माधवनारायण, स्वस्थानी व सक्व म्हसीका
प्रकाशमान सक्वसंस्कृतिविद माधवनारायण, स्वस्थानी व सक्व म्हसीका माधवनारायण, स्वस्थानी व सक्व म्हसीका य्ं पूर्व करिब १७ कि. मि. तापाक्क छगू ऐतिहासिक शहर सक्व दु । करिब ३३०० दँ न्ह्यः श्री श्री श्री उग्रतारा देवी बज्रयोगिनीया उजनं तत्कालीन पूजारी जोगदेव बज्राचार्य कलिगत सम्बत् १८०१ सालय् दयकूगु खँ मणिशैल महावदानय् च्वयात:गु दु । समुद्री, सतहस्वयां करिब १३२८ मिटर जालय् च्वंगु सक्वया पौराणिक नाम शांकेतुनगर खःसा कलिगत दँ १८०१ निसें शंखाकारय् दय्का तःगुलिं शंखपुर धकाः ब्याख्या याःगु नं इतिहासय् च्वयात:गु खनेदु । स्कन्दपुरानया केदार खण्डया माघमहात्म्य बर्णनय शालिनदीया सिथय् च्वंगु न्ह्यइपुगु कलात्मक व पाटी, पौवा, हिति, पुखू, ध्वाखातय्सं तक छाय्पियातःगु लावण्यदेश नांया नगर धका: थौंकन्हयया सक्वयात संकेत या:गु खनेदु । तर मेमेगु स्रोतपाखेँ सक्व हे उगु लावण्यदेश नगर खः धइगु प्रमाणित आधार लूगु मदुनि । बौद्ध सम्प्रदायया मणिशैल महाबदान कथं गुंगू कुण्डल गुम्ह नाग स्वनाः बिहार व झिंनिगू तीर्थत, अष्टमातृका किल्ला दुने पिने स्वनातःगु व मेमेगु पाटी, पौवा, हिति, तुं, राजकुलो, पुखू तकया ब्याख्या यानातःगु स्रोत दु । थौंकन्हयया सक्व लागा स्वनिगःया दकलय् पुलांगस शहरया ऐतिहासिक पौराणिक, साँस्कृतिक, सामाजिक, धार्मिक सम्पदायात न्हूगु पिढीया निंतिं धरोहरकथं ल्यंका तय् हे मा: । थुकथं हे ३३०० दँ न्ह्यःनिसेँ भव्य व आकर्षक रुपय् चैत्र शुक्ल पुन्हीनिसेँ च्यान्हुतक श्री श्री श्री उग्रतारा वज्रयोगिनी देबीया जात्रा सक्वय् न्ह्याका वयाच्वंगु दु । मेमेगु जात्रामात्रा नख:चखःकथं लय्पतिकं धइ थें चिचीधंणु सामाजिक, धार्मिक प्रचलनकथं हनावयाच्वंगु दुसां पौष शुक्ल पुन्हीनिसेँ माघ शुक्ल पुन्हीतक शालिनदी सिथय् श्री माधवनारायणया मुर्तीलिसेँ लच्छितक कठोर नियमपालन याना: श्रद्धालु भक्तजनपिं (मिसा-मिजं निथी नं) श्री स्वस्थानी व्रत च्वनेगु परम्परा न्ह्यानावयाच्वंगु दु । शैलपर्वतया शिखर कुहाँ वयाः न्ह्यानाच्वंगु शैलनदीपाखेँ अप्रभंश जुयाः शालिनदी नां जूवंगु पवित्र नदीया मुहान मणिशैल पर्वत खः । मणिशैल पर्वतय् विराजमान श्री श्री श्री उग्रतारा बज्रयोगिनी देवी आदीइश्वरी जगदम्बा भवानी गिरीराजकुमारीकथं थीथी नामं प्रख्यात स्वस्थानी देवी खः । श्री बज्रयोगिनीदेबीया १२ नांत : (बज्रयोगिनी माजुया झिनिलाया नांत थुकथं दु ) १) बैशाखय् यशोधरा,२) जेष्ठय् पद्मावती,३) आषाढय् कमला,४) श्वावणय् तारा,५) भाद्रय् बसुन्धरा,६) असोजय् विजयवाहिनी,७) कार्तिकय् महालक्ष्मी,८) मंसिरय् राधिका,९) पुषय् शैलजा१०) लमाघय स्वस्थानी,११) फागुनय् प्रज्ञापारमिता,१२) चैत्रय नवदुर्गा ॥ माघमहिनाया स्वामिनी श्री स्वस्थानीमाता ख: । श्री बज्रयोगिनी देवीया स्वस्थानी अवतार जुइगु माघ लायात शास्त्र पुराणतय्सं तसकं तःधंगु व पवित्र व पूण्य लाकथं कयातःगु दु । उकिं स्वस्थानी परमेश्वरीया व्रत मेमेगु व्रत उपासनास्वयां तसकं उपयोगी, फलदायिनी, मनोकामना पूवनीगु जूगुलिं हिन्दू, धर्मवलम्वीपिसं दँयदसं उपासना याना: धनधान्य व लाषण्य प्राप्त याइ । व्रत उपासनाया निंतिं छगू लुँया चतुर्भूज नारायण साक्षी तया: वय्कःया हे उपासना याना: स्वस्थानी व्रत धारण याई । थौंकन्हयया स्वर्णमूर्ति सक्वया हे श्री गीतगोविन्द भारो व भाजुराम भारों पुलांगु श्रीखण्डपाखेँ दय्कातःगु मुर्ति जिर्णोद्वार यानाः स्वनात:गु खः धइगु आम धापु्तिं पूष्टी जुइ । थौंकन्हयया लुँया मूर्ति करीव २०० दँ पुलांगु धयातःगु दु । सक्व लागां उत्तर पूर्व व दक्षिण जुयाः न्ह्यानाच्वंगु शालिनदी लिपा चाँगुनारायणया क्वं मनोहरा खुसिया नामं न्ह्यानाः यलय् बागमतीलिसेँ गंगा खुसिइ ल्वाकज्याना: थ:गु लिपांगु लक्ष्य महासागर लक्षित जुया: हिन्दमहासागरय् विलिन जुइ । पवित्र गंगा यमुना च तत्र गोदावरी, सिन्धु सरश्वतीश्चसर्वाणी तीर्थानी बसन्ति तन्त्र यत्राच्यूतिदोरकरकथाप्रशंग: ॥ सूर्य मकर राशीइ दुहाँ बने धुंकाः वयागु जलय् रसायनिक प्रतिक्रिया जुया: उगु जले पृथ्वी दुने उत्पत्ति जूगु जीव वनस्पती व मेमेगु तत्वतय्त तकं सकारात्मक लिच्वः लाकी धइगु खँ शास्त्रय न्ह्यथनातःगु दु । थुगु राशीया लँपुं सूर्य दक्षिणायनं उत्तरायणपाखे उन्मूख जुइगु खँ किटान यानाः च्वयातःगु दु । लिसें ब्रम्हाण्ड उत्पत्ति धुंका: सुर्द्यवं थःगु पूर्ण भ्रमण न्ह्याकूगु दिं लगलासप्तमी नं माघ लाय् हे ला: । श्रीपञ्चमी थुज्वःगु बसन्त श्रृतुया पदार्पण जुइ्गु दि नं माघ लाय् हे ला: । थुकथं हे पशुपतिनाथया गुरुश्री गोरखनाथ बाबाया बुदिं माघशुक्ल पुन्ही थुज्वःगु पवित्र न्हि, बलवान भीमसेन जस्तो न्ह्याबलें यक्व नयमाःम्हेसिनं नं छन्हु उपवास च्वनीगु भि एकादशी व वयागु जात्रा भि द्वादशी थुज्वःगु दिं नं माघ लाय् हे लाइ । थुज्वःगुः माघ लच्छियंक सुथ न्हापां दना: म्व: ल्हुया: सुर्द्यःयात अर्घबिया: थ:गु कुलदेवतालिसेँ श्री माधवनारायणया पूजा अर्चना याना: श्री स्वस्थानी व्रत च्वना: न्हिच्छिया छछाः नया: बहनी श्री स्वस्थानी वाखं न्यना: नित्यकर्म यानाः लच्छितक न्ह्याकाः धर्मकर्म यानावयाच्वंगु दु । धर्म धइगु आस्था व विश्वासया केन्द्र ख: । मनूतय्सं थ:थःगु सामाजिक परम्परालिसेलिसेँ आस्था व बिश्वासया केन्द्रविन्दु धर्मयात अंगीकार याना: जीवनयापन याना वयाच्वंगु दु । थ:थःगु परम्परा कथं सनातननिसेँ न्ह्यानावयाच्वंगु धर्मकर्मप्रति आस्थावान जुया वयाच्वंगु दु । हिन्दू धर्मया १८ पूराणमध्य् छगू स्कन्द पुराणय् न्ह्यथनातःगु श्री स्वस्थानीया व्रत थुज्वःगु सर्वाधिक प्रख्यात व पौषशुक्ल पुन्हीनिसेँ माघ शुक्ल पुन्हीतक आस्थावान् जुया: थ: भाःत, काय, छँज:पिनि सुख सम्बृद्धिया निति हिन्दू मिस्तय्गु सौभाग्यवती जुयाः धन पूण्य लाभ याकीगु श्री स्वस्थानी देवीया व्रत तसकं हे लोकह्वा: धइगु खँय् निगू मत मदु । छायकि श्री स्वस्थानीया व्रत उपासना माघ लच्छि छँयछँय् गुलिखे मिसा-मिजंत च्वनेगु यानावयाच्वंगु दुसा गन खुसिया सिथय्, गनं कुण्ड, पुखूया सिथय् व्रतउपासना याइ । विश्वया गुगुं नं व्वय् न्ह्यागु हे देसय् च्वनाच्वपि हिन्दूधर्मप्रति आस्थावान मिजंमिसातय्गु निति थ्व व्रत उपासना लोकह्वा: । न्हियान्हिथं बहनी स्वस्थानी बारे जक जूसां न्यनेगु प्रचलन लखौं नेपा:मिपिनि छेँय् छेँय् दु । गुलिखे हिन्दू धर्मावलम्वीत च्वनाच्वंगु देसय् नं माघ लच्छि श्री स्वस्थानी बाखं न्यंका वयाच्वंगु दु । माघ लच्छि श्री स्वस्थानी बाखं कनीगु छेँय् गुगुं खनेमदुगु आत्मा भूत प्रेत पिशाचतय्सं दुःख बिइमखु धइगु भलसा दु सा थ्व स्वस्थानी बाखं न्यनेगु, कनेगु ज्यां न्ह्याथेंजा:गु दुःख वःसां हरेस नयम्वा: धइ्गु ज्ञानोपदेश बाखं दुने खनेदइ । गुकिं आत्मविश्वास तक अप्वइ । छेँज:या थःथिति सन्तानयात ब्वनेत, शिक्षित याय्त न्हापा स्वस्थानी बाखं ब्वंकीगु ख: । गुकि शिक्षाय् आत्म बिश्वास अप्वया: च्वयब्वनेगुलि विकास जुइ धइगु खंय् भलसा कयातःगु दु । पौराणिक पक्ष : पौराणिक पक्ष : परापूर्वकालय् भगवान बिष्णु मायासूर दैत्य संहार याय्गु शक्ति काय्त महांकाल भैरव रुप क्षेत्रपाल गुरु माने यानाः झिंनिगू तिर्थ नवकुण्डल, नवनाग पूजा व थीथी तीर्थस्थलया जलं अभिषेक जुया: व्रत पूर्वका: श्री श्री श्री स्वस्थानी भवानी जगदम्वा उग्रतारणी बज्रयाेगिनी देवी लय् तायका: अतुलनीय बल शक्ति प्राप्त याना: दैत्य संहार याय्त ता:लाका: श्री स्वस्थानी व्रत तसकं पावन व पूण्य फल बिइगु भलसा कयातःगु दु । अनंलि पार्वती शिव भाःत काय्गु इच्छां श्री हरि बिष्णुया सल्लाहय् श्री स्वस्थानीया व्रत उपासना च्वन व उमा महेश्वर जुया: चिरञ्जिवी जुयाच्चन । निक्व:गु खुसिइ उमापार्वती काय् बुइकेगु मनतुनाः श्रीस्वस्थानीया व्रत उपासनापाखें श्री गणेशजी थुज्व:म्ह लोकय् नां जाःम्ह काय् बुइकल ।
घ्यः चाकु संल्हुं
डा.चुन्दा वज्राचार्य नेवाःतयसं हना वयाच्वंगु नख: चखः अप्वः धयाथें तिथि अर्थात चन्द्रमाया गति कथं हना: वया: च्वंगु ख: । विस्का जात्रा व ध्यःचाकु संन्हु धका छगू निगू नखः गते कथं हनावया च्वंगु नख: ख: । यःमरि पुन्ही थें हे ध्यः चाकु संन्हु नं नसाया नामं नां छुनात:गु नख: ख: । प्रत्यक महिनाया न्हापांगु दिंयात संल्हु व महिनाया अन्त्यया न्हिंयात मसान्त धका धायेगु या: । घ्यः चाकु संल्हु धकाः माघ महिनाया न्हापांगु दिं कुन्हु हनीगु नख: ख: । थ्व नख:बलय् नैगु वा विशेष छ्यलीगु नसाया नामं नां छुनातःगुलिं थ्व नख:बलय् घ्यः चाकुया नापं हामोग्वारा द्यःयात छायेगु व नयेगु याइगु जुगुलिं थ्व संन्हुयात हामोसंल्हु धका नं धायेगु या: । झिंनिगू राशी मध्यय् थ्व कुन्ह निसें सुर्द्य: मकर राशी चाहिलेत दुस्व:इगु जुगुलिं थ्व दिंयात मकर संकान्ति धका नं धायेगु या: । थ्व कुन्हु निसें सुर्द्यःया गति उत्तराखे जुइगु खः। थ्व दिं कुन्हु भक्तजनपिसं थाय् थासय् खुसिया दोभानय् वना: म्वः ल्हुया जाकि, माय् , पलः, चिकं चाकु ध्यः तरुल, हामो ग्वारा, मकः, सिं आदि सिधा तया: दान यायेगु याइ । थ्व दिन कुन्हु दोभानय् म्वःल्हुया च्वय् न्ह्यःथनागु दान याना थःम्हसिनं नयेगुयात धाःसा पुण्य लाना: थः हिस्तपुस्त जुया: ल्वय् मदै धयागु धापु दु । उकिं थ्व कुन्हु थः थः पुरोहित तय्त च्वय् न्ह्य:थनागु सामग्री तया: सिधादान यायेगु याइ । सिधादान विशेषयाना मांमदुपिं वा अबुमदुपिं वा मांनं अबुनं निम्ह मदुपिसं याइगु ख: । धर्मसिन्धु नांयागु ग्रन्थय् थ्व संन्हुकुन्हु दानयात धाःसा छु जुइ दान मयात धाःसा छु जुइ धका च्वयात:गु दु । मकर संक्रान्ति कुन्हु गुम्ह मनुखं म्वःल्हुइगु ज्या याइ मखु व मनू जन्म तक रोगी व निर्धन जुइ । सन्तान मदुपिं मनुतय्सं थ्व कुन्हु अपसं च्वने न॑ भिं जुइ । श्राद्ध याये ज्यूपिं मनुतय्सं श्राद्ध याये नं बांला । थ्व कुन्हु हामोग्वारा व वस: दान यात धायेवं विशेष फल प्राप्त जुइ । थ्व कुन्हु याइगु ज्या खं अर्थात दोभानय् वना: म्वःल्हुइगु ध्यःचाकु, हामो न्या, पल: आदि नया: चिकं बुल धाःसा ल्वये दैमखु । थ्व कुन्हुया दिनय् नेवाः तय्सं जक मखु नेवा: मखुपिसं न॑ माघे संक्रान्ति धका वा मकर संक्रान्ति धका कण्डमूल नयेगु याइपिं दु । नेवा:तय् ला ई कथं दुगु नसा नया: नख: हनीगु स्वाभाविक ख: । उकिं थ्व इलय् विशेष याना पलः व काउले विशेष जूगुलिं थ्व निताजि तरकारी नगेगु या: । थ्व इलय् कण्डमूल बिशेष याना: तरुल मना:, छेँय् सन्या कुं थनेमा: धका संन्या छुया वा पुका कुं थना उगु संन्या नयेगु चलन दु । थ्व कुन्हु विशेष याना समय्लय् संन्या तरुल, ध्यः चाकु व हामोग्वारा वा हामोदुगु तिरौली, मुस्या पालु, लाभा तया: नयेगु चलन दु । थ्वबलय् छ्यं निसें दुम्ह संन्या नयेगु चलन दु । छायधा:सा संन्या नयेबलय् संन्याया छ्य निसें दुम्हेसित न्ह्यया व्छइगु ख: । थथे सन्याया छ्यं न्ह्यइबलय् सत्रुया छ्यं नं सन्याया छ्यंथे न्ह्यये फयेमा धका: आशिस याना: नयेगु चलन दु। घ्यःचाकु संल्हु कुन्हु गुम्हसिया समय जक नयेगु याःसा गुम्हं गुम्हसिया भ्वय् हे नये माःपिं नं दु । थ्व कुन्हु छेँ परिवार मध्यय् दिवंगत जूपिनिगु नामय् सिकब्व तया: सीपिन्त भ्वय् छायेमा:गु जलन दु। थ्व कुन्हु भ्वय् नयेमा: वा भ्वय् नयेगु यायेम्वा: व छुं मखु द्यःद्यः पिन्त समयतया: उकिया नापनापं तरूल ध्यः चाकु हामेग्वारा तया पुजा यायेगु परम्परा दु । द्यःद्यःपिन्त पुजा याये धुंका द्यःया प्रसाद कथं द्यःयात छाःथेंतुं ध्यःचाकु तरूल, हामोग्वारा सन्या तया समय् नयेगु चलन ख: । नखःबलय् नयेगु न्ह्यागु हे जुसां नयेगु नसा धाःसा नखः चखः कथं पा: । घ्यः चाकु संन्हु कुन्हु गुम्ह गुम्हसिया सुथय् जा नयेगु सत्ता माय्-बुजा धका ग्वःगु माय् जाकि, व पलः तया: थुयातःगु जा नापं संन्या अचार नापं मेमेगु तरकारी परिकार दयेका माय् ब्वजा नयेगु चलन दु। थ्व कुन्हु द्यःया प्रसाद काये न्ह्याे वा न्हिछि, लाछिया दुने थःत बुइकातःम्ह मामं मचाबलय् जक मखु थ्व कुन्हु नं चसुप्वालय् न्हाय्पनय् चिकं तया: थः मचातयगु भिं स्वास्थ्य, ता:आयु व भिंगु लंपु लिना न्ह्याये फयेमाः धका सुवा: बीगु खः । बिया छ्वये धुंकुपिं म्ह्यायमचात समेत थःछेँ वया: थः मांया ल्हातिं चिकं तये धुंका भातया छेँ लिहां वनीपिं दु । बिया छ्वयेधुंकुम्ह म्ह्यायमचाया मचा मदुनिगु जूसा भातपिनिगु छेँ घ्यः चाकु नये मज्यू घका थःछेँ वइगु चलन दु । भमचातय्सं भातपिंन्थाय् घ्यः चाकु नय्गुया धयागु मां जुवा यायेमाः धयागु चलन दु । उकिं मचा मदुपिसं भातपिंथाय् ध्यः चाकु नयेगु चलन मदु । थ्व परम्परा स्थीर रूपं मजुसां नं ध्यः चाकु संन्हु कुन्हु धाःसा ध्यः चाकु नये माली धका भातपिंथाय् मच्वंस्ये थःछेँ हे वनेगु याइगु चलन ख: । यदि भातपिंनिगु छेँ थहे च्यनेगु याःसां फुक नयेगु याःसां ध्यः चाकु छता धाःसा नयेगु मयाः पिं दु। थ्व दिं कुन्हु सुथय् दोभान वा खुसि म्वःल्हुयेगु याःसा गुम्ह गुम्हसिनं म्वःल्हुइगुया पलेसा ख्वा: जक सिलेगु याइपिनं दु । थ्व कुन्हु न्हिनय् भोछिं याउकं निभालय् च्वना: म्हय् चिकं बुइगु न॑ चलन दु। थ्व दिं कुन्हु नैगु नसा, व निभालय् च्वना चिकं बुइगु खंय् विचा याना स्वयेबलय् नेवाः तयसं थ्व अथे यानात:गु थें मच्वं । छायधा:सां माघ महिना धयागु चिकुलाया तःच्यतं चिकगु ला खः । उकिं धाइ नापं पौष माघथे चिकु धका: धायेगु या। माघ महिनाया सुरू अर्थात माघ १ गते चिकूगुया चरम सिमाया दिं ख: । मंसीर महिनां निसें चिकुइगु बरे जु्जुं वना पाैष महिनां पुगायेगु सुरू जुइगु खः । दकले तःच्वतं पुगाइगु दिं धयागु माघ १ गते खः । उकिं थ्व इलय म्हः म्ही दक्व तच्वतं ख्वाउंस्य च्वना च्वनी । उकिं निभालय् च्यनाः थःगु म्हय् चिकं तया: पाना वया नापनापं थम्हं फीगु वसःन चिकं बुइत त्वया निभालय् हे तैगु जूगुलिं क्वाना च्वनी । निभालस् च्वना चिकं बुइबलय् म्हय् च्वंगु दक्व चिम्सं प्वा: तिं स्वाना चिकं नापं निभाःया क्वाःन दुने दुहां वना म्हःय् क्वायेगु जुइ । थ्व जुल चिकं म्हय् दुहावना क्वाइगु प्रविधि । मेगु क्वाःज थ्व कुन्हु नैगु नसा: घ्यः चाकु तरुल पल: सन्या दक्व वस्तु हे आइरणयुक्तगु नसा खः । आइरणयुक्तगु नसा म्हय् दुने शक्ति बी, क्वाःज बी उकिं म्हया पिने नं म्हया दुने नसाया मार्फत नं क्वा:जः बिया चिकुया ख्वाउंया च्वंगु म्हयात दुने नं पिनेन क्वाकेगु ज्या याइ । उलि जक मखु च्वापु वा सितं कया ख्वाउया च्वंगु छ्यनय् चसुप्वालय् मामं चिकं तया: दुने थ्यंक दुहां वनेमा: धका ल्हातं पातापाता याना क्वाःजःया नापं चिकं दुव्छयेगु कथं नं खः । विशेषयाना छ्यनय् तयेकेगु चिकंयात विशेषरूपं माय् तया: क्वाकात:गु हे चिकं दैगु ख: | उकिं लुमुलुमु धाःगु चिकं छ्यंनय न्हाय्पनय् तया: छ्ययात
मिलापुन्हीः
WRITE AN EXCERPT (OPTIONAL)
तिसा, वसःव समाःया प्रतिकात्मक महत्व
नेवाः संस्कारय् तिसा, वसःव समाःया प्रतिकात्मक महत्व रजनी शाक्य छुं नं सभ्यता गुलि च्वन्ह्याः धैगु खँ व सभ्यताय् ब्वलंपिं मनूतय्सं तियातःगु तिसा, पुनात:गु वसः व समालं प्रष्ट क्यनाच्वनी । नेवाःतय्गु सभ्यता नं गुलि च्वन्ह्याः धैगु खँ परम्परानिसें थौंतक नेवाःतय्सं छ्यलाबुलाय् हयाच्वंगु थीथी तिसा, वस: व समालं यच्चुक क्यं। नेवाःतय्गु तिसा, वस: व समा: जातीय म्हसीका बीगु चिं जक सखु, नेवाःसमाजय् सनू बुसांनिसें सिकातक नं माःगु महत्वपूर्णगु वस्तुत ख: । धाय् जीवनकाछि नेवाःतय्सं हनावयाच्वंगु थीथी संस्कारय् थुपिं मदय्क मगाःगु खनेदु । धात्येंला, नेवाः समाजय् संस्कारया महत्व गुलि दु ख: उलि हे महत्व नेबाःतय्गु संस्कारय् तिसा, वस: व समाःयागु दु धका: धाय्गु पायछि ज्वी । नेवाःतय्सं हरेक संस्कारय् तिसा, वस: व समाःयात थीथी कथंया धारणा, भावना आदिया प्रतीकया रुपय् छ्यलावयाच्वंगु खनेदु । शारीरिक व मानसिक स्वस्थता, सरसफाइ व शुद्धीकरणया प्रतीककथं प्रत्येक संस्कार हनेन्ह्यः म्वःल्हुइणु लुसि ध्यनेगु याइगु खनेदु । अथेहे लुसी प्रेतात्मा वा मभिं तत्वत दुबी फु धैगु जनविश्वासकथं सन्याइलय् लुसि ध्यने मज्यू , छें दुने च्वनाः लुसि ध्यने मज्यू, लुसि लालाःथाय् वांछ्वय् मज्यू धकाः छथासं च्वना:, ध्यनाः सुच्चुक लुसि मुना: वांछ्वय्गु, खुसी च्वीकेगु याइ । बुसँखा, इहि, कय्तापुजाबले नौनीनं ध्यनीगु सँ, लुसि निनिम्हं भुइ फया: धौ, सउ तया: खुसी च्वीकः छ्वय्गु याइ । लुसि मृत ज्वीधुंकूगु वा फोहर धैगु ल्याखं अथे वाइगु खः । मृत जीवयात सदगति लाय्मा धैगुकथं थथे खुसी वाःवनीगु खः । न्हापां खाःगु सँ ब न्हापां ध्यंगु लुसि जूगुलिं उकियात लालाःथाय् वांमछ्व:सें खुसी हे चुइकाछ्वय्गु भिं धयागु भाःपिया निनिं थुगु ज्या पूवंकीगु जुयाच्वंगु खः । लुसि ध्यने धुनेवं पतिंचाय् ह्याउँक अल: तय्केगु याइ । थ्व मभिं तत्वत म्हं पितछ्वय् धुन धैगु खँया प्रतीककथं धायबाय् लुसि चाय्धुन धैगु संकेतकथं तइगु खनेदु । ह्यांगु उं (रंग) यात विजयया प्रतीककथं काय्गु या: । उकिं मभिं तत्वयात ध्येना वांछ्वया विजयप्राप्त याःगुया प्रतीककथं अल: तयकीगु खनेदु । नेवाः संस्कृति कथं धौयात तसकं भिंगु लच्छिन लाःगु वस्तु भाःपियातःगु दु । धौ, जाकि तया: वालातःगु सिन्ह: तिना: धौग्व: स्वयाः ततःधंगु ज्याय् वनेबले मभिंगु खँत चिलावनाः थ: वनागु ज्या सफल ज्वी धैगु धारणा दुगु खनेदु । उकिं सफल जीवनया शुभकामना बीगुया प्रतीककथं सगं बीबले धौपतिं तय्केगु व धौजाकि सिन्ह: तिकीगु चलन खनेदु । सिन्दूरयात सौभाग्यया प्रतीक कर्थ कायगु या: । नेवाःसमाजय् सिन्चा छाय्कीगु धैगु कुलय् दुथ्याकेगु, समाजय् दुथ्याकेगुया अर्थय कयातःगु खनेदु । अर्थात् उमेरलिसेँ वःगु शारीरिक ह्यूपाःयात वाःचायकाः सामाजिक दर्जा बीगु वा म्हसीकेगुया प्रतीककथं सिन्ह:यात कयातःगु खनेदु । गथेकी, छेँया थकालि नकि नं इहिबले सिन्हः छायका: छेँ व समाजय् दुचायकेगु याइ । बाह्राः तइबले सिन्हः छायकाः यौवनावस्थाया सुचं बीगु याइ । इहिपाबले सिन्हः छायकाः कतःपिनि म्ह्यायमचायात थःगु परिवारया दुज: .दयकी । अथेहे व्हंकीवले भाःतम्हं सिन्हः छायकाः जीवनपासाया स्वीकारोक्ति बीगु याइ । सँ प्याकीबले सिन्ह: छायका: सदां छंगु शोभा जुयाच्वने धका: बीगु वचंया प्रतीक जूगु खनेदु । वस: शरीर सुरक्षाया नितिं खःसा मेगु लज्जा त्वःप्वीगु निंतिं नं खः । सिंन्चा छायकीबले काप: छकू फयकेगु याइ । थ्व थःगु संस्कारगत रुप प्राप्त अधिकार, दर्जा वा धर्मयात बँय् वाके बीमखु, जिं आधिकारिक धर्म पालना याय्, धर्म प्रतिष्ठित याय् धरैगुया प्रतीक जूगु खनेदु । जंक्व मस्तय्त न्हायपनय् मार्चा व तुति कल्लि न्हयाकेगु याइ । थुकि व जा नके धुंकूम्ह मचा खः वा अन्न पचे याय् फयधुंकूम्ह मचा ख: धैगुया चिं ख: । अथेहे न्हापां बूम्ह मचा धका: थुइकेगुया प्रतीक कथं गुलिसिया जव न्हाय्पनय् च्वय् सादा लुँया वा उकी भिंपु, मोति, इयू घानात:गु न्हातिका (कुमाल) स्वीकेगु चलन नं खनेदु । अथेहे उसाँय् बःमला:पिं मस्ततय्त, सन्तान स्थिर याय्या निंतिं नं मांअबुपिंसं मस्तयत न्हातिका स्वीकेगु चलन खनेदु । इहिबले लःल्हाइगु पर्सि, मिसामचा तःधि जूगु व स्त्रीजातिया म्हसिका बीकथं पुनेमाःगु वसःया प्रतीक ख: । कुमारीया प्रतीक कथं कपालय् हयाउँ सिन्ह: इलेगु याइ । बरे छुइबले पुकीगु चीवर, सिलायकू व गुल्पायात बौद्ध आचरणय् दीक्षित जूगुया प्रतीककथं काइगु खनेदु । कय्तापुजाबले लःल्हाईगु कय्ता वीर्य रस पुष्ट ज्वीक थातं तय्गु लागि ब्रम्हचर्य ब्रत नीस्वनेकथं चीकीगु खः । बाह्रा तइबले क्वंचिकं साय्केगु धैयु मिसामचायात समाःया ज्ञान बीगु खः अर्थात् ल्यासे जूम्ह मिसामचा सुचुपिचु याना: बांलाकाः च्वने सय्केमा: घका: समा: याय्गु स्यनेगुया प्रतीककथं क्वंचिकं बुइकेगु खनेदु । अथेहे क्वचिकंयात शुद्ध भाःपिया: तःगु खनेदु । छुं नं संस्कार न्ह्याके न्ह्य: सितुप्वाचं क्वंचिकं पीकाः शुद्ध यायमाःगु खनेदु । ग्वय् कू छ्वय्वबले तयायंकीगु वस: व समाःया अर्थ छिम्ह म्ह्याय् मचा जिमिसं काःवय्गु जुल उकिं थौंनिसें छिम्ह म्ह्यायमचायात जिमिसं नं हेरविचार याय्गु जुल धैगु भावनाया प्रतीक नं खः । अथेहे थौंनिसेँ छिम्ह म्ह्यायमचा जिमिम्ह जुल धका: मिजंयापाखेँ चिनाथकूगु बन्धन स्वरुप कल्यां न्हयाकीगु ख: । भौमचा लिधु वनीबले तिसा वसतं छायपिया: छवय्गु याइ । थ्व थःछेँ खलपिन्त छिम्ह म्ह्याय्मचायात जिमिगुपाखेँ बियागु उपहार जुल घैगु भावनाया प्रतीक जूगु खनेदु । अथेहे भौमचायात इहिपाबले क्वखाय्कीगु तिसात नं थीथी प्रतीकात्कम रुपं दय्कातःगु खनेदु। अथेहे थीथी इलय् वा उमेर धाय् वा संस्कारय् तीगु तिसा धकाः नं क्वछिना तःगु खनेदु । गथेकी, लुँस्वाँ अप्वःथें इहिपाबले छ्यनय् छुकीगु याइ । लुँ सत्यया प्रतीक ख: । भिम्पु मंगल व लक्षणया प्रतीक ख:सा थुकिया रंग जीवन संचारया प्रतीक खः । पन्ना सम्पन्नता व नवजीवन (चुलिजाया वइगु) अर्थात् प्रजनन शक्तिया प्रतीक ख: । वाउँगु रंग उर्बरता व प्रणय लिला संचारया माध्यम नं धा: । अथेहे म्हय्खा कुमार कुमारीया बाहाँ, लाप्चा, स्वाँ, सिमाह: व सिमाकचा वैसंजाःगु वा चुलिका:गु बैसय् वःगु चंचलताया प्रतीक ख: । अले थ्व फुक्कया समिश्रण स्वय्बले छखेँ प्रणयलिलायात इंगित याताच्वंगु दुसा मेखे त्यपू जीवन मंगलमय्, सुख समृद्धि व वंश न्हयाकेत भिंतुना व सुवा: बीगुया प्रतीककथं इहिपाबले भौमचायात छ्यनय् लुँस्वाँ छुकीगु खनेदु । थुकथं हे इहिपाबले छनय् तय्कीगु मेगु तिसा ख: न्यापु सिख: । न्यापु सिखःयात पञ्चबुद्ध वा पञ्चतत्वया रुपय् काय्गु या । ज्याथ: जंक्वबले स्वीकीगु लुँइ भिंपु, इंयू, मोति घानातःगु पुनाय्चा जंक्व सिदेधुंकूम्ह धकाः सीकेगु जुलसा बेतालिं चिकेगु धैगु द्यः जूगुया प्रतीकात्मक चिं खः । बर्खि वसतं सुं सीगुया भाव पिब्वइ । म्ह छम्हं तुयु वसतं पुनातःम्ह मिसा जूसा भाःत मदुगु, मिजं जूसा मांअबु मदु, तपुलि छग्व: जक तुयुगु पुयातल धाःसा कला सीगु धइगु थुइकी । अथेहै दाजुकिजा, फुकित सीसा मिजपिनि सँ खाना: तपुली पुइगु याइ ।
य:मह्रि पुन्हि
रबिन श्रेष्ठ परिभाषा: नेवा:तय्गु फुक्क नख:त कृषिलिसे हे स्वानाच्वंगु दइ । नेवा:तय्गु नख: गथांमुग: च:ह्रें निसें शुरुजुया सिथिनख: बले क्वचाइ । थ्व हे गथांमुग: व सिथिनख:या दुने ला:गु य:मह्रि पुन्हि झिंनिगू पुन्हि मध्ये मंसिर महिनाया पुन्हि ( मंसिर शुक्ल पूर्णिमा ) अर्थात थिंला पुन्हियात धाइ । थ्व खुन्हु विशेष याना:नेवा: जातिं थ:गु हे मौलिक पहया मह्रि य:मह्रिया नामं पुन्हिया नामकरण याना: य:मह्रि पुन्हि जूगु ख:। थिंला पुन्हिया नामं स्वयां य:मह्रि पुन्हि, धान्य पुन्हि, गैंडु पूर्णिमा कथं नां जा: । थ्व खुन्हु पहाडय् च्वंपिनि सा द्वहं लहिना त:पिनि बुँज्या याय्त सा द्वहंनं तसकं ग्वाहालि या:गुलिं समाज्या धुंका: सा, द्वहंया ग्वा: (गोठ)सिचुपिचु याना: ग्वा: पुजा याय्गु चलन दु । उकें थथे सा, द्वहंया ग्वा: पुजा याइपिसं थुगु पुन्हियात गैंडु पूर्णिमा नं धाय्गुया: । थिंलां अर्थात मंसिरं न्हूगु वा दुहां वइ । थ्व हे दुहां व:गु न्हूगु वा या जाकिचुं ल्हुया:छेँ छेँय् य:मह्रि, ल्वहंचामह्रि हाया: थ्व नख: हनी । न्ह्याम्ह मनूया नं य:गु चिल्लो मदुगु मह्रि जूगुलिं हे थ्व मह्रियात ‘य:मह्रि’ धा:गु ख:। य:मह्रि पुन्हि न्ह्याबलें चिकुलां लाइगु नख: ख: । उकिं य:मह्रि व चिकुलाया दथुइ तसकं क्वातुगु स्वापू दु । हेमन्त ऋतु व शिशिर ऋतु निगुलिं चिकुइगु ऋतु ख: । हेमन्त ऋतु व शिशिर ऋतु निगुलिं सुर्द्य: दक्षिणायन लाना: झीगु म्हय् सुर्द्य:या ज: ला:वइगुलिं खासयाना: य:मह्रि जाकि चुंयागु दय्किगु ख:सा उकी दुने चाकु हाम्व: नं तइगु जूगुलिं आयुर्वेदिक मान्यता कथं स्वस्थ शरीरयात मा:गु पौष्टिक भोजन, रसायन, पाक आदि थुगु ऋतुइ नय्मा: धयात:गु दु । चिकुलाबले म्हयात तागत बीगु य:मह्रिया गुण कथं चाकुं म्हयात क्वाकीसा हाम्वलं प्वा: सफा याइ ।उकें थ्व कारणं यानां नं य:मह्रि पुन्हिया विशेष नसा ‘य:मह्रि’ पौष्टिक तत्वं जा:गु नसा ख: । य:मह्रिया दार्शनिक पक्ष : संस्कृतिविद भाजु तेजेश्वर बाबु ग्वंग:जुया कथं य:मह्रि माय: व बाय: धका: निगू कथं दय्की । माय: च्वामुस्से च्वनी, बाय: थ्याच्च च्वना: त्रिकोणात्मक जुइ । बाय: च्वमुगु पितृलिङ्ग आकार जुइगु ख:सा माय: मातृयोनि आकारय् जुइ । अथे हे मेगु कथं धाय्गु ख:सा चाकु तयात:गु च्वकां क्वस्व:गु मह्रियात माय: व माय्तयात:गु च्वका थस्व:गु मह्रियात बाय: धाइ । माय: बाय: धइगु आगम परम्परा कथं मिजं व मिसाया प्रतिक ख: । य:मह्रिया आकृति सिन्हमूयागु ख:। गृहलक्षमीया ज्वँसा सिन्ह:मू व ज्वलान्हाय्कं जूगुलिं पुजा याइबले सिन्ह:मू ज्वलान्हाय्कंयात गृहलक्ष्मी धका: भाव याना: पुजा याइ । य:मह्रिया महत्व व छ्यलाबुला : य:मह्रि तसकं सांस्कृतिक महत्वं जा:गु मह्रि ख: । अथे जुया थी थी भिंगु ज्याय् छ्यलात:गु खनेदु । थ्व य:मह्रि पुन्हि खुन्हु माय: बाय: धका: तत: ग्वय्क य:मह्रि दय्का न्हुगु दुहांव:गु वा कुथिइ स्वना: कू पुजायाइ । थथे कू पुजायातकि न्ह्याबलें गृहलक्ष्मी थीर जुया: वा कुथिइ जायाच्वनी धइगु विश्वास दु । य:मह्रिया महत्व य:मह्रि पुन्हि बले जक मखु यंला बले नं यंमा:द्य:यात य:मह्रि छा: वइगु गुथि नं दु । स्वन्ति बले म्हपुजा, किजापुजा बले य:मह्रि तया: पुजा याइपिं नं आपालं दु । मिसातय् प्वाथय् दइबले नं मचा बुइ लछि न्ह्य: धौबजि नक: वनी बले नं य:मह्रि नं तया येंकेमा: । मस्त निदँ बुदिं निसें झिंनिदँ बुदिं तक जोर दँय् दँ ल्याखं निग: निसें झिंनिग: तक य:मह्रिया मा: दय्का: क्वखाय्की । थुगु य:मह्रि दुने चाकु मत:सें पञ्चतत्वया प्रतिक कथं न्याग: आखय् तइ । झिं निदँ दतकि मचा त:धि जूगुया ल्याखं वयां लिपा य:मह्रिमा: क्वखाय्कि मखु । थथे बुदिं याइबले नं खेँ सगं बिया: य:मह्रिं मचायात लुइगु चलन दु । न्हूगु छेँ दय्का: पलिं चीबले नं मचातय्त बुदिं याना: य:मह्रि लुइथें छेँयात नं य:मह्रिं लुइ । ज्याथ जंकु याइबले नं य:मह्रिं लुइगु चलन दु । अथे हे जनबाहाद्य:, बुँगद्य:या जात्राय् नं पुजा बिया: च्वय् गजुलिइ थाहां वना: पता: ब्वय्का य:मह्रि होली । कलाया रुपय् य:मह्रि : य:मह्रि ज्याय्गु नं छगू कला ख: । बांलाक्क सालुक्क ज्याय् मसल धा:सा य:मह्रि बांमलाय्य: । अथे हे माय: बाय: य:मह्रिया नापनापं गनेद्य: कुवेर, लक्ष्मीद्य:आदि नं दय्केमा:गु जूगुलिं थ्व छगु थी थी कला या रुपय् नं काय्छिं । थुबले हरेक सिया छेँय् छेँय् सुनां य:मह्रि, गनेद्य: कुवेर, लक्ष्मीद्य: बांलाक्क दय्के स: धइगु खँय् प्रतिस्पर्धा हे जुइ । फ्वना नय्गु व इना नय्गु संस्कार : “त्य:छिं त्य: बकछिं त्य: लातापता कुलिंचा जुछिं त्य: य:मह्रि च्वामू, उकि दुने हाकु ब्युसा माकु मब्युसा फाकु ब्युम्ह ल्यासे मब्युम्ह बुरि कुति” थथे म्ये हाला: य:मह्रि फ्वं वयाच्वनी । थथे म्ये हाला: फ्वना येंकुगु य:मह्रि इना नइ । नेवा:तय् थ: जक नय् त्वने धइगु मदु थ: थिति व मेपिंन्त नं इना नय्गु चलन दु । उके थ्वखुन्हु य:मह्रि फ्वंव:पिं फुक्क सित य:मह्रि, धेबा नं बिया छ्वइ । अथे हे खल: पुच: पाखें नं त्य:छिंत्य: हाला: य:मह्रि, धेबा फ्वना येंका: सामाजिक ज्या खँय् छ्यलेगु यानाच्वंगु नं खनेदु । थ्व खुन्हु फ्वना नयां चीधं जुइमखु । मिसात धयापिं अन्नपुर्णया स्वरुप ख: । मिसात भिन धा:सा छेँ भिनी, यदि मिसात मभिन धा:सा छेँ स्येनी । य:मह्रि फ्वं व: पिंत द्य: भा:पिया मानेयाना: लुधंक नका: त्वंका: छ्वल धा:सा धनधान्यया द्य: कुवेर बिज्याना सुवा: ब्यू वइ धइगु विश्वास दु । थथे धन धान्य जूगु वारे छगू किम्वदन्ति नं दु थ्व हे किम्वदन्ति पाखें शिक्षा कया: त्य:छिंत्य: फ्वंव:पिंत य:मह्रि वा जाकि आदि बीगु नं चलन दु । पाञ्चाल देय् (आ: थौं कन्हे पन्ति धाइ) सुचन्द्र व सुशिला नांया धर्मात्मा महाजनपिं निम्हतिपु दुगु जुया च्वन । इपि निम्हं भगवान विष्णुया तसकं भक्त जुयाच्वन । छक्व सुचन्द्र महाजन पिहांवनाच्वंबले थुपिं गुलि भिंपिं धका: स्वय्त कुवेर ब्राम्हणया भेषय् अमिथाय् फ्वं वन । थथे फ्वं व:गु सुशिलां खना: छेँय् ब्वनायेंका: सा:सा:गु भिं भिंगु नके त्वंके यात । थ्व खना: कुवेर तसकं लय् ताया: थ:गु वास्तविक रुप क्यना: ज्ञान गुण व य:मह्रि पुन्हिया पुजाविधि कना: त:सि छग: बिया: अन्तरध्यान जुल । कुवेरं धा:गु कथं य:मह्रि, गणेद्य: लक्ष्मीद्य: व कुवेर दय्का कुवेरं ब्यूग त:सि नं भकारीइ तया: प्येन्हु तक न्हि न्हिं विधिपुर्वक पुजायना: अथेमतुं तयातल । प्येन्हु दुखुन्हु य:मह्रि थ: पिसं नं नल मेपिंत नं इनाबिल गुलि दानयात धन सम्पत्ति नं अभिबृद्धि जुयावल । य:मह्रि, गणेद्य: लक्ष्मीद्य: व कुवेर तया: पुजा या:गु भकारी न्ह्याक्व लिका:सां क्वमलात न्ह्याबलें जाया: अथेंतु जुयाच्वन । उबले निसें थिंला पुन्हि वा य:मह्रि पुन्हिबले य:मह्रि दय्का वा कुथिइ वा भकारी पुजा याना: य:मह्रि थ:पिसं नं नय्गु करपिंत नं इनेगु, फ्वं वइपिंत नं बीगु परम्परा चले जुल धइगु धापू दु ।
घःपूजा
घःपूजा च्वमि – प्रा सुवर्ण शाक्य घःया सामान्य अर्थ ल:थल ख:। स्वनिगलय् घःया छ्यलाबुला तसकं पुलांगु ख:। घःया विशेष रूप “कलश” धाइ । “कलश” धैगु व्यापकताया प्रतीक खः । घः न्हय्गु समुद्रया रूपकथं खः । मनूया आयुसाधना याइगु आयुर्वेदकथंया द्यः धन्वन्तरी (बौद्धतय् अपरिमिता) या अमृतघः धैगु हे “कलश” खः । देवीपिं अप्वःयानाः कलशय् दुबिकी गथे अन्नपूर्णा, तलेजू, गुहयेश्वरी, लक्ष्मी व बसुन्धरा आदि । मोहनिया न:ला स्वनेगु (घटस्थापना) ला नेपा:या तन्त्रया विशेषता हे थें जुयाः च्वंच्वंगु दु। द्यःप्रतिस्था व देखा आदि पूजा विधिइ कलशया लखं अभिषेक बीगु याइ । मनूतसें थ:पिनि आराध्यद्य:यात अभिषेक बियाः आह्वान व साधना यायेया लागी “कलश” पूजा याइगु खः । आराध्यद्यःया मन्त्र ब्वनाः, जप यानाः आराध्यद्यः कलशय् दुबीगुकथं उकीयात पूजा वन्दना आदि याइगु खः । नेपालय तन्त्रशास्त्रया लिधंसाय् उकीयागु हे माध्यमं राज्यशासन चलय् याःगुया दसि यक्वं दु। नेपाली संस्कतियात दुवालेबलय् थुगु खँया पुष्टि जूवै। राष्ट्रया रक्षाया लागी थाय्थासय् किल्ला स्वनाः अन शक्तिया रूपयात स्वनातःगु दु । थुकीया फलस्वरूप शक्तिरूपिणी देवीपितिगु पूजा जुयाच्वंगु दु । येँ देसय् नं देय्या सुरक्षाया लागी राज्यया थीथी भागयात क्षेत्रक्षेत्रया रूपय् तया: घः स्वनातःगु खनेदु। घः द्यःया प्रतीक जूगु जूगुलिं द्यःया गुगुंकथंया प्रतिमा मदुसां द्य:या भावय् “घः” अर्थात् कलश हे भावनाया ज्या खँ पूवंकाः वैच्वंगु दु । थुज्वःगु हे खँया झ्वलय् येँदेय्या मूलमूलगु थाय्त गुगु थाैंया शहरी नुग:चु हे जुयाच्वंगु त्वा:त्वालय् धर्मसंस्कृतिया प्रतिरूपकथं थुजाःगु घःत दु। राज्यया सुरक्षाया दृष्टिं थुजा:गु ऐतिहासिक घःत किल्लाया रूपय् जुयाच्वंगु दु । थुज्व:गु बस्तुयात श्रद्धापूर्वक पूजा सम्मान यायेगु या:गुलिं सुनां धर्मयात कःघाई वैत धर्म रक्षा याइ धैगु अवधारणा चरितार्थ यायेभनं जुयाच्वंगु दु । थुकथं थन यँदेसय् दैच्वंगु थीथी घःत अप्व:याना: छ्गू हे प्रकतियागु उथेंउथेंकथंया जुयाच्वंगु दु। रागं मकीगु पलेस्वांबुट्टा दैच्वंगुसिबाय् थुकी मेमेगु गुगुं अलंकार खनेमदु । थुगु घःत आर्यावर्त धैतःगु जम्बुद्वीपया भावनाकथं स्यल्ला:गु व ग्वल्ला:गु आकारय् दु ।अले गान्धारकलाकथं यच्चुसे व चिल्लो जुयाः पिचुसे च्वंच्वंगु दु। कलाया गान्धारशैली लिच्छ्वी कालनिसेंया परम्पराकथं न्ह्यानावैच्वंगु दु । पलेस्वां सहित दुगु थज्व:गु प्रस्तरकलाया मूर्तित नेपालय् प्यंगूगु शताब्दिनिसें न्हयानाव:गु खः । लिच्छ्वीकालय् थीथी गांया थीथी समूहयात प्रशासनिक तहया रूपय् तगु खँग्व: छ्यलीगु ख: । “तल” या अर्थ “टोल” खः । थथे व्यवस्थित कथं लानाच्वंगुलिं थ्व थीथी घःयात शहर स्थापना जूगु स्मारक धकाः नं धायेगु याः । लिच्छवीकाल शहरया स्थापनाया ई व विकासया ई खः। लिच्छवीकालया अन्त्य व मल्लकालया सुरूपाखे थन वा मवयाः हाहाकार जूबलय् उकीया निवारणया लागी शान्तिघटया रूपय् श्रीघ:या स्थापना याःगु धका: धैतःगु दु । नवघटया रूपय् “न:घ:” व न्हूगुकथं “न्हुघ:” अले वसिबें न्ह्यःयागु विगत अथवा न्हापायागु धैकथं “वंधः” धकाः स्थापित जूगु खनेदु । “किलाघ:” सायद किल्लाघः हे खः ला धैथे च्वं। मेगु छ्घः “त्यंघः” त्यंग: त्वालय् लानाच्वंगु धैतःगु दु। थौंकन्हय् उगु थासय् गुगुं घः खनेमदु अले उगु घः गुबलेनिसें तनावंगु खः घैगु खँ नं थथे हे धकाः धाये थाकुयाच्वंगु दु । थुपिं घःत गुकथं संभार जुया: ल्यनाच्वन धैगु विषयय् गनं गनं लिपा तैतःगु ल्वहंपौत नं लुयावःगु दु । मूर्तिकलाया विकास ज्वीन्ह्यः “कलश” छगूकथंया सभ्यताया प्रतीक ज्वीधुंकूगु ज्वीमाः । अष्टसंगलमध्यय्या मुख्यणु मंगल धकाः “कलश” यात मानय् याइगु खः । खास यानाः तान्त्रिक पूजाआजाय् अष्टमंगल छ्यलावयाच्वंगु दु । थुज्वःगु हे मंगलया खँया लिधंसाय् देग: व द्यःछँया गजुलिइ कलशया आकार स्थापित यानातःगु दु । श्रद्धा व सद्भावनां झूचाःगु नेपाली मानसिकता कल्याणया लँपुइ न्ह्यब्वानाः पूजा आजाय् लगय् जुयाच्वनीगु खः । उर्वरा भूमिइ बुयावःगु अन्त व फलफूल थें याःगु पवित्रगु सभ्यता व सम्पदा कःघाता तयेगुली नेपा:मि उकीसनं नेवाःत सदां न्ह्यःने लाः । थ्वहे नेवाःपनया पहिचानकथं इतिहास क्वबियाच्वंगु पुलांगु सांस्कृतिक घःया संरक्षण जुयाच्वनेमा धैभनं “घः” स्थापित जुयाच्वंगु थासय् वनाः घःपुजा वनेगु ग्वसा गया: नेवाः सांस्कृतिक पुचलं घःपुजा न्यायेकूगु दु । घः पूजाया रूट १.किलाघः२.वघंः३.न्हुघः४.त्यंघः५.श्रीघः६.नःघः
