लःया द्यः गंगामाइया जात्रा
रत्नकाजी मन गंगामाई द्यः गंगायात हिन्दू धर्मावलम्बीपिसं द्य:कथं हनावयाच्वंगु दु ।खुसियात हे गंगाया प्रतीककथं काइगु खः ।येँय् बागमतीयात मू खुसिकथं कयातःगु दु सा थुकियात हे भारतया प्रसिद्ध खुसि गंगाकथं मानय् यानावयाच्वंगु दु।गंगाय् म्व: ल्हुल धाःसा दक्वं पाप चुइकीगु व जीवन-मृत्युया चक्रं मुक्त जुइगु जनविश्वास दु । गंगाया उत्पत्ति ब्रह्माया कमण्डलुं जूगु धइगु छथी मान्यता दु । मेखे वैष्णवपिनि बाखंकथं ब्रम्हां विष्णुया तुति सिइकूगु लः हे गंगा जूगु ख: । मेथीया धापू धाःसा गंगा पर्वतया जुजु हिमवान व वया लानी मीनाया म्ह्याय् ख: । स्वर्गय् च्वनीम्ह गंगा पृथ्वीइ च्वंपिं मनूतय् पापमोचनया निंतिं हे धर्तीइ कुहाँ व:गु खः धइगु धार्मिक विश्वास दु। थथे धर्तीइ कुहाँ वःगु इलय् महाद्यवं छ्यनय् फयाकाःगुलिं गंगा महाद्य:या छ्यनय् लाःगु धाइ । पशुपति लागाय् असार शुल्कपक्ष दिल्लाथ्व सप्तमीकुन्हु गंगामाईया रथजात्रा तःजिक हनिगु ख: । जात्राया नितिं प्यन्हु न्ह्य: केन्द्रीय गुठी संस्थानअन्तर्गतया ज्याकुथि गोश्वारा कार्यालयया आर्थिक ग्वाहालिइ रथ भिंकेगु ज्या याइगु खः । पशुपतिनाथया छ्यनय् बिज्यानाच्वंम्ह देवी गंगामाईया मूर्तियात विधिवत् पूजा याना: आर्यघाटय् च्वंगू गंगामाइया देगलय् यंका: न्हवं याइगु खः । उखुनु चच्छि हे श्रद्धालु भक्तजनपिं देगलय् जाग्राम च्वनीगु चलन दु। सुथय् गंगामाई देग:या पुजारी नित्य पूजा याना: होम पुजा व जप याइ । थ्व धुंका पशुपतिया प्यम्ह भट्ट पुजारीपिं वया: विधिपूर्वक गंगामाईया पुजा यायेगु चलन दु । थथे भट्टपिनिपाखें सकतां पूजा क्वचायका: पुजा क्वचा:गु सुचं ब्यू वनीगु चलन दु । थुगु रथयात्राया निंतिं गुरुजुया पल्टन नं अनिवार्य वय्मा:गु चलन दु। सनिलय् गंगामाईया मूर्तियात ब्रह्मा, विष्णु व महेश्वरया स्वरूपया स्वतँ दुगु , प्यागोडा शैलीया रथय् तयाः सांस्कृतिक बाजागाजालिसें यात्रा न्ह्याकीगु चलन दु । गुरुजु पल्टन तोपं बढाइँ याय्वं न्ह्याकूगु रथयात्राय् पञ्चेबाजाया नं ब्वति दइ । गंगामाईया रथ पशुपति ग्वलय् च्वंगु बज्रघरय् दिकातःगु दइ । रथयात्राया निंतिं गुरुजुया पल्टन वय्धुनेवं गंगामाइया पुजारी देगलय् पुजा यानातःम्ह गंगामाइया मूर्तियात ज्वनाः द्यः रथय् विराजमान याकेत यंकी । द्यःरथय् विराजमान याके धुंकाः रथयात बज्रघरं सालः पञ्चदेगल-वनकाली-गौशाला-जयवागेश्वरी-नवाली टोल- ताम्रेश्वर-दथु टोल-पाचा टोल-भीमसेनस्थान-धुम्नेश्वरीइ चाःहिका जात्रा यानाः लिपतय् बज्रघरय् हे थ्यंकाः यात्रा क्वचाय्की । बज्रघरय् थ्यंकाः गुरुजुया पल्टनं तोप बढाई याय् धुंकाः जात्रा क्वचाइ । गंगामाइया रथय् राजप्रतिनिधिकथं हनुमानढोका दरबारं मल्लकालीन राज खड्ग यंकाः तइगु चलन दु । जात्राया निंतिं लुं सियातःम्ह थ्यंमथ्यं साढे २ फिटया जलवार मुद्राया गंगामाईया मूर्तियात बहुमूल्य तिसावसतं छाय्पियातःगु खः । पशुपति देवपतन लागाया स्थानीयवासी विशेषकथं हनीगु जात्रा क्वचाय्वं गोश्वारा कार्यालयं हाम्वःया लद्दु व शिवाबजि इनेगु प्रचलन दुगु अमालकोत ज्याकूया द्वारे पूर्ण डंगोलं कनादिगु खः । जात्रा पर्व संरक्षणय् पशुपति विकास कोषं उलि च्यूताः तयामच्वंगु स्थानीयपिनि धापू दु । छगू इलय् असारय् वा मगात । जनतां बुँज्या याय्त लः मदयाः वा वय्केगु निंतिं गंगामाईया पूजा यात । अरनंलिपा वा वल धइगु जनविश्वासकथं येँय् थुगु जात्रा न्याय्कूगु धइगु धापू न्यनेदु । डंगोलयाकथं, न्हिनय् हनुमानध्वाखां ३२ म्हेसिया गुर्जुया पल्टन, पशुपतिनाथ देगलं च्वाम्वः व पंखा हयाः बाजंलिसें अमालकोटया रैरकमीपिं पशुपतिनाथ देगःया मूल भट्टयात नाप लाय्गु व अनुमति काय्धुंकाः खड्ग निशानालिसें गुर्जुया पल्टन बढाइँ यात कि जात्रा न्ह्याइगु खः । जात्रा गुठी संस्थान पशुपतिनाथ शाखां जात्राया यात्राबारे ब्यबस्थापन यानावयाच्वंगु दुसा पशुपति क्षेत्र विकास कोषअन्तर्गतया अमालकोट कचहरी शाखां पूजाया व्यवस्थापन यानावयाच्वंगु दु। तत्कालीन महारानी गंगाया इलंनिसें गंगामाइया जात्रा न्ह्याःगु खः । उगु इलय् वा मवयाः बुँज्या याय्त थाकुइवं जनतां शिवया छ्यनय् जटाय् च्वंम्ह गंगाजीं लः बाः वय्की धइगु मान्यताकथं गंगायात पुज्यानाः लः फ्वनेवं वा वःगुलिं उगु हे मान्यतां जात्रा न्ह्याःगु धापू दु । थुगु जात्रा परम्परागत रूपय् तसकं महत्वपूर्ण जूसां नं थुकी सरकारी निकायया उलि ध्यान वनाच्वंगु खनेमदु । गुठी संस्थान व कोष निगुलिं रथ यात्राया निति लँ व सतकया पोलय् दुगु तार व्यवस्थापन मजूगुलिं समस्या जुयाच्वंगु जात्रालिसें सम्बद्ध मनूतय् धापू दु। द्वारे डंगोलं बियादीगू जानकारीकथं थुगु जात्रा जुजु रणबहादुर शाहया पालंनिसें न्ह्याःगु खः । उगु इलय् लानी तसकं मफुगु व जोशी क्यना स्वःबले जोशी रानीया नामय् द्यः पलिस्था यानाः जात्रा याय्गु जुक्ति ब्यू कथं रानीया नामय् गंगामाई खः जात्रा न्ह्याःगु खः । गंगामाइया जात्रा क्वचाय्वं द्यःयात मू भट्टयात लःल्हाइगु चलन दु। थुम्ह द्यःयात पशुपति महाद्यःया देगः दुने हे बिज्याकी । पशुपतिइ आर्यघाटया लिक्कसं नं गंगामाइया देगः पलिस्था यानातःगु दु । थुम्ह द्यःयात भक्तजनपिसं न्हिथं अःपुक हे दर्शन याय् फइ । ने.सं.११३७
सिथि नखः
डा. चुन्दा बज्राचार्य परिचय : विशेष यानाः “सिनाज्या याइपिसं शक्ति सञ्चय यायेगु जूसा जेष्ठ शुक्ल षष्ठीयात सिथिनख: कथं हनेगु या: । सिथि नखःयात कुमार षष्ठी नं धायेगु चलन दु । थ्व दिनकुन्हु कुमारयात विशेष याना पूजा यानाः कुमारयात जात्रा यायेगु चलन दु । नेवाः समाजय् गणेश व कुमारया बिस्कंगु स्थान दु । छुँ नं ज्या यायेबलय् विध्न बाधा मवयेमा धकाः गणेशयात पूजा यायेगु जूसा ज्या वा पूजा बांलाक न्ह्याये मा धकाः पिखालखुइ कुमारयात पूजा यायेगु चलन दु । नेवा: समाजय् मूलुखा न्ह्यःने पिखालखु जुइ अन हे कुमारया वासस्थान खः । पिखालखुइ हिन्दुमार्गीपिसं कुमार कथं नालेगु या:सा बौद्धमार्गीपिसं वयात हे क्षेत्रपाल कथं हनेगु या: । अथेतुं प्रत्येक त्वा:त्वालय् छम्ह छम्ह स्थान गणेश धकाः दु। सिथि नख: षष्ठी जेष्ठ शुक्ल षष्ठी कुन्हु हनीगु षष्ठीया अपभ्रंस जुया: सिथि जुयाब्युगु ख: । थुकिया मुख्य नां षष्ठी नख: ख: । थ्व सिथि नखःयात कुमार षष्ठी धायेगु या: । थ्व कुन्हु हे कुमार जन्म जूगु दिं जूगुलिं धायेगु या:गु खः । कुमार जन्म :- कुमार जन्म जूगु बारे महाद्यः व पार्वती निम्ह तिपूया लिला न्ह्याका वंगु इलय् लाक हे स्वर्गय् दानवपिं वया: स्वर्गया द्यःपिं नाप ला: वल उगु इलय् छुयाये छुयाये जुया: महाद्य:थायाय् दक्व द्य:पिं वया: नापला: वल । उगु इलय् महाद्य:या कामाग्नी दनाव:गु जुयाच्वन । उगु कामाग्नी पार्वतीयाथाय् लाये माःगुलिइ पिने इन्द्रपिं वःगुलिं कामाग्नीं चूरम्ह महाद्यवं थःगु अन्तपुरं खापा चायेकाः तं प्वंकूबलय् व हे कामाग्नी वना: इन्द्रयात जू वन । इन्द्रं कामाग्नीं पुना: स्यायेगुया लागि थः गंगाया लखय् वनाः शान्त या:वलय् महाद्य:या कामाग्नी इन्द्रया शरीरं गंगाय् ला:वन । व हे गंगाय् स्वर्गया परीपिं म्व:न्हू बःगु जुयाच्चन । गंगाय् चुइका वनाच्वंगु महाद्यःया कामाग्नी वनाः छब्व जुयाः म्वः ल्हुयाच्वंम्ह परीपिन्त ला:वनी छम्ह छम्ह परिं छगू छगू खँय् पूर्णपिं, अमिसं थःथःगु प्वाथय् च्वंम्ह ‘मचायात थःथःगु गुणं पूर्ण यात । लिपा गुम्हसिनं नं छम्ह हे जक मचा बुइकल व खः कुमार । थ्व हे कुमारयात महादेवं हया: पार्वतीयात काय् धकाः ल: ल्हानाबिल । कुमारया जन्म षष्ठीकुन्हु जक जूगु मखु कुमारयात जन्म हे खुम्ह मामं यात । थुकथं कुमार नापनापं षष्ठी स्वानावयेगु जुल । अले कुमार षष्ठी धायेगु जुल । रावण संजिता षष्ठी :- सिथिनखः अर्थात कुमार षष्ठीयात रावण संजिता षष्ठी धकाः नं धायेगु धाः । छाय्धाःसा थ्वकुन्हु अयाेध्याया जुजु दशरथया तःधिकःम्ह काय् रामचन्द्र थः तिरिमय्जुयात रावणं हरण यानायंकूगु जूगुलिं रावणनाप ल्वानाः त्याकुगु दिं नं ख:। थुकिं थ्व दिनयात रावण संजिता षष्ठी नं धायेगु या: । अर्थात रावण पराजित जूगुदिं धकाः नं घायेगु नं या: । बौद्ध मार्गीपिंसं थ्व दिनयात भगवानबुद्ध न्हापा महासत्व जुया: जन्म काःबलय् थौंकन्हय् नमुरा (नमो बुद्ध) धयागु थासय् मचा बुया अशक्त जुयाच्वंम्ह घुँयात थ:म्हं यःगु ला ध्यना: नका: निर्वाण प्राप्त जूगु दिं कथं न कायेगु या: । अथे जुगुलिं थ्वकुन्हु तक्क महासत्व राजकुमारया म्ये हालेगु चलन दु। सिथिनख:कुन्हु बँय् गोवरं चाकलाक इला: उकिइ द्यःने खुहः दुगु पलेस्वां च्वयाः श्री कुमार (सिथिद्य:) या आराधना यायां पंचोपचार पूजा यात घाःसा व पूजा यायेबलय् माय् मू वा कःसूवः, चतांमह्रि, दुसिमरि व कःनि मरि व खुताजि तरकारी छाल धाःसा छँय् छुँ कथं विघ्न बाधा वइमखु घयागु जनधारणा दु । अथे तुं मोहनिबलय् भुतुमालि ब्वयेकी थें थ्वकुन्ह॒ नं छँखा छँखा पतिं पलिइ पलिइ भ्वंयागु फय्लिंचा चाःहीकेगु याइगु नं ख: । थ्व प्रचलनत थौंकन्हय् उलि खनेमदुसा च्याकुं दुगु व छकू छकू कुं पतिकं पलेस्वां च्वयातःगु भ्वंयागु वा कापःयागु फय्लिंचा ब्वयेकेगु यात धाःसा फुक्क दोषं मुक्त जुइ अष्ट महाभयं रक्षा जुइ अले अष्टसिद्धि दइ धयागु धापू दु । सफासुग्घर :- थ्व नखः धुनेवं सिनाज्या जुइगुलि छँय् सफासुग्घर याये लाइमखु धका: छेँ छखां बँ पुना:, बँ थिलेगु, छेँज: सकसियां सफा सुग्घर याना: म्वः ल्हुइगु ज्या नं थ्वकुन्हु जुइ । खुताजि वः व खुताजि तरकारी अप्वः याना: वः तया: कुमारयात पूजा यायेगु याः । नापनापं कुमारया नामं ब्रत च्वंवनेगु, थःथः आगमय् द्यःद्यःपिन्त पूजा यानाः वः छायेगु नं चलन दु । थःथःगु म्ह व छँय् जक सफासुग्घर याइगु मखुसें सिनाज्या ज्व:छि वा वइबलय् फोहर जुइ धका: त्वा:त्वालय् च्वंगु तुं जरुं बुंगा: चुक धः सफा याना: दछि यंकयात लः सफा यायेगु नं जुइ । थ्वकुन्हु विशेष यानाः ल: बुयावइगु मुहान सफा याइगु ख: । सिथिनख: धुंकाः लिपांनिसेँ थःथ:गु बुँइ वा पीगु ज्या न्ह्याकेगु जुगुलिं सिथि नखः छगू कथं शक्ति वा वः नया: बल पिकायेगु जूसा मेगु सफा ल: त्वना: सुस्वास्थ्य जुइगु कथंया नखः हनेगु खः । यलया बुंगद्यः रथय् तसांनिसें न्ह्याइगु देगुपुजा सिथि नखःकुन्हतक हे जक न्यायेकेगु परम्परा दु । यदि सुयां देगुपुजा मदु वा देगुपुजाया दिनकुन्हु देगुपुजा याये मखन वा देगुपुजाया दिं मसिल घाःसा अज्या:पिं फुक्कसित थ्व दिनकुन्हु हे देगुपुजा न्यायेकीगु नं चलन दु । दिगुद्य: पूजा यायेगुलिइ छँय् छँय् च्वंम्ह दिगद्यः पूजा यायेगु जक मखु दिगुद्यः दुगु ख्यलय्तक वना: नं पूजा या: वनेगु नं याइ । सिथिद्य:या जात्रा :- सिथि नख:कुन्हु न्हूगलय् सिथिद्यः ब्वयेगु नं परम्परा दु । थ्वबलय् भक्तजनपिं थी थी वः नापं समय्बजि तया: पूजा या:वइ । वयां कन्हय्कुन्हु सिथिद्य: रथय् तया: यँया शहर परिक्रमा यानाः जात्रा याइ । मनोरञ्जन : – सिथिनख:तक महासत्व राजकुमारया नापनापं कोला म्ये हालेगु याइ । थ्वयां कन्हय् कुन्हनिसें सिनाज्या म्ये हालेगु सुरू जुइ । सिनाज्या म्येया सुरू धयागु हे सिनाज्याया सुरू खः । उकिं सिथि नखतं सिनाज्या सुरू जुइ । सिनाज्याबलय् ज्या थाकुक याये माःगुलिं साःसा:गु नया:, मनोरञ्जन याना: मनयात स्वच्छ यायेगु नं जुइ । थुबलयनिसें ज्यापुतय् बाजं थाये मज्यू अर्थात सिनाज्या ज्व:छि बाजं थायेमज्यू धका: थाइमखु । थ्व नखः धुंका: सिनाज्या सुरू जुइगुलिं सी दुकि सिथि नखःबलय् मनूतय् छेँ सामाज्या थें अन्नं परिपूर्ण जुइमखु । उकिं थ्व नखः नेवाःतय् दछि यंकं हनीगु नखः मध्यय् दकले लिपायागु नख: ख: । अर्थात दछि यंकया क्वचा:गु नखः ख: । थ्व नखःयात म्ह्याय्मचा नख: धका: नं धायेगु या: । थ्व नख: त:जिक हनेमा:गु नखः मध्यय् छगू ख: । उकिं थ्व नख:वलय् म्ह्याय्मचातय्त नखत्या ब्वना: थीथी परिकारया वः नकेगु परम्परा नं दु। थ्व नखःबलय् गनं गं गामय् वा खुसि सिथय् निगू पुच: दुने छगू पुचलं मेगु पुचःयात ल्वहँतं कयेका: हि बा: वयेकाबीगु नं अन्ध परम्परा दु । अथे पिहाँव:गु हि धयागु काली वा अजिमापिन्त छायेगु धयागु परम्परागत धापू दु । यौँकन्हय् थ्व परम्परा पूर्णतया न्हनावने धुंकगु दु । थ्व परम्परायात जङ्गबहादुरं न्हंकाछ्व:गु ख: । लःया मुहान सफा याये न्ह्यः अन दुपिं नागतय्त शान्त
दिगुपुजा
च्वमि: सन साय्मि १.न्ह्यखँ थ: सु ख:, छु कुलयाम्ह ख: धैगु म्हसीकेत दँय्दँसं फुकीपिंनाप च्वना: न्याय्कीगु त:जिगु दिगुजायात द्य:गुपुजा, देगुपुजा, देपुजा व देवाली नं धाय्गु या: । स्वनिगलय् अप्व: याना: बछलाथ्व पारु (मांया ख्वाः स्वया: कन्हय्खुन्हु) निसें तछलाथ्व षष्ठी (सिथिनख:) तक थ:थःगु तिथिकथं दिगुपुजा न्याय्की । गुलिस्यां योमरि पुन्हि, श्रीपञ्चमीखुन्हु न्याय्कीसा दिं मदुपिनि वा मला:पिनि सिथिनख:खुन्ह न्यायकी । न्हुम्ह भौमचायात दिगुद्य:थाय् दुकाय्त दिगुपुजा न्यायकीपिं नं दु । नेवाःदुने नं ज्यापु व साय्मितय् दच्छिदुने निक्व: दिगुपुजा न्याय्की । न्हापांगु मू दिगुपुजा धका: बछलाय् न्याय्कीसा लिपांगु नछा: दिगुपुजा यंलागा पारुनिसें अमाइ (सोह्र श्राद्ध) दुने थ:गु दिंकथं न्याय्की । बुंगद्य: रथय् च्वनाबिज्याइबलय् अक्षय तृतीयाखुन्हु पूर्णचण्डी दिगुपुजा न्याय्की । दिगुद्य: व थीथी संस्कार ज्योतिषशास्त्रकथं वृहस्पति ग्रह मभिनकि दिगुद्य: मभिं धका: जोशीतय्सं दशा फाय्केत दिगुद्य: पुज्याकी । पञ्चाङ्गय् ग्रह दानया झ्वलय् वृहस्पतियात वा, म्हासु काप:, चि, साख: हलू, लुँ, पुष्पराज, मणि, म्हासुगु स्वां तया: १९ द्वः जप याना: श्री कुलदेवतायात पुज्याय्गु च्वयातःगु दु । दकलय् बांलाःगु भिंगु दिं बिहिवा:खुन्ह दिगुद्य: पुज्याय्गु जक मखु थ:गु जन्मन्हिखुन्हु म्हासु कापः, लुँ तछ्व तयाः पुज्याय्गु चलन दु । इहिपा: याना: ह्वंकेबलय् दिगुद्य:यात ग्वय् साया: छाय्गु, मचा जंकुबलय् गनेद्य: दर्शन याके सिधय्वं मचायात दिगुद्यः दर्शन याकेगु, बुसंखा व कय्तापुजाबलय् नं कायमस्तय्त दिगुद्य: दर्शन याकेगु, थाकुलिं लुइबलय् दिगुद्य:थाय् विधिपूर्वक द्य: पुज्याना: चच्छि महादिगु च्याकेगु जक मखु छु भिंज्यायाय्बलय् दिगुद्य: पुज्याय्गु चलन नं ल्यनाच्वंग दनि । वृहस्पति (दिगुद्य:) द्यःपिनि गुरु ख: । वैदिक मतकथं गुरु वृहस्पति जूसां तान्त्रिक मत अनुसार मेम्ह हे जुइ । नेवाःत तान्त्रिक मत हनीपिं जूगुलिं दिगुद्य:यात भैल:द्य:कथं हनी । बृहत्पुरश्चर्यार्णवय् कुब्जिका पुजाविधिबारे थथे च्वयातःगु दु – “श्री शिखा भैरव स्वच्छन्द महाभैरवाय …” छ्यनय् (चसुप्वालय्) च्वनिम्ह भैरव जूगुलिं शिखा स्वच्छन्द महाभैरव धाःगु खः । दिगुद्य: थःगु कुलयापिं फुकीतय्सं जक हनीगुलिं थ्वयात कुलदेवता नं धाइ-।” ऐतिहासिकता दिगुपुजा गुलि पुलां धैगु खँ सीमदु, तर दिगुपुजा हनीपि नेवाःत प्रकतिपुजक जूगुलि प्राचीनकालनिसें हनावयाच्वंगु दु धैगु सीदु । लिच्छवि व मल्ल जुजुपिंसं श्रीमनमानेश्वरीदेवी, दुमाजुपिंत दिगुद्य:कथं हनावंगु, शाहवंशी जुजुपिंसं दक्षिणकालीयात दिगुद्य: नाला: दँयदँसं बछलाथ्व अष्टमीखुन्हु दिगुपुजा न्यायकावयाच्वंगु दु । लुकुमाःद्य: थें दिगुद्य: नं ल्वहंयात ख्येँय् बांलुइकथं बाग: थुना: बाग: पिकया: छगःनिसें झिंच्याग:तक स्थापना यानात:गु दइ । उगु थासय् ल्वहंया मन्द:पाः, थीथी बुट्टा दुगु चन्द्राकार देगलय् छेपु, गरुड व नागकन्या सहितया त्वरं तयात:गु दइ । अन हे गनेद्य:, कुमारलिसें छज्व: सिंह नं स्थापना यानातःगु दइ । शैव व बौद्धमार्गी नेवाःतयसं पीगंद्य: ब चैत्य पुज्याना: दिगुपुजा हनेगु झ्वलय् वनमाद्य:, आदेश्वर, इचंगुनारायण, धुम्वाराही, म्हय्पि अजिमा, कंग: अजिमा, पुंचली भैरव, खड्गजोगिनी, वज्रजोगिनी, विद्याधरीदेवी (बिज्यास:द्य:), स्वयम्भू चैत्य, शान्तिपुर, मनमानेश्वरीयात दिगुद्य: मानेयाना दिगुपुजा न्याय्कीपिं नेवाःत नं दु। दिगुद्यःया दिप (स्मशान) व पीगंद्य:लिसे स्वापू दिगुद्य:या दिप व पीगंद्य:लिसे क्वात्तुगु स्वापू खनेदु । खुसि सिथय् दिप दुथें दिगुद्य: नं अप्वः खुसि सिथय् स्वनात:गु दु । गथेकि, येँया तुकुचा खुसि सिथय् च्वंपिं दिगुद्यः लिपा सालाहयाः भद्रकाली ज:खः स्वनातःगु दुसा फिपु दिपय् बारुदखाना दय्कूगुलिं तिनिख्य:पाखे दिगुद्य: स्वनेहल । अथे हे बागमती, विष्णुमती सिथय् बुरांख्य: पाखे नं यक्व दिगुद्य: स्वनातःगु दु। . थुलिजक मखु, येँय् कुलेश्वर महाद्य:, इनाय्त्वा:, पकनागनेद्य: व टक्सार दुने दिगुद्य: स्थापना यानातःगु दु । ख्वपया सल्लाघारी व क्वय्नाय् थीथी गुँइ च्वंपि द्य: सालाहया: दिगुद्य: थापना यानातःगु दु । उकि न्या:दिगुपुजा न्याय्केमा:सा अन हे वना: दिगुपुजा न्यायकेगु चलन थौंतक ल्यंदनि । दँय्दँसं दिगुपुजा हनेगु भवलय् ल्वचापुजा धका: च्यान्हु न्ह्यः वा सिल्लाचःह्रेबलय् दिगुख्य: लिक्क च्वंम्ह पीगंद्य:यात क्वत: वा कल: तया: बलि बिया: दिगुद्य: नं पुज्याना: समय्लिसे भ्वय् नइपिं नं दु। दिगुपुजा छगू पर्वोत्सव दँय्दँसं थःगु दिंकथं झ:झःधाय्क दिगुपुजा न्याय्केगु झ्वलय् च्यान्हु न्ह्य: थःगु तजिलजिकथं ल्वचापुजा याइ । खुलाय् छक: दिगुपुजा हनीपिंसं मूदिगुपुजाबलय् जक . ल्वचापुजा याइ । दिगुपुजा छन्हुनिसें न्यान्हुतक झःझःधाय्क हनावयाच्वंगु दु । न्हापांगु दिंयात छ्वयलाभू धका: पाःलाःया छेँय् भ्वय् नय्त फुकीतयसं थ:थ:गु छेँय् बंथिलाः नीसि यानाः द्यःमतुकुतले जा भ्या: याइमखु । गनं वनाः नइमखु, गनं चा च्वनीमखु । गनेद्य: व बुंगद्य: बाहेक गनं देके वनीमखु । कन्हयखुन्हु थः कुलदेवता (किकिंपा) यात पुज्यानाः कुहांबिज्याका: यच्चुक सिलाः, सिन्ह: पाकाः स्वांमालं छाय्पी । द्य:खतय् तया: पता: छाना:, नस्वाक गुंगू थना: धुं, धुपाँय् च्याकाः द्यःपुज्याय्धुंकाः पुरोहितयात संकल्प याकाः द्य:ख: कुबिया: थःगु चलनकथं म्वाहालि पुइका: थीथी बाजं थाना: झ:झ: धाय्क थाकुलिलिसें फुकीत म्हतिंम्हतिं कल: व दुगु छम्ह ज्वना: द्यःया ल्यूल्यू ख्यलय् वनी । द्य:ख्यलय् थ्यनेवं जवंतूम्ह गुंन्याया आसन दय्का: द्यःयात खतं क्वकया: दिगुद्य:थाय् स्वनी । अप्वःसिया द्यःबाज्या वा गुर्जु तया: थाकुलिं स्वना: द्यः पुज्याइबलय् मोहनी नं फइ । द्यःयात दृष्टि कंकेमा:, आखा:, तःग्व: ग्वःजा, चतांमरि, वः, थीथी सिसाबुसा व मरि, चःबाहांलिसे दुगु स्याना: द्यःयात आभु क्वखाय्का चाकःपुजा नं याइ । तर गुम्हगुम्हेस्या बलि मब्यूसे दमनारोहण (स्वां छायाः) व सुवर्णपुष्पारोहणविधिं द्य: पुज्याइ । द्यः पुज्याय्वलय् म्हासुगु स्वां व न्हाय्पंकथि मदय्कं मगा: । न:लिमचा व न्हूम्ह भौमचायात लसकुस याना: दुकाय्गु ज्या थाकुलि नकिनं याइ । न्हूम्ह भौमचा दिगुली दुहांवय्त थःछेँपाखें क्वतः व निसलाःपाः (धौवजि, मरि, पालु, सिसाबुसा, दक्षिणा) द्य:यात छाना: फुकीपिंत नं देछाय्मा: । गुम्हेस्यां थःगु चलनकथं वस: छजु, बाहां छम्ह, समय्ज्वललिसें क्वत: तया: कु छ्वयाहइ । थुखुन्हु दिगुख्यलय् काय्मस्तय्त कयतापुजा याइपिं नं दु। इहि या:पिं मस्तय्गु सलाःपा: दिगुद्य:यात छाइ । सिन्ह: तिकीबलय् जंक्व सिध:म्ह मिसामचानिसें दिगुपुजा वःपिं मिस्तय्त द्यःया प्रसादया रूपय् भुयूसिन्ह:या सिन्चा तय्की । थिति चिपं थी न्ह्यः दकलय् न्हापां ज्वरे जूगु ल्वसाघासा तया: क्वः वा ध्वं (सिँयाम्ह) यात थःगु थितिकथं चिपं थीका: समय्, भ्वय्लिसे चचा हाला: चतांमरि भ्वय् नं नइ । गुम्हेस्या दिगुख्यलय् हे सीकाभू याइ । द्य:क्वकया: खतय् बिज्याकेवं स्वां काय्गु धका: द्य:या आसन यानातःम्ह न्या कया: स्वांलिसें नइ । मिसामस्तयसं म्हतिंम्हतिं सुकुन्दा च्याकाः झःभझःधाय्क लँ स्वयाच्वनी । काय्मस्तय्सं नस्वाःगु धुंधुपाँय् च्याका: बाजं थाना: दुवा:पतिं द्य: पुज्यानावइ । द्यः लितहया: पिखालखुइ थाकुलि नकिनं बलिंपिया: द्य:यात मांता:चां थिका: लःधाः हाय्का दुकया: आसनय् तइ । थंजिकथं झ्वःलिक च्वना: ख्येँय् सगं कयाः सीकाभू नं याइ । कन्हय्खुन्हु सुथय् थाकलिं स्वना: द्यःपुज्यानाः चाक:पुजा याइ । समय् नय्धुंकाः सनिलय् कुलाग: याइ । चिप फुक्कं मुना: छ्वासय् कल: वाःवनी । थ्व कुलाग: गुम्हेस्या निन्हुयंक याइपिं नं दु । तर नछाः दिगुपुजाय् कुलाग: याइमखु । थुखुन्हु न्हुम्ह भौमचाया छेँपाखें धौ तय्हइ । भौमचायात लँपाः देछाय्गु चलन नं दु । गुर्जु तया: द्यःपुज्याइपिनि कुलाग:बलय् चचा हालेगु, द्य:मतुकुतले बहनी दुहांपिहां जुइपिं मन्त धाय्वं पिखालखुइ ‘गणचक्रब्व’ लय्गु चलन दु । प्यन्हु दुखुन्हु स्वना: द्य: पुज्याय् सिधय्वं श्राद्ध याइ । प्यंजा वा भ्वजय् ख्यलय् स्या:म्ह बाहांया ला तय्मा: । श्राद्ध याय् सिधयवं समय्
स्वांयापुन्हि(बुद्ध जयन्ती)
डा.चुन्दा वज्राचार्य बैशाख शुक्ल पूर्णिमा कुन्हु सिदार्थ गौतम बुद्धया जन्म जूगु दिं ख: । बोधिज्ञान नापं निर्वाण नं प्राप्त थ्व हे न्हि कुन्हु जूगु खः । उकिं थ्व न्हिकुन्ह॒ बौद्ध धर्माबलम्बीपिंसं भगवान् बुद्धयात लुमंका: छँय् छँय् भगवान बुद्धयात पूजा यायेगु, बौद्ध घ्वाँय् ब्वयेकेगु, गुम्ह गुम्ह पञ्चशीलय् च्वनेगु, गुम्हं अष्टशीलय् च्वनेगु, अले ध्यानय् च्वनेगु नं थ्व न्हि कुन्हुनिसें याइ । थ्व कुन्हु विशेष याना: हिंसा यायेगु जुइ मखु । ला मनसें भोजन यायेग् चलन दु । नापं बिहार बिहारपतिं बुद्ध पूजा यायेगु बुद्धया अस्ति धातुयात शहरय् परिक्रमा यायेगु ज्या नं थ्व कुन्हु जुइ । बौद्ध धर्माबलम्वीपिनिगु निंतिं थ्व दिं साप हे महत्वपूर्ण जू ।
पाहांचःह्रे
पाहांचःह्रे नखः द्यः खः ल्वाकेगु जात्रा पाहांचःह्रे नखः पाहांचःह्रे डा.चुन्दा वज्राचार्य नेवाःतय् हनेगु याना वयाच्वंगु तत:धंगु नखः मध्यय् पाहांच:ह्रे छगू नं ख: । पाहांच:ह्रे नखः नेवाःत सकसिनं हनेगु यायेगु या:सा थ्व नखः विशेष याना येँ (दे) च्वंपिं नेवा:तय्सं त:जिक हनेगु चलन दु । येँ दुनेया नेवा:तय्नं विशेष याना: पचलि भैरबया जात्रा त:जिक हनीगु थाय् क्वने व लुतिमरु अजिमाया जात्रा त:जिक हनीगु थासय् च्वंपिं नेवातय् पाहांच:ह्रे नख: हनेणु चलन मदु । उगु निगू जात्रा हने माःपिं नेवा: तय्सें तजिक हनेगु चलन मदु । पाहांचःह्रे नख: तजिक हनेगु धयागु हे येंया नेवाः तयेत म्हसिकेगु खः । पाहांचःह्रे हनेगु पाहांच:ह्रे धका चैत्र कृष्ण चतुर्दशी कुन्हु हनीगु नखः ख: । थ्व नख: कुन्हु मेमेगु नख: चखःवलय् थें सुचि नियम यायेथें थ्व नख: हनेत नं वं थिलाः म्वःमि ल्हुया: सुचि नियम यायेमा: । थ्व नखः कुन्हु विशेष यानाः त्वाः त्वालय, थाय् थासय् च्वंगु वा फोहरगु थासय् त:लय् दुम्ह लुकुमाःद्य:यात पूजा याना हनीगु नख: खः । थ्व नखःया प्यन्हु न्ह्यो मिजं मचातय्सं साःगा: वा चां त्वपुया त:गु लुकुमाःद्यःयात म्हुयाः लुकुमा:गा: सुचपिचु यायेगु याइ । प्यन्हु लिपा अर्थात चैत्र कृष्ण चतुर्दशी कुन्हु लुकमा:गालय् बँ थिला: नीसी यायेगु याइ । लुकमाद्य:या गा: सुनां म्हुल वंहे लुकुमा गालय् बँ इलेगु ज्या याइ । थथे गा: खनां: सुनां सफा यायेगु याइ वहे मिजंमचा पाहांचःह्रेया लुकुमाःद्य:या पाला जु । लुकुमा: द्य: सुला च्वम्ह द्य: जुगुलिं थ्व द्यःयात बहनी सन्धयाकाः ई निसें त्वा: ज:छिया मनुतय्सं छेँय् छेँय् भ्वय् ज्वरे यानाः भ्वय् छाना: पूजा या: वयेगु याइ । पाहांच:ह्रे बलय् मेमेंपिं द्य:पिन्त सुथय् पूजा यायेगु या:सा लुकुमा:द्यःयात बहनी सन्ध्याकाल निसें पूजा यायेगु याइ ।पाहांच:ह्रे कुन्हु लुकुमा:द्यया नापनापं थाय् थासय् च्वंगु पीठ वा अजिमापिन्त पूजा यायेगुया नापनापं गणेश, कुमार, कुमारी नं पूजा याय्गु याइ । थ्व दिनय् न्ह्याम्ह हे द्यःद्य:पिन्त पुजा धयागु याःसां नं विशेष पूजा लुकुमा:द्यःयात है ख: । लुकुमाःद्य: पूजा याइबलय् विशेष याना: मेमेबलय् थें पूजा सामान जूसां लुकुमाःद्यःयात पुजा याइबलय् लुंबुँ वहबुँ स्वां तया: पुजा यायेगु चलन दु। लुँबुँ धका: तुकंमाया बुँ व्हयाच्वंगु जूसा वह:बुँ धका लैंमाया बुँ तइ । लुबुँयात लु व वह:बुँयात वहःया प्रतीक धका घाइपिं न दु । लुकुमाःद्य: पुजा याये धुंका: अन द्यःया थाय् च्याका त:गु मत वा द्यः पुजा याना: मत: ब्युगु इतालय् चम्चा वा माताःचाय् अज: फया: छेँजःछि सकसियां धुंया मिखा काकां जिगु मिखा तेलाक धका: सिन्ह तिना: अज: उलेगु नं परम्परा दु । छखे अज: उला थःगु मिखा तेलाकेगु जूसा मेखे लुकुमाः:द्यया थाय् अज: फया: अज: उल धा:सा भुत प्रेत, पिशाचतय्सं थी फैमखु अमिगु डर मुक्त जुइ धयागु धापु दु। जुकुमाःद्य: पूजा याना: द्यःयात छाइगु भ्वय् विशेष याना: वाँगु लाभामा, अय्ला, थ्वँ तया: भ्वय् छाइगु जक मखु लुकुमाःद्य:यात छाःथे छेँय् सकसिया वाँगु लाभा नं तयाः भ्वय् नयेमाःगु चलन दु । थ्व नखःया विशेष नसा धयागु लाभा जुगुलिं पाहाच:ह्रेयात लाभा नख: धका: न धायेगु याः । महायानी बौद्धतय् थ्व नख: कुन्हु लुकुमाःद्य: पूजा याः वने न्ह्याे थःगु छेँ न्याग: स्वना तान्त्रिक पूजा यायेगु चलन दु । पूजा याना च्वंगु ई दुने हे लुकुमाःद्यःयात पूजा याके व्छयेगु न॑ चलन दु । थथे पूजा याये सिधल धायेवं ‘छसिकथं झ्वः छुना: विशेष याना: वाउँगु लाभा तया: भ्वय् नयेगु चलन दु । थ्व नखः मोहनी नख: धुंकाया त:जिगु नख: ख: । थ्व नखःबलय् मोहनी नखःबलय्थें न्हुगु वसः पुनाः द्यःयाथाय् देइके वनेगु, थःथितिपिं थाय् नखःत्या: वनेगु न॑ याइ । थ्व नखःबलय् न॑ मोहनी नख:थें म्ह्याय् मचा, भिनामचा: जिचाभाजुपिं नापनापं पासापिं त॑ नखत्या: सःतगु चलन दु । थ्व नख:बलय् पासापिन्त नं नखत्या: सःतेगु याइगुलिं पासा:चःह्रे धका: न॑ धायेगु या:। थ्व नख:बलय् पाहां सःता नकेगु याइगु जूगुलिं पाहाचःह्रे घका घाल धाइपिं नं दु। न्ह्याःगु हे धाःसा नेवाःतय्सं हना: वयाच्वंगु नख: चख: मध्यय् थ्व छगू नं ख: । थ्ववलय् विशेषयाना: फोहर थाय् वा चायात:लय् सुलाच्वंम्ह महाद्यःया पूजा याना न्ह्याकीगु नखः खः । महाद्यः बैदिक काल स्वयां न्हापां निसेयाम्ह द्यः ख:, हिन्दू व बौद्ध मार्गी निखलं न॑ मानेयाइम्ह द्य: ख: । विशेष यानाः महायानी बौद्धमार्गीतयु दुने महाद्यःया विस्कंगु थाय् दु । छगू दसुया रूपय् महायान पुराेहितपिनि देखा कायेगु झ्वलय् देखाया सुचि नियम मयासेँ द्याँलाना च्वने माःथाय् द्याँलाये मफया देखा कया: पूजा याना च्वंगु वसतं हे पिहां वःम्ह व्यक्ति चिकुलां महाद्य:यात भेषय् जाकि फ्वं बइम्ह व्यक्ति धायेगु या: । उकिं महाद्य:यात नेवातय् दुने निगुलिं धर्मावलम्बीपिसं माने याइगु ख; । नासःद्यःयात नाट्यस्वर नं घाइ व हे नं महाद्य: घका सकसिन स्यू । चाया तलय् महाद्य: पाहाँचःह्रे नख: हनेबलय् चाया तःलय् च्यम्ह लुकुमाःद्यः चाम्हूया खने दयेकेगु याइगु खं च्वय् हे न्ह्य:ब्वये धुनागु दु । लुकुमाःद्य: धयाम्ह “लुकुं ब्यूम्ह महाद्यः” ख: । लुकुं ब्यूम्ह धयागु सुलाच्वम्ह ख: । उकिं लुकुमाःद्यःया अर्थ सुलाच्वंम्ह महाद्य: ख: । महाद्य: लुकु बीमा:गु छगू घटना दु । व छु धाःसा दैत्य छम्ह महाद्य:यात लुमंका: तच्वंत थाकुक तपस्या च्वन । दैत्य तःसकं दुखसिया तपस्या च्वनाच्वंगु खनाः महाद्य: खुसि जुया “जिं छंगु तपस्या खना: प्रशन्न जुल उकिं छं छु फ्वने” घका घाल । महाद्य: प्रकट जुयाः थःयाके वर फ्व: धाबलय् व दैत्य तच्वंत खुसि जुया: महाद्य:याके थःम्हं सुयागु छ्यने थिल व भस्म जुइमा: धका: बर फ्वन । महाद्य:वं नं वैगु इच्छाकथं वर बीया बिल । थथे भस्म जुइगु फ्वंगुलि उम्ह दैत्यया ना हे भस्मासुर जुवन । भस्मासुरं अज्या:गु बरदान फ्वंगु खनाः महाद्य: न॑ छक: छक्क चाल । भस्मासुरं वरदान काये धुंका महादेवं ब्यूगु बरदान धाथेंगु खः, मखु सीक्य मास्ति वल । उकिं व सीकेत दकले न्हापां महाद्य:या हे छ्यों थीत स्वल । महाद्य: ग्याना बिस्यूं वन । भस्मासुर नं महाद्यःयात यीत लितु लिना वन । महाद्य: थःम्हं वर बीया थःहे भस्म जुइगु डरं यानाः भस्मासुर मखंक फोहरगु थासय् दुने सु वन । अथे सु वंगुलिं लुकुमाद्य: जुगु ख: । महाद्यःयात भस्मासुरं लितु लिना च्वंगु विष्णु खनाः महादेवं ब्यूगु वरदानया अन्त यायेगुया लागि बांलाम्ह मिसा जुया: भस्मासुरया थाय् वन । भस्मासुरया थाय् थ्यंकाः हावभाव याना: वैगु मन साला: तच्वंत बांलाक प्याखं हुया क्यन । भस्मासुर नं बांलाम्ह मिसाप्रति खनाः आकर्षित जुल । अले व मिसां घा:घा:थे यात । लिपा मिसारुपि विष्णुं भस्मासुरयात थ:गु ल्हाँत थगु हे छ्याें छक्व थ्यू धका धाल । मिसां धाःथे भस्मासुरं नं थःगु छ्यनय् थिया ब्यूबलय् महादेव ब्यूगु वरदान महाद्य:यात थिया खः, मखु स्ववेगु पलेसा थःम्हतुं थःगु ल्हातँ छ्योनय् थ्यूबलय् भस्मासुर हे भस्म जुया अन्त जुल । थुकथं महाद्य: चायाःतलय् वा साःगालय् सुलाच्यंगु धयागु धापु थुकथं जूगु ख: । पाहांचःह्रे बलय् महादेवं लाभा, ला, अय्ला थ्वं नया: जूगु नं
शिल्लाचह्रे (महाशिवरात्रि)
महाद्यःया नां व शिवलिङ्ग सिलाचह्रे महाद्यःया नां व शिवलिङ्ग स्राेत-फणीन्द्र कायस्थ,नेवार जातिकाे चिनारी ज्ञां धुकू (सामान्य ज्ञान)१) महाद्य: या मेगु नां :- शिव शंकर मन्त्र :- ॐ नमः शिवाय। , शिव शिव २) नेपालय् दकले पुलांगु शिवलिङ्ग मूर्ति:- पशुपतिनाथ। ३) दकले न्हापां लिच्छविकालय् प्यपाख्वा: दुम्ह पशुपतिया शिवलिङ्ग स्थापना या:म्ह जुजु:- लिच्छवि वंशया न्हापांम्ह जुजु निमिष्ठांका वर्मा । ४) थौंकन्हे पशुपति महादेवया देग: दुने च्वंगु प्यपाख्वा: दुगु शिवलिङ्गया मूर्ति स्थापना याम्ह :- जुजु धर्म मल्लया राज्यकालय् महामन्त्री जयसिंह रामबर्द्धनं ने.स. ५१५ रिखे स्थापना याःगु ५) यलय् किरातकालीन प्यंगू शिवलिङ्गया नां :- १.नलिबुं महादेव २.बलिबुं महादेव ३.सुलिबुं महादेव ४.कुलिब महादेव ६) पञ्चमुखि शिवलिङ्गया नां :- १.ईशान २.अघोर ३.वामदेव ४.तत्पुरूष ५.सद्योजात । ७) महादेवया च्यागू रूपया ना :- १.सर्व २.भव ३.रूद्र ४.उग्र ५.भीम ६.पशुपति ७.ईशान ८.महादेव । ८) शिव अष्टांग योगया नां :- १.यम २.नियम ३.आसन ४.प्राणायाम ५.प्रत्याहार ६.धारणा ७.ध्यान ८.समाधि ९) अष्ट वैतराग नामनं प्रशिद्ध च्यागू शिवलिङ्गया नां :- १.मणि लिङ्गेश्वर २.फणीकेश्वर ३.विक्रमेश्वर ४.गन्धेश्वर ५.कुम्मेश्वर ६.कालेश्वर ७.गोकर्णेश्वर ८.गर्तेश्वर । १०) झिंछम्ह अर्थात एकादश महादेवया नां :- १.अर्जकपाद २.एकपाद ३.अहिर्बुध्न्य ४.विरूपाक्ष ५.रेवत ६.हर ७.बहुरूप ८.यम्वक ९.सुरेश्वर १.जयन्त ११.अपराजित ११) नेपालमण्डलया दुनेलागु ६४ गु शिवलिङ्ग :- १.श्री कुशेश्वर महादेव ——रामेछाप ,दुम्जा २.श्री भीमेश्वर महादेव —–दोलखा ३.श्री काफेश्वर महादेव—–सिन्धुली ,बाह्रबिसे ४.श्री कश्यपेश्वर महादेव—–काभ्रे, पाँचखाल ५.श्री फटिकेश्वर महादेव—–धुलिखेल ६.श्री चण्डेश्वर महादेव—–बनेपा ७.श्री धनेश्वर महादेव—–बनेपा ८.श्री विकटेश्वर महादेव—–सांगा ९.श्री इन्द्रेश्वर महादेव—–पनौती १०.श्री भालेश्वर महादेव—–विहेवरा ११.श्री गुप्तेश्वर महादेव—–ललितपुर ,भालेश्वर १२.श्री तीलेश्वर महादेव—–लेले १३.श्री चंपेश्वर महादेव—–लेले १४.श्री रामेश्वर महादेव—–टीकाभैरब १५.श्री कालेश्वर महादेव—–तुंगगाउँ ,लेले १६.श्री नटारंभेश्वर महादेव—–मकवानपुर,महादेवटार १७.श्री उदारकेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,फ़र्पिङ्ग १८.श्री गोपालेश्वर महादेव—–फ़र्पिङ्ग १९.श्री चंपेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,चित्लाङ्ग २०.श्री उन्मत्तेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,टिस्तुङ्ग २१.श्री नन्दिकेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,टिस्तुङ्ग २२.श्री गोखुलेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,टिस्तुङ्ग २३.श्री पाण्डुकेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,टिस्तुङ्ग,पालुङ्ग २४.श्री कूटेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,चिसापानी खर्क २५.श्री अशितेश्वर महादेव—–मकवानपुर ,चिसापानी , ब्यासी २६.श्री भैरवेश्वर महादेव—–नुवाकोट ,देवीघाट २७.श्री ब्रम्हेश्वर महादेव—–धदिङ्ग ,कविलास २८.श्री स्कन्देश्वर महादेव—–नुवाकोट ,सलागु २९.श्री शतरुद्रेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,शिवपुरी ३०.श्री काकेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,गागलफेदी ३१.श्री मणिचूडेश्वर महादेव—–साँखु ,मणिचूडडाँडा ३२.श्री जोगेश्वर महादेव—–साँखु ,गुबाल ३३.श्री नारायणेश्वर महादेव—–साँखु ,लब्सीगाउँ ३४.श्री जोतिलिंगेश्वर महादेव—–साँखु ,लब्सीगाउँ ३५.श्री रत्नचूडेश्वर महादेव—–महादेव पोखरी ,नाला ३६.श्री बागीश्वर महादेव—–बागेश्वर ,भक्तपुर ३७.श्री कीलेश्वर महादेव—–बागेश्वर ,चाँगु ३८.श्री बाल्मीश्वर महादेव—–बागेश्वर ,हनुमानघाट ३९.श्री मंगलेश्वर महादेव—–बागेश्वर ,हनुमानघाट ४०. श्री विमलेश्वर महादेव—–बागेश्वर ,सिपाडोल ४१.श्री अनन्तलिंगेश्वर महादेव —–बागेश्वर ,गुण्डु ४२.श्री विश्वरूपेश्वर महादेव—–तासिगल ,ललितपुर ४३.श्री सोमलिंगेश्वर महादेव —–तासिगल ,लुभु ४४.श्री गोभराटेश्वर महादेव—– तासिगल ,लुभु ४५.श्री भृंगेश्वर महादेव—–तासिगल ,सुनाकोठी ४६.श्री त्रिलिंगेश्वर महादेव—–तासिगल ,बहालुखा ४७.श्री कृपितेश्वर महादेव—–तासिगल ,मंगलबजार ४८.श्री सर्ब्बेश्वर महादेव —–तासिगल ,कुम्भेश्वर ,ललितपुर ४९.श्री गोलोकेश्वर महादेव —-नैकाप ,काठमाडौँ ५०.श्री चंडन भरोटेश्वर महादेव —-नैकाप ,मातातीर्थ ५१.श्री यक्षेश्वर महादेव —–नैकाप ,इचंगु ५२.श्री चण्डिकेश्वर महादेव —-टोखा ५३.श्री धम्मेंश्वर महादेव—-चपली ५४.श्री गोकर्णेश्वर महादेव—–गोकर्ण ५५.श्री कोटिलिंगेश्वर महादेव—–ललितपुर ,शंखमुल ५६.श्री वाणेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,वाणेश्वर ५७.श्री ज्ञानेश्वर महादेव—–काठमाडौँ ,ज्ञानेश्वर ५८.श्री पव्ब॑तेश्वर महादेव —–ग्वल ५९.श्री जलेश्वर महादेव—–गुह्येश्वरीघाट ६०.श्री गुह्येश्वर महादेव—–गुह्येश्वरी ६१.श्री किराटेश्वर महादेव—–पशुपति ,मृगस्थली ६२.श्री भस्मेश्वर महादेव—–पशुपति ,ग्वल ६३.श्री भुवनेश्वर महादेव—–पशुपति ,ग्वल ६४.श्री रूद्रगारेश्वर महादे—–पशुपति ,ग्वलम सिलाचह्रे सिलाचह्रे डा.चुन्दा वज्राचार्य नेवा:तय्सं हनावया च्वंगु नख:चख: मध्येय् छुं छुं नख:चख: बहनिइ वा सन्ध्याका:इलय् द्य:द्य:पिन्त पुजा यानाः नख: हनेगु याना वयाच्वंगु दु । गथे पाहाँच:ह्रे हनीबलय् सन्ध्याका:इलय् वा बहनीतिनि लुकुमाद्यः पुजा यानाः भ्वय् नयेगु याइगु खः। चथा: हनीबलय् नं आकाशय् चन्द्रमा लुइधुंका: चन्द्रमा पुजा याना: नखः हनेगु याइगु ख: । अथे तुँ लक्ष्मीपुजा व म्हपुजा नं बहनी हे जक यायेगु चलन दु । थथे बहनीया महत्व दुगु नख:चख: मध्यय् सिलाचह्रे नं छगु खः । सिल्ला कृष्ण चतुर्दशीकुन्हुया दिंयात सिलाच:ह्रे कथं हनेगु चलन दु । सिलाचह्रेयात शिबरात्री, महाशिबरात्री धका: नं धायेगु या: । थ्वकुन्हु विशेष याना: महाद्य:पुजा याना:, महाद्यःया नामय् अबुसं च्वनाः हनीगु खः । सिल्ला कृष्ण चतुर्दशी अर्थात् फाल्गुण कृष्णा चतर्दशीकुन्हु महाद्यःया उत्पति जूगु दिं धकाः नं धायेगु याः । अथे तुं थ्वकुन्हु मनूया आत्मा मोक्ष जुइगु वा भिंगु मन जुइगु दि धकाः नं धायेगु याः। थ्वया बारे छपु परम्परागत चिबाखं नं दु । परम्परागत चिबाखं छन्हु छम्ह शिकारी न्हिछितक्क जंगलय् चाःचाः हिलं नं छम्ह हे शिकार याये मखं । सन्ध्याकाःइलय् वयाः छथाय् बेलपत्रमाया क्वय् वयाः झाःसु लन । उगु बेलपत्रमाया क्वसं लः मुनाच्यंगु छगू थाय् नं दुगु जुयाच्वन । उगु लः दुगु थासय् हे बेलपत्रया हलं त्वपुयाच्यंगु छगः महाद्यःया मूिर्ति दुगु जुयाच्चन । शिकार याये मखंम्ह शिकारी बेलपत्रमाया क्वय् झासु ललं छपाः छपाः बेलपत्रया हः थ्वयाः कुतुका च्वंगु जुयाच्वन । उगु कुतुवःगु बेलपत्रया हः महाद्यःया प्रतिमाय् लानाच्वंगु जुयाच्वन । अज्याःगु इलय् छम्ह मिसाम्ह चल्ला लः त्वःने धकाः उगु थासय् वःबलय् शिकारीं स्यायेत्यन । थःत स्याये त्यंगु खनाः मिसाम्ह चल्लां जितः आः स्याये मतेनि, जिमि मचातय्त छक्वः नसा नकाः लिहां वये अले जक शिकार या धकाः घाल । थ्व खँ न्यनाः शिकारी मिसाम्ह चल्लायात त्वःता व्छत । अनं लिपा नं उगु थासय् आपालं पशुपंक्षित वल । दक्वसिनं छगू छगू त्वहः तल वन । दक्वसितं नं शिकारी त्वःता व्छल । लिपा मिसाम्ह चल्लानिसँ दक्व झंग: पंक्षितय् थ:थ:गु ज्या सिधयेकाः शिकारीयाथाय् थःत शिकार या धका: बचं पुरा याः वल । तर शिकारीया धाःसा सुं नं पशुपंक्षियात शिकार याये मास्ति मवल। उलि जक मखु हिंसा हे याये मास्ति मवल । थथे जूगुया मू हुनि थ्व दिं धयागु फाल्गुण सिल्ला चतुर्दशीकुन्हु जुगु जुयाच्चन नापं शिकारीं बेलपत्रया हः कुतुकुगु महादाःया प्रतिमाय् लानाच्चन । थुकथं थ्व दिनय् महाद्यःयात पूजायात धायेवं हिंसक मन हे नं अहिंसा जुइगु वा भिंगु मन जुइगु जुयाच्वन । अथे मन भिनावःगु जूगुलिं महाद्यःया दूत वयाः शिकारीयात शिवलोकय् यंकाः हिंसकपाखें मोक्ष प्राप्त याकल । अथे मोक्ष प्राप्त जुइगु जुगुलिं हे थ्वकुन्हु मनूतयसं महाद्यःयात पुजा यानाः महाद्यःया नामय् सुचिनिचि यानाः, म्वः न्हुया, नीगु वसः पुनाः अवसं च्वनाः, मृत्यु लिपा हानं छुं हे जन्म काय्म्वाःलेमा शिवलोकय् वने खनेमा धकाः विश्वास याइगु खः। महाद्यः धयाम्ह है शक्ति खः। शिव धयाम्ह हे पशुपति खः । भाजु सत्यमोहन जोगीजुया धापू कथं पशुपति या अर्थ है “आत्मायात मोक्ष बीम्ह मोक्षदायक“ खः ।(नेपाली चाडपर्व २०३९ः ५८ ) सिलाचःह्रे छाय् याइगु धयागु खँ स्व.पुण्यरत्न बज्राचार्य धापू थुकथं खनेदु । फाल्गुण महिना शिशिर ऋतुयागु निला मध्यय् लिपायागु लाय् ला: । थ्व लाय् माघ महिनाबलय् महाद्य:यागु रुद्रतत्व अर्थात जगतयात कल्याण याइगु तत्वं यानाः गना वनाच्यंगुलिं चुलि जायेकेगु याइ । उकथं जीर्णशिर्ण जूगु वस्तुयात न्हूगु रुप बिइगु शिबत्व प्राप्त जुइगु थ्व लाः जूगुलिं फाल्गुण महिनाय् सिलाचःह्रे नखः कथं माने यानातःगु खः। (झीगु नख:चख: ने.सं. १०८४ पु ८१ ) सिलाचःह्रेया महत्व बारे लिङ्ग पुराणय् महादेव वचन धकाः थुकथं न्ह्यब्ययातःगु दु । फाल्गुण त्रयोदशीकुन्हु म्वःल्हुयाः, अबुसं च्यनाः,उकुन्हु हे चान्हय् जाग्राम च्वनाः त्रयोदशी फुनाः चतुर्दशी क्यने साथं महाद्य:या मूर्ति वा
