बालाचःर्ह्रे (बालाचतुर्दशी)
बालाचःह्रे बालाचतुर्दशी पशुपतिइ शतबीज छाय् ह्वली ? बालाचःह्रे (बालाचतुर्दशी) दँय् छक वइगु जात्रापर्व मध्ये कछलागा चतुर्दशीखुन्हु या बालाचःह्रे (बालाचतुर्दशी) नं छगू खः । थ्व खुन्हु पशुपति तःधंगु मेला जुइ । थ्व दँ दुने सिपिंनिगु नामं पशुपति, मृगस्थली, श्लेश्मान्तक वन, गुहेश्वरीइ वना बालाउवनिगु दिँ खः । बालाउवनिगु धकाः ताय्, वा, तछ्व, छ्व, हाकु हाम्वः, चिग्वकेगु, लैं, सकि, चाकु हि, आदि तया ह्वलाः पशुपति दक्वः चाहिलिगु खः । थथे यायबलय् सिधुंकुपिनी दच्छियंक नय् खनिगु व चाह्युवंपिन्त अन्न छगया छकू लुँ दान यागुति पूण्य लाइगु लोकोक्ति नं दु । थुकिया लागि पशुपति छन्हु न्ह्यः निसें तापापिं चाःयु वनेगु याइसा गुलिसिया चाःच्वना मत च्याकेमाःगु नं खनेदु । थ्व खुन्हु लुँतिमरु अजिमाया तःधंगु जात्रा जुइ । जुजु गुणकामदेवं नेपाल सं.१०५, कलिगत सं.३८२५य् देया रक्षाया लागि च्यागु दिशाय् ,खड्गाकारय् च्याम्हःअजिमापिं पलिस्था यागु मध्ये लुँति अजिमा नं छम्ह खः । थन बालाचःह्रे छन्हु न्ह्यः चाःन्ह्य तःधंगु पूजा सर्पाहुति व कोटीहोम याइ । लुँति अजिमाया तःकेहेंपिंस ( लुँमधि अजिमा, वटु अजिमा, कंग अजिमा ) हेला यागु जुया जात्रा तःकेहेंपिं नाप पाहाँचःह्रे बलय् मयासें बालाचःह्रे बलय् यागु खः धइगु न्यनेदु । थनजात्रा खुन्हु मस्तयत मरजाः नकेगु नं याइ । जात्रा नापं क्षेत्रपाटीइया स्वाँछा गणेद्यः, धोविचौरया भ्वरि गणेद्यः, शोभाभगवति , मजिपाःया ज्वालामाइ, न्यतया माखचा ,व अष्टमातृका द्यःपिनि जात्रा जुइ । शोभाभगवतिया द्यःखः इटुंबाहालया ताहाननिं जात्रा छन्हु न्ह्यः गमय् तय्यंकिगु खः । जात्रा सिधएका बालाचःह्र खुन्हु बहनी फुक्कं द्यःखः (न्हययखः) थँहिति तयगु याइ । कन्हेखुन्हु थःथःकथं द्यःपिन्त पूजा फय्का ,चाहिका थःथःगु थासय् लित हया जात्रा क्वःचायकिगु खः । बालाचःहे / बाला चतुर्दशी डा. चुन्दा वज्राचार्य मंसिरकृष्ण चतुर्दशी (चःह्रे) कुन्हु दँय् दँसं पशुपति गुह्येश्वरी श्लेश्मान्तक वन, मृगस्थली आदि थासय् वना: छेँ मदुपिनिगु (स्वर्गे जूंपिनिगु) नामय् द्यःद्यःपिं थाय् वनाः सतविज ब्हला: मदुपिसं याना वंगु पापं मुक्त याना: स्वर्गय् व्छ्येगु दिं धायेगु परम्परा दु । थथे वनाः सतविज ब्हला: वनेगुयात बालु वनेगु धका घाइ । मदुपिनिगु नामय् जक सतविज व्हलेगु मजुस्ये थ:गु मृत्यु लिपा बालु वनिपिं सुं मदुसा थःम्ह हे म्वाःबलय् बालु वनातये ज्यू । छायधाःसां बालु छक्व: जक वन धाःसां वया न्ह्ययेगु पुस्ता तक्क पापं मुक्त जुयाः स्वर्ग वनी धयागु धापु दु । बालचःह्रे कुन्हु बालू वनेगु थासय् छग्वः जक सतविज -व्हल धाःसा छकू टुक्रा लुं दान यानाति ग्यं धका धायेगु सामाजिक परंपरा दु । बालाचःह्रे कुन्हु बालू वनीवलय् विशेषयाना मृगस्थली वा श्लेस्मान्तक वनय् व्हलीगु सतविज मदये धुकूपिन्त नयेगु नसा पिया व्यूगु खः । अथे सतविज व्हला बिल धाःसा स्वर्गय् वंपिं जहानपिसं उगु सतविजपाखें अन्न सया अमि नये दयाः गुवलें द्यां लाई मखु धयागु विश्वास दु । थुबलय् पशुपति गुट्येश्वरी लागा दुने लापिं द्यःपिं फुक्क चाःहिला सतविज व्हलाः ख्वायँ गणेद्य:या थाय् थ्यंकाः पूजा यानाः गणेद्य:या न्हायूपं ज्वना:, संका: मदुपिन्त घयाब्यू धका हालाः न्यंकी । धार्मिक परम्परा कथं ख्वाँय् गणेद्यः मनूस्यलोकया खवर तप्यंक स्वर्गलोकय् थ्यंका बीम्ह धायेगु चलन दु । गणेद्यः ख्वाँय् जुगुलिं धयां मताइगु जूगुलिं वयात हे संका वा चायेका स्वर्गय् च्वंपिन्त खवर बीगु खः। बौद्ध, हिन्दू शैब धर्माबतम्वीपिं, धनिपिं, गरीबपिं फुक्क हे बालु वनेगु परम्परा दु । थ्व छगू नेपाःया धार्मिक सहिष्णुता कथं कयात:गु ख: । गुहेश्वरी पशुपति व श्लेश्मान्तक क्षेत्र दुने लाःपिं गुहेश्वरी, पशुपति, भगवान बुद्ध, शिवलिङ्ग, गणेश, आदि द्यः द्यःपिन्त्, भक्तिभाव यानाः सतविज व्हलीगु खः । नेवाः जाति जक मखु मगः, राइ, तामाङ्ग, क्षेत्री ब्रम्हु, नेवा: आदि फुक जात जातिपिसं नं सतविज व्हःवनेगु परम्परा दु । उकिं थ्व नेवा:तय्गु जक दिं मजुस्ये राष्ट्रिय दिं हे खः । थुबलय् विशेष याना श्लेष्मान्तक वनय् च्वंगु ६४ ग्व: शिवलिङ्गयात झ्व: झ्व: याना चाहिलेगु चलन दु । बालु वनेगु शुरु थन अनं निसे धयागु मदु । न्ह्याथासं सुरु याःसां ज्यू । तर गुहेश्वरी पशुपति, झ्लेश्मान्तक वन, मृगस्थली कैलाश पर्वत आदि थासय् च्वापिं द्यःद्यःपिन्त दर्शन याना चाःहिला: अन्तय् ख्वाँय् गणेद्य:या थाय् थ्यंका थाय् थासय् व्ह:ले धुंकाः ल्यंगु सतविज दक्व गणेद्य:यात प्वंका: सिधयेकेगु चलन दु। बालाचःह्रे कुन्हु बालु वनेगुया लागि तातापाकं नं मनूत वया: पशुपति, गुह्येश्बरी, श्लेष्मान्तक वनय् अर्थात सतविज व्हलेगु थासय् मदुपिनिगु नामय् सवालाख मत: वा मार च्याका पूजा याना: चा छ्याना: सुथ न्हापां बागमतीइ म्वःल्हया:, ख्वासिला: सतविज व्हला; बालु वनेगु याइपि नं दु । बालु बनीपिनि नं बागमती खुसिइ ख्वा: सिलाः वा म्व:ल्हुया: बालुया सतविज व्हलेगु याइ । बालु वनेगु सिघल धायेवं पशुपति क्षेत्र दुनेया सुन्दरीकुण्डय् ख्वा: वा म्ब:ल्हुया: कैलाश पर्वतय् च्वना: चिपं थिया: थःथ:गु छेँय् लिहां वयेगु चलन दु । स्कन्दपुराण महात्म्य कथं महाद्य: छपु जक न्यकू दुम्ह चल्ला रुप कया: श्लेष्मान्तक वनय् च्वनाच्वंवलय् चल्ला रुपया महाद्यावं, उगु थासय् मंसिर चतुर्दशी कुन्हु सतविज ब्हल धाःसा त:धंगु पुण्य लाई धका धाःगुलि उगु दिनय् मनूतय्सं सतविज व्हलेगु परम्परा न्ह्याकूगु ख: घकाः उलेख जुयाच्वंगु दु । मंसिर चतुर्दशी कुन्हु च्वये न्ह्य थनागु थासय् सतविज व्हलेगु परम्परा गुकथं न्ह्यात धयागु छगू लोकवाखं दु । न्हापा न्हापा नेपा:गालय् बालानन्द धयाम्ह छम्ह मनू दु । बालानन्द नापं मेमेपिं जाना पशुपतिया मसानय् सीम्ह मनू उया च्वंगु जुया च्चन । सीम्ह मनू उनाच्वंपिं गुथियारत मुना: छुं नसा नयेमा:गु चलन दुगु जुयाच्चन । अथे नसा नयाः च्वंबलय् उनातम्ह सीम्ह मनूया न्ह्यपु मुया बालानन्दं नया: च्वंगु ब्वय् ला: वन । वनं अथे न्ह्यपु मुयाः थःगु ब्वय् ला:गु मसीस्ये नसा नापं तुं नया व्छत । वयात मनूया न्ह्यपु तच्वतं सात । लिपा जूलिसे थ:हे याकचा चान्हे वया सीम्ह मनू उवनेगु यात । मनूयात उउं थःत यःयःगु लानं नयेगु यात । लिपा जुजुं मनू हे मउस्य थःम्हं हे नयेगु यात । थथे मनूया ला नयेगु याःसां निसें बालानन्दया छ्यंनय् वह:यागु न्यकू दया वल । लिपा जू लिसें छेँ मच्वंस्यै पशुपतिया मसानघाट नापसं च्वंगु श्लेष्मान्तक वनय् हे च्वनेगु यात । सुयां सिथं हःसा दथुइ तुं हे लाका यंका जंगलय् च्वना नयेगु यात । अले बालानन्द बालासुर नां जुल । बालानन्द मनू पाखें राक्षसय् हिल । थथे सी उके मब्यूस्य सीम्ह हे लाकाः यंकेगु यक्व जुस्येलि जुजुयात खबर यात । जुनु नं बालासुरया त्वाय् वृषसिंहयात स:ता राक्षस बालासुरयात स्यायेगु जिम्मा बिल । नापं छेँ बुँ इनाम बीगु धाल । जुजुं ब्यूगु वचन यात स्वीकार हे याये माल । उकिं वं महाद्यःया ध्यान यानाः तपस्या यात । महाद्यवं नं तपस्या च्वंम्हसित राक्षस स्यायेगु शक्ति बिल । बालासुर राक्षस स्याये धुन धायेवं वयागु वहःया छ्यं महाद्य:यात छाये माः धका घाल । महाद्यःया शक्ति काये धुंका-बृषसिंहं झिनिम्ह मनूनापं ला साःसा:गु नसाया अय्ला ज्वना: जंगलय् वन । थः च्वना च्वंगु वनय् त्वाय् वःगुलिं बालासुर लय लयतायाः नापला वल । त्वाय् नं अथे मवंस्य नसा व त्वनेगु अयला ज्वना वंगुलिं त्वाययात थःम्ह ज्वना वःगु सकतां नकेगु यात । नये धुंकूस्यलि अय्लाखं
कपाली समाजया संस्कार
सामाजिक व्यवस्था मेपिनिगु जातय् थें कपालीतय्गु संस्कारया खँय् नं भाषा वंशावली “सूतक ६, जुठो ७ दिन लत्या मान्नु पुरोहित आफ्नै जातबाट चलाउनु” धकाः न्ह्यथना तःगु दु । झीगु संस्कृतिया छगू पक्षकथं नाला वयाच्वंगु सामाजिक विधि व्यवहार कपालीतय्सं थुकथं याना वयाच्वंगु खनेदु । क) संस्कार पद्धति :- १.धौ बजि नकेगु :- मिसातय् मचाप्वाथय् दइबलय् थी थी चीज नयेगु इच्छा जुयावइगुलीं इमिसं इच्छा याःगु, इमित योगु नसा ज्वरय् यानाः मचा बुइगु छवाःनिसें प्यन्हु न्ह्यो धौ बजि नकेगु चलन दु । उबलय् मां व मचायात नं मंगल जुइमा धकाः (सुकुन्दाय् गनेद्यः पुज्यासें) ख्येँ सगं नं बीगु याइ । २.सिसापालु क्यनेगु :- सुयां नं छेँ मचा बुलकि थःछेँ खलःयात मचा बूगुया सुचं कथं सिसापालु क्यंके छ्वयेगु चलन दु । थथे सिसापालु क्यंके छ्वयेबलय् घ्यः, चाकु, (म्ह्याय् मचा जूसा छपा, काय् मचा जूसा छग्वारा), पालु, तयाः लमियात ज्वंका भौमचाया थःछेँ छ्वयेगु चलन दु । थुकथं समाजयात काय् बुल कि म्ह्याय् बुल धकाः सिइके बीगु चलन दु । ३.घ्यःचाकु नकः वनेगु :- थः म्ह्याय्मचाया मचा बूगु खबर सिइवं थःछेँयापिं नं म्ह्याय्मचायात बिचाः यायेत सम्धीया छेँय् वनी । थुबले थःछेँ खलःयापिन्सं घ्यःचाकु, मरी (जेरी स्वारी÷वासः खुना) ज्वनाः थः म्ह्याय्मचायात बिचाः याःवनेगु चलन दु । ४.मचाबू ब्यंकेगु :- दिरी अजिं मचायात पुजा यासें मांबौपिन्त सगं बियाः मचा नं लःल्हायेगु चलन दु । मचाबू ब्यंकेबलय् भ्वय् ज्वलं ताःलाकाः आगंद्यः पुज्यानाः आगं ब्वचा नं इनाबीगु चलन दु । परिवारय् न्हापां बूम्ह मचायात नःलि मचा धाइ । थथे नःलि मचा जूसा प्यन्हूं नं ब्यंकेगु परम्परा दु । ब्यंके कुन्हु मचायात सूद्र्यो दर्शन याकाः नां छुइगु नं याइ नापं न्हाय्पं प्वाः खंकाः कापालिक धर्मानुसार पुजा याइ । ५.मचा जंक्व :- परिवारया न्हूम्ह दुजः जूम्ह मचा म्ह्याय्मचा जूसा न्याला व काय्मचा जूसा न्हय्ला दतकि मचायात मांया दुरुं जक मगानावइ । उकिं जंक्व यानाः जा नकेगु सुरु याइ । हानं मचायात पुजा यानाः ख्येँय् सगं बीगु नापं न्हाय्पनय् चाःचा सुइकेगु व तुतिइ कल्लि, ल्हातय् चुरा नं न्ह्याकेगु चलन दु । थुबले फुकीत सःता भ्वय् नकेगु चलन दु । ६ .शिक्षा दीक्षा :- कपाली समाजय् मचात खुदँ न्हय्दँ दतकि उमित थीथी कथं शिक्षा बिइगु याइ । मिजंमचायात आगमय् यंका गुरुपाखें कापालिक ग्रन्थ कथं शिक्षा बिइसा मिसामचायात गुरुमां (अजिमां) पाखें कापालिक ग्रन्थ अनुसारं शिक्षा बिइगु याइ । शिक्षाय् पास जुइवं उम्ह मचायात आगमिक ज्ञान दीक्षा बिइगु याइ । शिक्षाय् पास जूम्ह मिजंमचायात गुरुं आगमय् यंकाः जल–तिलक, अक्षता–तिलक, विभू–तिलक, रुद्र–न्यास, धर्म–शंकर, क्षेत्रपाल, मंगलाचरण, गणपति स्तोत्र, नाद बिन्द अष्ट भैरब, मृत्युशंङ्ख व समाधि गायत्री देवतापिन्त फिर्ति आह्वान, संकल्प, दश दिशा पुजाविधि, देवता स्नान पुजाविधि, अष्टनाम स्त्रोत, द्वादशनाम स्तोत्र, भैरव भैरवी स्तोत्र, महासिद्धि स्तोत्र, तत्वबोध ज्ञान, योग शास्त्र गुरु स्तोत्र आदि दीक्षा ज्ञान बीगु याइ । शिक्षाय् पास जूम्ह मिसामचायात गुरुमांपाखें आगंया पुजाविधि, भैरव भैरवी स्त्रोत, योग ज्ञान, तत्वबोध ज्ञान, देवता आह्वान फिर्ति, मंगलाचरण, गणपति स्त्रोत, पूजा संकल्प, जल तिलक, रोगव्याधि हरण शिक्षा, झारफुक शिक्षाया नापनापं मेमेगु शिल्प शिक्षा नं बिइ । थुकथं आगमय् च्वना दीक्षा काये धुंकाः तिनि कापालिक वा जोगी वा योगी जुइ । थुकथं दीक्षा पारंगत जूम्हेसिनं चक्रपुजा कायेगु, जगत उद्धार (झारफुक) यायेगु, दर्शनाद (महाद्यो जोगी भेष धारण यानाः भिक्षा कायेगु) ज्या यायेज्यू । अले मिसापिं जूसा दीक्षा प्राप्त जुइ धुंका कापालिक वा जोगिनी (योगिनी) जुइ । दीक्षा काये धुंकाः जगत उद्धार (झारफुक) यायेगु, अजि ज्या (सुडेनी) यायेगु ज्याय् कापालीनी (मिसाम्ह कपाली)यात पूर्ण अधिकार प्राप्त जुइ । ७.बारा तयेगु :- म्ह्याय्मचा थीमज्यू (रजस्वला) जुइन्ह्यः मचायात बिजोरा वर्ष गथेकि ७, ९, ११, १३, दँय् ल्ययाः झिंनिन्हु तक ख्यूंगु क्वथाय् कुनाः सुद्र्यो तकं मक्यंसे मिजंतय्सं मखंक तयातइ । छेँया हामां मचायात म्वःल्हुका सुचिनिचि याना धौ बजि नकाः, ख्येँ सगं बियाः भिंगु साइत स्वयाः मचायात बारा क्वथाय् कुना बिइ । थथे मचा बाराः तया तःगु सिइकाः प्यन्हु लिपा फुकी तःकेहेँपिन्सं (कःनि, मुस्या, छुस्या, चाना, कय्गू, बरां सियातःगु) छुस्यामुस्या ज्वलं, मरि, फलफुल ज्वनाः उम्ह मचायात नकः वनेगु चलन दु । बारा तःम्ह मचायात प्यन्हुतक चि नकी मखु । बारा तयाः खुन्हु लिपा क्वंचिकं सायेकी । कपाय्याम्ह बारा ख्याः दयेकाः बारा क्वथाय् थापना याना बिइ । बारा तःम्ह मचायात नकेन्ह्यो दक्वं चिज बाराख्याःयात छायाः जक मचायात नकेबिइगु याइ । मचायात बारा तया तत्तले बारा ख्याकं रक्षा यायेमा धकाः थथे ख्याःयात नसा छायेगु याइ । झिंनिन्हु दुखुन्हु मचायात सिन्हःमू ज्वलान्हाय्कं क्यना सुद्र्यो दर्शन याके बी । थुकथं मचायात सुद्र्योनाप इहिपा याना बीगुया कारण नेवाः मिसामचा गुबलें नं बिधवा मज्वीमा धकाः खः । झिंनिन्हु दुखुन्हु मचायात बारा पिथने धुंका छुस्यामुस्या नकः वःपिंन्त बारा भ्वय् नकेगु चलन दु । ८.नाद बीगु :- कपालीतय् कय्ता पुजा वा ब्रतबन्ध यायेगु संस्कार मेमेपिं नेवाःतय्गु स्वयाः पाःगु खनेदु । कपालीतय् मचात ७, ९, ११, १३, दँय् थ्यनकि इमित नाद बीगु धकाः गुरुया पाखें बाजं पुइगु स्यना बिइ । प्यता प्रकारं बाजा पुइगु गथेकि ः बाहरा धून (मंगल, शुभ जुइबलय् पुइगु) छोहरा धून (भूत बली, संकल्प याइबलय् पुइगु), ग्वारा धून (द्योपिनिगु स्तोत्र धून), लिगरा धून (कीर्ति स्तोत्र) थ्व प्यता धून स्यना बिइ । थथे बाजा स्यने बलय् प्यन्हुतक माय्, मुस्या, लाभा नकेबी मखु, नापं गुरुपिं बाहेक मेपिन्त थी मज्यू । प्यन्हु लिपा चान्हय् नासःद्यो वा नित्य नाथयाथाय् वनाः द्यो पुजा यानालि बाजा पुइ । थथे नाद काये धुंका छेँ थ्यनेवं छेँया जःपिंन्सं भिक्षा (वा, जाकि, ध्यबा) दान बिइ, अले तिनि छेँय् दुहाँ वनी । कपालीतय्गु थ्व नाद बीगु संस्कार हे ब्रतबन्ध संस्कार खः । तर थौंकन्हे थुकथं बाजा स्यनेगु ज्या उलि मयासे जोगी छुयेगु धकाः योगीतय्सं थें झोली तुम्बा घानाः चलाया छ्यंगुलिं हिनाः कय्ता चिनाः चिम्ता ज्वनाः भिक्षा कायेकेगु चलन दु । थथे याकेबलय् पाजुं लुँया अंगुलिइ मुना तक्व जक आंगसा तयेत सँ ल्यंकाः मेगु सँ दक्व खानाछ्वइ । थथे खानाछ्वःगु सँ बँय् मलाकेत निनिं कंय्यागु देमाय् कापः लाया फयाकाइ । थुकथं चाकूगु सँ धौबजि तयाः खुसिइ चुइकाछ्वइ । अले मचायात जोगी भेष धारण याकाः झोली तुम्बा लःल्हाइ । थुबले मचायात न्हाय्पं प्वाः खंका मन्त्र न्यंकेगु दीक्षा बीगु चलन नं दु । दीक्षा काइबले छ्यनय्, कपालय्, न्हाय्पनय्, ककुइ, छातिइ, तेपुचाय्, बिगुटी व जल थिइके बिइ । अले ल्यंगु दक्वं मचायात हे त्वंके बिइ । अनंलि मचायात छेँजःपिन्सं भिक्षा बिइ । थ्व छगू ब्रह्मचर्यया पालन यायेगु अभ्यासया नाप नापं मचायात आवंलि तःधिकः जुल कपाली संस्कारय् दुथ्यात धैगु छगू संकेत नं खः । जोगी भेष धारण याकाः गणेद्योयाथाय् यंका पुजा याना मचायात न्हय्पलाः छिके बिइ ।
७.यासु छ्यला (Uses of Verb)
१.खँपु (Sentence) २.व (Tense) ३.न्ह्यव (Past) ४.लिव (Future) ५.आव (Present) ६.न्ह्यस: (Interrogative) ७.अजू (Exclametory) ८.उजं (Imperative)
चित्रकार समाजया संस्कार
१.मचा प्वाथ्य दुसांनिसें मस्तय् ज्याखंतक १) इहीपा २) धौवजी नकःवने ३) सिचुपालु कंकेछ्वय् ४) घ्यःवजि नकःवने ५) मचाबू ब्यंके ६) मचाबू स्ववने ७) मचाबू लह्यू हयेगु ८) लहिहया प्यन्हु दयका ९) प्यूचां न्हयाकःवयेगु १०) जा नकेगु ११) निदं बुन्हि १२) कय्ता पुजा १३) इहि यायेगु १४) बाह्राःतय्गु १५) बाह्राः छुवनेगु १६) बाह्र पिकाये खुन्हु १७) न्हिकं काये, देखा काये १८) ब्याहा यायेगु क)ग्वये बिये ख)कल्यां न्हयाकःवने ग)भौमचा काःवने घ)भौमचा पितबिये ङ)भौमचा व्हंके च)निध्याभू छ)ओंजला वने ज)जिलाजं दुचायके झ)भौमचा कायेके छ्वये ञ)सम्धी स्वायेगु ट)थाय्पा लुये –नायः लुये) ठ)बुढाबुढी जन्को सीधुंकाः याये माःगु क्रिया १) सिथं येंकेगु २) चिपं थिकः वये ३) फुकी वाकाय्पिसं तयेहइगु ४) विचा वये ५) लोचाः वये ६) लोचा वजीनये ७) न्हेन्हुमा तये ८) दूब्यंकः वने ९) घःसू १०) नी प्यं थय्गु बर्खि च्वनेगु फुके यायेगु ११) लत्या १२) कुलाघ यायेगु १३) लय्प्पं थयेगु १४) खुला तिथि १५) दकिला तिथि १६) पाहाँ ब्वने १७) निदंया तिथि २.मचा प्वाथय् दुसानिसें याइगु व्यवहार ( संस्कृति व संस्कार ) मचा प्वाथय् दुसानिसें याइगु व्यवहार ( संस्कृति व संस्कार ) पुं समुदायलय् न्हयाकावयाच्वंगु थी थी कथंया संस्कृती व संस्कार छसिकथं थुकथं दु ः धौबजि नकेगु म्हयाय्मचाया प्वाथय् दया मचा बुइगु ई न्हयःने थ्यन कि थः छेंय् सता वा थःछेंय् वइबले धौबजि नकेगु चलन दु । प्वाथय् दुम्ह मिसा थःछेंय् च्वना मचा बुइके मज्यूगु चलन दु । मचा बुइगु ई जुइ धुंकुम्ह वा च्याला फुना गुलाय् केनेवं थःछेय्पिंस धौबजि नकः वनेगु चलन नं दु । धौबजि नकीगु खुन्हस ज्वलं क्वय् न्हयथनागु दु ः क) लाग्व ख) लपी ग) ग्वाः घ) मोसिप्वः ङ) बजि च) मरि छ) योमह्रि ज)सिसाबुसा झ)धौ व म्हयाय्मचायात यःयःगु नसा सिचुपालु कंकेगु मचा बुईबलय् माक्व ग्वाहाली दिदी अजिं याइ । दिदी अजियात नेवाः समाजय् छम्ह अजिमाद्यःया प्रतिक कथं हना वया च्वंगु दु । मचा बुइवं मचाबुगु छेँ नं मिसाया थः छेँय् मचाबुगु धैगु बुँखं कंके छ्वयेत सिसापालु क्यंकेगु धाइ । लमि सिसापालु ज्वलं ज्वना मिसाया थःछेँय् क्यंवनेगु चलन दु । सिसापालु ज्वलं क्वय न्हथनागु दु ः काय्बूसा क) चाकु १ ग्वारा ख) ईमू १ माना ग) चि १ मना घ) पालु १ काय्ं (तःकागु) म्हाय्बूसा क) चाकु१/२ ग्वारा ख) ईमू १/२ माना ग) चि १/२ मना घ) पालु १/२ काय्गु थः छेँयपिंस सिचुपालु ज्वलं स्वया काये वा म्हयाय् बुगु सिइका गुलि सिचुपालु ज्वनावगु ख उलि हे साया छ्वयेमाः । मचाबुगू छेँ व फुकि खलकय् मचा बू खून्हू निसे मचा बू मब्यकुतले छेँ व म्ह शुद्ध मजु धाइ । थुगु ई यात जयविलि क्यं धायेगु चलन दु । येँ या चलन कथं जीफो १ गः घ्यो १ पाउ नं तया येकेगु जुल । काय् बुसां म्ह्याय बुसां काय् बुगु थें तयेमा तर म्ह्याय बूसा चाकु निकूः थला निकुतिं तया छ्वेय्गु चलन दु। घ्यःबजि नकः वनेगु मचा बुगूया छन्हू वा निन्हू लिपा थःछेंपाखे घ्यः व बजि ज्वना मचाबू स्ववनेगुयात हे घ्यः बजि नकः वनेगु धाई । घ्य बजि नकः वनेगु ज्या दतले फतले मचा बूम्हेसिया मां हे वनीगु चलन दु । ज्वना वनेगु ज्वलं क्वय् न्हथनाकथं दु ः क)घ्यःलय् सिया बजी ख)सेकि बजि ग)घ्य घ) चाकु १ ग्वारा इमित कौला याका हय् माः । पि ध्यंकेगु मचाबू ब्यंके छन्हू न्हयः मचाया पि ध्यंकेगु चलन दु । थ्व छेँय् मचा बुइबले जक याई । पि ध्यंकः वम्हःयात दस्तुर बिइमाः । थौं कन्हय् अप्पो अस्पतालय् मचा बुइकेगुलीं बूइसातकी हे पि ध्यंकेइ । मचाबू ब्यंकेगू मचाबूगु प्यन्हू वा खुन्हु दयेका मचाबू ब्यंकेगु ज्या याइ । थ्व खुन्हु छें छखा नी सी याना छेँ जः व फुकि खलः बौ नं स खाना लुसि थिइका व मिसापिनि लुसि थिइका सकस्या म्वःल्हूया निसी यायेमा । मचाबुम्हसिया थःछेँ मांम्ह क्वय् न्हथनागु ब्यंकेगु ज्वलं ज्वना थ्यंकेमा ः क) कोतः , ख) मचायात वसः , ग) मचायात लासा, फांगा, फुगः घ) मचाकथि मचाकथि च्वकाय् काय्जुसा चन्द्रसूर्य, ङ) आजसला म्हयाय्जुसा न्हायक सिन्ह मू चित्र च्वका न्हय्वसाया च)जाः नक्यु बाटारुपे खाइगु चलन दु । छ) जाकि ज) ति खोला झ) चिकं ञ) अंगु ट) लुँ ईचा ठ) व ईचा ड) माम्हेसित चिकने च्वनेगु वसः ढ) सगंलय् देय्छायगु वसः ण) जिलाजं यात काप त) में छ्यों (काय्बुसा छग व म्हाय् बूसा बागः) थ) भ्वय् ज्वलं व द) क्वाटिवासः १ पाउ न्हूगु विधि व्यवहार कथं म्ये छ्यों येंके म्वागु जुगु दु । दिदी अजि मचाबुम्ह देनाच्वंगु फुक्क सु, सुचुका छ्वयेका छ्वइ । मचाबुम्ह छय्ला च्वंगु थलबल, माम्ह व मचायात मि पंकिइ । मचाबुम्हसित मोल्हुका न्हूगु वसः (थः छेँ न हगु) पुंकेगु ज्या जुइ । दिदी अजिं कुलाब्व स्वनाः ब्व स्वब्व तया छ्वासः अजिमा पूजा याइ । आगं ब्व, ज्योना लप्ते वा पाः लप्ते १२ ब्व तया पिने मचातय्त ईना बिइ । थःछेँ नं हगु कोतलं माम्ह, बौम्ह, मचायात छेँ या थाकुलि नकिनं पूजा याना धौ सगं बिइ । दिदी अजिं बौम्हसित दक्षिणा छाय्काः मचा लः ल्हाइ । थुलि सिध्यवं सकसितं कौला याकिइ । फुकिबाकाय् नापं सकसितं भ्वय् नकेमाः । मचाबू स्ववनेगु मचाबु झिनिन्हू, बाछिति दुसांनिसे थःछेंय् लहिक, मवतले मिजंया स्यापि थःथितिपि व मचाबूम्हेसिया स्यापिं थः थितिपिं मचायात छायेत जाकि, दक्षिणा, चिकं व मचाबुम्हेसित बजि, चुंला, थ्व, घ्यः १ पाऊ चाकु छग्वारा, थ्वं छ घौ, जा नयेगु वाताय् जाकि, मरि ज्वना मचाबू स्ववनेगु चलन दु । संम्धि खलयात कौला याकाः भ्वय् नका छ्वइगु चलन दु । मचाबू लहिकेगु मचाबूगु बाछि नीन्हूति दयेका थःछेपाखें क्वय् न्ह्थनागु ज्वलं तालाका मचाबू स्ववनि । मचावु लच्छि मदुनिबलय् मचाबुम्ह म्हयाय्मचायात थःछेय् लहियंकी । थःछेय् लक्षी निसें निलातक लहिगु चलन दु । क) बजि ख) चुंला ग) घ्यः घ)चाकु ङ)थ्वं च)जाकि छ)चिकं माजुम्ह मचाबूम्ह भौ स्ववनेगु थः भौ थःछे लहियंका प्यन्हू दु खुन्हु मचाबुम्ह भौ स्ववनेगु चलन दु । थ्व खुन्हु माजुम्ह क्वय् न्हथनागु ज्वलं तालाका ज्वना वनेमा । क)बजि ख)चुंला ग)घ्य घ)चाकु ङ)थ्वं च)जाकि छ)चिकं ज)धौ प्यूचा न्हचाकः वनेगु थः भौ थःछेँय् लहियेंका बाछिति दतकि थः छय्चित लुँ यागु पिउचां न्हयाकः वनेगु चलन दु । न्ह्यापनय् प्वाः खंकिगु बुम्ह मचा लःत्या निसे स्वलाःया दुने न्हयाय्पने प्वाः खंकि । थ्व मिज व मिसा मचा जुसा न्हयापनय् प्वाः खंकेगु चलन दु । मचा जंक्व काय्मचा जूसा खुलां वा च्यालां, म्हयाय्मचा जूसा
सायमि समाजया संस्कार
झीसं हनावयाच्वनागु रितिथिति वा कर्मकाण्ड थुकथं दु ः– क) इहिपाः (विहाः) झीगु जीवनय् इहिपाः अतिकं महत्वं जाःगु संस्कार वा ज्या खः । थ्व संस्कारं निम्हेसिया दथुइ हिया स्वापू तयेगु ज्या याइ । मानन्धरतय्गु विहाः विधिया थःगु हे विशेषता दु । थौंकन्हय् मानन्धरतय्गु विहाबलय् म्वाःमदुगु झंझट, झमेला आर्थिक झ्यातुगु विधि दइगु चलनय् धमाधम सुधार याना हयेधुंकूगु सकसिनं स्यूगु हे खँ खः । थःथःगु गक्ष कथं इहिपाः याःसांनं अपोयावःगु खर्चं झीत ख्याना च्वंगु दु । मानन्धर समाजय् बिहा प्रथा गथे गुकथं न्ह्यानावनाच्वंगु दु धइगु खँय् दु वाला स्वयेबलय् थ्व समाजय् न्हापा बिहा निगु कथं जुइगु जुयाच्वंगु खनेदु – अ. पुलां बिहा व आ. न्हूगु बिहाः । बिहा यायेत न्हापां लमि पाखें मिसा फ्वंके छ्वइ, न्यनेकने यानाः मिसाया छेँजः व मिजंया छेँजः निखलःयात चित्त बुझे जुल धायेवं मिसाया जातः फ्वंके छ्वइ । मिसा मिजं निम्हेसिगु जातः क्यनाः तू मतू स्वयाः तुत धाःसा तिनि खँ न्ह्याका बिहा यायेगु खँ क्वःछिना कथं लाखा तयेगु धकाः पुजा ज्वलं लिसें लाखा, ग्वय्, धौसगं, मरिचरि व फलफूल तयाः मिसाया छेँय् लमि वनाः बिहा क्वःछिउ वनी । थ्व चलन अप्वः थें यानाः येँय् जूगु खनेदु । ख्वपय् व थिमिइ थ्व चलन भचा पाः । अन लाखाया पलेसा लड्डु जक तयेगु याः । थथे लाखा तःवनेगु ज्याझ्वः तक पुलां व न्हूगु ब्याहा दथुइ छुं पाःगु खनेमदु । लाखा तःवंबलय् हे पुलां वा न्हूगु ब्याहा यायेगु धइगु खँ नं लाखा तःवनेगु दिं कुन्हु हे क्वःछिइ । लाखा तःवनेगु दिं कुन्हु हे साइत स्वयाः ब्याहा जुइगु दिं व साइत स्वयाः दिं पौ नं तयाः यंकेगु चलन दु । अ) पुलां बिहा पुलां बिहा धायेबलय् मांभत, लमि सुकुन्दा चिराग ज्वनाः जन्त वनाः भम्चा काःवनेगु धइगु पुलां बिहा धकाः सिइकेमाः । थथे मांभत लुँस्वाँ छुनाः लमि व जन्त वना भम्चा काःवनेबलय् क्वत व माःछि कथं ग्वय् बाताय् ग्वय् यंकेगु चलन दु । न्हापा न्हापा जन्त वनेबलय् बाछाइ बाजा तयेगु चलन मदु । उबलय् दाफा थानाः म्ये हालाः बय् पुयाः स्वनिगलं पिने जूसा म्वायलि पुयाः भम्चा काःवनेगु चलन नं दु । मसिंप्वः बिइगु चलन जूगु सछि ति दँ तिनि दत । भम्चा काःवनेबलय् मिसाया छेँ क्वय् चच्छि म्ये हालाः दाफा थाना लहर लसता याइगु चलन दु । म्ह्याय् मचा पितबिइकुन्हु छन्हु न्ह्यः म्ह्याय्मचायात वया पाजुपिंथासय् पय्नं जा नकी । जन्त थ्यंकः वयेगु मांभत लमि व भौमचा नापं फ्यतुकाः भौमचायात सिंन्ह तिकाः नितोला लुँ लमिया पाखें मांभतं भौमचायात लःल्हायेकी । मिसाया छेँय् विषेश यानाः मिसाया मां व बौ नं मांभत व लमियात लसकुस यानाः छेँय् दुत यनी, अले भौमचानापं तइ । जन्त वःपिंत मसिप्वः बिसें अय्लाः व मेगु ज्वलं तयाः तुच्चा याकी । तुच्चा याके न्ह्यः म्ह्याय् मचाया छेँजःपिंसं ग्वय् फइ । मांभत, लमि सुकुन्दा ज्वंम्ह व चिराग ज्वंम्ह झ्वःलिक तयाः भ्वय् नके धुंकाः भम्चायात सब्जं नकी । सब्जं धकाः थाय्भुइ अनेतने परिकारया लिसें धौ, दुरु, ह्याउँगु थ्वँ आदि तयाः त्रिखुट्टीया द्यःने तयाः नकेगु याइ । भम्चा पितबिइ न्ह्यः मिसाया मांबां नं मिजंया मांयात विधि पूर्वक कन्या दान याइ । अनंलि म्ह्याय्यात लुकुंंछिनाः बौम्हं दू स्वचाः चाःहिला दुलिइ तइ । भम्चा दुलिइ तयेवं मिजंया बौ (ससःबौम्हं) दू फांगां फायेकी । अले मिसाया छेँया जःपिं, मिसाया मां बां व सकसिनं दू फांगाया द्यःने जाकि स्वाँ, अबिर, आदिं पुजा यानाः (ह्वलाः) म्ह्याय्मचा पितबिइ । अले जन्त वःपिं सकलें बाजं थानाः लहरयानाः लसतां भौमचा दू मिजंया छेँपाखे न्ह्याकी । मिसाया छेँयापिं व त्वाःया दाजुकिजापिंसं म्ह्याय्मचायात बिदा बिइकथं जन्त वःपिं नापं लिउलिउ वनी । मिसाया थःछेँ नापसं च्वंगु सतिक दुगु गणेद्यः न्ह्यःने मिसा मिजंया बौपिं लमि सुकुन्दा त्वाःदेवाः न्ह्यःने तयाः मिसापाखेया व मिजंपाखेया गुरुजुपिं दथुइ न्ह्यइपुक खँल्हाबल्हा जुइ । मिसा बौ व मिजं व बौ निम्हसिनं गुरुयात दक्षिणा बियाः बिदाबाजि याः । दुलीइच्वंम्ह म्ह्याय्मचायात लँ खर्च धकाः ध्यबा बियाः बौ दाजु किजापिं सकसिनं म्ह्याय्मचायात बिदा बियाः थःगु छेँय् लिहां वइ । थुथकं भम्चा (म्ह्याय्मचा) पितबिइगु ज्या क्वचाइ । भम्चा कयावःपिं जन्त वःपिं बाजं व म्येया तालय् लहरलस्ता याना प्याखँ हुला भम्चा हइ । मिजंया छेँय् पिखालखुइ बँ इलाः सुकू लानाः जवंखवं लसकुस यायेत घलय् लः तयाः द्यःने धौ अविर तयाः जवंखवं त्वाःदेवा च्याकाः भौमचायात थाकुलि नकिं वा मांभतं पुजा यानाः लसकुस यानाः ताःचा ज्वंकाः भम्चा दुकाइ । भम्चा दुकाये धुंकाः वयात ह्वंकेगु क्वथाय् फ्यतुकी । सुकुन्दा च्याका छसी कथं छेँजः व फुकितसें भौमचायात ग्वय् फइ । ग्वय् फये न्ह्यः थः वने फुथाय् तकयापिं द्यःपिनि नामं भौमचायात भागि याकाः ग्वय् छायेकि । भौमचायाके ग्वय् फये धुंकाः कायमचायात समाः याकाः फक्व बांलाकाः भौमचानाप जवय् फ्यतुकाः थाय्भुइ थी थी परिकार ज्वलं लिसें धौ दुरु ह्याउँ थ्वँ पञ्च पकवान व ज्वःलाःगु भत्तु आदि तयाः त्रिखुट्टीया द्यने तयाः न्ह्यइपुगु वातावरणय् मिजंया पासापिं छेँया जःपिं सकलें च्वनाः न्ह्यइपुक सब्जं नकी । सब्जं नके धुंकाः थाकुलिं व भौमचा निम्हेस्यां छ्यं ल्वाका ह्वंकी । ह्वंकेगु ज्या क्वचायेवं मिसाया थःछेँ पाखे नापं लिसे वःम्ह व भौमचायात साःगु भिंगु घासा तयाः भ्वय् नकी । भौमचा लिसे वःम्ह सित भ्वय् नके धुनेवं भौमचा हःकुन्हुया ज्याझ्वः क्वचाइ । कन्हय्कुन्हु छेँजःपिं मुनाः पकनाः पुजा धकाः गणेद्यःयाथाय् (येँयापिनि पकना गणेद्यःथाया्) पुजा वनी । थ्वयात भरिं पुजा नं धायेगु याः । उकुन्हु हे बहनी मिसाया छेँय् जिलाजं दुचायेकी । अबले लमिं ग्वय् बाता ग्वय् ज्वनाः मिजंया नापं ससलय् ब्वनायंकी । ससलय् नं ससःबौ लमि व थाकुलि जिलाजं नापं फ्यतुका सुकुन्दा च्याकाः थः वनेफुथाय् तकयापिं द्यःपिंनि नामं जिलाजं पाखें ग्वय् छाय्कि । थुलि द्यःपिंत ग्वय् छायेकेगु ज्या धुंकाःथाकुलिनिसें छसिकथं फुकितसें जिलाजंयात ध्यबातयाः ग्वय् फइ । अनंलि चीधिकःनिसें छेँया जःपिंसं जिलाजंयाके ग्वय् फइ । दकलय् लिपा ससःमां व ससःबौ नं जिलाजंयाके ग्वय् फइ । ससःमांमं ग्वय् फइबलय् जिलाजनंं पुतुग्वय् लःल्हायेगु चलन दु । जिलाजंयाके ग्वय् फयेगु ज्याझ्वः धुंकाः जिलाजं लमियात तःजिक तुच्चा याकी । वयांलिपा जिलाजं व लमियात अनेतनेगु साःगु भिंगु घासा तयाः न्ह्यइपुगु वातावरण भ्वय् नकेगु ज्या जुइ । थुगु हे इलय् ससःया छेँजःपिसं जिलाजं व लमियात अतिकं न्ह्यइपुगु वातावरणय् ख्याःयानाः न्ह्यइपुकाः नकेत्वंके याइ । भम्चा हयाः कन्हय् वा लाःगु दिनय् थःथिति पासापिं सकलें सःता मिजंपिं पाखें भौमचा न्ह्यःने तयाः ब्याहा भ्वय् नके धुनेवं ब्याहाया ज्याझ्वः क्वचाइ । आ) न्हूगु बिहा न्हूगु ब्याहा याइबलय् फुक्क चलन उत्थें तुं खःसां छता निता चलन जक पाः । न्हूगु बिहाः याइबलय् जन्ति वनीबलय् ज्वःक्वतः तयाः सयेँ जुयाः वनेमाः । न्हू बिहा याइबलय् भम्चायात नितोला लुँ बिइगु चलन मदु । भम्चा काःवइबलय् माजुम्ह, लमि सुकुन्दा
राजोपाध्याय् समाजया संस्कार
३. सामाजिक व्यवस्था राजोपाध्याय् हिन्दु सनातन धर्म परंपराकथं प्यंगु वर्ण मध्ये ब्राम्हण वर्णय् लाः । थ्व जाति विशेष याना नेवाः समाजया हिन्दु नेवाःत मध्ये स्यस्यःतय्गु पुरोहित वर्ग खः । समाजय् थुमित ‘बाज्या’ धका सम्मानपूर्वक, सम्बोधन यायेगु चलन दु । थौं कन्हय् नं परंपरागत विचार धारायापिं नेवाःतय्सं नापलाःथाय् तक “भागि याये” धका छ्यों क्वःछुकी, अले राजोपाध्यायं थःगु जव ल्हा भागि याकाः सुवाः बिइ “भाग्यमानी जुइमा” धका । खँल्हा बलाय् नं मेपिन्त सम्मानजनक खँ ग्वःकथं ‘छि’ ‘झासँ’ ‘दिसं’ छ्यलां गाः, तर राजोपाध्याय्तय्त ‘छःपिं’ ‘बिज्याहुं’ आदि खँ ग्वःत छ्यलेगु याः । थथे नेवाः समाजय् विशिष्ट थाय् कया च्वंगु हुनिं व ब्याहा यायेबले नं मेगु जातया म्ह्याय्मचा स्वीकार मयाइगु हुनिं अले नये त्वनेगु खयँ नापं बिस्कं ब्यवहार याये माःगु हुनिं राजोपाध्याय्त सामाजिक कथं ब्याग्लं च्वना च्वंगु अनुभव जुइगु जुल । लिच्वःकथं राजोपाध्याय्त नेवाः मखु धयागु सः नं न्यने माला च्वंगु दु । तर, राजोपाध्याय्या मां–भाय् नेपाल भाषा जुगुलिं मेगु न्ह्याथ्थें ज्यागु अनेवाः लक्षण दुसां नेवाः समाजं पिने धाये फइमखु । राजोपाध्यायतय्गु पूजा पद्धतिया सफू संस्कृत भाय्यागु खःसां उकि निर्देशनात्मक भाय् नेपाल भाषा हे जुयाच्वनी । उकिया प्रमाण वंग छेँ खलःया आगं नाप स्वापू दुगु लोहँ पौ (ने.सं. ७५२) खय् संस्कृत धुंका नेपाल भाषां च्वयातःगुयात कायेफु । उगु इलय्यापिं राजोपाध्याय्तय्सं हे नेपालभाषायात थःगु भाय्कथं नालाः कया च्वनेधुंकूगु खनेदु ।वहारय् राजोपाध्याय्त सांस्कृतिक व धार्मिक दृष्टिं पुरोहित वर्ग व गुरु वर्गकथं निगू समूहलय् ब्वथले ज्यू । गुरूवर्गयापिंसं जजमानतय्त मन्त्रदान, देखा बिइगु, व तान्त्रिक पूजा अनुष्ठान याइ । पुरोहित वर्गं वैदिक पूजा–पाठ याइ । थुकथं सांस्कृतिक व धार्मिक ख्यलय् विभेद खने दुसां, सामाजिक दृष्टिं छुं हे मपाः । निगुलिं पुचःया थाय् समान माने याना तःगु दु अले म्ह्याय्मचा कालविला नं चले जु । रीति रिवाजय् सामान्य भेद दुसां राजोपाध्याय्त छगु हे समुदाय कथं च्वना च्वंगु दु । क) प्रचलित संस्कार पद्वतिः १.धौ बजि नकःवनेगुः प्वाथय् दुम्ह म्ह्याय्मचायात धौ बजि नकःवनेगु चलन दु । मचा बुल धाःसा झिन्हु तक जयबिलि बारेयानाः ब्यंकेगु याइ । थ्व हे दथुइ, मचा बुयाः खुन्हु दु खुन्हु निनिपिं सःताः छैथि याकी । मतच्याकेगु आदि ज्या फुक्कं यायेमाः । झिंनिन्हु खुन्हु नामकरण याइ । अथे हे ‘फलान्नप्राशन’ धका जंको यायेगु चलन दु । म्ह्याय्मचा जूसा न्यालां वा न्ह्य्लां याइ । काय्मचा जूसा खुलां वा च्यालां जंको याइ । थुकिइ पुरोहितयात सःताःकलशार्चन पूजा याकाः मचायात ‘थाय् भू’ नकी । थकालीया ल्हातं जानकेगु, तासयागु लं व तपुलि पुइका, रक्षामाला कोखायेका वहयागु कल्ली न्ह्याकाः, पाजुम्हस्यां बुया ‘स्थान गणेश’ चाहिकेगु आदि फुक्कं यायेमाः । २.बस्का (बुसँखाय्) (चुडाकर्म) – काय्मचा दच्छि, स्वदँ वा न्यादँ वा न्ह्यदँ दइ बले चूडाकर्म यायेमाः । बुस्का व कय्तापूजा (व्रतबन्ध) धका छक्कलं याइ । ‘वुसँखाय्’ नामं हे थुइके फु कि थुकि मचायात दक्कले न्हापाया सँ खाकिगु ज्या जुइ । अर्थात आँगसा (आगंसं) जक ल्यंका सुचुक्क सं खाकी । थ्व हे कर्मय् न्हाय्पनय् नं प्वाःखंकी थ्व ज्या सांकेतिक रुपं पाजुं याइ अले धात्थे सं खाकेगु व न्हापनय् प्वाःखँकेगु ज्या मेपिंसं याइ । थुकिनं थःथिथि, इष्टमित्र सःताः भ्वय् नकेमाः । ३.बुर्हां तयेगुः बुर्हां तयेगु धैगु मेपिं नेवाःतय् कय्तापुजाथें खः । तर, थथेखःयानं छुं भतिचा पाः । कय्ताजक बियां मगागुलिं जुइमाः कय्तापूजा धायेगु पलेसा ‘बुर्हां तयेगु धाइ । छुं दँ न्ह्यःतक काय्मचा च्यादँ दत कि ब्रतवन्ध यायेगु धका मचायात लांं–लातक ब्रम्हचारीया भेषय् आश्रमय् च्वने थेँ याना तइगु खः उकिं खँल्हाबलाया भासं ‘बुर्हां तयेगु’ (ब्रम्हचारी दयेका तयेगु) धाइगु खः । परंपराकथं ब्रम्हचारी तयेगु खःसा थ्व अवधिइ गुन्हुपुन्हि लाकेमाः । उकिं गुन्हुपुन्हि न्ह्यः ब्रतवन्धया साइत स्वयाः बुर्हां तयेगु ज्या जुइ अले गुन्हुपुन्हि सिधल कि हानं साइत स्वया ‘बुर्हां पिकाये’ माः । साइत मदुगु दँ लात धाःसा वैसाखं बुर्हां तया भाद्रय् पिकाये मालेफु । साइत दुसा लच्छि लत्या जक तःसां गाइ । बुर्हां तयेखुन्हु मचायात म्हासुगु तःपा लं थेँज्यागु थःगुहे छाँटयागु लं फिकाः, बिधि पूर्वक होम पूजापाठ यानाः छेँया थकालीपाखें गायत्री मन्त्र दान याकी । मेगु जातया थेँ लुसि थिइकेगु ज्या नं जुइ । अले गायत्री मन्त्र ज्ञाताया हैसियतं बाज्वः (वच्छि–स्वपुकाया) ज्वना नं बिइ । प्यन्हु लिपा वेदारम्भ धकाः वेद पाठ यायेगु अधिकार बिइ नापं मेगु बाज्वः ज्वना नं बिइ । थुकथं पूर्ण रुपं ब्राम्हणं याइगु ज्याया ब्याक्कं अधिकार प्राप्त जुइ । गुन्हुपुन्हि खुन्हु नं तःधंगु यज्ञ यायेमाः । वसिकं न्ह्यः स्नान तर्पण यायेत ब्रम्हचारीयात लँय् सुयातं मथिइक खुसिइ यंके माः (येँया शोभा भगवती, यलया शंख मूलय् व ख्वपया खोंरय्) अनं मुना च्वंपिं देशय् दक्को राजोपाध्याय्त नाप सामूहिक स्नान तर्पण आदि याके धुंका छेँ लित हया ‘श्रावणी कर्म धकाः पूजा पाठ व यज्ञ नापं याइ । थ्व इलय (बुर्हां तयेबले) ब्रम्हचारीयात बिशेष नियम कथं जीवन हंके बिइ । थाय् दुसा ब्रम्हचारीया निंति नयेगु, द्यनेगु, जाथुइगु थाय्नापं नित्य होम यायेत बिस्कं थाय् बिइमाः । उगु थासय् पिनेयापिं मनूत दुहाँ वने मदु । नि–चि यानाः द्याँलाना च्वंम्ह मनू जक शोधन याना तःगु हलूति हा याना जक दुहाँ वने दइ । ब्रम्हचारी नं थःगु लागां पिहां वःनेत हलूति हा याना जक वनी । न्हि निकः होम याना, न्हि छछाः जक शुद्ध शाकाहारी भोजन याना, ऋषि मुनियागु जीवन हने माः (थुबले निसें द्य बलि बिया नय्गु चलन सुरु जुइ)। थुकथं बुर्हां तयेगु ज्या तच्वकं थाकुगु व मस्त स्कुल वने मखनाः शिक्षाय् नापं लिपा लाइगु कारणं थौं कन्हय् आपास्यां जजमानतय् थेँ छन्हुं हे बुर्हां तयेगु ज्या सिधयेकेगु याना हये धुँकल । खजा छम्ह, निम्ह राजोपाध्याय्तय्सं आतक्क नं परंपरा कथं बुर्हां तयेगु याना च्वंगु दनि । पुलां नं जुइ मफु न्हू नं जुइ मफुपिंस प्यन्हु बुर्हां तयेगु नं याना च्वंगु दु । थथे बुर्हां तये धुंकल कि जजमानयाथाय् वनाः पूजा पाठ यायेगु अधिकार दइ । ४.बाह्रा: तयेगुः बाह्रा: तयेगु चलनय् राजोपाध्याय्तय्गु थःगु हे पहः दु । च्वय् वयान याना कथं लां–ला ब्रम्हचारी तयाः बुर्हां पिकाये धुंका कन्हसं निसें प्यन्हु तक बाह्रा: तयेगु याइ । थथे मिजं मस्तय्त बाह्रा: तया तइबले कोथाय् कुना तये म्वाः । निभा स्वये ज्यू खालि निभालय् वने मज्यू अले शाकाहारी शुद्ध भोजन नया च्वने माः । थुकिया शास्त्रीय आधार न्ह्याःगु हे जुइमा थुकि लां–ला छकु कोथाय् कुंकाः च्वना च्वंम्ह मचा बुर्हां पिकाये धुंकाः छक्कलं तोताः छ्वये बले छुं दुर्घटना जुइ धका मचायात विस्तारं स्वतन्त्रता बिइत थुकिं अंकुश तयेत ग्वाहाली याः । उकिं मिजंमस्तय्त बाह्रा: तयेगु ज्या बुर्हां तयेगु ज्याझ्वः नाप हे घाका तःगु खःनेदु । थ्व चलनं मिसामस्तय्त अःपुल । छाय्धाःसा काय्मचायात प्यन्हुजक तयेधुंकुगुलिं मिसामस्तय्त नं च्यान्हुजक तयां गाका हल । अर्थात
