्र मल्लं देशं पिने बांबांलाःगु काप:, थलबल आदि दय्केगु सम्बन्धी न्हूगु तालिम काय्काः थःगु देशय् नं उकथ हे उद्योग व्यवसाय्या विकास याःगु खनेदु । ल्हासां लुं भारतं थी थी धातु, समाः ज्वलंत, भिंगु काप आदि आयात याइगु ख ( बराल ; वि.सं. २०५० : ३१६) । फलत बांबांलाःगु भिंगु तिसा वसः पुनेगु उबलेया शासकपिनिगु प्रतिष्ठा जूगु खनेदु । समाः याइगुया छगू महत्वपूर्ण ज्वलं थी थी तिसायागु छ्यला खः। मानव सभ्यताया प्रारम्भंनिसें हे छ्यलेगु याना वयाच्वंगु थी थी तिसा ईव्य: या ह्यूपाः नापनापं तिसां तीगु शैली व माध्यमय् नं विविधता वल । थ्व खँ नेपाःया मध्यकालीन अभिलेखपाखें सीकेफु । अथे हे मल्लकालीन अभिलेखत, देवदेवी, जुजुरानी तथा दातापिनिगु मूर्तित स्वय्बलय् नं थी थी कापः, वसःत, कलात्मक तिसात, थी थी संतय्गु पहःया व्यापक विकास जूगु खनेदु । नेवाःतय्गु विशेष तिसात तायो, तिखमाः, न्यापुसिखः, तुकि, शिरबन्दी आदि तः जिगु व कलात्मक तिसात मल्लकालीन ईया मूर्ति खनेदु । येँया हनुमानध्वाखा लाय्कुली च्वंगु जुजु प्रतापमल्ल व रानीया मूर्ति तायो क्वखानातःगु दु धाःसा ख्वपया चांगुनारायणय् च्वंगु रानी भुवनलक्ष्मीया छ्यनय् सँ ल्यूनेपाखे छ्वया कपालय् थ्यंक न्यापुसिखः तयातःगु खनेदु । थुकथं थी थी कथंया धातुया तिसा जक मखु थः के दुगु सँयात नं समाः ज्वलंकथं छ्यलेगु चलन थुगु इलय् दुगु सीदु । थौंकन्हय्या अत्याधुनिक संसारय् अति विकसित देय् व अविकसित देशय् नं न्याम्हसिनं नं थी थी कथंया तिसां तीगु याः । सामाजिक परिवेश व आर्थिक सम्पन्नताया चिंकथं छ्यलीगु तिसा मध्यय् गुलिं गुलिं तिसा गुगुं जातियात निषेध यानातःगु इतिहास नं दु । थ्व खँ पुलांगु थी थी अभिलेखं स्पष्ट याः । यङ्गाल हिती च्वंगु संवत् ६४या भिमार्जुन देव व विष्णु गुप्तया छगू अभिलेखय् भगवान विष्णुया शाही मूर्ति दय्केत लायातःगु तग्वःगु ल्वंह साला हय्गु ज्यां लय्ताःम्ह तत्कालीन शासकं दक्षिणकोली ग्रामया सिमा दुने च्वनिपिन्त कल्ली, बाजू, पाउजेबयात त्वःता तिसा तीत छुट यात । थुगु थासय् च्वनीपिन्त न्हापाहे नं तिसा तीगु छुट दूगु, इमित थ्व अप्वः छुट खः धकाः उल्लेख यानातःगु दु ( वज्राचार्य २०३० : ४४५- ४४७) थ्व खं छु सी दु धाःसा उगु इलय् हे कल्लि, पाउजेब व बाजु दयधुंकूगु नापनापं सर्वसाधारण जनतां ती मदुगु, मेमेगु छुंछुं तिसा तीगु अधिकार दुगु खँ स्पष्ट जू । थ्यंमथ्यं न्हय्गूगु (७) शदीपाखे वःपिं चिनियातय्गु यात्रा विवरणया अभिलेखकथं नरेन्द्रदेवं तपालं फिनातःगु व जँय् बुद्धमूर्ति दुगु जनि वा
च्वकि
च्वकि – तीर्थलाल राजभण्डारी (न:घ:भनी)स्राेत – छत्रबहादुर कायस्थ च्वकि । च्वकि धयागु जाकिया बाकि ख: । थ्व धया: च्वने माःगु मदु । अयेसाँ च्वकि धायेबले बाग: कियां बाग:यात धाइ । छग: जाकिया प्यबाग: जुल धायेवं च्वकि जुइ । गथे छेँ बुँ प्यब्वय् छब्वयात चुलछि धाइ । छमनाया प्यब्वय् छब्बयात चकंछि धाइ । अथे हे छग: कियां प्यब्वय् छब्व कियात च्वकि धाइ । प्यवाग: प्यवाग: द्वँयात नं च्वकि हे धाइ । च्वकि निता जिया दु । छता तग्वःगु यचुगु जुल । मेता ममःमँ ल्वाक ज्याःगु मम: च्वकि जुल । थ्वयात भ्वसा च्वकि नं धाइ । अयसां थ्व नं निता जिया दु । मम: च्वकि धयागु चिचीग्व:गु छग: जाकिया खुब्व च्याव्व द:गु यचुगु जुल । भ्वसा च्वकि धयागु ममःसँ ल्वाक ज्या:गु चिचीग्व:गु धूगु जुल । थथे स्वयेबले स्वता च्वकि खने द:वइ । अय्सां मम: च्वकि व भ्वसा च्वकियात छता हे भाःपिना मम: च्वकि धया: च्वंगु दु । भ्यात: क्यँयात च्वकि मा: । तुकं भ्यात:, पाछाइ भ्यात:, ख्वाख: भ्यात, स्वकं भ्यात: क्येँ खुनेत च्वकि मदयेक मगा: । च्वकि गात धायैवं भ्यातः क्येँ तस्सकं सा: । लिसेँ जा नं म्हीचाः । थुलि जक मखु । च्वकि क्यला: चतांमरि नं नयै ज्यू। उकें च्वकि तस्सकं ज्याय् ख्यले दुगु जुल । थौंकन्हे पस:या जाकि । उकेसनं (सुपरमार्केत) अःपुगु पस:या जाकि । च्वकि धयागु गन काःवनेगु? थ्व जुल च्वकि काल बिल व नँ ज्वलनय ख्यला: वया: च्वंगु खँ। थ्वयांलि नेवाःतय् च्वकि नाप गुकथं स्वापू दु । छु छु ज्याखँय् ख्यलाः वया: च्वंगु दु धयागुली नं भतिचा बिचा: याना स्वये । न्हापां मचाबुया झिन्हु दु खुनु मचा बू ब्यंकी । छँँया जःपिं नापं मचाया माम्ह नं म्व: ल्हुइ । अले नौ नौनी नं संखाका ली ध्यना अल: तया: मचाबू ब्यंकी । ह्याउँ मचायात दिरि अजिं म्व: ल्हुकी । मचायात म्वः ल्हुके धुन धायेवं दिरि अ्जिं पूजा छुइ । पूजा यायेत सुकुन्दा, कुले व चिस्वां लप्ते स्वनिइ । अले छँयागु बूगु घासा तया स्वब्व, कचिगु तया स्वंब्व तइ । घासाता च्याता खाकेमा: । थथे हे थःछेँ नं छ्वया: हःगु ब्यंके कुइ च्वंगु कचिगु नं स्वब्व तया: पूजा याइ । इना:द्य: सुकुन्दा हे जुल । छ्वास अजिमा कुले जुल । फतिंफतले सिँया कुले तयेगु बांला: । व कुलेय् सिलागु च्वकि स्वय: तइ । अले अजिमा द्य:या नामं चिस्वाँ लप्ते जुल । पूजा सिधल धायेवं दिरि अजिं छ्वास अजिमांया भाग स्वब्वं तया छ्वासय् कुले वाये यंकी । गुम्हं गुम्हेस्यां ब्व मयंकुसे भति भति लिकया यंकी । अजिमाब्व व इनाब्व दिरि अजिं हे काइ । उकें छुवासय् कुले वायेत च्वकि मा:गु जुल । थ्व धुंका नाम कर्ण जुल । नाम कर्ण धयागु जातकय् च्वंगु नां मचायात न्हायपनय् कनेगु खः । थ्व नाम कर्ण विधि यायेत पुरोहित बाज्यां कलश धौपती, गौरास, सिन्ह:मू, ज्वलान्हायेक, जात: व कुले स्वनाः विधिवत पूजा याइ । अले मचायात नां कनिइ । नां कने धुन धायेवं पूजा क्वचायेका कूले छवासय् वाये यंकी । छवासय् वायेगु धयागु कुले च्वंगु प्वंका थकेगु ख: । थथे कूले स्वनेत उके सिलागु च्वकि स्वयः तयेमा: । उकें थबलेयात नं च्वकि माःगु जुल । थनंलि मचा जंक्व जुल । मचा जंम्व बले नं कलश धौपती, गौरास, सिन्हमू ज्वलान्हायेकं व कुले नं स्वनेमा: । कुले स्वने बले सिलागु च्वकि स्वय: व मचायागु प्वाकलंचा छपा: नं कुलेय् तयेमा । पुरोहित बाज्यां विधि वंक पूजा याये सिधल धायेवं कृलेय् मांम्हेसिगु दुरु भचा तया छुवासय् वाये यंकी । अले थायभु न्ह्यच्याकाः थकालिं मचायात जा चिपं थीकी । उकें थबलेयात नं च्वकि मदयक मगाःगु जुल । मचा जंक्व सिमध:तले मचा म्हं मफय य: । मचा म्ह मफया: ध्वारर ध्वारर ल्होत, दुरु मत्वन, त्वंकूसा मत्वंसे लागि लागि चाया ख्वल, दुरु त्वनेत स्वइ दुरु खनकि हीमी चाया ख्वल, झाःझा: ज्वर वयेकल धायेवं मचा मफुत धयागु सीदत । थ्वयात छवास अजिमाया द्वष धाइ । छवास अजिमां मत्वःतूनि धका काचाक वास: याइमखु । थुकेया वास: हे कुले वायेगु ख: । छ्वासय् कुले वायेगु धयागु हे च्वकि सिलाः मचायात स्वक: भागि याका: पीका: कुलेय् तया, उके मांया दुरु भचा न्ह्याना तयाः नापं इताः छप्वाः मत च्याकाः तयाः छ्वासय् वायेगु खः । थुलि यायेवं मचा म्हं मफुगु याउक लँना वं । थथे त:क: मछि याये मालेय: । थुकथं कुले वाना नं मजिल घाःसा तिनि वैद्य, डाक्टर क्यना: वास: याइ । उकेँ थजा:कले कुले वायेत नं च्वकि माःगु जुल । थन तक बुसां निसेँ च्वकि नाप स्वापू दुगु जुल । थनं लिपा खने मन्त । हाकनं सिसां निसेँया स्वापू दुगु छुं नं ज्या आ:तक खने मदुनि । उकें थन तक न्ह्यथनागु जुल । थनंलि धर्मया कथं स्वापू तया: वया: च्वंगु छुं खं न्ह्यब्वये । झी सुयां ख्वालय म्हय् ह्याउँक चात: चातःचात: फ्वात: फ्वातः वया चासुल, हिइल धाःसा वयात भुजिंखां न्यात धाइ । थ्वयात ध्वम्प्वाःखा नं धा: । ध्वं प्यालय सुचुपिचु याइ बले अप्व: याना: थथे जुइय: । थथे जुल धायेवं ध्वंप्वाःखां न्यागु धाइ । थबले मम: च्वकि (भ्वसा च्वकि) भागियाना पिया: ध्वंप्वालय् ह्वलाः बिल धायेवं याउँक लना वं । थाैंकने खने मन्त । थबलेयात नं च्वकि माःगु जुल । थुकथं नेवा:तय् च्वकि, भ्वसा च्वकि नापं गाकं क्वातुक स्वापू दु । थ्वयां अप्व: मेगु नं दये फुनि । आःयात लुक्क थुक्कनिं न्ह्यथनागु जुल । मेगु लुयाःवल, सिल धाःसा लिपा न्ह्यब्वयेगु कुत: याये । २०५५/११/१२/४
छगःआखः खँग्वः
छगःआखः खँग्वः बालकृष्ण हलवाइ नेवाःभाषां नेपाली अं आँप आः अहिले ई बेला/थुक(मुखको) उ लगाउ/छोपेको खोल ओ बारा(मासको राटी) कं काँडा कः छोक्रा का धागो की किरा,काँटी कु भारी कुं धुँवा कू भकारी कें वहिनी/तिहुन(तरकारीको) कै खटीरा को काग कों घ्याम्पा कौ फलामको काम गर्ने पेसा ख हो खँ कुरा खं देख्छ खः रथ खा कुखुरा खाः सिसा खि गुहु (दिसा) खुँ चोर खू धातुको पुरानो पत्रु खें अण्डा, फुल खै खकार खो खुर खौ तोरीको पीना ख्या ख्याक/जिस्किनु ख्यूं अँध्यारो ख्यें अण्डा ग चढ गं घण्टा (घन्टी) गः खोर गा बर्को (मजेत्रो गाँ गाउँ गाः खाल्डो गुं बन जंगल गो खोई?/गोलो गौ कुर्कुचा घः गाग्रो /जाँतो घाः घाउ घौ घण्टा (समय) घ्य घिउ चा माटो/रात/चक्का चि नून चिं चिन्ह चु टेक,बेंड चूं पीठो चो टुप्पो, पिसाब च्य नोकर च्यु बाँध च्यू बाँध छ तिमी छं तिमीले छा चढाउ छाः छ्यापी /सार्हो छिं तपाईले छु के छुं मुसा छें घर/महल छों तामा (बाँसको) छ्यू (खोला) तर जँ कम्मर जः प्रकाश जा भात जाः उचाई जि म जी जिरा मसला जू जुवा (तिहारमा खेलिने खेल) जो जोडी/एकै उमेरको ज्ञां ज्ञान झि दश झी हामी झो लस्कर/लाईन झौ लाहा झ्या झ्याल तँ थप तं रीस/उकालो ति झोल ती कोठी तु उखु/उगाउ तू तोरी तूं इनार तो बहाना तौं बैठक (भाँडाको त्या सूम्लो त्या सुम्लो/जित थः आफनो मान्छे था बजाउ/बुन थां थाम थी गहनामा लगाउने पत्थर थू आगो फुक्ने ढुंग्रो थो भाँडा(गहिरो किसिमको भाँडा) थों जाँड थ्या सजातिय दँ बर्ष/उठ दं बर्ष/सस्तो दा बोसो/कुट दाँ रुपैयाँ दु छ दू डोली दो गोरु/हजार (१०००) द्यः देवता धः ढक/कुलो धा ढोलक बाजा/भन धी ढीक (घरको पुरानो किसिमको ढोका) धू धुलो मैलो धूं बाघ/सिन्के धुप धो धर्का धों स्याल धौ दही न फलाम/खाउ नाः हिलो नी चोखो नो नोल नौ खरानी/आकाशको तारा पं बाँस पु वियाँ /साहु तिर पू असिना/पुवांलो प्या भिजेको प्यों चाक फ थाप फं केराको घरी फः घरको पेटी फा सुंगुर/थाप/ओढ फि बालुवा फी पत्रो फु सक्छु फु सक्छु फू दाउनी फे हावा फै भेंडा/सकिन्छ फो थुंगा फ्य चाट फ्यँ फुकाउ फ्यू लगाउ फ्यों फुकाउ बं भूई बः काँध बि छाड बी दिन्छ बुं खेत बै वहीखाता बौ बाबु ब्या चौडाई भा भाउ भी पत्रो/केस्रा भु थाल भू जोड्नी/गाउ भों कागज भौ बुहारी भ्या भेंडा/भ्याक भ्या लसपल म भूस मः माड मा आमा मां माला मि आगो मी मेथी मु बटुल मू मुल्य मे जिब्रो/गीत मै मोही म्ये भैंसी य मन पर्छ ल पिउने पानी लँ बाटो लं लुगा ला मासु लाः र्याल ली पितल लु खन्याउ लुं सुन लैं मूला लो सुहाँउछ व त्यो / र वः चाँदी/मासको रोटी बारा वा धान/दाँत/आउ वू पाकेको वें बौलाहा वें बौलाहा सँ केश सं केश सं हल्लिन्छ सः आवाज सः आवाज/जान्दछु सा गाई साः मिठो/मल सि जूम्रा सिं दाउरा सी मैन/सिउर सु पराल / को ? सों फोक्सो सौ गोवर स्यः मासी (नली हाडभित्रको गिलो पदार्थ) स्या दुख्छ स्यु थाहा छ स्यें कलेजो हँ एक किसिमको ज्यावल/माला उन हः पात हा हाँगा हि रगत ही पोलेको दुखाई हुं जाऊ हू बौलाहापन हें हाँस (पन्छी) हो दुलो
ल्हाःतुती लां च्वय्गु चलन
रोजी श्रेष्ठ झीसं न्हापा न्हापा अप्पो धयाथें तता-केहेपिन्सं ल्हा: तुती सूर्दः, चन्द्रमा, ‘झंग:पन्छि,स्वां, सिमा, सिमाह:, सिमाकचा आदि थीथी कथंया बांबांला:गु बुट्टात वाउँक वचुक च्वयातइगु खनावइच्वनागु ख: । अझ गुलिं गुलिं मिजंतयसं नं च्वकेगु या: । थुकियात भीथाय् लां च्वकेगु अथवा लां च्वयात:गु घायगु चलन दु । अथेहे पिनेपिने तराईपाखे, थुकियात (गोडना गोडाइ) घाइ । न्हापा न्हापा ला झीथाय् विशेष यानाः नेवाःतता-केहेंपिनि थ्व छगू कथंया फेशन थेंहे जुयाच्वंगु ख: । तर थौंकन्हय् ज्यापुनी तता व तताःजुपिन्सं जक थथे थःगु ल्हाःतुति व विशेष यानाः पिलाक्वय् लां च्वयातःगु झीसं खनाच्चना । मेमेपि नेवाःनीतयसं थथे च्वय्गु मयाय् धुंकल । तराईपाखे व इण्डियापाखे धाःसा थ्व चलनया व्यापकता दहे दनि । थ्व चलन गथे गुकथं जुयावल धयागु खँय् परापूर्वकालय् जगत्जननीदेबी पार्वती दक्कले न्हापां च्व चलन दयकूगु धयागु छगू बाखं प्रचलित जुयाच्वंगु दु । देबी पार्वतीया लय्ताः वइबले नं तस्सक हे लय्ताइगु व तं वलकि नं मिखां हे छुँ मखनीगु प्रलयकारी जुइगु स्वभाव झी सकसिनं बाखनय् न्यनातइगु हे दु । अथेहे छन्हु देवी पार्वती छु जुया: खः तस्सक हे लयतानाच्वंगु दिन जुल । वनविहार याना: कैलाशपर्वतय् लिहां बिज्या:म्ह महादेव देवी पार्वती लय्तानाच्वंगु खना: महाद्य: थः न लय्ताल । देवी पार्वती लय्तागुया रहस्य मस्यूसां पार्वती लय्ताइगुलिं है जगत्या नं कल्याण जुइगु जुया: देवी पार्वतीयात फक्व नं अप्पो लय्तायकेगु मन तुना: महादेव सदां थ: नापसं तुं च्वनीपि देवगणतय्त सःता थथै आज्ञा यानाविज्यात – देबी पार्वती लयतानाच्वंगु खना: जितः नं तस्सक लयता:वल । देवी पार्वतीयात अझ लय्ताय्के फुसा जगतया तःधंगु कल्याण जुइ । अयजुया: देवी पार्वतीयात अप्पाे लय्तायकेत थन छगू तःधंगु लय्ता:भ्वय्या आयोजन याय्माल । स्वंगू लोकया नं देवदेवी, अप्सरा, वाद्यवादक सकसितं ब्वनाः हर्षोलासया वातावरण दय्की । महाद्य:या आज्ञा न्यना: देवगणत नं अतिकं लय्लय्ताया: न्हापां कैलाशपर्वतयात स्वर्गलोक स्वया: नं बालाक झःझ: धायकल । अन स्वंगू लोकया सकल देवदेवी व अप्सरागणत दक्वसिथासं खवर थ्यंकल । चयप्यता मिष्ठान्न भोजन व बांबाला:गु भिभिंगु आपालं आपाल न्हून्हूगु फलफूलया नं व्यवस्था यात । अनेक कथंया धूप दीप च्याका: सम्पूर्ण कैलाशपर्वत सुगन्धित जुइकल । देवाधिदेव महाद्य:या निम्तो जूगुलिं सकल देवदेवी छम्ह थे छम्ह बांबाला:गु तिसा वस: पुनाः झ:झ: धायका: थ्यंकवल । वखुनु दिनय् कैलाशपर्वत अमरावती स्वया: नं झःझः धाल । देवदेवीगणत सकसित स्वयं महाद्य: पार्वती हे लसकुस यानाः आशन ग्रृहण याकल । स्वंगू लोकयां सकल देवदेवीगणत भेला जुइवं अन गीत-संगीत व नृत्य शुरु जुल । गुम्हं भजन कीर्तनय मगन जुल, गुम्हं अप्सरातय्गु प्याखं स्वय्गुली मगन जुल । गुम्हं थःथवय् खँ ल्हाय्गुली व्यस्त जुल, गुम्हं नयत्वनेगुली भुले जुल । थुकथं न्ह्यैपुगु वातावरणय् कैलाशपर्वत गुंजायमान जुयाच्चन । आखिरय् थ:थ:गु आश्रमय् लिहांवनेगु इच्छा मजूइक मजुइक नं ई यक्व वनेधुकूलि ज्वलिंज्व: देवदेवीत छथ्व: निथ्वः याना: लिहां वनेगु क्रम शुरु जुल । उगु लसताय् गोण्ड देवता नं उपस्थित जुयाच्वंगु जुल । यक्व लिबाय् धुंकूगुलिं गोण्ड देवता नं थःगु आश्रमय् लिहां बनेत गाेण्डदेवीयात पियाच्वंगु जुल । तर गोण्डदेवी मेमेपिं देवीतलिसे उगुंथुगु खँ ल्हायुगुली व्यस्त जुयाच्वंगु जुया गोण्डदेव थःत पियाच्वंगु वं सिहेमसिल । गोण्डदेवी थःपाखे स्वःसा बनेनु धकाः इशारा याय् धका; गोण्डदेवं स्वया: नं च्वंगु ख: । स:ते ला धाःसा नं सांगीतिक वातावरणय् खलल वइगु जुया: सःते न॑ मछिन । सुयातं सःतके छ्वय् धाय्त नं सकलें थःथ:गु ध्यानय् मस्त जुयाच्वंगुलिं सुयातं धाय् नं मछिन । आखिरय् थ: हे बना: ब्वनाहय्माल धका: देवीपिं सकले मुना: खँ ल्हानाच्वथाय् हुलय् वना: थ: देवीयात गोण्डदेवं ल्यूने व्बहलय् तीजक ल्हा: तल । गोण्डदेवं उलि छु यात, अन छगू तःंधंगु हे मखुथें जुल । गोण्डदेवं थः देवी धका: ल्हा: तःम्ह ला गोण्डदेवी सखुसे देवी-पार्वती हे लाचाच्वन । थःगु ब्वहलय् थथे सुनां ल्हा: तल धका: पार्वतीं लिफ: स्वःबले थःगु पाखें तधंगु भूल जूगु ताय्का: गोण्डदेव मछाला: ख्वाः ह्याउँसे च्वंकल । देवी पार्वती तम मि जुयाः तत: ग्वय्क मिखा कनाः जिगु म्हय् थथे ल्हा: तय्गु आँट छंके गनं वल ?’ धकाः वा्क्क छित । देवी पार्वतीया रुप खना: ग्याना: क्षमा फ्वसेँ गोण्डदेव धाल -‘जिं सीक चाय्क थज्यागु अपराध यानागु मखु महादेवी ! जिं खा: मखना, सकलें देवीपिन्स छगू हे धंगया तिसा वस: तियातःगुलि ल्यूने स्वयूबले जिगु मिखाय् थःहे देवी धका: ल्हाः तयागु, भूलं छःपिन्त स्पर्श : याय्लात । जित: थःहे पुत्रवत् सम्झे जुया: क्षमा याना: बिज्याहुं महादेवी ! थथे धया विन्ति यात नं : देवी पार्वतीया त॑ कमला: । थुगु घटना यानाः सांगीतिक वातावरण नं स्तब्ध जुल । सकलेँ उखेपाखे हे मुंवल । सकसिगुं मिखा उखेपाखे हे जूवल । थुखेर सांगीतिक वातावरण अवरुद्ध जुया: मेगु हे हल्ला जूगु कारण महादेवं मसिया: नन्दीभृङ्गीतयके ‘छाय् छु जुल’ धका: न्यनाबिज्यात । नन्दीभृङ्गीया पाखें अन जूगु खँ न्यनालि ‘गोण्डदेवं थज्याःगु अपराध ला याइमखु ‘ धयाथें मनय् तया: पार्वतीपाखे विज्या:बले गोण्डदेवं नं ‘थःगु भूल क्षमा यानाब्यू’ धका: ग्या:पहलं ल्हाः ज्वजलपा याना: देवी पार्वतीया पाली भोपुइत्यंगु खना: महादेव देवी पार्वतीयात सम्झै याना: धयाविज्यात-‘म्वाल देबी ! गोण्डदेवं याय् धका: याःगु मखु, थःगु गल्ती स्वीकार याना: क्षमा नं फ्वनाच्वंगु दु । हाकनं देवीगणपिं सकसिनं धारण यानातःगु वस्त्र आभूषण नं ज्व: हे लाःगु व समा:ज्वलं नं ज्व: हे लाःगु जुया ख्वाः मखंक ल्यूनें जक खनीबलय् न्ह्याम्हेसित नं भ्रम जुइफु । अथेजुया: गोण्डदेवयात क्षमा यानाव्यू धका: महादेवं देवी पार्वतीयात सम्झे बुझे यासेलि देवी पार्वतीया नं तं क्वलानावन । लिपा गाण्डदेवया पाखें भ्रमवश गुगु गल्ती जुल उकी थःपिनिगु नं छुं भतिचा गल्ती दु धैगु खँ महसुस यानाः गोण्डदेवयात क्षमा ब्युसें धयाविज्यात ‘झीगु समवस्त्र, समआभूषणया कारणं झीगु शरीरय् नं समता खनेदैगु स्वभाविक हे ख: । थज्याःगु गल्ती भ्रमबश थौं गोण्डदेवयापाखेँ जुल, लिपा मेमेपिनिगुपाखेँ नं जुइफु । अथेजुया: झी सकसिनं हे थःथःगु म्हय् छगू छगू फरक प्रतीक दय्कातल धाःसा लिपा लिपा गबलेँ नं थज्यागु गल्ती दोहरे जुइ मखु ……’ देवी पार्वतीया सुझावयात अन उपस्थित जुयाच्वपिं देवीगणत सकसिनं यःताय्कल । अले वखुनु हे गोण्डदेवया ल्हाःतं दकले न्हापां देवी पार्वती थःगु म्हय् लां च्वकेगु शुरु यात सा मेमेपिं उपस्थित देवीगणत सकसिनं नं थःथःगु म्हय् थःत यःयःगु प्रतीकचिं च्वकावन । लिपा दक्व मिस्तयसं थथे च्वकेगु यानाहल । देवी पार्वतीयापाखें शुरु जूगु थ्व लां च्वय्गु चलन उबले जनफाः त्वपुक वस्त्र धारण यायगु चलन मवःनिबलये जनफातय् जक च्वय्गु व च्वकेगु चलन जुयावइच्वंगु ख: । लिपा कालान्तरय् मिस्तय्सं थःथःगु इच्छाकथं जनफा:या लिसेँं शरीरया मेमेगु ब्वय् नं लप्पाय्, नाडी, देल्हाःतय्, पिलाक्व जाय्क जाय्क नं च्वकेगु व च्वय्गु चलन छगू कथंया फेशनया रुपय् हे विकसित जुयावल । शुरु शुरुइ
घःपूजा
घःपूजा च्वमि – प्रा सुवर्ण शाक्य घःया सामान्य अर्थ ल:थल ख:। स्वनिगलय् घःया छ्यलाबुला तसकं पुलांगु ख:। घःया विशेष रूप “कलश” धाइ । “कलश” धैगु व्यापकताया प्रतीक खः । घः न्हय्गु समुद्रया रूपकथं खः । मनूया आयुसाधना याइगु आयुर्वेदकथंया द्यः धन्वन्तरी (बौद्धतय् अपरिमिता) या अमृतघः धैगु हे “कलश” खः । देवीपिं अप्वःयानाः कलशय् दुबिकी गथे अन्नपूर्णा, तलेजू, गुहयेश्वरी, लक्ष्मी व बसुन्धरा आदि । मोहनिया न:ला स्वनेगु (घटस्थापना) ला नेपा:या तन्त्रया विशेषता हे थें जुयाः च्वंच्वंगु दु। द्यःप्रतिस्था व देखा आदि पूजा विधिइ कलशया लखं अभिषेक बीगु याइ । मनूतसें थ:पिनि आराध्यद्य:यात अभिषेक बियाः आह्वान व साधना यायेया लागी “कलश” पूजा याइगु खः । आराध्यद्यःया मन्त्र ब्वनाः, जप यानाः आराध्यद्यः कलशय् दुबीगुकथं उकीयात पूजा वन्दना आदि याइगु खः । नेपालय तन्त्रशास्त्रया लिधंसाय् उकीयागु हे माध्यमं राज्यशासन चलय् याःगुया दसि यक्वं दु। नेपाली संस्कतियात दुवालेबलय् थुगु खँया पुष्टि जूवै। राष्ट्रया रक्षाया लागी थाय्थासय् किल्ला स्वनाः अन शक्तिया रूपयात स्वनातःगु दु । थुकीया फलस्वरूप शक्तिरूपिणी देवीपितिगु पूजा जुयाच्वंगु दु । येँ देसय् नं देय्या सुरक्षाया लागी राज्यया थीथी भागयात क्षेत्रक्षेत्रया रूपय् तया: घः स्वनातःगु खनेदु। घः द्यःया प्रतीक जूगु जूगुलिं द्यःया गुगुंकथंया प्रतिमा मदुसां द्य:या भावय् “घः” अर्थात् कलश हे भावनाया ज्या खँ पूवंकाः वैच्वंगु दु । थुज्वःगु हे खँया झ्वलय् येँदेय्या मूलमूलगु थाय्त गुगु थाैंया शहरी नुग:चु हे जुयाच्वंगु त्वा:त्वालय् धर्मसंस्कृतिया प्रतिरूपकथं थुजाःगु घःत दु। राज्यया सुरक्षाया दृष्टिं थुजा:गु ऐतिहासिक घःत किल्लाया रूपय् जुयाच्वंगु दु । थुज्व:गु बस्तुयात श्रद्धापूर्वक पूजा सम्मान यायेगु या:गुलिं सुनां धर्मयात कःघाई वैत धर्म रक्षा याइ धैगु अवधारणा चरितार्थ यायेभनं जुयाच्वंगु दु । थुकथं थन यँदेसय् दैच्वंगु थीथी घःत अप्व:याना: छ्गू हे प्रकतियागु उथेंउथेंकथंया जुयाच्वंगु दु। रागं मकीगु पलेस्वांबुट्टा दैच्वंगुसिबाय् थुकी मेमेगु गुगुं अलंकार खनेमदु । थुगु घःत आर्यावर्त धैतःगु जम्बुद्वीपया भावनाकथं स्यल्ला:गु व ग्वल्ला:गु आकारय् दु ।अले गान्धारकलाकथं यच्चुसे व चिल्लो जुयाः पिचुसे च्वंच्वंगु दु। कलाया गान्धारशैली लिच्छ्वी कालनिसेंया परम्पराकथं न्ह्यानावैच्वंगु दु । पलेस्वां सहित दुगु थज्व:गु प्रस्तरकलाया मूर्तित नेपालय् प्यंगूगु शताब्दिनिसें न्हयानाव:गु खः । लिच्छ्वीकालय् थीथी गांया थीथी समूहयात प्रशासनिक तहया रूपय् तगु खँग्व: छ्यलीगु ख: । “तल” या अर्थ “टोल” खः । थथे व्यवस्थित कथं लानाच्वंगुलिं थ्व थीथी घःयात शहर स्थापना जूगु स्मारक धकाः नं धायेगु याः । लिच्छवीकाल शहरया स्थापनाया ई व विकासया ई खः। लिच्छवीकालया अन्त्य व मल्लकालया सुरूपाखे थन वा मवयाः हाहाकार जूबलय् उकीया निवारणया लागी शान्तिघटया रूपय् श्रीघ:या स्थापना याःगु धका: धैतःगु दु । नवघटया रूपय् “न:घ:” व न्हूगुकथं “न्हुघ:” अले वसिबें न्ह्यःयागु विगत अथवा न्हापायागु धैकथं “वंधः” धकाः स्थापित जूगु खनेदु । “किलाघ:” सायद किल्लाघः हे खः ला धैथे च्वं। मेगु छ्घः “त्यंघः” त्यंग: त्वालय् लानाच्वंगु धैतःगु दु। थौंकन्हय् उगु थासय् गुगुं घः खनेमदु अले उगु घः गुबलेनिसें तनावंगु खः घैगु खँ नं थथे हे धकाः धाये थाकुयाच्वंगु दु । थुपिं घःत गुकथं संभार जुया: ल्यनाच्वन धैगु विषयय् गनं गनं लिपा तैतःगु ल्वहंपौत नं लुयावःगु दु । मूर्तिकलाया विकास ज्वीन्ह्यः “कलश” छगूकथंया सभ्यताया प्रतीक ज्वीधुंकूगु ज्वीमाः । अष्टसंगलमध्यय्या मुख्यणु मंगल धकाः “कलश” यात मानय् याइगु खः । खास यानाः तान्त्रिक पूजाआजाय् अष्टमंगल छ्यलावयाच्वंगु दु । थुज्वःगु हे मंगलया खँया लिधंसाय् देग: व द्यःछँया गजुलिइ कलशया आकार स्थापित यानातःगु दु । श्रद्धा व सद्भावनां झूचाःगु नेपाली मानसिकता कल्याणया लँपुइ न्ह्यब्वानाः पूजा आजाय् लगय् जुयाच्वनीगु खः । उर्वरा भूमिइ बुयावःगु अन्त व फलफूल थें याःगु पवित्रगु सभ्यता व सम्पदा कःघाता तयेगुली नेपा:मि उकीसनं नेवाःत सदां न्ह्यःने लाः । थ्वहे नेवाःपनया पहिचानकथं इतिहास क्वबियाच्वंगु पुलांगु सांस्कृतिक घःया संरक्षण जुयाच्वनेमा धैभनं “घः” स्थापित जुयाच्वंगु थासय् वनाः घःपुजा वनेगु ग्वसा गया: नेवाः सांस्कृतिक पुचलं घःपुजा न्यायेकूगु दु । घः पूजाया रूट १.किलाघः२.वघंः३.न्हुघः४.त्यंघः५.श्रीघः६.नःघः
स्वप्नपरीक्षा
राजित बहादुर श्रेष्ठ न्ह्यखं स्वप्न-सपना – म्हगस । प्राणीया उत्पत्तिनिसें हे म्हगसया नं अस्तित्व दत जुइमा: छाय् कि आपाः धैथें प्राणीत प्रायः सुर्यास्तनिसें सुर्योदयतक मिखा तिसिना: आनन्दं द्यनी । अथेला मनूतय्गु सवालय् उमेर कथं थुलि ई द्यनेमा: धैगु वैज्ञानिक ल्या: दु अले न्हिनय् द्यने मज्यू धैगु नं मान्यता दुसा मनूत बाहेक मेमेपिं प्राणीया बारे धाःसा अध्ययन अनुसन्धान म्हो हे जक जूगु खनेदु । प्राणीत द्यनी आरामया नितिं तर द्यनकि म्हगस खनी छाय् ? थुकिया लिस: आःतक सुनां नं क्वछिना धाय् मफुनि । अथेला चेकोस्लाभाकियाया मोराबियाया यहुदी परिवारय् सन् १८५६ मे ६ खुन्हु जन्म जूम्ह मनोविश्लेषण सिद्धान्तया प्रतिपादक सिग्मन्ड फ्रायडं सन् १८९९ य् सपनाया व्याख्या धैगु सफू प्रकाशन यासेंलि म्हगसया अध्ययनय् छगू तधंगु ह्यूपा वल । (गौतम, २०५९:५७) सिग्मन्ड फ्रायड ( Sigmund Freud )या कथं मनूतय् आपालं इच्छात दयाच्वनी । गुलिं इच्छा पूवनीसा गुलिं सामाजिक वन्धनया हुनिं पूवनी मखु । वहे पूमवंगु इच्छात मनूतय् मनया स्वंगू तहमध्ये अचेतन मनय् स्वचानाच्वनी । गुगु दमित वा अतृप्त इच्छात गुगु नं इलय् साहित्यिक रुपयु, म्हगसया रुपय् वा मेमेगु रुपय् प्रस्फुतित जुइ् । सुनानं इच्छा हे मयाःगु खँ म्हगसया रुपय् खनी हे मखु अझ धाय् म्हगस खंकेत सुयागु पाखें न्हाय्पनं न्यनेमा:, मिखां खंकेमा: वा अनुभव हे यायमा: । छम्ह जंगली जीवन हनाच्वंम्हं गुगु नं इलय अमेरिकाया राष्ट्रपति म्हनीमखु। तर शहरिया जीवन हनाच्वंम्ह राष्ट्रपतियात तप्यंक मखंसां संचारया विभिन्न माध्यमं वयात म्हसीकाः चायकमचाय्क नापलाय्गु इच्छा याय् घुंकी अले गुगु नं इलय् वयात म्हगसय् खनाच्वनी । थुलि जक मखु गुबलें गुवलें ज्वलय् व म्हगसय् छगू हे कथं ज्याखँ जुयाच्चनी । गथेकि च्व (पिसाप) मयासे द्यन धा:सा चान्हय् च्वफाय्गु इच्छा तिव्र जुयाच्वनी अले व हे च्वफाय् माःगु खँ म्हगसय् नं खनाच्वनी गुलिं गुलिं मस्तय्सं ला म्हगसय धका: ज्वलय् लासाय् हे च्वफाना: बी । फ्रायडया म्हगस (स्वप्न) सिद्धान्तकथं म्हगसया निता तह दइ । छगू व्यक्त तह व मेगु अव्यक्त वा सुशुप्त तह । व्यक्त तहया म्हगस धाय्बले अज्यागु घटनात ख: गुकियात म्हनीम्हेसिनं याउँक व्यक्त याय्फइ । थथे व्यक्त याइबले गुलिं नं म्हनी उकिया १० प्रतिशतसिबें म्हो जक फइ । उकिं न्ह्याक्व हे त:हाक: म्हंसां नं म्हंगु फुक्क सुनानं कनेफइमखु । थ्वहे म्हंगु थीथी व्यक्त घटनाया आधारय् व्याख्या विश्लेषण वा थीथी अर्थयात अव्यक्त तह घाइ । थन न्ह्यथनेत्यनागु आभलेख नं थ्वहे अव्यक्त तह नाप स्वापू दु । अभिलेख म्हसीका : नेपाल-जर्मन हस्तलिखित संरक्षण परियोजना निर्माण याःगु माइक्रोफिल्मया क्याटलगय् स्वप्न (म्हगस) नापं स्वापू दुगु ४७ थान सफूया बिवरण प्रस्तुत यानातःगु दु । स्वप्नफल -१४ थान स्वप्नपरिक्षा -१० थान स्वप्नविज्ञान -१ थान स्वप्नचिन्तामाण – १० थान स्वप्नविचार -थान स्वप्नकथा -२ थान स्वप्नभाषा -१ थान स्वप्नस्तोत्र -१ थान थुकथं स्वप्न (सपना-म्हगस) या बारे आपालं विचा: याना: झी पूर्वजपिसं थीथी सफू हे तयार याना: उकिया बारे अध्ययन अनुसन्धान याय्गु लँपु चाय्काबी धुंकूगु दु । थन प्रस्तुत याय्त्यनागु अभिलेख माइक्रोफिल्म ल्या: बि ३५६/४५ स सुरक्षित यानात:गु दु । नेपाल-जर्मन हस्तलिखित संरक्षण परियोजना निर्माण याःगु माइक्रोफिल्मया क्याटलग कथं थुगु सफू ११ पौ व १६.९* ७.१ सेमि दु। थुगु अभिलेखय् स्वप्नपरिक्षा ७ पौ, मिसाया बारे च्वयात:गु २ पौ, म्ये १ पौ, खाली कभर १ पौ दु । थ्यासफुती नेपाललिपिं च्वयातःगु थुगु सफूया पुष्पिका वाक्यय् सफूया नां स्वप्नपरिक्षा धकाः च्वमिं उत्लेख यानात:गु दु तर च्वमिं थःगु नां घाःसा उल्लेख मयाः, च्व:गु तिथिमिति नं स्पष्ट उल्लेख मया: तर छम्ह अज्ञात च्वमिं सफूया अन्तिम पती छपु म्ये च्वयातःगु दु – ॥ नद कोमारा ? ॥ श्याम चतुरभुज मदन ग्वपार, मेरि तेरो चरन आधार ॥१॥ शुष विहारो, अबे मोहन मनमथ ॥ २॥ मम नारि शुकुमिनि, तुमारो दासि, मोहोन विदावनवाशि ॥ धु॥ जगतप्रकसकि पृम सहारो, चंदसेषर मेरोहारो ॥ : ॥ जुजु जगतप्रकास (नेसं ७६३-७९३) व मन्त्री चन्द्रसेषरया नां उल्लेख जुगुलिं थुगु ज्योतिष विषयया स्वप्नपरिक्षा सफू नं थ्वहे जुजुया राज्यकालय् रचना जूगु अनुमान याय्छिं । अभिलेखया सारसंक्षेप ः दकले न्हापां स्वस्ति चिं (?) पाखें सफूया आरम्भ यानात:गु दु । अले गणपति (गणेश) यात नमस्कार याना: म्हगसपाखें भविष्यय् जुइगु ज्ञान बीगु तातुना: स्वप्नया खँ ल्हाय् धकाः च्वमिं थ:गु खँ न्ह्यथनातःगु दु । थुकी दकले न्हापां गुगु इलय् म्हगस खनधा:सा उकिया फल गुलि तक सफल जुइ धका: उल्लेख यानात:गु दु गथेकि – १. रात्रि छगू पहरय् म्हंगु दच्छि लिपातिनि फल प्राप्त जुइ २. निगू पहरय् म्हंगु च्यालां फल प्राप्त जुइ ३, स्वंगू पहरय् म्हंगु स्वलां फल प्राप्त जुइ ४, प्यंगू पहरय् म्हंगु वहे ला(महिना)य् फल प्राप्त जुइ ५. सूर्द्य उदय जुइत्यय्का म्हनसा तत्काल हे फल प्राप्त जुइ् थुकथं म्हंगु ईया आधारय् म्हगसया फल गुबले प्राप्त जुइ धका: दकले न्हापां व्याख्या यानात:गु दुसा लिपा छुछु म्हनकि उकिया फल छु छु दइ धका: उल्लेख यानातःगु दु । ज्वःलाःगु छुंछुं म्हगसया फलयात छथासं तया: थन संक्षेप जक न्ह्यथनेगु कुतः यानागु दु, पूवंक अध्ययन याय्गु ज्या ल्यंहै दनि – आर्थिक लाभ जुइ्गु सल, किसि, सा, मित्र, वाद्वं, जाकिद्वं, सिसाबुसा, स्वां, मचा, कुसा, पताका, रथ आदि खनसा थःगु म्हय् खि कित, थःगु म्हं हि हाल, सेक्स याना धका: म्हनसा, दुदु हाःगु सिमा गया धका: म्हनसा म्हासुगु सिन: तियागु, म्हासुगु पतासि सिनागु धका: म्हनसा, सर्प, बिच्छि, हइन॑ न्यात धका: म्हनसा, हि/थ्वं त्वना, जा नया धकाः म्हनसा धनलाभ जुइ । मनूया ला, क्वँय् व मेमेगु नया धका: म्हनसा न्यास: तका प्राप्त जुइ । मनूया ल्हा: नया धका: म्हनसा द्वःछि तका प्राप्त जुइ । धन नाश जुइगु भुजिंनं भुन, दन्दकचिरिन(?) पुन धकाः म्हनधाःसा धन नाश जुइ, गुलि सुख जुयाच्वंगु ख: उलि हे दुःख जुइ । थुकिया निंतिं सान्ति कर्म्म याय्मा:, रक्तचन्दन घ्यलय् बुया: म्वःल्हुइमा:, पीठय्, आगमय् पुजापाठ यायमा: अले जक शान्ति जुइ । राजलाभ जुइगु छ्यं नया धका: म्हनसा उलि्थुलि मदयक राजलाभ जु । चउर दथुइ, पल्यरासा(?) थाना: पुखू दथुइ खीर(तस्मि) थुया: नया धकाः म्हनसा राजा जुइ । राजभय जुइगु गुफाय् राक्षस, माक:, खिचा, हाकुम्ह किसिं न्यात धका: म्हनसा राजाया भय जुइ । वलवान जुइगु थबन्तर(?) गामय, खेलय् दिङाव तया घका: म्हनसा ओगुडि गामय् पलमान जुइ । नगरय् जूसा महारथी जुइ । मृत्यु जुइगु मेपिसं अस्त्रसस्त्रं थ:गु म्हय घाःयात धका: म्हनसा मृत्यु जुइ । राजां किसि, सल, वस: बिल धका: म्हनसा थुःगु गोत्रया मचा सी । छेँय् लहिनातःम्ह फा, मेसं च्वल धका: म्हनसा अकाल मृत्यु जुइ । व्रम्हहत्याया आराेप लाइगु वाउँगु पर्सि सिनाच्वना धकाः म्हनसा व्रम्हहत्याया आराेप लाइ । सन्तान दइगु अश्वकसि , कन्हेवरसि , स्वकचा प्रमान म्हनसा मचा दइ
