नाला महालक्ष्मी जात्रा
नाला देय्या महालक्ष्मी जात्रा रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठनाला, काभ्रे काभ्रेया पाचीन न्हय्गू वस्तीत मध्ये उबले यक्व पुलांगु व व्यवस्थित वस्ती उग्रचण्डी नाला ख: । थ्व वस्तीयात नाला देय् नं धाइ । देश बने जुइत उवले बस्तीयात अंगलं घेरे या:गु जुइमा:गु, न्ह्यइपुकेत डबली माःगु, राज्य संचालन यायेत लायकू माःगु, त्वनेगु लःयात ल्वहं हिति जलद्रोणी, तुं यक्व दयेमा:गु, लँ व्यवस्थित जुइमाःगु, देग:त, पाटीपौवात दयमाःगु, थुपिं फुक्क दुगु वस्तीयात देय् धकाः स्हसीकि । वास्तवय् थ्व दक्व प्रकृयात पूरा याना: नाला देय्या थःगु हे मुद्रा अर्थात् ध्यबा नं दुगु व सेरोफेरो प्रशस्त दुगु सम्पन्न व काभ्रे जिल्लाया उन्तत देय् नाला ख:। थन नेपाःया प्रसिद्ध प्यम्ह भगवती मध्ये छम्ह उग्रचण्डी भगवती व नेपालय् प्रसिद्ध करुणामय मध्ये छम्ह श्रृष्टीकान्त लोकेश्वर करणामय दु । थ्व निम्ह द्यःतय्गु जात्रा याय्गु परम्परा न्ह्याना वयाच्वंगु दु । तर थनया प्रसिद्ध जात्रा धाःसा महालक्ष्मी द्यःयागु जात्रा हरेक दँ बैशाक शुक्ल पक्ष द्वितीयानिसें .सुरु जुयाः पञ्चमीतक जम्मा प्यन्हु तसकं धुमधास नक्सां जात्रा न्यायेकेगु चलन दु । नाला व यलया लुँभुया महालक्ष्मी जात्रा व हे खुनु याइ । नाला महालक्ष्मीया जात्रा जम्मा प्यन्हृुतक बडो हर्षोल्लासं हनी । न्हापांगु न्हिया जात्रा – महालक्ष्मी द्यःयात लक्ष्मी.द्यःया छेँ लिकानाः इपा त्वालय् दुगु लक्ष्मी पाटीइ ब्वइ । थ्व इलय् नालाबासी दक्व छेँ पूजा याइ । व हे खुन्हु महालक्ष्मी द्यःयात रथय् तया: इपात्वालं लागन त्वा: जुयाः पोडे त्वालं दुम्ब खुशी (महादेव खुसी) यंका अन पूजाआजा याना ल्याहा वया लागन त्वालया भगवती देगलय् सिथय् सोच्हखुट्टे पाटीइ तइ । थ्व ज्या बैशाख शुक्ल पक्ष द्वितीया खुन्हु जुइ । निन्हु खुन्हुया जात्रा : बैशाख शुक्ल पक्ष तृतीया खुन्हु महादेव व पार्वती ईहिपा जूगु दिन माने याइ । वहे खुन्हु लागन त्वाः भगवती देगलय् नापं च्वंगु डबली महालक्ष्मीयात ईही याइ । थ्व खुन्हु नाला, बनेपा, पनौती, श्री खण्डपुर, दाप्चा, दोलालघाट, साँगा, ” धुलिखेल आदि थासं नेवाः कुमारी कन्यातयेत इहि यायेगु चलन दु । ईहि यायेगु दक्व ज्या सिधय् धुंकाः महालक्ष्मीयात रथय् तया: नाला लागन त्वालय् कन्हे खुन्हु जात्रा शुरु जुइ । लागन त्वाः, यापात्वा:, लाय्कू जुया भिमशेन स्थान तक थ्यंकाः पूजा याइ । उकी लिपा कोईपा त्वाः जुया ईपा त्वाः व अन्त्य उग्रचण्डी भगवती देग: दुथाय् लागन त्वालय् हे थंका व खुन्हुया जात्रा सम्पन्न याइ । स्बन्हु खुन्हुया जात्रा : स्वन्हुया जात्रा सिन्दूर जात्राया रुपं भब्य माने याइ। व हे खुन्हु नालाबासीतयसं थःथिति, इष्टमित्र सःतीगु चलन दु । थ्व खुन्हु बैशाक शुक्ल पक्ष चतुर्थीया दिन लाइ । थ्व हे खुन्हु लागनत्वा: सोड्हखुट्टे पाटी दुगु महालक्ष्मी द्यःयात रथय् तया लागनत्वा:, यापात्वा:, दूपिचात्वा:, ईपात्वाः, गंश त्वाः जुया हान लागन त्वालय् हे द्यःयात थंकी । हरेक त्वालय् च्वंगु डबली सिन्दूर छ्वाकाः छम्हस्यां मेमेसित बडो स्नेह साथ अबिर बुकाः धुमधामका साथ जात्राय् थीथी बाजं थाना: प्याखं ल्हुयाः हनी । यक्व दँ न्ह्यः ख्वप, थिमि, लुभु, बनेपा, पनौती लगायत थासं थ:थःगु बाजं हया: बाज थाना: क्यनीगु परम्परा दु। थौंकन्हय् थ्व कम जूगु खनेदु । प्यन्हुया जात्रा : थ्व खुन्हुया जात्रा अन्तिम जात्रा ख: । थ्व खुन्हु रथ ल्वाकीगु याइ । नालाया जात्राय् महालक्ष्मीया जात्रा जक मयासे महादेव, नारायणीया जात्रा नं याइ । महालक्ष्मीया तधंगु खः झण्डै स्वीनिम्हेस्यां (३२) कुबीमा: धाःसा मेपिं द्यःया ख: चिकीधंगु निगू यानाः जम्मा स्वंगू ख: दइ । थ्व खुन्हु लागन त्वा: द्यःयात रथय् तया लागन त्वाः, यापात्वाः, दूपिचात्वाः जुया महालक्ष्मीया छेँ दुगु थाय् ईपात्वाः थंका अन गंशत्वा: यंका महालक्ष्मीया रथ व मेपी नारायणी व महाद्य:या रथ ल्वाका थ थःगु थासय् दच्छिया लागि विश्राम काई । थथे याना नाला देय्या जात्रा जम्मा प्यन्हु बडो धुमधाम हनी । थ्व जात्रा गथे याना: चले जुया वल धैगु छगू किम्वदन्ती थथे दु । परापूर्वकालय् नाला देययात हिदूम्ब धाःम्ह राक्षसं खुव दुःख बीगु यात । अनच्वंपि मनूतयेत न्ह्य:नेला: थें स्यायेगु, पालेगु व नय्गु यात । थ्व दुःखयात म्हो यायेत अनच्वंपि मनूतयेसं बरु छखा छेँ नं न्हिन्हि छम्ह छम्ह पाः पाः यानाः राक्षसया आहारा जू वनेगु निर्णय यात । थ्वहे अनुसार पा:पा: छम्ह छम्ह छखा छेँ नं हिदुम्ब राक्षसया आहारा जु वनी । थ्व हे थथे याना पा पा छखा छेँन छम्ह हासाय् जा थुया दुम्व खुशी (महादेव खोला) वनीगु अले व मनूयात हिदूम्ब राक्षसं थःगु आहारा बनेयाइ । थ्वहे रितं घटनाक्रम चलेजुया च्वंगु खः । छन्हु छखा छँया पा वल। व छेँय् मा, अबु, काय् म्ह्याय् दु । माम्हेसिया थः राक्षस थाय् वनेगु धाइ, अन कायेमेसिया जि वने धाइ, अन विवाद जुयाच्वन । थ्व हृदय विरारक घटना छम्ह कुमारी मिसां स्वया च्वंगु खन । परिवारय् गज्या:गु प्रेम, थःसिनाः मेपिन्त म्वाकेगु खना: पाहाँ वःम्ह व कुमारी मिसां थ: राक्षसयाथाय् वनेगु निर्णय यात । तर थ: पाहाँ (पाहुना) यात गथे याना: सिइत छ्वय्गु धकाः पं सां नं कुमारी मिसा जिद्दि यानाः राक्षसयाथाय् वनेगु निर्णय याना: वहे राक्षसयाथाय् वनी । कुमारी मिसा मेपिं मजुसे व हे महालक्ष्मी द्यः ख: । वं हिदूम्ब राक्षसयात महा:द्य खुसी च्वंगु तुंछी क्वफाना स्याइ । महालक्ष्मी लिहा वया: नालावासीतय् न्ह्याबलेंया लागि दुःख हरण यानाविल । वहे राक्षस हान लिहाँ वय् फइ धका हिदूम्व राक्षसयात कुर्कूगु तुंछी तःधंगु ल्वहँ दु। उकी दँयूदँस महालक्ष्मीया रथ तया: क्वत्यलीगु परम्परा दु । थ्वहे महालक्ष्मीयात थौंतक नं थःत जीवनदान बीम्ह देवीया रुपय् मानेयाना वयाच्वंगु दु ।
बनेपाया चण्डेश्वरी जात्रा
बनेपाया चण्डेश्वरी जात्रा रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ नेपाः देय्या प्रसिद्ध नगरमध्ये धार्मिक, ऐतिहासिक व ब्यापारिक दृष्टिकोणं बनेपा नं छगू ख: । थ्व नगर काभ्रेया प्राचीन न्हय्गू बस्ती (गां) व देयेत मध्ये छगू खः । थ्व नगरया अधिष्ठात्री देवी चण्डेश्वरी खः । चण्डेश्वरी देवीयात थन च्वंपिं मनूतय्सं थ: इष्टदेवीया रुपय् माने यानातःगु दु । येँ २६ कि.मी. दुगु उपत्यकाया पिने च्वंगु छगू चिटिक्क च्वंगु शहर नं खः । काभ्रे जिल्लाया ब्यापारीक केन्द्रया रुपय् च्वंगु थ्व शहर मल्ल जुजुया पुलांगु दरबारया भग्नावशेष, गणेश मूर्तिया सहित च्याथासं शहर दुहाँ वनेगु खापा, कुण्ड व पाटीत यक्व दुगु थ्व थाय् या मुख्य जात्रा चण्डेश्वरी जात्रा ख: । चण्डेश्वरीया देग: बनेपा शहरं उत्तरपूर्वी मोहडाय् करिब २ कि.मी.य् दु। लोक जीवनय् चण्डेश्वरीयात जगजननी, भगवती, दुर्गा, महीषासुर मर्दिनी, भवानी, चण्डिका, कालिका, चण्डमुण्ड विनाशीनी, चण्डासुर हन्ता, उग्रतारा, एकजटी, सरस्वती, चामुण्डा, कुमारी, दूमाजू आदि विविध नामं पुकारे यायेगु चलन दु । मणिमय् पर्वतया फेदय् च्वंगु रक्तचन्दन वनय् च्वंगु चन्दनया सिमां प्रकट जुया चण्डासुरयात बध याःगु जुया काभ्रेय् देवीयात चण्डेश्वरीया अलावा चन्दनेश्वरी नं धका: पुकारे यायेगु याइ। चण्डेश्वरीया उत्पन्त : प्रचलित वंशावलीयाकथं चण्डेश्वरी देवी व चण्डेश्वर महाद्य:या उत्पति बारे थथे बयान यानातःगु दु । छगू इलय् छम्ह पराक्रमी दैत्य व देवगण दथुइ ल्वापु जुल । व ल्बापुइ दैत्ययात बुके मफुत । बुके मफुगू हुनिं (कारण) चाहिं व दैत्य द्वलंद्वः दँतक महाद्य:या कठीन तपस्या याना: माहाद्य: प्रसन्त जुया स्वर्ग, मर्त्य व पाताल स्वंगू हे लोकय् हे अजय जुइमा धका: बरदान बिल । व वरदानं याना: देवगणतयेत त्याकेगु अभिलाषा तया देवगणपिन्त दुःख विया च्वन । दक्व देवगण दैत्यत नाप ग्याना: थ:थ: आत्म रक्षाया लागि माता भगवतीया आराधना यायेत्यन । इमिगु आराधना न्यना दैत्यगणपिं अन थ्यंका हमला यात । दक्व देवगणत बिस्युं वन । भगवती छगू सिमा क्वय् सू वन । दैत्यतयसं खनां व सिमायात टुक्रा टुक्रा यानाविल । वहे सिमां शक्तिशाली देवी प्रकट जुल । देवी व दैत्य दथुइ वाक युद्ध जुल । दकलय् लिपा दैत्यपिं बुइ निश्चित जुइ धुंका अन छम्ह महादेवया मूर्ति तय्गु इच्छा प्वंकल । अथे जुया महादेव स्थापना यात व महादेवया ना चण्डेश्वर महादेव जुल । व देवी न चण्डासुर वध यागुलिं चण्डेश्वरी भगवती जु वंगु जनविश्वास दु । भगवती स्वयां शिवलिङ्ग न्हापा स्वंगु जुगुलिं दकलय् न्हापा महाद्य:या पूजायाइसा अले चण्डेश्वरीया पुजा याइगु चलन आतक दनि । चण्डेश्वरी देगलय् देवी प्रकट जुगु सिमाया कचायात आतक नं पुजा यानाच्वंगु दनि । चण्डेश्वरी जात्रा : विक्रम सम्वत न्हूगु साल नापनापं येँया ज:खःच्वंगु देवदेबीतय्गु जात्रा यायगु परम्परा अनुरुप बनेपाया चण्डेश्वरी जात्रा बैशाखया पुन्हि खुन्हु मानेयाइ । चण्डेश्वरी जात्रा मुख्य याना: स्वन्हु माने याइ । थ्व स्वन्हु बनेपाय च्वंपिं मनूतय्सं थःथिति व पासापिन्त सःताः जात्रा स्वकेगु व नेवाः भ्वय् नकेगु याइ । न्हापांगु दिं बैशाख पुन्हिया छन्हु न्ह्यः चतुर्दशी खुनु चान्हय् बने पाबासीतयेसं थ:थःगु छेँय् नं चिरग च्याकाः बनेपाया स्वधा त्वालय् लस्कर च्वनाः चण्डेश्वरी देग: वनी । चिराग जात्रा न्ह्याकेत दुवातय् तःधकं मि च्याकि । थ्व मियात अग्निज्वाला राक्षसया प्रतिक माने याइ । थुगु ज्वालायात चिराग ज्वनावपिं मनुतयसं थिइ मज्यु। चिराग यात्रा छथाय् थ्यनकि उगु दिनया जात्रा सिधइ अले चिरागयात अनहे बांछ्वया मिखा पिया छेँय् लिहा बनि । वहे दिनय् पिगनय् च्बपि द्यःपिनत १२ म्ह दुकुया बली बिइ। वलि विउगु दुकुया ला कम्मर निसे, च्वय् च्वंगु भाग अथे तया: क्वय् च्वंगु भाग प्रसाद स्वरुप गुठीयापिन्सं इना नइ। निन्हुगु दिं : कन्हय् खुन्हु पून्हि लाइ । थ्व दिंयात चास पुन्हि धाइ । थ्व दिनसं त:धंगु व चिधंगु खट् दय्का जात्रा याइ । छक नाला उग्रचण्डीया जात्रा बलय् पाण्डे गामय् खट यंकेगु झ्वलय् पुन्यमाता खुसिइ खटयात हासाय तया यंकेगु याइ । थुबलय् हे बाढी वया द्यःयात बनेपाय् चुइका यंकल । थ्व हे द्यःयात बनेपाया मनूतय्सं लाना चण्डेश्वरी द्यःया जात्रा याइगु धका जनविश्वास दु । नालाय् हासातया जात्रा याइगु थाय्यात “हासा बुँ” (नाङ्गलो खेत) भन्ने गरेको पाइन्छ । थन त:धंगु खं यंके मफुत धाःसा चिधंगु खं यंकेगु चलन दु । खंयात स्वधा त्वालं न्ह्याका: गनेशसथन व धोगे चौर जुका चण्डेश्वरी देग: थ्यंकी । खट जात्रा याइबलय का: पोंगा नाग: व धिमे थाना न्ह्याकी । थन खं अनच्वंपिं सायेमि खलपिन्सं क्वविइ । थ्व खं जात्रा गनं मदिकुसे देगलय् थ्यंका द्यःया गोप्य पुजा याइ । पुजा सिधेका खंया द्वारेयात कापनं भुनातम्ह द्यः जिम्मा बिइ । थ्व घुंका: द्यःया जात्रा नगरय् यंकी । जात्राया झ्वलय् स्वां सिन्ह अबिर जाकि तया मनूत लँय् लँय् च्वना च्वनि । लँय् लँय् ख्वाउँगु, कचिगु कय्गू फलफूल गाजर द्यःयात छाइ अले प्रसाद स्वरुप इना नइ । थ्व खँ जात्रा वकु त्वालय् वनाः झासु लनी । अले खँयात नगर चाहिका: दथु त्वालय् थ्यंकाः कलदान याइ । १२ म्ह दुकुया लायात कुचा कूचा याना: छेँया कःसिं प्रसाद इनेगु ज्या याइ । धार्मिक विश्वासक्थं सुना सुनां ला या कुचा: कायेखनि व भाग्यमानि जुइ धैगु जनविश्वास दु । सिं लासां झन हे भाग्यमानी जुइ धाइ । कलदान लिपा दक्वस्यां द्यःया दर्शन याइ । लिपागुं दिं : थ्व दिँ खुन्हु सगं मकातले द्यःया दर्शन याका: तइ । संगं विइ सिधल कि द्यःया प्रतिमायात बुया देगलय् यंकि अले चण्डेश्वरी जात्रा क्वचाइ ।
हाेलीं जात्रा याइम्ह चकंद्यः
नातिकाजी महर्जन् नेवाः वस्ती थीथी इलय थीथी थासय् जात्रा नख:चखः हनावया च्वंगु दु । अथे होलिपुन्हि बलय थँबहीया बिक्रमशिल महाबिहारय् च्वंम्ह चकंद्य:या बिस्कं जात्रा जुइगु खः । थ्व जात्रां भगवानबहाल दुने च्वंम्ह सिंहलसार्थवाहुया प्रतिमुर्ति ह्याउंम्ह द्यःया जात्रा याइगु ख: । थंबहीमिपिन्सं थ्व होलिपुन्हि जात्रायात पाहाँच:-हे कथं प्वाकिजा नख:- धकाः माने याइगु ख; । बसन्तया लसं स्वाँ सिमाकचाय् वाउंगु च्वः जाया वइगु इलय् चिकुला फुनाः ताला, न चिकु न तान्व, ल्यायम्ह ल्यासेतय् नं बैशं मन चचं धाइगु, देय् न्यंक होली म्हितीगु बखतय् जुइगु थ्व तसकं न्ह्यैपुगु जात्रा खः । चीर स्वाइगु अष्टमी खुनुनिसें अबिरया होली सुरू जुइगु खःसां तबि थौंकन्हे बिकृति अप्व: जुसेंलि छन्हु हे जक सीमित जूवंगु खः । होली पुन्हि खुनु सुथय् सकभनं होली म्हिति । थँबहिली थ्वखुनु बान्हिलिसा गुभाजुपिन्स बिधिकथं पुजायानाः मूचुकया क्वथाय् तयात:म्ह चकंद्यःयात भगवान बहालया दक्षिणपत्तिइ च्वंगु तुं चुकय् लुइपाखे स्वःगु फल्चाय् पःमांत व दगूतसें ल्ह्वनाः ब्वय् हइ। थ्व दिनय् थँबही त्वा: खल:या (ज्यापुतय्) मूधिमे नास: पुजा भ्वय् न्याइगु ख: । सन्ध्या इलय भ्वय् नय् सिधयवं गुरुं न्यायकेत त्वाःछिं तुं चुकय् धिमे थाना: धुन्या हिइकाः मुनी । अनं लिपा खलःया बच्छि जःपिंसं तुं लिकसं ‘च्वनाः दाफाः थाना म्ये हाली । थँबही त्वा.या चिज: खलःपाखें धुँन्या हिइकाः धिमे थाना: मुनी । बाजंया रौनकं ।अन छचालिं जात्रा स्वैपिं जायेक दइ। थ्व हे क्थं कजि पःमां खल: गुथियारपिंसं गुरुं न्यायकेत दक्व: ब्यवस्थित यानाच्वनी । स्वतजाःगु छत्र, चखमुया छत्रया नं ज्वरजाम याइ । अथेहे गुप्वा: यग्गागु इता: मत न च्याकी । गुभाजुपिन्सं तुत ब्वनाः पुजा यायां द्य:यात बल्ला:पिंसं ल्ह्वनाः चुकय् थुखेउखे इधुथिधु याइगु खः । थ्व द्यःया दुने गुभाजुपिं च्वनीगु ख: । थ्व इलय् गुलिस्यां वस लालां वनि, गुलिस्यां अबिरं छ्वाकी, गुलिस्यां स्वतँ दूगु छत्रं कुइका: चा: हीकुहीकुं द्यःया ल्यूल्यु ब्वाँयंब्वाँय् जुइ, अथेहे छतँ दुगु मेगु छत्रं नं कुइका: चाःहीकुहीकुं वनि, गुली अबिर छ्वाकल उलि हे द्यःया ख्वा: झझं मुसुंका: थें, न्ह्यू थें खने दइ । थथे द्यःयात गुधू तक न्यायका फल्चाय् हे बिराजमान याकि । थुकियात हे गुरुं न्यायकीगु धकाः धाइगु ख: । थथे बहनि गुरु न्यायेके क्वचायवं निगू धिमे खल:या धुन्या द्य:फल्चाय् जवंखवंचिना: सकलें थःथःगु छेँ लिहाँवनी । द्यःयात नं चछि अन फल्चाय् पाः च्वनाः चाहीकि । कन्हय्खुनु सुथय् हाकनं थँबही त्वा:या तज: खलःपाखें द्यःया न्ह्यःने दाफा भजन याइ । सकले द्यःके वयाः पुजा याइ । थ्वखुनु मू द्यःजात्रा याइगु जुया द्य: यंकेगु लँय् सु्थनिसे जात्रा सिमध: तले सुचं बिइकथं तानाद्य: चाहिकी । थ्व ज्याय् ल्हुतिं च्वयेच्वंपि पुतुवारतसें गं थाना: चाहिलीगु ख ? थथे चाह्यू वनीबले गुलिसिनं दक्षिना वी व आम्दानी फुकं इमिसं हे काइ । बान्हिलिपा मू जात्राया निति चकंद्य:यात फल्चां ल्ह्वनाः भगवान वहाःया न्ह्य:ने लँय् पारी ससुद्य:या देपायच्वंगु दबुली बिराजमात याकी । थ्वखुनु द्यः जात्रा याइबलय् लुँ आख: वः आखः: दुगु प्रज्ञापारमिता सफू नं द्य:लिसेँ जात्रा याय्मा: । धायेतला थ्व सफूया आखः मञ्जुश्री नं च्वयातःगु धाइ । थ्व स्वयेत ल्हासांनिसें सँयेत यक्व वः । जात्राया झ्वलय् थ्व सफू खतय् तया: चाहिकी । थथे कुबिया चाहिकेत प्यंगथांयापिं वलाछिमित वय्माः । थुकिया पलेसा इमित पःमांतसें झिफा: जाकि बीगु चलन दु। व जा थुयाः नयेत तरकारी घाःसा थपिंसं हे ज्वना वया: थुयाः नडइगु खँ धाःगु ख: । थथे द्यःया ल्यूल्यू प्रज्ञापारमिता सफू नं जात्रा याइ । ई त्यःलिसे न्ह्यखुनु थें बाजं खलःत दक्व मुनी । थ्व खुनु थँबही चिज: खल:तय् नास: पुजा भ्वय् न्याइ । इपिं नं भ्वय् सिधय्काः थ्यंक वइ। अनंलि पँयेताः खलः धकाः पःमातय्गु बिस्कं लवां पाेंगा बाजं नं पित हइ । अथेहे प्यंगःथामय् च्वपिं वलाछिमित नं पछिमा थाना: बाँसुरी पुया: द्यः लँस्व वइ। थथे सकलें मुने धुंकाः गभा:जु, पमा, ज्यापुत सकलें जाना: बबलाःपिंसं द्यःयात ल्ह्वना: बुलुहुँ क्वत यंकी । थथे जात्राय् न्हापलाक धिमे निथ्व: अनं दाफा खल:, अन हाकनं बासुरी खलः, अले द्यः दथुइ तया: यंकी । वयां लिपा हाकनं पँयेताः खलःलिसें यक्व लस्कर ल्यूल्यू वनी । थथे लस्करी ज्याथा जुया न्ह्याः वनी । द्यःयात केपु मब्यूतले ज्याथा त्वाःयाम्ह थाकुली द्यांलाना च्वनी धैगु खँ न्यना । अनं छुस्या बहा। मुस्या बहा:, असं, भोताहिति जुयाः मासंगल्ली जनबहा: पिचायेकी अन वंघः जुया: लाय्कू हनुमानध्वाका कुमारी छेँ मरुसत: थ्यंका: लित हइगु खः । अनं हाकनं कम्पुकोट जुया: प्याफल पिचाय्की । लिपा अन लं दथ्वी हे क्यान्टेन दयेका: लुखा तयाबिसेंलि द्यःयात ग्वतुका: थाकुक लुखां दुतपित यायेमा:गु अवस्था नं वःगु खः । अनं हाकनं न्यत जुया किलाघः, इतुंबहाः थ्यंकीगु खः, अन थ्यनेवं बाजं छझा: दिकी । छायधा:सां अनं सिहंसार्थबाहया सस: केशचन्द्रया छेँ ख: । अनं थायेमदु, क्वाःबहा:, थँबही भगवति द्यःया न्ह्यःने वनी । थन थ्यंकाः नं बाजं थाइमखु । छायधा:सा अन नै कला: दु हँ । अनं पकनाज्वः, गल्कोपाखाय् थ्यंक: वइ । गल्कोपाखाय् उत्तरपति स्वका: द्य:या बुँ क्यनी । अले “जवबंखरवं लुँ बुँ वह: बुँ जिगु बुँ जक भुयु भुयु” धका: लवां पोँगा पुइ । अनं हाकनं गाःहिति जुया: द्यःयात भगवान बहाःया मू चुकय् दुने देपापति दिकी । थ्वयां लिपा हानं गुरुजुपिन्स ज्यूगु मज्यूगु पुजा कया वल धका: ब्वबीगु चलन दु। थथे ब्वबीवं द्यःया ख्वाः खिउँसे च्वंकी । उखुनु चान्हय् अन हे बाय् तया: कन्हय् खुनु नीसी याका: दुत बिज्याकी । थथे ख:सां आ: मू जात्रा खुनु गुबलें फुसिंख्य: यापिनि बाजं, गुबलें बाछै बाजं थाना: चाहिकेगु याना हयाच्वंगु दु । पर्यटकिय क्षेत्र ठमेलय् ज्वीगु थ्व जात्राया महत्व यक्व दु । अथे जुयाः थुकियात ब्यबस्थितकथं न्ह्याकेमा: धकाः सः दनाच्वंगु दु । फुक्कसिगु ग्वहाली सदयेकं थ्व सुथां लाइसखु ।
ज्याःपुन्हीया पनाैतीया जात्रा
रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ काभ्रेया न्हय्गां मध्ये पनौतीया कलाकौशल व सांस्कृतिक दृष्टिं महत्वपूर्ण थाय् ख: । मल्लकालिन कलाकौशल व सांस्कृतिक दुष्टिं नं भक्तपुर लिपा पूर्वपाखेया बस्ती मध्ये पनौती अग्रणी थासय् ला: । प्राकृतिक दृष्टिं नं पनौति प्यखे डाँडां चाःहिलाच्वंगु खोपासीतक त:धंगु उर्वर फाँट दुगु रमणिय थाय् ख:। येँ करिब ३२ कि.मी. पूर्व दक्षिणय् पनौती दु । थन प्रत्येक झिंनिदँया माघ लच्छियंकं मकर मेला जुइ । पनौतिइ दच्छियंक थीथी जात्रा न्याय्कू सां थनच्वंगु तःधंगु जात्रा धइगु ब्रम्हायणी, इन्द्रेश्वर महाद्य:, भद्रकाली व उन्मत्त भैरवया जात्रा ख: । पनौती जात्रा दँयदस॑ तछलाथ्व द्वादशी खुन्हु सुरु जुया: पुन्हीतक्क न्ह्याइ । जात्राया न्हापांगु दिं तछलाथ्व द्वादशी खुनु जात्रा सुरु जुइ। थ्व खुन्हु द्यः क्वहाँ बिज्याइ । थ्व खुन्ह बम्हायणी मूर्तियात दुनेच्वंगु मूल क्वथां पिने मेगु क्वथाय् हइ । अथेहे भद्रकाली द्यःयात नं मूल क्वथां पिनेच्वंगु विशेष प्रकारयागु सिंहासनय् तई । व खुन्हु निसें पनौतीवासीं जात्रा सुरु जूगु मानेयाइ । छेँ ज:ख: सफा सुग्घर याना: बांला:गु लँ फिनाः पाहाँयात लसकुस याय्त तमतयार जुयाच्वनी । छेँखापतिकं द्यःपिन्त पूजा आजा याइ । जात्राया निन्हुगु दिं तछलाथ्व त्रयोदशी जात्राया निन्हुगु दिं ख: । थ्व दिंयात दुइँचा ङाय्केगु धाइ । स्थानीय नेवाः दाजुकिजा तःकेहेँपिन्स थ्व दिंयात कुलक्या नं धाय्गु याइ । थ्व खुन्हु सुथय् दुइँचां (पुतुवार) निपु पं हया: ब्रम्हायणीया द्य:छेँ पिने तइ । अनं लिपा सनिलया इलय् मानेश्वरी बसर्पाकय् द्वारें ह:गु खड्ग बिइगु चलन दु । जात्राया लागि खड्ग ग्रहण याय् धुंकाः व खड्ग ज्वना: थीथी बाजं थाना: जात्राया द्वारें पनौती नगरय् दुगु थीथी द्यःया दर्शन व पूजा याइ । सुथय् हःगु पँथय् तुयूगु व ह्याउँगु काप: तया: द्य:ला न्ह्यने थ्यंकी । व खुन्ह् बाजं थाना: पुजा सामान कुबिया: मिसा जातिया दुइँचा सहित नगर थकाली, सुगल, कर्माचार्यपिं ल्यू ल्यू वनी । बहनी जब ब्रम्हायणीया रथ त्रिवेणी घाटया झुलुङ्गे ताँलिक्क थ्यंका: मूल पूजारी, सुवाल व दुइँचा याना: स्वम्ह ताँ पुलाः खुसी पारीच्वंगु ब्रम्हायणी देगलय् वनी । ताँ पुलेवलय् स्वम्हं विशेष प्रकारं न्यासी वनी । उकीयात हे दुइँचा न्याय्केगु धाइ । तुतियात मल्ह्वँसे तुति लुइका: न्यासी वनी । थुकीयात पुलांपिं बुढापाका थथे धाइ “न्हापा पुण्यमाता खुसि बा: वःगु हुनिं खुसि छिइ मफया: बासुकी नागया आराधना लिपा नाग स्वय्म ताँ जुया: नागया म्हय् न्हुया वंगु जूगुली आ: नं अथेहे याना: बिस्तारं तुति मल्ह्वँसे न्यासी वंगु ख: ।” दुइँचा ङाय्केगु प्रक्रिया लिपा भद्रकालीया रथय् भद्रकाली व द्वारे तया: बाजं थाना: रथ साला हइ। जब भद्रकालीया रथ ब्रम्हायणी मन्दिर थ्यने धुंका: भद्रकालीयात रथं क्वकाया: ब्रम्हायणी देगलय् लसकुस याना: दुतिइ । अनं लिपा भद्रकालीया मूर्तियात ब्रम्हायणी देगलय् दुनेच्वंगु भद्रकालीया शिला मूर्तिनापं तइ । थ्व ज्या क्वचाल कि देगलय् प्रवेश निषेध जुइ । चच्छि देगलय् दुने सम्बन्धित पुजारीं तान्त्रिक यज्ञ याइ । यज्ञ याय् न्ह्यः छम्ह मेय्या बलि बिइ । यज्ञ लिपा धा:सा दुगुचा भद्रकालीयात बलि विइ । थ्व इलय् ब्रम्हायणी देगःया वारिपट्टिइ च्वंगु बासुकी नागयात नगरबासीं दुरु छाय्गु चलन दु । जात्राया स्वन्हुगु दिं जात्राया स्वन्हगु दिं चर्तुदशी खुन्ह सुथंनिसें पनौतिवासी व पाहाँपिं ब्रम्हायणी देगलय् दर्शनया लागि भीड जुइ । व खुन्हु श्रद्धालु भक्तजनपिन्सं बलि बिइगु नं याइ । थ्व न्हियात मूल जात्रा धाइ । उखुन्हु दक्व पनौतीबासीतय्सं थ:थिति पाहाँ स:ताः भ्वय् नकी । थ्व खुन्हु गणेद्य:या नं त:धंगु जात्रा याइ । चर्तुदर्शी खुन्हु भैरवया पूजा याना: इन्द्रेशवर देगःया चोक दुने म्येय् बली बिइगु चलन दु। हरेक दँया चर्तुदर्शी खुन्हु म्येय् स्याइपिं व : द्य:ला (पोडे) तय्त देगलय् दुकाइ। बलि ब्यूगु म्येय्यात कन्हय् खुन्हु जात्रा याय्बलय् उन्मत्त भैरव व भद्रकालीयात स्वांमा: थें यानाः क्वखाय्केगु चलन दु। बहे खुन्हु ब्रम्हायणी द्यःछेँया पटाङ्गीनीं स्वंगः चायागु घः तया: दुगुचा बलि बियाः जोगीचक्र बिइगु चलन दु । जात्राया लिपांगु दिं पनौतीबासीतय्सं थ: पासापिं, थ:थितिपिं जात्राया स्वन्हु खुन्हु सःतू सां अन्तिम दिं अर्थात् पुन्हि खुन्हु तसकं न्ह्यइपुसे च्वनी। थ्वखुन्ह पनौती आसपासया दक्व थासं यक्व ल्याखय् मनूत जात्रा स्वः वइ । वर्षा सुरु जुइ न्ह्यः जात्रा जुइगुलिं असारया निंतिं सिनाज्या कुसा (घुम – छगूकथंया पँ व उकिया हलं दय्किगु कुसा) मिइ हइपिं यक्व दइ । उकिं थ्व जात्रायात घुम जात्रा नं धाइ । गुलि गुलिस्यां हिले जात्रा नं धाय्गु या: । नेवाःतयसं ज्या: पुन्हि धाइ । अन्तिम दिन खुन्हु लाय्कु दबुलिइ इन्द्रेश्वर महादेव, भद्रकाली, उन्मत्त भैरवया खःत थवंथवय् ल्वाका: जात्रा याइ । थ्व जात्रा मध्य चान्हय् याइगु परम्परा जूसां छुं दँ न्ह्य:निसें सुरक्षा व मेगु कारण न्हिनय् हे यानावयाच्वंगु दु । तछलाथ्व पूर्णिमा खुन्हु पनौतिस्थित त्रिवेणीघाटय् म्व:ल्हुयाः रथ ल्वाकूगु स्वःसा दच्छिया पापं मुक्त जुइगु जनविश्वास दु। जात्राय् विशेष याना: उन्मत्त भैरवया खतं ल्यूने स्वकः व इन्द्रेश्वर महाद्यःया खतं न्ह्यःने स्वकः भद्रकालीया रथनाप ल्वाकेगु परम्परा दु । थथे रथ ल्वाकेबलय् रथयात्राय् संलग्न मनूतयूसं प्यखें अबिर ह्वला: अन च्वंगु वातावरण हे विशेष जुइ । उन्मत्त भैरबया खतं ल्यूनें इन्द्रेश्वर महाःद्यया रथं न्ह्य:नें भद्रकालीया रथयात ल्वाकीगु परम्परा थःथम्हं तुं द्यःपिनि यौनक्रिडा जूगु व खने मदय्क धकाः अबिर ह्वलीगु किंवदन्ति दु । किंवदन्ति पनौतीया थ्व जात्रा सम्बन्धि छ्गू ब्यागलं किवदन्ति दु । किंवदन्ति कथं परापूर्वकालय् महाःद्यवं श्री कृ्ष्णया चरित्र स्वय्गु विचाः याना: यक्व कलाःपिं मध्ये थःत छम्ह बिइत आग्रह यात । कृष्ण द्यवं क्वथाय् च्वंम्ह छम्ह यःम्ह यंकेत अनुमति बिल । जब महाद्य: प्रत्येक क्वथाय् स्वस्वं वंबलय् दक्व कृष्णद्यः नाप च्वनाच्वंगु खन । व खना: महाद्य: कैलाश लिहां वनाः दक्व खँ माता र पार्वतीयात कन । महाद्यया खँ : न्यना पार्वती ६४ योगीनी रुप धारण याना कामातुर जुया: महाद्यःयात लिना छ्वल । व रुप खना महाद्यः ग्याना: पनौतीया त्रिवेणीस्थित खुसी गुप्त सुलाच्वन । सुलाच्वंगु थासय् ६४ योगीनी पार्वती पियाच्वन । थ्व पार्वतीं जित: त्वःती मखुत धकाः , महाद्य: उन्मत्त भैरव रुप धारण यानाः पार्वती न्ह्यःने बिज्यात । योगीनी रुपी पार्वती त्व:ताः भद्रकालीया रुप हिला: रोसी खुसी सिथय् बिस्युं वनी। थथे बिस्युं वनीगु झ्वलय् पनौतीया लाय्कु डबुलिइ थ्यंकाः उन्मत्त भैरव भद्रकालीयात ल्यूने स्वकः सम्भोग याय् धुंकाः भद्रकाली शान्त अवस्थाय् वल । थःगु यौन चाहना पुरा जुइधुंकाः भद्रकालीं भैरवयात थःगु वास्तविक स्वरुपय् वया: सम्भोग याय्गु इच्छा ‘ प्रकट याइ । हान न्ह्य:नें भैरव महाद्य:या वास्तविक रुपय् वया: पुनः ; स्वक सम्भोग याइ । थथे याना: पनौतीया रथ ल्वाकीगु जात्रा सिधय्धंका: बहनी चिराग च्याका: जात्रा याना: पुलिसपाटी तयातःगु ब्रम्हायणीयात लसकुस याइ । ब्रम्हायणीयात रथय् तया: जात्रा याना: बजारय् चाःहिका: द्य:छेँय् दुकाइ । वहे खुन्हु बहनी न्हापांगु दिनय् बलि बिउगु म्येय्या ला दय्का “बल भ्वय्” नइ। अले
लःया द्यः गंगामाइया जात्रा
रत्नकाजी मन गंगामाई द्यः गंगायात हिन्दू धर्मावलम्बीपिसं द्य:कथं हनावयाच्वंगु दु ।खुसियात हे गंगाया प्रतीककथं काइगु खः ।येँय् बागमतीयात मू खुसिकथं कयातःगु दु सा थुकियात हे भारतया प्रसिद्ध खुसि गंगाकथं मानय् यानावयाच्वंगु दु।गंगाय् म्व: ल्हुल धाःसा दक्वं पाप चुइकीगु व जीवन-मृत्युया चक्रं मुक्त जुइगु जनविश्वास दु । गंगाया उत्पत्ति ब्रह्माया कमण्डलुं जूगु धइगु छथी मान्यता दु । मेखे वैष्णवपिनि बाखंकथं ब्रम्हां विष्णुया तुति सिइकूगु लः हे गंगा जूगु ख: । मेथीया धापू धाःसा गंगा पर्वतया जुजु हिमवान व वया लानी मीनाया म्ह्याय् ख: । स्वर्गय् च्वनीम्ह गंगा पृथ्वीइ च्वंपिं मनूतय् पापमोचनया निंतिं हे धर्तीइ कुहाँ व:गु खः धइगु धार्मिक विश्वास दु। थथे धर्तीइ कुहाँ वःगु इलय् महाद्यवं छ्यनय् फयाकाःगुलिं गंगा महाद्य:या छ्यनय् लाःगु धाइ । पशुपति लागाय् असार शुल्कपक्ष दिल्लाथ्व सप्तमीकुन्हु गंगामाईया रथजात्रा तःजिक हनिगु ख: । जात्राया नितिं प्यन्हु न्ह्य: केन्द्रीय गुठी संस्थानअन्तर्गतया ज्याकुथि गोश्वारा कार्यालयया आर्थिक ग्वाहालिइ रथ भिंकेगु ज्या याइगु खः । पशुपतिनाथया छ्यनय् बिज्यानाच्वंम्ह देवी गंगामाईया मूर्तियात विधिवत् पूजा याना: आर्यघाटय् च्वंगू गंगामाइया देगलय् यंका: न्हवं याइगु खः । उखुनु चच्छि हे श्रद्धालु भक्तजनपिं देगलय् जाग्राम च्वनीगु चलन दु। सुथय् गंगामाई देग:या पुजारी नित्य पूजा याना: होम पुजा व जप याइ । थ्व धुंका पशुपतिया प्यम्ह भट्ट पुजारीपिं वया: विधिपूर्वक गंगामाईया पुजा यायेगु चलन दु । थथे भट्टपिनिपाखें सकतां पूजा क्वचायका: पुजा क्वचा:गु सुचं ब्यू वनीगु चलन दु । थुगु रथयात्राया निंतिं गुरुजुया पल्टन नं अनिवार्य वय्मा:गु चलन दु। सनिलय् गंगामाईया मूर्तियात ब्रह्मा, विष्णु व महेश्वरया स्वरूपया स्वतँ दुगु , प्यागोडा शैलीया रथय् तयाः सांस्कृतिक बाजागाजालिसें यात्रा न्ह्याकीगु चलन दु । गुरुजु पल्टन तोपं बढाइँ याय्वं न्ह्याकूगु रथयात्राय् पञ्चेबाजाया नं ब्वति दइ । गंगामाईया रथ पशुपति ग्वलय् च्वंगु बज्रघरय् दिकातःगु दइ । रथयात्राया निंतिं गुरुजुया पल्टन वय्धुनेवं गंगामाइया पुजारी देगलय् पुजा यानातःम्ह गंगामाइया मूर्तियात ज्वनाः द्यः रथय् विराजमान याकेत यंकी । द्यःरथय् विराजमान याके धुंकाः रथयात बज्रघरं सालः पञ्चदेगल-वनकाली-गौशाला-जयवागेश्वरी-नवाली टोल- ताम्रेश्वर-दथु टोल-पाचा टोल-भीमसेनस्थान-धुम्नेश्वरीइ चाःहिका जात्रा यानाः लिपतय् बज्रघरय् हे थ्यंकाः यात्रा क्वचाय्की । बज्रघरय् थ्यंकाः गुरुजुया पल्टनं तोप बढाई याय् धुंकाः जात्रा क्वचाइ । गंगामाइया रथय् राजप्रतिनिधिकथं हनुमानढोका दरबारं मल्लकालीन राज खड्ग यंकाः तइगु चलन दु । जात्राया निंतिं लुं सियातःम्ह थ्यंमथ्यं साढे २ फिटया जलवार मुद्राया गंगामाईया मूर्तियात बहुमूल्य तिसावसतं छाय्पियातःगु खः । पशुपति देवपतन लागाया स्थानीयवासी विशेषकथं हनीगु जात्रा क्वचाय्वं गोश्वारा कार्यालयं हाम्वःया लद्दु व शिवाबजि इनेगु प्रचलन दुगु अमालकोत ज्याकूया द्वारे पूर्ण डंगोलं कनादिगु खः । जात्रा पर्व संरक्षणय् पशुपति विकास कोषं उलि च्यूताः तयामच्वंगु स्थानीयपिनि धापू दु । छगू इलय् असारय् वा मगात । जनतां बुँज्या याय्त लः मदयाः वा वय्केगु निंतिं गंगामाईया पूजा यात । अरनंलिपा वा वल धइगु जनविश्वासकथं येँय् थुगु जात्रा न्याय्कूगु धइगु धापू न्यनेदु । डंगोलयाकथं, न्हिनय् हनुमानध्वाखां ३२ म्हेसिया गुर्जुया पल्टन, पशुपतिनाथ देगलं च्वाम्वः व पंखा हयाः बाजंलिसें अमालकोटया रैरकमीपिं पशुपतिनाथ देगःया मूल भट्टयात नाप लाय्गु व अनुमति काय्धुंकाः खड्ग निशानालिसें गुर्जुया पल्टन बढाइँ यात कि जात्रा न्ह्याइगु खः । जात्रा गुठी संस्थान पशुपतिनाथ शाखां जात्राया यात्राबारे ब्यबस्थापन यानावयाच्वंगु दुसा पशुपति क्षेत्र विकास कोषअन्तर्गतया अमालकोट कचहरी शाखां पूजाया व्यवस्थापन यानावयाच्वंगु दु। तत्कालीन महारानी गंगाया इलंनिसें गंगामाइया जात्रा न्ह्याःगु खः । उगु इलय् वा मवयाः बुँज्या याय्त थाकुइवं जनतां शिवया छ्यनय् जटाय् च्वंम्ह गंगाजीं लः बाः वय्की धइगु मान्यताकथं गंगायात पुज्यानाः लः फ्वनेवं वा वःगुलिं उगु हे मान्यतां जात्रा न्ह्याःगु धापू दु । थुगु जात्रा परम्परागत रूपय् तसकं महत्वपूर्ण जूसां नं थुकी सरकारी निकायया उलि ध्यान वनाच्वंगु खनेमदु । गुठी संस्थान व कोष निगुलिं रथ यात्राया निति लँ व सतकया पोलय् दुगु तार व्यवस्थापन मजूगुलिं समस्या जुयाच्वंगु जात्रालिसें सम्बद्ध मनूतय् धापू दु। द्वारे डंगोलं बियादीगू जानकारीकथं थुगु जात्रा जुजु रणबहादुर शाहया पालंनिसें न्ह्याःगु खः । उगु इलय् लानी तसकं मफुगु व जोशी क्यना स्वःबले जोशी रानीया नामय् द्यः पलिस्था यानाः जात्रा याय्गु जुक्ति ब्यू कथं रानीया नामय् गंगामाई खः जात्रा न्ह्याःगु खः । गंगामाइया जात्रा क्वचाय्वं द्यःयात मू भट्टयात लःल्हाइगु चलन दु। थुम्ह द्यःयात पशुपति महाद्यःया देगः दुने हे बिज्याकी । पशुपतिइ आर्यघाटया लिक्कसं नं गंगामाइया देगः पलिस्था यानातःगु दु । थुम्ह द्यःयात भक्तजनपिसं न्हिथं अःपुक हे दर्शन याय् फइ । ने.सं.११३७
पाहांचःह्रे
पाहांचःह्रे नखः द्यः खः ल्वाकेगु जात्रा पाहांचःह्रे नखः पाहांचःह्रे डा.चुन्दा वज्राचार्य नेवाःतय् हनेगु याना वयाच्वंगु तत:धंगु नखः मध्यय् पाहांच:ह्रे छगू नं ख: । पाहांच:ह्रे नखः नेवाःत सकसिनं हनेगु यायेगु या:सा थ्व नखः विशेष याना येँ (दे) च्वंपिं नेवा:तय्सं त:जिक हनेगु चलन दु । येँ दुनेया नेवा:तय्नं विशेष याना: पचलि भैरबया जात्रा त:जिक हनीगु थाय् क्वने व लुतिमरु अजिमाया जात्रा त:जिक हनीगु थासय् च्वंपिं नेवातय् पाहांच:ह्रे नख: हनेणु चलन मदु । उगु निगू जात्रा हने माःपिं नेवा: तय्सें तजिक हनेगु चलन मदु । पाहांचःह्रे नख: तजिक हनेगु धयागु हे येंया नेवाः तयेत म्हसिकेगु खः । पाहांचःह्रे हनेगु पाहांच:ह्रे धका चैत्र कृष्ण चतुर्दशी कुन्हु हनीगु नखः ख: । थ्व नख: कुन्हु मेमेगु नख: चखःवलय् थें सुचि नियम यायेथें थ्व नख: हनेत नं वं थिलाः म्वःमि ल्हुया: सुचि नियम यायेमा: । थ्व नखः कुन्हु विशेष यानाः त्वाः त्वालय, थाय् थासय् च्वंगु वा फोहरगु थासय् त:लय् दुम्ह लुकुमाःद्य:यात पूजा याना हनीगु नख: खः । थ्व नखःया प्यन्हु न्ह्यो मिजं मचातय्सं साःगा: वा चां त्वपुया त:गु लुकुमाःद्यःयात म्हुयाः लुकुमा:गा: सुचपिचु यायेगु याइ । प्यन्हु लिपा अर्थात चैत्र कृष्ण चतुर्दशी कुन्हु लुकमा:गालय् बँ थिला: नीसी यायेगु याइ । लुकमाद्य:या गा: सुनां म्हुल वंहे लुकुमा गालय् बँ इलेगु ज्या याइ । थथे गा: खनां: सुनां सफा यायेगु याइ वहे मिजंमचा पाहांचःह्रेया लुकुमाःद्य:या पाला जु । लुकुमा: द्य: सुला च्वम्ह द्य: जुगुलिं थ्व द्यःयात बहनी सन्धयाकाः ई निसें त्वा: ज:छिया मनुतय्सं छेँय् छेँय् भ्वय् ज्वरे यानाः भ्वय् छाना: पूजा या: वयेगु याइ । पाहांच:ह्रे बलय् मेमेंपिं द्य:पिन्त सुथय् पूजा यायेगु या:सा लुकुमा:द्यःयात बहनी सन्ध्याकाल निसें पूजा यायेगु याइ ।पाहांच:ह्रे कुन्हु लुकुमा:द्यया नापनापं थाय् थासय् च्वंगु पीठ वा अजिमापिन्त पूजा यायेगुया नापनापं गणेश, कुमार, कुमारी नं पूजा याय्गु याइ । थ्व दिनय् न्ह्याम्ह हे द्यःद्य:पिन्त पुजा धयागु याःसां नं विशेष पूजा लुकुमा:द्यःयात है ख: । लुकुमाःद्य: पूजा याइबलय् विशेष याना: मेमेबलय् थें पूजा सामान जूसां लुकुमाःद्यःयात पुजा याइबलय् लुंबुँ वहबुँ स्वां तया: पुजा यायेगु चलन दु। लुँबुँ धका: तुकंमाया बुँ व्हयाच्वंगु जूसा वह:बुँ धका लैंमाया बुँ तइ । लुबुँयात लु व वह:बुँयात वहःया प्रतीक धका घाइपिं न दु । लुकुमाःद्य: पुजा याये धुंका: अन द्यःया थाय् च्याका त:गु मत वा द्यः पुजा याना: मत: ब्युगु इतालय् चम्चा वा माताःचाय् अज: फया: छेँजःछि सकसियां धुंया मिखा काकां जिगु मिखा तेलाक धका: सिन्ह तिना: अज: उलेगु नं परम्परा दु । छखे अज: उला थःगु मिखा तेलाकेगु जूसा मेखे लुकुमाः:द्यया थाय् अज: फया: अज: उल धा:सा भुत प्रेत, पिशाचतय्सं थी फैमखु अमिगु डर मुक्त जुइ धयागु धापु दु। जुकुमाःद्य: पूजा याना: द्यःयात छाइगु भ्वय् विशेष याना: वाँगु लाभामा, अय्ला, थ्वँ तया: भ्वय् छाइगु जक मखु लुकुमाःद्य:यात छाःथे छेँय् सकसिया वाँगु लाभा नं तयाः भ्वय् नयेमाःगु चलन दु । थ्व नखःया विशेष नसा धयागु लाभा जुगुलिं पाहाच:ह्रेयात लाभा नख: धका: न धायेगु याः । महायानी बौद्धतय् थ्व नख: कुन्हु लुकुमाःद्य: पूजा याः वने न्ह्याे थःगु छेँ न्याग: स्वना तान्त्रिक पूजा यायेगु चलन दु । पूजा याना च्वंगु ई दुने हे लुकुमाःद्यःयात पूजा याके व्छयेगु न॑ चलन दु । थथे पूजा याये सिधल धायेवं ‘छसिकथं झ्वः छुना: विशेष याना: वाउँगु लाभा तया: भ्वय् नयेगु चलन दु । थ्व नखः मोहनी नख: धुंकाया त:जिगु नख: ख: । थ्व नखःबलय् मोहनी नखःबलय्थें न्हुगु वसः पुनाः द्यःयाथाय् देइके वनेगु, थःथितिपिं थाय् नखःत्या: वनेगु न॑ याइ । थ्व नखःबलय् न॑ मोहनी नख:थें म्ह्याय् मचा, भिनामचा: जिचाभाजुपिं नापनापं पासापिं त॑ नखत्या: सःतगु चलन दु । थ्व नख:बलय् पासापिन्त नं नखत्या: सःतेगु याइगुलिं पासा:चःह्रे धका: न॑ धायेगु या:। थ्व नख:बलय् पाहां सःता नकेगु याइगु जूगुलिं पाहाचःह्रे घका घाल धाइपिं नं दु। न्ह्याःगु हे धाःसा नेवाःतय्सं हना: वयाच्वंगु नख: चख: मध्यय् थ्व छगू नं ख: । थ्ववलय् विशेषयाना: फोहर थाय् वा चायात:लय् सुलाच्वंम्ह महाद्यःया पूजा याना न्ह्याकीगु नखः खः । महाद्यः बैदिक काल स्वयां न्हापां निसेयाम्ह द्यः ख:, हिन्दू व बौद्ध मार्गी निखलं न॑ मानेयाइम्ह द्य: ख: । विशेष यानाः महायानी बौद्धमार्गीतयु दुने महाद्यःया विस्कंगु थाय् दु । छगू दसुया रूपय् महायान पुराेहितपिनि देखा कायेगु झ्वलय् देखाया सुचि नियम मयासेँ द्याँलाना च्वने माःथाय् द्याँलाये मफया देखा कया: पूजा याना च्वंगु वसतं हे पिहां वःम्ह व्यक्ति चिकुलां महाद्य:यात भेषय् जाकि फ्वं बइम्ह व्यक्ति धायेगु या: । उकिं महाद्य:यात नेवातय् दुने निगुलिं धर्मावलम्बीपिसं माने याइगु ख; । नासःद्यःयात नाट्यस्वर नं घाइ व हे नं महाद्य: घका सकसिन स्यू । चाया तलय् महाद्य: पाहाँचःह्रे नख: हनेबलय् चाया तःलय् च्यम्ह लुकुमाःद्यः चाम्हूया खने दयेकेगु याइगु खं च्वय् हे न्ह्य:ब्वये धुनागु दु । लुकुमाःद्य: धयाम्ह “लुकुं ब्यूम्ह महाद्यः” ख: । लुकुं ब्यूम्ह धयागु सुलाच्वम्ह ख: । उकिं लुकुमाःद्यःया अर्थ सुलाच्वंम्ह महाद्य: ख: । महाद्य: लुकु बीमा:गु छगू घटना दु । व छु धाःसा दैत्य छम्ह महाद्य:यात लुमंका: तच्वंत थाकुक तपस्या च्वन । दैत्य तःसकं दुखसिया तपस्या च्वनाच्वंगु खनाः महाद्य: खुसि जुया “जिं छंगु तपस्या खना: प्रशन्न जुल उकिं छं छु फ्वने” घका घाल । महाद्य: प्रकट जुयाः थःयाके वर फ्व: धाबलय् व दैत्य तच्वंत खुसि जुया: महाद्य:याके थःम्हं सुयागु छ्यने थिल व भस्म जुइमा: धका: बर फ्वन । महाद्य:वं नं वैगु इच्छाकथं वर बीया बिल । थथे भस्म जुइगु फ्वंगुलि उम्ह दैत्यया ना हे भस्मासुर जुवन । भस्मासुरं अज्या:गु बरदान फ्वंगु खनाः महाद्य: न॑ छक: छक्क चाल । भस्मासुरं वरदान काये धुंका महादेवं ब्यूगु बरदान धाथेंगु खः, मखु सीक्य मास्ति वल । उकिं व सीकेत दकले न्हापां महाद्य:या हे छ्यों थीत स्वल । महाद्य: ग्याना बिस्यूं वन । भस्मासुर नं महाद्यःयात यीत लितु लिना वन । महाद्य: थःम्हं वर बीया थःहे भस्म जुइगु डरं यानाः भस्मासुर मखंक फोहरगु थासय् दुने सु वन । अथे सु वंगुलिं लुकुमाद्य: जुगु ख: । महाद्यःयात भस्मासुरं लितु लिना च्वंगु विष्णु खनाः महादेवं ब्यूगु वरदानया अन्त यायेगुया लागि बांलाम्ह मिसा जुया: भस्मासुरया थाय् वन । भस्मासुरया थाय् थ्यंकाः हावभाव याना: वैगु मन साला: तच्वंत बांलाक प्याखं हुया क्यन । भस्मासुर नं बांलाम्ह मिसाप्रति खनाः आकर्षित जुल । अले व मिसां घा:घा:थे यात । लिपा मिसारुपि विष्णुं भस्मासुरयात थ:गु ल्हाँत थगु हे छ्याें छक्व थ्यू धका धाल । मिसां धाःथे भस्मासुरं नं थःगु छ्यनय् थिया ब्यूबलय् महादेव ब्यूगु वरदान महाद्य:यात थिया खः, मखु स्ववेगु पलेसा थःम्हतुं थःगु ल्हातँ छ्योनय् थ्यूबलय् भस्मासुर हे भस्म जुया अन्त जुल । थुकथं महाद्य: चायाःतलय् वा साःगालय् सुलाच्यंगु धयागु धापु थुकथं जूगु ख: । पाहांचःह्रे बलय् महादेवं लाभा, ला, अय्ला थ्वं नया: जूगु नं
