किलाघ:त्वा:या दीप्याखं
नरेन्द्र महर्जन तिकिझ्या:वा:पौ येँ देय् छगू ऐतिहासिक सम्पदा, थीथी नखःचख: भेषभुषा, चाल चलन प्याखं, देग:, चैत्य, बहाः, ननि, चुकं जाःगु छगू खुल्ला संग्रहालयया रुपय् दनावयाच्वंगु थाय् ख: । थ्व थासम् ज्यापूतमय्गु ३२ त्वा: मध्ये छगू परम्परागत त्वा: मध्ये किलाघः छगू नं ख: । थ्व त्वा: कला संस्कृति तसकं हे तःमि ख: । छाय् धाःसा थ्व त्वालय् दीप्याखं, किसिपुलु, पायाः, कुमारी जात्रा गुरुमापायात ८८ धासा तया: भोजन याकेगु ज्या थ्व हे त्वालं याना वयाच्वंगु दु । दीप्याखनय् न्हयम्ह द्य:पिं दु । कवं, वेताः, ख्याः, दैत्य, कुमारी, भैरब, चण्डी दी प्याखंया द्य:पिं ख: । कुमारीया बहां कवं, भैरबया वहां मरु खाली सहयोगीया रुपय् बेताःयात कयातःगु दुसा चण्डीया बहां ख्याःयात कयातःगु दु अथे जूगुलिं थ्व ७ म्ह द्यःपिं मध्ये बेता: याक:चा प्याखं ल्हुइमखु । मेपिं फुक्क याकचा नं ल्हुइ पुचलय् नं प्याखं ल्हुइ । थ्व प्याखनय् न्हय्गू तालय् बाजं, म्ये, चजा, राग कया: प्याखं ल्हुइकी । थ्व प्याखं ल्हुइकीबलय् छुं नं कथंया हत्या याय्गु क्यनी मखु । थ्व प्याखनय् छुं नं प्राणीयात पोस: बीगु नामय् बहां स्याय्गु चलन नं मरु । थ्व प्याखनय् दैत्ययात स्याय्गु चलन मदु । बरु दैत्ययात क्वःथया लिना छ्वइगु चलन दु। थ्व प्याखं ल्हुइके बले द्यःपिं थीथी आशनय् थीथी मुद्राय् धिसिलासक्क ल्हा, तुति, म्ह, छ्यं संका: प्याखं ल्हुइ । थ्व प्याखं ल्हुइबलय् थीथी तासया वस: पुना, थीथी तिसा वा चुरा न्ह्याना: दबुली बाहेक मेथाय् प्याखं ल्हुइगु चलन मरु । थ्व द्यःप्याखं ल्हुइगु थासम् दीप्याखं वाहेक मेगु प्याखं ल्हुइकेगु याइमखु धइगु धापु दु । थ्व प्याखं यँया: वये न्ह्य: यँया: वइन धका: दकले न्हापां दबुली वया: कायाष्टमी खुनु प्याखं ल्हुया: विविध रुपय् प्याखं केनेगु यानाच्वंगु दु । थ्व प्याखं चले याय्त मू गुरु, नाय: समेत याना: न्हयम्ह गुरुपिं च्वना: थ्व प्याखं ल्हुइकी । थ्व प्याखं ल्हुइकीगु थःगु ब्यागलं मौलिक पह: दुगुलिं व मतुली थीथी नस्वा: व:गु पंखास्वां, कक:चा व मेमेगु स्वानं याना: दबुली मगमग बासना वय्क देशय् शान्ति अमनचैन , मेलमिलाप, महामारी ल्वय् मवय्मा धका: कामना याना: प्याखं ल्हुइगु जुगुलिं थ्व प्याखं एकचित्त जुया: सुं नं म्हं मफुम्ह मनुखं स्वल धा:सा ल्वचं कयाच्वंम्ह मनूया ल्वय् तना वनी धइगु छगू धापू दू । अथे जूगुलिं थ्व प्याखं हलिमय् बांबांलाःगु प्याखंया पुचलय् दुथ्याः वनेफू । थ्व प्याखंया ऐतिहासिक पक्षयात कया: खँ ल्हाय्गु ख: सा थ्व प्याखंया म्ये हालेबलय् श्री गुणकर राजाया नां कया: म्ये हालेगु यानाच्वंगु दु । थथे जूगुलिं संभवत: थ्व प्याखं लिच्छवीकालिन नांजाःम्ह जुजु श्री गुणकर राजाया पालंनिसे न्ह्याका वयाच्वंगु ख: कि धइगु अनुमान दु । थ थेहे पृथ्वीनारायण शाहं येँ देसय् ह:ता: याःगु इंलय् जुजु जयप्रकाश मल्ल न्हुघलय् दीप्याखं स्वयाच्वंगु व थ:गु गद्दीइ मेम्ह हे च्वन धइगु खबर वय्वं अनंतुं हे यलय् बिस्युं वंगु धइगु नं धापू दु । थ्व प्याखंया ऐतिहासिक महत्त्वबारे थ्व दीप्याखंया मूगुरु व नाय: श्री इन्द्र महर्जनयात न्यनेकने यानाबलय् थ्व प्याखं उगु जमानाय् हे देय् न्यंक महामारी ल्वय् सरे जुया: जनता धमाधम सिंनावंगु खना: जुजुया त:धंगु हे च्युता: कयादिल । छाय्धा:सा प्रजा हे मदुसा जुजु जुयागुया अर्थ दइमखु धइगु नुगलय् वना: दु:ख जुयाच्वंगु इलय् म्हगसय् दीप्याखं ल्हुया: क्यन अले व प्याखं खं थें देय्या थाय्थासय् दबुली प्याखं ल्हुइकेगु यानाब्यु धइगु देवं आदेश बी सातकि उबलेनिसें थ्व दीप्याखं क्यनेगु यानाव:गु धइगु धापु दु । थथे हे दीप्याखंया द्य:पिनि मूलभूमिकथं जामाच्च गुँयात कयात:गु दु । अन थौंतक दीप्याखं खल:त जाना: दँय् छक: पुजा या: वनेगु परम्परा न्ह्यानाच्वंगु दनि । अथेहे किलाघ: त्वालय् बिज्यापु ननिइ कवं गल्लीइ छुं ई न्ह्य:तक नं कवं हा: व: धइगु ज्याथजिथिपिनि धापू दु । दि प्याखंया पूजाविधि व प्याखंया बारे मूगुरु व नाय: श्री इन्द्र मर्हजनयात न्यनाकना स्वइबलय् थ्व प्याखं श्रावण चौथीया दिन खुन्हु कर्मचार्यपाखें नास:द्य:या थाय् आरम्भ पूजा याना: गुरुया छेंय् प्याखं स्यनी, अनं लिपा भाद्र चौथीया दिनय् नास:द्य:याथाय् घंगलासी पूजा याना: किलाघ:या बिज्यापूननी प्याखं ल्हुइकी । अनं लिपा कायाष्टमी खुन्हु नास: द्य: यात पिदने पुजा याना: किलाघ:या दबुली प्याखं ल्हुइका: यँया: जात्रा सुरु जुइन धइगु सन्देश बिइ । अनं लिपा य:सिं थनीगु दिनय् हनुमानध्वाखाया कागेश्वरी देग:या न्ह्य:ने प्याखं ल्हुकेगु याना: यँया: विधिवत् सुरु जुइ । यँया: क्व:नेया: खुन्हु कुमारी सालीबले न्हूघ:या दबुली प्याखं क्यनी । अनं थ:नेया: खुन्हु थाय्मरु व वंघ:या दबुली प्याखं ल्हुइकी । अनं लिपा नानिचाया: खुन्हु किलाघ:या दबुली प्याखं ल्हुइकेगु याना: थ्व प्याखंयात विसर्जन याइ । अले नास: द्य:याथाय् विश्राम पूजा याना: थ्व प्याखं क्वचाय्की धयादिल । मूगुरु इन्द्र महर्जनं थ्व दी प्याखंनय् द्य: ल्हाय्गु प्याखं, सुन्य ‘शान्ति प्याखं व अन्तय् लप: प्याखं ल्हुइकी धका: कनादिल । दीप्याखंयात कलान्तरतक त्यंका तय्त दीप्याखंया दुगु दबू सत:या तुरुन्त संरक्षण याय्माल, दीप्याखंया आगंछें गन दीप्याखंया द्य:पिन्त कर्माचार्यपाखे तान्त्रिक विधि प्रतिस्था याना: दी प्याखं पिकाइगु देवी शक्ति दुगु द्य:छें । मतुकय् थीथी पंखास्वां, कक:चास्वां व मेमेगु स्वां कलात्मकरुपं छाय्पीगु यानात:गु दु । गुगु स्वाँया व्यवस्था याय्त थौंकन्हय्या इलय् सिक्क थाकुगुलिं स्वाँया फुलवारी याय्त जग्गाया व्यवस्था याय्मा:गु दु । अन वना थौंकन्हय् बाजं दय्कीपि नं मदु । सरकारपाखें मा:गु बाजागाजा व्यवस्था तत्काल याय्मा:, सम्बन्धित निकायपाखें वयाच्वंगु जिन्सी सम्मान नं प्रयाप्त मजूगु व गुणस्तरीय न मजूगु खनेदु । उकियात तत्काल सुधार याय्मा:गु दु । गुरुपिन्त सांस्कृतिक भत्ता बिया: आर्थिकरुपं तिब: बिइगु ज्या याय् मा:गु दु । नत्र किलाघ:या दी प्याखं किलाघ:या ख: प्याखं थे न्हना वनेफु । अथेंतु बाजंया व्यवस्था बांलाक्क मयाय्गु ख:सा दीप्याखंनय् न्हापा म्वाय्लि पुया: प्याखं ल्हुइकेगु यानात:गु ख:सा: आ दीप्याखनय् म्वाय्लि पुइगु बन्द जुइधुंकल । अथेजूगुलिं सम्बन्धित निकायपाखें इलय् ज्या मयात धा:सा आ: वइगु पुस्तां थ्व दीप्याखं फोटो, किताब व डकुमेन्ट्रीइ जक स्वया: चित्त बुझय् याय् मालीगु अवस्था वय्फु ।
गुँला पर्ब
प्रा.सुवर्ण शाक्य गुँला धर्म प्रा.सुवर्ण शाक्य नेपा: गा: छगू हलिमय् नां जां:गु धर्मकर्म, गीत, वाद्य संगीत, कला व सीप संस्कृतिं जा:गु सम्पदामय थाय् ख: । थनया पुलांगु नां जा:गु जाति नेवा: ख: । थुगु थाय्यात गथे थ:गु पनं सुरु जूगु ख: अथे हे थौंतक हे सांस्कृतिक व्यक्तित्त्वकथं न्ह्य:ने च्वं वैगु ख: । नेवा:तय् सांस्कृतिक परिचयकथं इमिगु संस्कृति धाय्गु हे आधारभूत धार्मिक जनजीवन ख: । ‘ नेपा:यात द्य:द्य:पिंगु प्रिय वासस्थान धाइ । अथे हे हलिमय् शान्ति , अहिंसा व करुणा जा:गु धर्म धका: विश्वप्रसिंद्धगु तथागत “शाक्यमुनि बुद्धया शिक्षा, उपदेशयात बुद्धधर्म धका: नाला जीवनपद्धति न्ह्याका वयाच्वंगु नेवा: जातिया धर्म हना मध्येय् गुंलाधर्म छगू विशेष इलय् विशेषकथं हनीगु पर्व जुया वयाच्वंगु दु । मनूया जीवनय् भवचक्रकथं न्हि न्ह्यानाच्वनेमा:गुयात वा: मचाय्क हिला: न्हि हनेकथं दछिया दिंयात झिंनिलाय् ब्वथला: लय्लय्पतिकं नख: चख: हना: झ्यातु मचाय्केगु उपायकथं यानात:गु दु । थुज्व:गु झिंनिलाय् झिगूगु लाकथं वइगु गुंलायात धर्ममास धका: नाला हनेच्वने यानावयाच्वंगु ख: । इशापूर्व ५८८ पाखें भगवान गौमम बुद्ध मारगणयात त्याका: सम्यकसंबुद्धत्त्व पाप्त या:गुया लसताय् हनाव:गु धार्मिक परम्पराकथंया थ्व गुंलाधर्म ख: । स्वनिगलय् यें देशय् ज्योत्तिरुप उत्पत्ति जुगु गोश्रृंग पर्वत स्वंयम्भू स्थानय् वना: बुद्धयात स्मरण याना: पाठ पूजा याना: वाद्य वादन याना: लसता प्वंकेगु चलन दुगु ख: । नेपा:या स्वनिगलय् दुगु सक्वया स्तूप, खास्ति चैत्य व प्यम्ह करुणामय व थीथी बौद्धस्थलया अनुकुल थासय् वना: श्रद्धां उत्सव हना: बुद्धगान यानाकथं उम्ह बुद्धया गुनं थ:पिने उद्धार जुइगु कामनां न्ह्यज्याय्गु थ्व पर्व ख: । मनू म्वाय्त बुद्धया कथं सद्गुणं परिपूर्ण जुइत संकल्प याइगु थ्व ई ख: । लछितक थुलं च्वना: , याइगु थ्व धार्मिक ज्याझ्व: ख: । श्रावण शुक्ल पारुनिसें भाद्रशुक्ल पारुतक हनीगुं थुगु महिनायात धर्ममास धका: जोड वियात:गु ख: । झिंछलातक जीवन व्यवहारय् च्वना: यानागु अकुशल पापकर्म, दुष्कर्मयात त्व:ता: पुण्य संचय याय्गु अधिस्थान याय्गु थ्व: महिना जूगु ख: । शील विनयया नियम पालन याय्गु , दानप्रदान याय्गु बौद्ध सम्पदात प्रदर्शन याय्गु , कला, संस्कृतिं जा:गु बुद्ध दर्शन कथंया थ्व महिना ख: । सत्य, त्रेता, द्वापर व कलि धइत:गु प्यंगू युग मध्ये अधमगुकथं कयात:गु कलियुगया उदय् जूगु दिं धका: गुंलायात कयात:गु दु । कलियुगय् जुइगु दोषयात निवारण याना: सौभाग्य लाभया लागि धर्मकर्म याय्गुया गुन दुगुलिं झिंनिगू ला मध्ये वया थुगु ला गुनला (गुंला) ख: । व्रत, उपवास च्वनेगु मद्यमास व असत्य वचनयात त्व:तेगु थ्व ई ख: । थ्व इलय् धर्मवाद्यया नामं नेकू प्वीगु, धा:, दमखिं थाय्गु अथेहे छुस्या: , भुस्या: व ता: थाना: मनूया सुषुप्त अवस्थायात जागृत याइगु ख: । थथे गुंलां नौ बाजा थाय्गु नवग्रन्थ ब्वनेगु, नौ प्रकारया बुब: नय्गु व गुजू लं फीगु आदि याना: ‘शारीरिक मानसिक सन्तुलनय् च्वना: सन्तोषमय जीवन हनेकथं जुयाच्वंगु दु । धार्मिककथं तामाङ ” शेर्षा व सँय्तसें नं थ्व गुंला पर्वयात मानय् या: । अय्ला नेवा:या संस्कृति जीवन पद्धति न्ह्यानाच्वंगु थुगु याय् थ्व पर्व नेवा:या हे छगू धर्म परम्परा जूगु दु । गुंलाभरि शुद्ध, स्वच्छ मन, वचन व कर्मया प्रतिपालन याइगुलिं तन मनं लगयज्वीगु याइगु ख: । अथे धइगु झिगुलिं इन्द्रिय अर्थात् मिखा, न्हाय्, न्हाम्पं, म्हुतु, म्ये अले ल्हा:, तुति, यौनाङ्ग, शरीर व चित्तयात होसपूर्वक वशय् तया: च्वनेगु ख: । थुगु हे मुंलाय् दूने पवित्रगु नख: चख: लानाच्वंगु दु | बासुकी क्षेत्रया नामं थुगु थाय् नेपालमण्डल धका: नां जा । थन व्यवहारय् हनीकथं अल्पबृष्टि, अनावृष्टि, अतिवृष्टि, उत्पातवृष्टि, खाण्डवृष्टि व घनघोरवृष्टि मजुसें सुवृष्टि जुया: सहकाल जुयाच्वनेमा धका: नागपूजा याइगु नागपञ्चमी ख: । श्रावण शुक्ल अष्टमी खुन्हु यल पन्ध्रा जुइगु ख: । वास: कथं क्याति त्वनेगु गुंपुन्हि ख: । सांस्कृतिक प्रदर्शनी बुद्धविहार भ्रमण याय्गु श्रावण कृष्ण द्वितीया मतया: ख: । जन्मदाताया गुण लुमंकेगु भाद्रकुष्ण औंसी झबुया ख्वा: स्वय्गु ख: । व्रत पुवंकेगु भाद्र कृष्ण पारु नुफ्यनेगु याना: सदा कालं’ स्वस्तिया कामना याना: लसता भ्यय् याय्गु आदि थुबलय् हे जुइगु ख: । थुज्व:गु कथंया विशेषतायात क:घाना: छगू इतिहास हें क्वबिया: परम्परा हना वयाच्वंपिं आचरंण शूद्धिपाखे तापाना वनाच्वन ला धैथें थौंया परिस्थिति खनेदु थें जुयावयाच्वंगु दु । अन्धपरम्परा व उखेथुखेया लहैलहैलय् जुया: धात्येंया ज्ञान गुणपाखें निवृत्त जुयावनाच्वन ला धइगु नं थौं आभास वयाच्वंगु खनेदु । थ:गु गौरवमय जातित्वया आत्मनिर्भरतापाखे तापाना: कर्किया भरय् पर्व संस्कृति हनेगु थें नं जुयावयाच्वंगु खनेदु । लछितक हनाव:गु व्रत उपवास गुबले क्वचाइ थें लछितक सेवन मयासें च्वंगु मद्यमांस नय् त्वनेगु दिं गुबलय् वइ थें धका: अधैर्य जुया: पारुभ्यय् न्याम्का: तन्न अय्ला: त्वने ला धैथे या:गु प्रवृत्ति खनेदयावयाच्वंगु दु । बौद्ध बाजं थाना: नं अय्ला:या सुरय् प्याखं ल्हुइगु, तिंतिं न्हुइगु, होहल्ला याय्गु विकृतपना ब्वलनावयाच्वंगु दु । पारु भ्यय् ला मानौं लिपा वइगु झिंछलाया पाप दुराचार न्ह्यकया: बुद्ध शिक्षाया विपरित मद्यमांसया पर्वकथं हनीगु थें जुलला धाय्थाय् दयाव:गु दु । धर्मप्रतिया होशहवास हे गुमय् जुजुं वनाच्वनला‘ धै थें जू । लछितक हंगु ब्रत ला छन्हुं हे भंग याय् थें जूगु नं वा: चाय्के मफैच्वंगु दु । थुज्व:कथं जुया: नं बुद्धदर्शनया गौरव धयाच्वंगु दु , प्यम्ह मनूया न्ह्य:ने पर्व हना धका: बुद्ध धर्मया हाँकधांकया स: थिनाच्वंगु दु । थुज्व:कथंया अधोगामी विकुतिपाखे ध्यान तया: गुन दुगु ला गुंलापर्वयात न्हापाया आशय थें तुं पुन:प्रतिष्ठा (Rehabilitation ) काय्म याय् गुकथं पला: न्ह्याके मालाच्वंगु दु । नेपा:या गौरव थुलं तय्त , बौद्ध जनजीवनया नमुना ब्वय्त गुँलापर्व थें या:गु नख: पर्वया अस्तित्व जोगय् याय्गुली सजग जुइ मा:गु खनेदु । डा. चुन्दा बज्राचार्य गुंला डा. चुन्दा बज्राचार्य स्वयम्भू पुराणकथं उबलय् नेपा:गा: लः मुनाच्वंगु छगू पुखू खः । अज्याःगु थासय् विपश्वी बुद्ध बिज्याना: पलेस्वांमा पिनाथका बिज्या:गु खः । व हे पिना बिज्याःगु पलेस्वां माय् पलेस्वां बुयाः उकिइ द्यःने धर्म धातु ज्योति रूप स्वयम्भू उत्पत्ति जुसेंलिं महाचीनं महामञ्जुश्री व वसपोलया तिरिपिं वरदा व मोक्षदापिं नापं बिज्याना: स्वयम्भूया ज्योति रूप उत्पत्ति जुगु दर्शन या: बिज्यात । चोभारया जबं खवं च्वंगु पहाडय् छखे वरदा मेखे मोक्षदायात तया: थःम्हं चोभारया पहाड थःगु खड्गं पाला: मुनाच्वंगु ल: पित छ्वयाः मञ्जुपत्तन नामं शहर दयेका बिज्यात । वरदायात तयाबिज्या:गु पहाड फूच्च: व मोक्षदायात तयाबिज्या:गु पहाड धिलाच्व नामं प्रख्यात जुल । थ्व हे ज्योति रूप स्वयम्भूयात महायान धर्मया गुरू शान्तिकराचायं स्वयम्भू महाचैत्य दयेका बिज्यात । शान्तिकराचार्य स्वयम्भू महाचैत्य निर्माण याये न्ह्यः चैत्य सेवा यायेगु परम्परा न्ह्याये घुंकल धयागु बौद्ध विद्वानतय् धापू दु । न्हापाया उगु चैत्य सेवायात हे थाैकन्हय् गुंलाधर्म धायेगु याना वयाच्वंगु खः । नेपाल संवत्या झिनिगू ला मध्यय् छगू ला श्रावण शुक्ल पक्ष पारु निसें लछि यंक बौद्धमार्गीपिसं गुंला बाजं थाना: चैत्य दर्शन याना: नाम संगीति पाठ याना: हनीगु ला गुंला खः । येँया नेवा:तय् विशेष याना: गुंला बाजं थाना: स्वयम्भ् महाचैत्यया दर्शन या: वनीगु हे गुंला धर्म ख:
गथांंमुग: चःर्हे
डा.चुन्दा वज्राचार्य गथांमुग: चःह्रे श्रावण कुष्गापक्ष / दिल्लागा: चतुर्दशी कुन्हु न्यायेकीगु नखः गथामुगः चःह्रे खः । नेवाः तय्सं सिनाज्या क्वचाय्वं दकले न्हापां हनीगु नखः धयागु गथांमुगः खः । थ्व नखः वा पी थुंकाः दकले न्हापां हनीगु वा थ्व नखः धुंसानिते मेमेगु नखः स्वातु स्वास्वां वइगु नखः खः । उकिं थ्व नखःयात नेवाः नखःया न्हापागु नखः नं धाः । गुलिस्यां थ्वैत काय्मचा नखः न धायेगु याः । इतिहासकार भाजु शंकरमान राजवंशीया धापू कथं मनू सीबलय् व्छासय् वाये यंकैमाः । थ्व हे थाय्यात गणस्थान मुलगढ धायेगु यानावयाच्वंगु दु।थ्व हे मुलगढया छुं आखः हिलाः गथांमुगः धकाः ना छूगु खः । गथांमुगःयात त्रिशक्ति सत्य, रज व तमया द्यःने स्वपलाः तयाः थनीगु त्रिपद संवर भैरव घकाः नं धायेगु याः । गयामुगः गुवलेनिसें हन धयागु स्पष्ट सी मदुसां गाेपाल वंशावलीइ गथांमुगःया सन्दर्भया खँ न्ह्ययना तःगु दु । (मनवज्र बज्राचार्य ः हाम्रा चाडपर्वहरूका विवेचनाः काठमाडौँ, रत्न पुस्तक भण्डार , २०२५ पृ २-३) । थुकिं जयस्थिति मल्लया ई सिकँ न्हापानिसें हना वयाच्यंगु नखः धैगु सी दु तर लिच्छबिकालय् हंगुमखु धयागु नं यचुंक खनेदु (वज्राचार्य, धनवज्र व कमलप्रकाश मल्ल ः द गोपाल राजबंशावली ः काठमाडौँ, नेपाल रिसर्च सेण्टर, १९८५, पृ ६९) गथांमुगःयात घण्टाकर्ण धायेगु नं याः । घण्टाकर्णया अर्थ न्हाय्पनय् गं घानातःम्ह खः । न्हाय्पनय् गं घानातःगु विषयलय् थीथी लोकोक्ति मदुगु मखु । छम्ह द्यःया नां न्यने मयः म्हस्यां द्यःया नां न्यने माली धकाः निपा न्हाय्पनय् नं तःतःग्वःगु गं घाना जुइगु व गरीवप्रति संहानुभुति तयाः जुइम्ह मनू खः । व हे मनू सीबलय् जगाःकयाः सी उठय् यात । अथे जूगुलिं गथांमुगः बलय् जगाः काय्गु चलन जूगु न्यने दु। अथे तुं मेगु धापू कथं न्हापां छम्ह कर्मय् विश्वास याइम्ह मनुखं लुँ वहःतिसा सिवें नँय् विश्वास याइगु जुयाच्वन । तर उम्ह मनू बुद्धि च्वन्ह्याःसां जात धाःसा क्वजातम्ह लानाच्वन । व मनूया मतिना धाःसा छम्ह धनिम्ह मनूया म्ह्याय्मचा नाप जुयाच्वन । धनिम्ह मनुखं थ्य खँ सियाः थः म्ह्यायमचा क्वजातम्हनाप इहिया यानावन धाःसा थःगु बेइज्जत जुइ धकाः ग्यानाः व क्वजातम्हेसित मिं पुकाः स्यानाबिल । त्वाःयापिं मनूतय्सं वास्तविक खँ सीवं सीम्हसित सम्मानपूर्वक सिथं यंकाः अन्त्येष्टि यानाबिल । अथे तुं मेगु धापुकथं स्वनिगलय् गथांमुगः धयाम्ह छम्ह राक्षस तसकं दुखःबियाच्वंगु जुयाच्वन । छम्ह तान्त्रिक उम्ह राक्षस स्यायेया नितिं ब्यांचिया रुप कयाः राक्षस वइगु लँपुइ पियाच्चन । राक्षस वयेसाथं वं राक्षसयात हेवायचबाय् यायेगु शुरु यात । थ्व खनाः राक्षस तसकं तं पिकयाः ब्यांचित स्याये धकाः सन । ब्यांचा बिस्यु वन राक्षसं लिना यंकल । लिपा ब्याचा लः मुना च्वंगु पुखुया ध्वःपय् वन । राक्षस नंअन हे वन । लिपा अन तुं व सित । व हे राक्षसयात अन्त्येष्टि याय्त त्वाःयापिंके जगाः कया छम्ह प्व पाखें अन्त्येष्टि याःगु धाइगु धापू नं दु। अथे जुगुलिं हे गथांमुगःया अन्त्येष्टि समाजय् दकले क्वजातम्हपाखें याकेगु चलन दुगु खः धयागु धापु दु। गथांमुगःया बारे गुलि नं लोकोक्ति दु, व फुकं गथांमुगःया छु नं छुं खँ नाप सन्दर्भ दुगु खनेदु । बाखंनाप आत्मसाथ यायेफत धाःसा गथांमुगःया छुं छुं खँ उकिइ दुने सुलाच्वंगु खने दु। गथांमुगःया थीथी धारणा गथांमुगः घण्टाकर्ण छाय् धाल थ्व खँ च्वय् वने धुंकल । गथांमुगःयात त्रिपद संवर भैरव नं धाः । छाय्धाःसा गथांमुगः थनीबलय् तिँप्वाँय्यात स्वप्वाँय् यानाः थनेगु याइ ।थथे स्वंगु प्याँय् यानाः थनेगु धयागु हे त्रिपद संवर भैरबया प्रतीक खः । थ्व भैरव त्रिशक्ति ( सत्व, रज व तम)या द्यःने स्वपलाः तयाः थनिगु खः । गथांमुगः शिवशत्तिया प्रतीक अथवा अर्धनारेश्वर,अर्थात मिसा बछि मिजं बछि खः । उकिं गथांमुगः थनीबलय् गनं गनं छखे मा लिङ्ग मेखे बा लिङ्ग च्वयाः तिकेगु नं चलन दु । गथांमुगःयात सृष्टिय प्रतीककथं नं कायेगु याः । गुगु गथांमुगः भैरव जुसां गुगु गथामुगः अजिमा खः धकाः नं धायेगु याः । क्षेत्रपालय् थनीम्ह जुसा भैरव व व्छासय् थनीम्ह जुसा अजिमा जुइ । गथांमुगः थुकथं म्हसीकेगु जुसा मेकथं गथांमुगलय् भैरब वा अजिमाया ख्वाःपाः वा राक्षस वा लसिंया ख्वाःपाः च्वया तःगु तयाः क्वय् लिङ्ग नं च्वयेगु चलन दु । बाह्राः तेयधुंकुपिं मिसामचातय्त मिजम्ह गयांमुगः भागियाके बीगु नं चलन दु । बाह्राः तयेगु संस्कार हे यौन क्रियाया ज्ञानया लागि खःसा थ्व धुंका उन्मन्त भैरब वा मिजम्ह गथांमुगः भागि याकेगु घयागु सी मदयेक मिसातय्त सृष्टि क्रियाया दुज्ञां बीगु खः । गथांमुगःया ख्याःपाः राक्षसया ख्वाःपाः थें धंवा तयाः हिंसा यानाः म्हुतुं हि बाः वयेकाः नं च्वय्गु याः । अथे तुं गथांमुगःयात भूत धायेगु न जलन दु । समाजय् मनू स्वयाः विचार पाःथे गथांमुगःयात स्वय्गु दृष्टि नं पा । हिन्दुतयसं शिवपार्वती वा अर्धनारेश्वरकथं धायेगु याःसा बौद्धतय्सं भैरब व अजिमाकथं कायेगु न॑ याः । नापं कलाकारतय्सं नाटेश्वरकथं नं धायेगु याः । न्ह्याम्हसिन नं न्ह्यागु हे धाःसा नं गथांमुगःयात मिसा व मिजं कथं हे कायेगु याः । गुम्हं गुम्हंसिगु बिचाःकथं गथांमुगः व घण्टाकर्ण छगू हे मखु ।थज्याःपिनिगु बिचाः कथं घण्टाकर्ण धाइम्ह छम्ह कट्टर शिवभक्त खः । भगवान शिवया नां छगू त्वःताः मेगु गुगुं नं खँ न्यने म्वाःलेमा धकाः है न्हाय्पनय् गं घाःगू खः । काशी क्षेत्रय् धण्टाकर्ण पुखू दु । अन हे शिवलिङ्ग धारणा यानाःतम्ह घण्टाकर्णया मुर्ति पलिस्था यानातःगु दु । वयागु नामं हे घण्टाकर्ण पुखू जूगु खः । थ्व थाय् कर्णघण्टाया नां साप हे जाः । घण्टाकर्ण राक्षस पाशुपत धर्म माने याइम्ह कट्टर शिवभक्त जुगुलिं घण्टाकर्ण मूर्ति स्थापना यानाः काशीया भारतीय जनतां छम्ह दानवया रुपय् मकासे ईस्वरया रूपय् पुजा यानावयाच्यंगु खः । थुकथं गथांमुगः व घण्टाकर्णयात छम्ह हे धायेगु मयःपिं नं मदुगु मखु । (गंगालाल श्रेष्ठ ः गथांमुगः व घण्टाकर्ण व हे खःला ? सन्ध्या टाइम्स, दिल्लागा १३, १११७) गथांमुग: सिनाज्या नी ब्यकेगु गथांमुगःचह्रेयात सिनाज्या ब्यकेगु दि नं धाः । खाइसंन्हुकुन्हु दुवाःदुवातय् भूत साला हयाः छेँय् छेँय् तयातयेगु धयागु विशेष थानाः सिनाज्याबलय् ज्या याये फयेमा धकाः खः । उकिं थुकुनु बुं वा प्यूपिं वा मप्पूपिं न्ह्याम्ह हे जुसां नं बुँज्या याइपिं छेँय् दुहां वल धाःसाः भुत नं दुहा बइ धकाः सिनाज्या संपिं जुसा मसंपिं जुसा सकसियां सिनाज्या नी ब्यकेगु धकाः गथांमुगबलय् याइगु जलन दु । सिनाज्या ब्यंकेगु धकाः छेँय् बँ पुइगु, बँ इलेगु वसः हीगु खः । उलि जक मखु छेँय् दक्व परिवार नं म्वःल्हुइगु वा खौ कयाः ख्याः सिलेगु याइ । वा पिइ सिधःगु न्हापा हे जुसा गथांमुगः न्ह्यः नं सिनाज्या नी ज्यंके ज्यु । सिनाज्या नी ब्यंके धकाः वा पिइ सिघल धायेवं छेँय् छखां नीसी यानाः थःथःगु म्ह शुद्ध यायेगु खः । थथे गथांमुगः स्वयां न्हापा सिनाज्या नी ब्यंकीपि वा प्यूबलय् ग्वाहालि वःपिं फुक्कसित सःताः भलाकुसल यानाः धन्यवाद बियाः तुच्चा वा कौला याकाः छछाः जा नका छ्वयेगु
नेवाः गुथि
गुथि रविन श्रेष्ठ गुथिया म्हसीका:- हलिमय् च्वंपि फुक्क जात जातिइ थःथःगु कथंया विशेषता दइ । अथे हे नेपाःयाआदिवासी जाति नेवाःतय् नं थःगु हे म्हसीका दु । नेवाःत धैपि धर्मय् विश्वास याइपिं कला व संस्कृतियात यक्व मतिना याइपिं जाति खः । नेवाःतय्गु व्यवहारय् इमान्दारीता दु उपिं थःथवय् मिलय् जुयाच्वनेगु स्वभाव नं दु । थथे नेवाःत मिलय् जुयाच्वनेत समाजया छगू हे सुत्रय् चिनाःतय्त नेवाःतय्सं थीथी कथंया संगठन दय्कातःगु दु । व संगठनत मध्ये छगू गुथि नं खः । छेँजःया जक ग्वाहालिं छुं नं ज्या बांलाक अःपुक्क पुवंके मफइगुलिं थःथःगु छेंजः, फुकी, जःलाखःला आदिपिनिगु ग्वाहालि काय्त व ग्वाहालि बीत दय्कातःगु संगठन हे गुथिखः । गुथि खँग्वः गोष्ठिपाखो वःगु खः । “मनूतय्गु न्हापांगु इलय् बुँज्यालिसे बनय् सा ज्वयाः जीवन निर्वाह याइगु खः । थ्व सा ज्यइपि सापूत मुनाः च्वनीगु थाय् (गोष्ठ) यात गोष्ठी धाल । लिपा थ्व हे गोष्ठी खँग्वःया अर्थ बिकास जुयाः थ्वया अर्थ साजवाःत मूनीगु धयागु मजूसे छगू हे उद्देश्य कयाःन्ह्याम्हं मनूत छथाय् मुनाः परस्पर ग्वाहालि याना ज्या याय्गु जुल । छगू हे खँग्वलँ धालधाःसा गोष्ठीया अर्थ समूह सभा सम्मेलन जुल । थ्व हे गोष्ठी शब्दया अप्रभंश जुयाः तदभव खँग्व:या रुपय् नेपालभाषाय् गुथि जुया: दुहाँ वल” (बज्राचार्य, ११२६ः७) । १.२ गुथिया इतिहास:- लिच्छविकाल लिच्छविकाल सिबें न्ह्यः गुथिया अस्तित्व खनेमदु । लिच्छविकालंनिसें हे जक गुथि परम्परा न्हयाःगु खनेदु । जुजु मानदेवया चाँगु अभिलेख (बि.सं. ५२१) य् गुथिया बारे न्ह्यथना तःगु दु । थ्व ईया करिब २०० अभिलेख मध्ये ४८ अभिलेखय् गुथियाबारे न्ह्यथना तःगु दु । थुगु इलय् हे गुथिया विकास तसकं न्ह्यःने खने दय्धुंकुुगु खः । उकिं थ्व ई स्वयां न्ह्यःहे गुथिया बिकास जुइ धुंकुग अनुमान झीसं याय्फु । लिच्छवि इलय् छुंनं धार्मिक, सामाजिक, लौकिक ज्यात सामुहिकरुपं मिलय् जुयाः अःपुक्क पूवंकेया नितिं गुथि नीस्वनातःगु खनेदु । थ्व इलय् गुथिया तसकं महत्व खनेदु । थ्व ईया गुथि त स्वय्वलय् धार्मिक, सामाजिक, लौकिक गुथित यक्व खनेदु । मंगलबजाःया छगू अभिलेखय् छम्ह मिसां लिपायाजन्मय् मिजं जुया जन्म काय् दय्मा धकाःकिन्नरी जातकया बाखं दुगु चैत्य निर्माण याना संघयात भ्वय् नकेगु गुथि नीस्वंगु बारे च्वयातःगुद दु । गुथिनीस्वंम्ह दाता सीबलय् स्वर्गय् बास लाई, पुण्य लाइ, शान्ति, सुस्वास्थ्य, आरोग्य जुया धन सम्पति यक्व प्राप्त जुइ, गुथि म्हासेया:म्हेसित पञ्च लाइ , निसन्तान महापाप महारोग काइगु नापं नरकभोग लाइ, निसन्तान जुइ, महारोगं कइगु नापं नरकभोग लाइगु व कानुनीरुपं नं सहयाय् मखु धइगु खँ शिवदेवया लेले च्वंगु अभिलखय् च्वयाःतगु दु । थीथी ज्याया निति तयातःगु गुथिया जग्गा हेरबिचाः याय्गु निति धार्मिक संघ पाञ्चालीयात जिम्मातःगु दु । थथे जिम्मा बियाःतगु थासय् सरकारी कर्मचारीत वनाः कर काय् दइमखु । गुथियात हे कर काय्गु ल्वापु मिलय्याय्गु तकनं अधिकार बियातःगु दुसा नाप नापं ज्या मयाइपिं थःगु कर्तव्य पूमवंकुसें स्यंकीपिन्त दण्ड बीगु अधिकारतक नं गुथियात बियातःगु दु । मल्लकाल:- मल्लकालय् नं लिच्छविकालय् थें हे नेपाःगाःया मनूतय्के धर्मप्रति आस्था दूगु हुनिं यानाः धार्मिक विश्वास कथं हे गुथि न्ह्यात । थ्वइकलय् धार्मिक गुथि नापनापं सामाजिक गुथित गथेकि जंगल सुरक्षायाय्गु, सीगुथि, सनागुथि, बिचाःगुथि नं बांलाक ब्यवस्थितकथं न्ह्याःगु खनेदु । गुथियात व्यवस्थित संयोजन याय्गु नितिं राज्यस्तरं मयासेंं गुथि हे स्वय्गु, याय्गु जुयाच्वंगु दु । शाहकाल:- शाहकालय् वयाः गुथि संस्थागतकथं न्ह्याकेगु जुल । थुगु इलय् गुथिया ऐन नियम लिपिबद्ध याय्गु जुल । पृथ्वीनारायण शाहं ख्वपया जुजु रणजित मल्लया काय् वीरनरसिंहनाप त्वाय चिनाः स्वदँतक रणजित मल्लयाथाय् च्वना थनया सामाजिक धार्मिक गुथिया बारे बांलाक्क सीकातःगुलिं पृथ्वीनारयाण शाह एकीकरण याय्धुंकाः नं छुुं ह्यूपाः महःसें गुुथि व्यवस्था याय्त जोड बिल । १.३. गुथियामहत्व:- नेपाःगाःया दुने नेवाःतय्गु म्वाय्गु आधार हे गुथि खः । गुथि छगू सामाजिक संस्था खः । बहु जनहितायया भावना तइपिं नेवाःतयसं सामाजिक,धार्मिक पारिवारिक बुइगु सीगुथें जाःगु जीवनया अति महत्वपूण इलय् फुक्क मनूत मुनाः अःपुक जीवन हनेया लागिं हे थ्व गुथि दय्कातःगु खः । गुथिया मू उद्देश्य धैगु हे न्ह्यागुं ज्या फुक्क जानाः अःपुक क्वचाय्केगु खः । छुनं ज्या याकःचां याइबलय् गुलि थाकुइ फुक्कं जानाः याइबलय् उलि हे अःपुइ । उकिं हरेक मनूत छगूनं छगू गुथिइ दुथ्याका च्वनी । गुथिया हरेक सदस्ययात गुथियार धाइ । १.४ गुथिया नियम:- गुथि न्ह्याकेत माःगु फुक्कं नियमत थःथःगुकथं हे दय्कातःगु दइ । छगू गुथिया नियम मेगु गुथिनाप ज्वःलाय्मा वा ज्वःलाइ धइगु मदु । गुथिइ च्वंपि सदस्य अर्थात गुथियारतय्गु दथ्वी तःमिचीमिया भेदभाव दइमखु फुक्कं समान जुइ । गुथिया नियमय् मच्वंसे सामाजिक अपराध याइपिन्त गुथि हे सामाजिक दण्ड बिया गुथिं हे पितिना छ्वय्गु नं याइ । गुथिइ छुंकथं नियम हिलेमाल धाःसा वा गुथियारपिनि छुं धाय् माःसा दच्छिया छकः क्वःछिनातःगु दिंखुन्हु गुथि मुनेगु धका फुक्क गुथियारत अनिवार्यकथं जम्मा जुया नियमत हिलेगु गुथियारतय् दथुइ सहलह याइ । मेकथं धाय्गु खःसा दच्छिया छकः मुनाः गुथभ्वय् न्याय्कातःगु धैगु सम्मेलन वा अधिवेशन नं खः । थुजःगु गुथिइ खासयाना छेँया मिजंतय्सं वा हामां ब्वति काय्गु याइ । गुथिइ थकालि धकाः नायः, च्वकू व मेमेपिं गुथियारत नं दइसा उकी नाप नापं गुथि पाःफइम्ह पाःलाः नं दइ । गुथिया निर्देशन थकालि अर्थात् नायलं हे याइ । दुँय् छकः गुथियिार दुने गुथिया पाः हिलेगु याइ । पाः काःम्ह गुथियार दच्छितक याय्माःगु ज्या फुक्कं याइ । भ्वय् नय्बलय् नं थकालिनिसें झ्वः छुनाः नय्गु याइ । भ्वय् नय् सिधय्काः दनीबलय् नं थकालि दन कि जक क्वय्यापिं गुथियारत दनी । थ्व छगू थकालियात याःगु सम्मानकथं काय्छिं । १.५. गुथिया ताजि:- लिच्छविकालंनिसें थौंतकया गुथिया प्रकृतियात स्वय्गु खःसा सामाजिक, धार्मिक, राजनीतिक गुथित खनेद १.५.१ सामाजिक ज्याया नितिं दय्कातःगु गुथि १.५.१.१ सी गुथि:- मनूसीबलय् सिथं यंकेत माःगुतक सामान ज्वरय् याय्गु, सीम्ह ग्ययकेगु, क्वताः दय्केगु, द्यवं फाय्केगु, सीम्ह क्वःबिया दिपय् यंकेगु आदि माःगु तक्क ग्वाहालि सीगुथिया गुथियारतय्सं याइ । नाप नापं सिथं यंकेगुनिसें सी ममूतलय्या जूगु खर्च नं थ्व हे सी गुथि हे याइ । १.५.१.२ पाल्चा गुथि:- जात्रा पर्बय् मत च्याकाः जात्रायात झःझः धाय्केगु नितिं थ्व गुथि व्यवस्था याताःगु खः । १.५.१.३.लःगुथि:- जात्रा स्वःवःपिन्त लः त्वंकेगु नितिं थ्व गुथि व्यवस्था यानातःगु खः । १.५.१.४ं मत गुथि:-जात्रा वा लँय् वइपिन्त खने दय्मा धकाः मतीतयाः मत च्याकाः ग्वाहालि याय्गु नितिं थ्व गुथि व्यवस्था यानातःगु खः । १.५.१.५ं धःपाः गुथि:- सिनाच्याया नितिं धलं लः खुया यंके मबीत वा धः सफा याय्त नीस्वनातःगु गुथि । १.५.१.५.स्यं ल्हवं गुथि:- सार्वजनिक सम्पत्ति स्यंसा ल्ह्वनेत नीस्वनातःगु गुथि खः । १.५.२ धार्मिक ज्याया निति दय्कातःगु गुथि १.५.२.१. दिगुपुजा गुथि:-थःगु कुलया दाजुुकिजापिं जाना दिगुपुजा न्याय्केगु निति नीस्वनातःगु गुथि
गुह्येश्वरीया जात्रा
गुह्येश्वरीया जात्रागुह्येश्वरीया जात्रा कछलागा दशमी खुन्हु दच्छिया छक हनावयाच्वंगु दु । तलेजु भवानी व गुह्येश्वरी द्यः छम्ह हे खः धइगु जनविश्वास कथं नापं तया पुजा याइ । थुगु पूजाय् तलेजु व गुह्येश्वरीया आचाजुपिं जक च्वना चच्छि गुह्य पूजा याना पंचवलि (मेय, दुगु, हँय्, फै व खा) बिइगु याइ । बालाजु गोलढुङ्गाया गुह्येश्वरी द्यः अर्थात थौंकन्हे चलनचल्ति पुलाँगु गुह्येश्वरी साला ने.सं. ७७३य् राजा प्रताप मल्लं न्हुगु गुह्येश्वरी पलिस्था यानातःगु खनेदु । जात्रा न्ह्यथखुन्हु येँ लायकुया तलेजु भवानी द्यः यात गुरुजुया पल्टन सहित खतय तया गुह्येश्वरी द्यः या थाय् यंकि । थ्वखुन्हु गुह्येश्वरी जात्रा न्ह्याकेया नितिं यःसिं थनि । चच्छि पूजा सिधय्का कन्हेखुन्हु सनिलाइलय् यःसिं क्वथया गुह्येश्वरी द्यःया खत जात्रा याइ । जात्राबलय् तां द्यःख यंके मज्यू धइगु जनविश्वास कथं खुशी छिकाः पशुपति यंकि । थथे यंकिबलय् अनया चलन कथं पशुपति न्ह्यागु इलय् थ्यंसा लुखा चाय्का अनया भण्डारीं गुह्येश्वरी
बाघभैरब
बाघभैरब ललेन्द्र शाक्यनेवा: अनलाइन न्युज किपुली बाघभैरव जात्रा मेगु दँनिसें लच्छियंकं बाघभैरव मेला यायेगु नितिं सहलह दँय् दसं भाद्र १ गते किपुली बाघभैरव जात्रा न्यायेकाः वयाच्वंगु दु । थ्वहे झ्वलय् थौं भाद्र १ गते नं किपुली तःजिक बाघभैरव द्यःया जात्रा न्यायेकेगु तयारी जुयाच्वंगु दु । नेवाः समुदाय दुने थीथी जात्रा नखःचख नेपाल संवतया तिथि कथं हनेगु यानाः वयाच्वंगु दुसा किपूया बाघभैरव जात्रा विक्रम संवतया मिति कथं दँय् दसं भाद्र १ गते हनाः वयाच्वंगु दु । थौं भाद्र १ गते शुक्रवाःया दिं किपू लागाया मिसापिं सुथय् ३ ता ईनिसें हे बाघभैरवया पूजाआजा यायेगु नितिं बाघभैरव देगः न्ह्यःने लाइन च्वंवंगु खःसा बाघभैरव लागाय् आपालं भक्तजनपिनिगु हुलमुल जुयाच्वंगु दु । बाघभैरव द्यःयात किपूया बासिन्दापिन्सं थः पूर्खा द्यः कथं नालाः बाघभैरव बाज्या कथं कायेगु यानाः वयाच्वंगु दु । बाघभैरव द्यः जात्रा यायेगु नितिं खतय् विराजमान जुइम्ह छम्ह द्यः दु । अथेहे, देगः दुने तःधिकःम्ह बाघभैरव दुसा मू द्यः कथं सक्कलीम्ह द्यः कथं चां दयेकातःम्ह चीधिकःम्ह बाघभैरव द्यः सुरक्षित यानाः तयातःगु दु । थ्व ल्याखं बाघभैरव द्यःया स्वंगू मूर्ति दु । थौं सुथय् बाघभैरव द्यःया जात्रा याइम्ह द्यःयात बाघभैरव क्वसं च्वंगु लःगालय् यंकाः ख्वाः सिकाः जात्रा यानाः द्वारेयात द्यः ज्वंकाः बाघभैरव देगः थ्यंकाः स्वचाः चाःहिकाः खतय् तयेगु याइ । खतय् तयेधुंकाः थीथी पूजाविधि यानाः सनिलय् बाघभैरव द्यःया खः किपू देय् चाःहिकाः जात्रा यायेगु परम्परा दु । उगु जात्राय् किपू लागाया मिसापिन्सं मत बियाः वनेगु याइसा किपू लागाया थीथी बाजं खलःत नं बाजं थानाः चाःहिलेगु याइ । जात्राया झ्वलय् भक्तजनपिन्सं सनिलंनिसें बाघभैरव द्यःया देगः सच्छि व प्यचाः चाःहिलेगु याइ । किपुली वंगु गथांमुगःनिसें थीथी त्वाःया लाखे पिहाँ वःगु खःसा जात्राया लिसेलिसें थीथी त्वाःया लाखे प्याखं नं चाःहिलेगु याइ । बाघभैरव द्यःया जात्राया व्यवस्थापन बाघभैरव भजन मण्डललिसें बाघभैरव जात्रा व्यवस्थापन समितिं न्ह्याकाः वयाच्वंगु दु । समितिं जानकारी ब्यू कथं मेगु दँनिसें श्रावण १ गतेनिसें भाद्र १ गतेतक किपू लागाय् बाघभैरव मेला यायेगु नितिं सहलह जुयाच्वंगु जानकारी ब्यूगु दु ।
