देह व चित्त शुद्धिया नख: गुन्हिपुन्हि
रमेशमान पिया गुगुंनं जातिया संस्कृति धइगु उगु जातिं नालाच्वंगु धर्म व दर्शनया पहिचान सः । धर्म धइ्रुगु सामाजिक मुल्य, मान्यता, दर्शन, व्यक्ति विशेषया आचार व्यवहार नाप स्वापू दुगु खँ ख:सा संस्कृतिं उकिया भौतिक परिणति ख: । उकिं न्ह्यागु जातिया संस्कृतिं नं उगु जातिं नालाच्वंगु धर्म दर्शनया सन्देश बियाच्वनी । संस्कृति धइगु खँग्वः छुं नं वस्तु विशेषया मां मखसे समग्रताया खँग्वः खः। जाति विशेषया भाय्, नसा-त्वंसा, वस: पुनीगु पह, सामाजिक व्यवहार, नखः चखः, उमिगु आचार व्यवहार, थ्व सकतां हे संस्कृतिया प्रमुख आधार खः । थ्व समग्र आधारं जाति बिशेषया गुगु बिस्कंगु पह (संस्कार) ब्वलनी वहे इमिगु संस्कृति उमिगु पहिचान जुइ । थन थःगु मौलिक संस्कृतिं बिलिबिलि जा:गु नख: गुन्हिपुन्हियात कयाः छुं खँ कुलेगु कुत: याये । नेवाःतय्सं दक्व धइथें नखःचख: चान्द्रमासया लिधंसाय् हनाच्यंगु दु । नेवाःतय् नख: हनेगु थःगु हे विशिष्ट परम्परा दु । नेवा: नख:या श्री गणेश गथांमुगः चह्रे कुन्हुनिसें जुइसा इतिश्री सिथि नखः कुन्हु जुइ। सिथिनख: निसें गथांमुग: तक नेवाःतय्गु नख:या दिपा: जुइ। थथे धइगु थ्व दिपा: ज्वःछि सिन्हाज्याय् व्यस्त जुइ मालिगुलिं खः । नेवाःतय्गु उद्गमस्थल स्वनिग;, कृषिया नितिं उर्वर भूमि, थनया जीवनचर्याया प्रमुख आधार कृषि जूगुलिं थनया प्रमुख बालि वाया प्राकृतिक घःचा- लिसे लिसें नखःचख: नं चाहुलाच्वं गु दु । गुन्हिपुन्हि नख:या मान्यता शुद्धता व पवित्रतापाखे केन्द्रित जुयाच्यंगु दु । गथांमुग: चह्रेकुन्हु छेँय् बाै बिया: गृहशुद्धिया ज्या यायेगु जुइसा गुन्हिपुन्हि कुन्हु देह शुद्ध यायेगु ज्या प्रमुख जुइ। शुद्धता व पवित्रता धइगु स्वस्थ शरीर विना असम्भव । स्वस्थ्य शरीर दुने जक स्वस्थ चित्तं बास याइ । चित स्वस्थ मजुइकं धर्मया साधना हे पूवनी मखु । उकिं धयातःगु दु, ‘शरीर माद्यं खलु धर्म साधनम्’। घर्म साधनाया लँपुइ शरीर ला माध्यम जक खः । गये खुसि छिनावनेत माःगु ताँ । ताँ बमलात, वाराक्वारा सन, त्वःधुल धाःसा खुसि छिइ थाकुइ । दच्छि यंकं यायेमा:गु ज्यात पूवनी मखु, उकिं थुगु नखतं निगू पक्षयात जोड बियात:गु दु, छगू शारीरिक स्वस्थ्यता, मेगु चित्तया शुद्धता, गुकियात थन अलग अलग ब्वथला: बिचा: यानास्वये । शारीरिक स्वस्थता झी अजा आजिपिं दक्वं धइथें प्रत्यक्ष वा परोक्ष रुपं बुँज्याय् निर्भर जुया वःगुलिं झीगु दक्व नख:चखः बुँज्याया गति कथं न्ह्यानाच्वंगु ख: धइगु खँ च्यय् हे धायेधुन । सिन्हाज्या ज्वःछिया दुने जुइगु तच्वःगु शारीरिक परिश्रमं कमजोर जूगु शरीर उकिसनं गृष्म ऋतु पुलाः वर्षा ऋतुया चपेतं पित्तया प्रकोप जुइ । बर्षा ऋतुस पूर्वीय फय्या चाप तच्वइगुलिं याना: तापक्रम असन्तुलन जुइ गुकिं यानाः त्रिदाेष (कफ, पित्त व वात) या प्रकोप जुइ । लिच्च: कथं पाचन शक्ति कमजोर जुइगु, झाडावान्ता आउँ ल्वचं दुःख विइ । थुकथंया ल्वचं मुक्त जुइत झी पूर्वजपिंसं थीथी पौष्टिक तत्वं जाःगु बूवःया रस क्वाति त्वनेगु यानाव:गु खः । क्वाति धइगु क्वा (पाक)ति.क्वाति जूगु ख: । आयुर्वेदय् रसादि दयेकेगुयात नं ब्वाथ घाइ । संस्कृतं ब्वाथ धइगु छुं चिजयात ताउतक ‘पाखवंक दायेकाः रस कायेगुयात धाइगु ख:। झीसं नं क्वाति दायेकेगु निंतिं छन्हु निन्हु न्ह्यवंनिसें बूबः फ्वया:लि ताउतक दायेका: थुकिया रस त्वनेगु याइ। उकिं क्वाति शरीरयात स्वस्थ यायेगुली: तःधंगु ग्वाहालि याइ । थुकथं क्वाति वर्षा ऋतुया निंतिं तसकं अनुकूल नसा खः | स्वस्थ शरीरया निंतिं पोषणयुक्त नसा ख: । चित्तया शुद्धता गुन्हिपुन्हिया मेगु पक्ष ख: चित्तया शुद्धता वा पवित्रता । नयेगु नसा शुद्ध जुइवं शरीर स्वस्थ जुइ, अन्तःस्करण शुद्ध जुइ । शुद्ध अन्तःस्करणं चित्तयात पवित्र याइ । पवित्र चित्तं ज्ञानया लुखा चायेकेगुली स्वाहालि याइ । उकिं साधकत थुकुन्हु तिर्थय् वना: म्व:ल्हुइगु व तिर्थ ब्रत च्वनेगु जलन दु । तिर्थय् म्वःहुइगु, तिर्थ ब्रत यायेगु, तिर्थ चाःहुलेगुली नं चित्त शुद्ध यायेगुली ग्वाहालि जू। थुकुन्हु शिवमार्गीतय्सं थासंथासय् वना: महाद्यः दर्शन यायेगु व पुज्यायेगु याइ, बौद्धमार्गीतय्सं गुंला लच्छियंक बहा: बही व स्वयम्भू चैत्यया परिक्रमा याइ । ख्वप देशय् कालीदह व नगरकोटया महाद्य:पुखू यल देया कुन्ति महाद्यः व रसुवा जिल्लाया १४००० चाःचू फिट च्वय् ला:गु सिलु तिर्थय् तःधंगु मेला जुइ । येँया ग्वलं मृगस्यलीया गोरखनाथ येँ लायकूया छगू फल्चां पुन्हिकुन्हु सिलु यंकेगु ज्या कानफट्टा जोगी (नाथ सम्प्रदाय)तय्सं याइ । अथेहे थ्वकुन्हु पशुपति महाद्यः सिलु थ्यंकः बिज्याइ धइगु पौराणिक मान्यता कथं महाद्य: सिलु बिज्याइवलय् चिकुइ धइगु ल्याखं महाद्यःया म्ह छम्हं कचिकां भुंका: तयेगु परम्परा थौंतक नं न्ह्याना हे च्वंगु दनि । थ्व कुन्हु स्वनिगःया शिवमार्गि छःथरि व पाँचथरि नेवा:त व राजोपाध्याय थरया ब्रम्हू, बाज्यापिं थःगु छेँय् सतिक ला:गु खुसिइ वना: मेगु दच्छितकया निंतिं जना (जनै) हिली । जना हिलेगु निंतिं छन्हु न्ह्यः हे ब्यंकाः, सँ खाना: नीसी यायेगु चलन दु। तर थौंकन्हय् छःथरि व पाँचथरि नेवाःतय्गु दथुइ कम हे जक जना दुपिं खनेदु । ब्रम्हुतय् नं सँ खायेगु व खुसिइ वना: हे जना हिलेमा:गु वाध्यताया हिउपा: वःगु दु । जना हिलेगु निंतिं सुथ न्हापां राजोपाध्याय बःजुपिं खुसि वना: म्वःल्हुइ, अले म्होसतय् त्रिपुण्डया स्वझ्वः सिन्ह: तिना: सामूहिक रुपं बेदोक्त मन्त्राेचारण यायां जना हिली । नेवाः बःजुपिंस॑ सामूहिक रुप॑ याइगु थ्व शुद्धीकरण संस्कार् स्वयेबह जू। थुकथंया सामूहिक वेदपाठय् उपाकर्मय् दुथ्या:पिं ब.जुपिं जक च्वनाबिज्याइ । गुकिं थाकुलिपिं न्ह्णम्ह बःजुपिंत सप्त ऋषिश्वर व सगोलय दुथ्या:पिं मेपिं सकसितं पितृगणया रुपय् आदर याना: पुज्याइगु प्रचलन आःतक नं ख्यपया ख्वँर्हय् (हुनमानघाट) जूनि । थुकथं जना हिलेगु ज्या क्वचायेवं थवंथवय् जना ल्हातय् चिकेगु याइपिं उकिं लिपा थःथःगु जजमानतय्त जना चिकेगु ज्याय् व्यस्त जुइ, थ्व जना चिकेगुयात कया: छत्वाःचा पौराणिक किम्बदन्ति न्त थन न्ह्यथने सान्दर्भिक हे जुइ ताया । छगू इलय् स्वर्गया जुजु इन्द्र व दानव बलिया दथुइ घमासान युद्ध जुयाः इन्द्र बुसेंलि, इन्द्रं थः गुरु बृहस्पतिया थासय् वना: थः बूगु खँया वृतान्त कन । गुरुं वयात ल्हातय् जना चिना बिसेंलि लिपा वना: दानव बलि नापं इन्द्रं युद्ध त्याकल । थन गुगु ल्हातय् जना चिइगुया खँ दु व जना येँयाः पुन्हि कुन्हु यमद्य: (इन्द्र)यात चिकेगु प्रचलन आ नं ल्य॑ दनि । थुकथं शैव नेवाःतय् पुरोहित तगिंलय् ( ब्रम्हू,आचाजु व जोशीजु) दुथ्याःपिं ब्रम्हूतय्त नं उपनयनं संस्कारय् गुरुपाखें कयात:गु दीक्षायात थौंया हे दिनय् आवृत्ति यानाः पवित्र यायेगु ज्या याइ । गुन्हिपुन्हिया रोचक पक्ष छगू मेगु नं दु, व खः स्वनिगःया ज्यापुतय्सं थ्व नखः ब्यांचायात पुज्यानाः ब्यांजा नका: हनीगु । सिन्हाज्याया इलय् अप्व: कीत सीगुलिं उकिया लुमन्ति वं ब्यांचाया गुणयात कदर यासें ज्यापु परिवारय् छेँय् नीसी याना: जा थुया: बुँइ यंका: व्याचायात भाग तया: पुज्याइ । वा पीगु ज्या यायेवलय् चायेकं वा मचायेकं गुणकारी जीव ब्याँचा आदि अनेतने जीवनतय्गु गुगु हिंसा जुइ उकिया प्रायश्चित कथं ब्यांजा नकेगु प्रचलन वःगु जुइमा: । न्हयाथे हे जुइमा थ्व ब्यांजायात
गुंला बाजं म्हिग: व थौं
-रमेशकाजी स्थापित विश्वया छगू नांजा:गु साँस्कृतिक जाति घयातःपिं नेवाःत संगीतया खँय् नं उतिकं च्वन्ह्या: घयागु खँ हाकनं लिसा कया: घयाच्वने माली मखुत । नेवाःतय् ऋतु पतिकं हालीगु थीथी हे ऋतु म्येत दु । थीथी नखः, चखः, जात्रा पर्व पुजा उत्सवय् हालीगु थीथी हे म्ये दु । उलि जक मखु , न्हिच्छि चच्छिया दुने वइगु झिंखगू पहरय् हालेगु झिंखुपु हे म्ये दु । छम्ह नेवा: बुसानिसें सिना: सिथं यंकेवलय् तक नं म्ये हालिगु मखुसां थीथी धुन व बोल पिहां वयेक थायेगु व पुइगु बाज नं थीथी हे दु । थज्या:गु हे अल्याख बाजं मध्ये छता बाजं खः -गुंला बाजं । गुंला बाजंया दकलय् तःधंगु विशेषता थ्व खकि थ्व बाजंया नां हे गुंलाया नामं छुनातःगु दु । मेमेगु झी गुलिं नं बाजं दु, व फुक्क बाजं न्ह्यागु नं नख:चखः, पर्व व लाय् थाइगु वा पुइगु बाजं ख:सां उगु बाजंया यःथगु स्वतन्त्र नां दु । अथेला गुंलावाजंया नं अलग अलग हे नां दु – घाः, भुस्याः, तुस्याः, ताः, नाय्खिं, दंगःखिं, म्वाहालि आदि । तर थ्व फुक्क बाजंया छज्वलंया नां कायेबलय् थुकिया नां गुंला बाजं हे जुइ । अथे ला थ्व बाजंया विशेषज्ञ वा गुरुपिनिगु धापू न्यनेगु ख.सा गुंला बाजं धका: घाः बाजंयात हे घाइगु खः, अले मेमेगु ज्वलंबाजं गुलि नं दु, व फुक्कं सहायक बाजं जक खः । सामान्य कथं थुइकीपिंसं थुइकीबलय् घाःसा धा: छगःयात जक गुंला बाजं घाइमखु, धाःया लिसें मेमेगु नं छज्वलं हे दुगु बाजंयात हे गुंला बाजं धका: युइका काइ । अथे ख:सां थ्व खँ ला स्वीकार मयासें मगा: कि गुंला बाजं ज्वलंया मुख्यगु बाजं धाःवाजं हे ख: । गुंला बाजं थायेगु चलन झीथाय् गुब्लेनिसें वल धयागु खँ आ.तक सुनान त्याजिक धायेफुगु मदुनि । अथे ख:सां गुलि गुलिसिनं थीथी बौद्ध ग्रन्थया लिघंसा कयाः थथे धया वयाच्यंगु दु कि थ्व बुद्धया इलनिसें हे दुगु वाजं ख:। बसन्त ऋतु थ्यंक: वलकि लुम्बिनीइ बसन्त ऋतुयात ‘लसकुस यायेत न्यायेकीगु पर्व ‘सालभाञ्जिक’य् थ्व बाजं थाइगु ख: । जुजु सुद्धाेदनया लाय्कुली राजकुमार सिदार्थया निंतिं दयेकातःगु न्यातँ जाःगु रम्य, न्हय्तँ जाःगु सुरम्य व गु्तँ जाःगु सुभ नांयागु दरबारय् च्वना: सिद्धार्थ गौतम थ्व बाजंया धुन न्यनिइगु ख:। लिपा कौशलया जुजु विदुभ॑ कपिलवस्तु हमला यानाः ध्वस्त याना बिसेंलि कपिलवस्तु त्वःता: येँ देशय् दुहांबपिं शाक्यतय्सं हे थ्व बाजं नं ज्वनावःगु ख: । अनंलि सम्भवतः लिच्छविकालं निसें हे गुंला बाजं खल: दयेका: गुंला लच्छि हे थ्व बाजं थायेगु चलन थौंतक नं न्ह्यानावयाच्यंगु खः । येँ देशय् गुंला लच्छियंक सुथय् सुथय् स्वयम्भूया दर्शन व पुजा याना: बाजं थानाः देय् ‘चाःहिला: थःथःगु थासय् तक लिहां बइगु याइगु व गुंला हे सापारुं बहा: बहिलिइ बहिद्यः ब्वइवलय् बहिद्यः स्ववनेत थाना वनिइगु बाजं जूगुलिं हे थ्व बाजंयात गुंला बाजं धायेगु चलन वःगु जुइफु । तर येँ छगू त्वःता: यल, ख्वप, थिमि, भ्वँतय् नं थ्व बाजं दुसां अन गुंला लच्छियंकं थायेगु चलन मदु । यलया नौबाजालिसे धाःसा गुंला बाजंया क्वातुगु स्वापू दु । धाः, नगरा, नायखिं, दमःखिं, दबदब, मृदङ्ग, धौधौंचा व ब्वंचाखिं नापं याना: गुता बार्ं थाइगुयात नौवाजा धाइगु ख: । नौवाजाया ज्वलनय् दुथ्याःगु मुख्य बाजं नं धा: हे जूगुलिंं नौवाजंयात यलया गुंला बाजं कथं हे नाला कयातःगु दु । अले नौवाजं नं गुंला लच्छियंकं मखुसां सापारू कुन्हु छन्हु जकसां स्वयम्भुइ वया: थाःवयेगु चलन दु । थथे जूगु कारण यलं स्वयम्भू तापाःगुलिं न्हिंन्हिं वयेगु सम्भव मजुयाः हे खयेफु । खला येँय् न॑ न्हापा न्हापा नौबाजा दु धाइ । आ: मदये घुंकल । अथेहै गुंला वाजंनय् नं न्हापा जूसा बाँसुरी, बय् व न्यकू बाजं नं दुथ्याकातःगु ख: । आ: वया: म्वाहालि वा ट्म्पेट जक पुइगु जुयावल । अथेला स्वयम्भुइ च्वय् जक जूसां न्यकू बाजं पुइ्गु चलन आ: नं दनि । न्हापा न्हापा जूसा सीपिनिगु नामं न्यकू पुइका: स्वयम्भु छचा: गःचाः हिलेगु याना वयाच्वंगु ख: । थाैंकन्हय् थथे यानाच्वनेगु सम्भव मजुया: न्हापालाक सीपिनिगु नां दक्वं निं मुन, अले व सीपिं दक्वसिगु नामं छक्वलं न्यकू पुयाः स्वयम्भूया च्वय् हे चाःहिलेगु जुयाव:गु खः । थथे न्यकू पुइकेगुया तात्पर्य सीम्ह मनू नरकय् मवनेमा धका: हे खः । थथे सीपिंत हे तरे यायेफुगु बाजं जुया: हे खइ, गुंलाबाजंयात द्यःबाजं घका: नं धायेगु याना वयाच्यंगु दु । थ्व ल्याखं स्वयेवलय् गुंला धर्मलिसे स्वाकात:गु बाजं जूगुलिं हे थुकियात गुंला वाजं धाःगु खइ धका: अनुमान यायेफु । तर गुंला धर्म छाय् याना वयाच्चन ले धकाः दुवाला स्वयेगु खःसा थुकी नं बैज्ञानिकता सुलाच्चंगु लुयावइ । गुंला घयागु दच्छिया दुने वइगु झिंनिला मध्ये दकलय् अप्वः वा वया: खुसिवाः वइगु, चल: वनीगु, भुखाय् व्यइगु आदि प्राकृतिक प्रकोप जुइगु ला खः। थ्व यामय् थीथी भ्वय् ल्वय् न्यनावनीगु, मनूत थीथी कथं हे म्हं मफइगु आदि जुइगु खः। अथे जुया: अज्या:गु छु नं ल्वचं कयेका: म्ह मफयेका च्चने म्वायेकेत थःगु म्हयात मेमेबलय् स्वयाः अप्वः हे बिचाः यायेमा:। थज्या:गु इलय् गुंला धर्म धकाः धर्मलसे स्वाका: सुथ न्हापनं दना: सुथसिया तसकं निंगु फसय् द्यः दर्शन यायेगु नामं गुगु चाःहिलेगु यानातल खः, व उसाँय्यात बांलाका तयेत ग्वाहालि जुइमा धकाः हे खयेफु । अले गुंला धर्मया भवलय् गुंला बाजं खल: दयेका: सुथ न्हापानं देय् थ्वक्क बाजं थाना: चाःहिलेवलय् द्यना: नकतिनि दना वयागु कारण सुषुप्त जुयाच्वंगु थःगु व मेपिनिगु मन व मष्तिष्कयात जागृत यायेगु यानावःगु जुइफु, गुकिं यानाः म्हयागु ‘छगू छगू दत्तले अंग न्हिच्छि तक जागृत जुयाच्वनी । थुकथं गुंला घर्मया नामं थुगु यामय् वइगु प्रकोपपाखें रक्षा यानातःगु जुल । अथे ला गुंला धर्म जक मखु, झीगु जीवनयात सुथांलाक न्हयाकेत यायेमाःगु गुलि नं ज्या दु व फुक्कं धर्मलिसे स्वाकात.गु लुयावइ । अथे जुया: हे थीथी यामय् प्रकृति सयेकीगु व थपिसं हे दयेका: नयेमाःगु थीथी नसा त्वंसा अनिवार्य रुप नयेमा धयागु ल्याखं छम्ह छम्ह द्यःया पुजा वा जात्रा लिसे स्वाकाः नख:चख: दयेकाः थ्व नख:चखःबलय् थ्व नये हे माः धकाः नियम दवेकातःगु खइ । अझ बांलाक दुवाला स्वयायंकेगु ख:सा नेवाःतय्सं गुलि नं शित्पकलाया विकास यानावन व फुक्क धर्मया त्वह दया: हे याना वनेफुगु खः । संगीतय् स्वयेगु खःसा अथेहे ख:। थौं झीके सलंस: ताजिया गुगु बाजं दु, अले व बाजं थायेगु तालया लिसें ई स्वयाः स्वया: हालेगु राग आदिया विकास जुयावंगु दु, व फुक्क धर्मया बः कयाः हे विकास यायेफुगु ख:। उकिं थ्व फुक्क दसुयात न्हुयःने तया: खँ ल्हायेबलय् गुंला लच्छियंक सुथ न्हापनं गुंलावाजं थाना: देय् चाःहुलेगु गुगु यानात:गु ख; ब नं घर्मया बः कयाः मनूयात स्वस्थ्य
लप्ते
धुसिसिँया लप्ते हलुलप्ते ग्वाःलप्ते पंखास्वांलप्ते केरालप्ते लक्ष्मीसिमिया लप्ते
नेवाः व भ्वय्
पूर्णराम मुनंकर्मि नेवाः व भ्वय् म्हसीका छुं लसताय् वा पुजा, नखःचखः, संस्कारया भिंगु वा मभिंगु ज्या यायेबलय् थःजः व मेमेपिं च्वना झ्वःछुना लप्तेय् थीथी घासा तयाः नयेगु हे भ्वय् खः । भ्वय् ता भ्वय् स्वया जुइ, घःसू भ्वय् निसें कया थीथी भ्वजय् ता फरकफरक जुइ । सामान्यकथं दायेकुगु ला, आलु चाना वा आलु छ्वं, बूबः, मिक्वा, तक्वला (कवाफ), सियाला, वाउँचा, मौसमया तरकारी, आम्लिपाउँ थुलि ता नियेगु क्वागु घासा तइ । व बाहेकं अचार वालागु, अचार फिनातःगु, धौ, सिसाबुसा कय्गु, (लैं व मौसमया सि), दइ, भ्वय् स्वया मरि नं दये फु । मू नयेगु बजि हे जुल । श्राद्धया जूसा फसि, चिकुलाबलय् जूसा तःखा, न्याखुना दयेफु । फुकं धैथें भ्वय् अय्ला दइ । संस्कार व परम्पराकथं थ्वं नं तयेगु यक्वसिया चलन दु । भ्वय्ताय् आधुनिक भाषं धायेगु खःसा carbohydrates, calcium, protein, mineral, fosforus, folic acid, fiber, nutrients फुकंया माक्व ता ल्वाकःछ्याना स्वास्थ्ययात बांलाकिगु, बल्लाकिगु जुइ । नारांद्यःया पुजा व सपिण्ड श्राद्धस्वया न्ह्यःया श्राद्ध भ्वजय् ला तइमखु । झीगु भ्वजय् ला धायेवं म्येय्या ला जुइ, म्येय्या ला बाहेकं नं बाहाँ स्यानागु जूसा बाहाँया ला दइ, मखुसा नं मेगु ला वा न्या निता प्यता दइ । भ्वजय् क्वागु ता खुता निसें कया झिंनिता वा व स्वया च्वय् तर ज्वःता (च्याता, झिता, झिंनिता आदि) तइ । पाउँ ख्वाउँगु जूसां क्वागु ल्याः तइ । लाः व लुसि थें हे खः नेवाः व भ्वय् । गन नेवाः अन भ्वय् । नेवाःतय्त भ्वय् नयेत छकूचा हुनि दयेवं गाः । झिंखुगू संस्कारया छुं नं ज्या जुयेमाः वा दछि दुने वइगु झिंनिगू चह्रे, झिनिगू पुन्हि वयेमाः भ्वय् जोरे जुइ । भ्वय् मनसां सम्हे नयेगु ल्वमंकि मखु । छुं नं लसताय् भ्वय् नइगु ला स्वाभाविक हे जुल, लसता मखुगु अवस्थाय् नं भ्वय् नयेमाःगु दु । गथे कि मनू मदइबलय् प्यन्हु वा खुन्हुखुन्हु लोचा भ्वय्, झिन्हुखुन्हु ब्यंकेधुंका चिपिं थिइकेगु भ्वय्, घःसू खुन्हु घःसू भ्वय्, सपिण्ड श्राद्ध, झिंस्वन्हु, लत्या, खुला, दकिलाखुन्हु प्रसाद भ्वय् आदि । मनू मदयेधुंका सदगतयाना छेँ लिहाँ वइबलय् नं चिपं थिइके धकाः चि पालु तयाः झ्वःछुना नकेमाः, थ्व नं छगूकथंया भ्वय् हे जुल । मचा बुइबलय् नं खुन्हुखुन्हु छैथिभ्वय्स मचाबू ब्यंकाया भ्वय्, संस्कृतं निष्क्रमण धाइगु आगमय् थातय्बलय् भ्वय् । मचा प्वाथय् दुगु च्याला दयेवं धौबजि नके धकाः यःमह्रि, लावः, लापि तया भ्वय्स थ्व धैगु नेवाःत भ्वय्नापं बिस्कं गुब्लें मजू, जुये फैमखुस जुइमखु धैगु स्यल्लागु दसि खः । जातिय समानता व भ्वय्या किसिम भ्वय् तःगु किसिमया दइ – तःधंगु, चीधंगु, मेपिनापं नयेगु, गोप्यगु, अतिकं गोप्यगु आदि । सामान्यकथं भ्वय् धैगु फुकं झ्वःछुना नइगु हे जुल । तन्त्राचारीतय् तन्त्रया पुजा याइबलय् नइगु भ्वय् गोप्य जुइ, गुथिया भ्वय् नं गुथियापिं जः जक च्वना गोप्यकथं भ्वय् नइ । अतिकं गोप्यगु तन्त्रया चक्रपुजा थज्याःगु ज्याय्धाःसा पुजाय् थ्यापिं देखादुपिं जक च्वना भ्वय् नइ । गुलिं तन्त्रया ज्या खया नं फुकं च्वना भ्वय् नयेमाःगु नं दु, थ्व पचलि भैरवया पुजाय् खः । व पुजाय् पचलि द्यःनापं स्वापिं, द्यः जात्रायायेत माःपिं फुकं जातजाति (ब्राह्मण, स्यस्य, आचाजु, मेमेपिं व द्यःला समेत) छथाय्सं च्वना (लासा मथिइकः तया) भ्वय् नइ । थ्व भ्वजं सिइके फु झी तन्त्राचारी नेवाः दुने छुं जातभात तधंचीधं थजात क्वजात धैगु छुं मदु, फुकं समान खः । ऋग्वेद ५।६०।५य् धाःगु दु – ‘अज्येष्ठासो अकनिष्ठास एते सं भ्रातरो वावृधुः सौभगाय ।’ भावार्थ- मनूया दथुइ सुं नं च्वय् क्वय्या जातभात मदु, फुकं छम्ह हे अबु परमात्माया सन्तान खः, दाजुकिजा खः । फुकं थःथःगु भिं व धर्म कायेत न्ह्यज्यायेमाः ।), तन्त्रया सिद्धान्तकथं नं फुकं समान, फुकं तन्त्राचारी भैरव व मिसापिं जूसा भैरवी खः । तन्त्रया दकलय् च्वय्या शास्त्र रुद्रयामलय् धयातःकथं स्वयेगु खःसा भैरवनाथ खःसा भैरवी महामाया खः । त्रिदेव (ब्रह्मा, विष्णु, महेश्वर)या नापं फुकं जगत्या सृष्टियाम्ह महामाया खः । उकिं तन्त्रया विधानय् नकिं च्वंम्हेस्यां सुयातं अनि यायेम्वाः, बरु नायंः नकिंयात अनि यायेमाः, नकिंया उजं कायेमाः, नकिं अन दकलय् च्वय् जुइ । झिंखुगू संस्कार, नखःचखः व पुजा आदि जुइबलय् जक मखु झी नेवाःतय् भ्वय् नयेगु धैगु मेमेबलय् नं दु । गथे कि जाँचं पास जुल भ्वय्, जागिर दत भ्वय्, मान थहाँ वन भ्वय्, मुद्दां त्यात भ्वय्, सुं मनू पिहाँ वनिगु जुल भ्वय्, सुं मनू यक्व लिपा छेँ दुहाँ वल भ्वय्, तंम्ह वा तंगु मू वंगु ज्वलं लुल भ्वय् । जन्म न्हि जुल भ्वय्, छेँ नी स्वन भ्वय्, मूलुखा छुत भ्वय्, पलि तल भ्वय्, छेँ बौ बियेगु भ्वय्,तीर्थय् वना लिहाँवल भ्वय् । उलि जक मखु, सामाज्याय् बुरांज्या (बुं हाकुवा दुकायेगु ज्या) याना वाः दुकायेबलय् नं बाजा थाना म्ये हाला, प्याखँ ल्हुया भ्वय् । पितृया श्राद्ध जुल भ्वय् । झीगु संस्कृतिइ अखण्ड मण्डलाकार धाइ । झीगु भ्वय् नं अखण्ड मण्डलाकार थें हे । मण्डलाकार जुयेवं च्वः प्वः छुं हे दइ मखु, गन शुरु व गन अन्त्य धैगु नं दैमखु, अथे हे झीगु भ्वय् नं शुरु व अन्त्य गनं मदु । नेवाःत तन्त्राचारीस च्वय् धया थें तन्त्रय् झिंनिगू चह्रे, झिंनिगू पुन्हि, धंछा, पुछा, सिथि नखः, दिगु पुजा, चथा, थाःपुजा, मतपुजा आदि यायेमाःगु दँय्दसंया रिति दु । व थिति बाहेकं जांचं पास जूसा निसें बुरांज्याया वा दुकायेतकंया भ्वय्, म्ह्वचानं प्यम्ह पितृपिनिगु श्राद्धया प्यकः भ्वय् नयाच्वनागु दु । उकिया नापं मोहनिबलय् नलसनाया भ्वय्, कुछि भ्वय्, स्याक्वत्याक्व भ्वय्, स्वां क्वकाय्खुन्हु सी का भ्वय्, त्रयोदशिखुन्हु खाःचि पिये भ्वय्, पुन्हितक नखतिया भ्वय्, उलि इलं मगासा स्वन्तितक नं मोहनिया नखतिया भ्वय्, स्वन्तिया लक्ष्मीपुजानिसें किजापुजा तक स्वन्हुयंक भ्वय्, प्यन्हुखुन्हु म्ह्याय्मचां स्वां क्वकायेकाः भ्वय्, बिस्का नखःया द्यः क्वहाँ बिज्यात भ्वय्, यःसिं थन भ्वय्, यःसिं क्वथल भ्वय्, महाकाली महालक्ष्मीया जात्रायात भ्वय्, ब्रह्मायणीया जात्रा यात भ्वय्, द्यः स्वगं बिल भ्वय् (थुकियात ख्वपया पिने च्वंपिंसं पाहाँचा पितिना बाहाँ स्याना भ्वय् धायेगु याः), त्वालय् त्वालय्या थीथी जात्राया भ्वय्, मछिन्द्रनाथया याः न्यागुया भ्वय्, भुज्या (याः न्यागु कन्हेखुन्हु) भ्वय्, जाह्वलाख्यलय् प्वाकलं क्यन भ्वय्, येँ जनबहाद्यःया जात्रा जुल भ्वय्, असनय् खः ल्वाकल भ्वय्, न्यत अजिमाया व मेमेपिं भगवतिया जात्रा जुल जात्रा जुगु त्वालय् भ्वय्, नवदुर्गा द्यःयात सी जा नकेत भ्वय्, नवदुर्गा द्यःयात न्या लायेकुगु या भ्वय्, थाःपुजाया भ्वय्, धन्छा या भ्वय्, पुछाया भ्वय्, दिगु पुजाया भ्वय्, सिथिनखःया भ्वय्, सोह्रश्राद्धया भ्वय्, सी गुथिया भ्वय्, सनाःगुथिया भ्वय्, थीथी गुथिया भ्वय्, गुथिया वः गपाय् पा धका वःस्वयेगु भ्वय्, गुथिया सिँ तइगु गुसिँपाक्व स्वयाया भ्वय्, गुथि पाः दुहाँ वल भ्वय्, गुथि पाः पिहाँ वन भ्वय्, द्यःथाय् मत च्याकल भ्वय्, द्यः पलिस्था यात भ्वय् । यलय् स्वन्ति सिधयेवं भोग्त्या, सन्त्रासि, चाकुसि, व मेमेगु पाउँगु सि (फल) मुना त्वालय्या म्ह्याय्मचापिं फुकं सःता पाउँ वाला पाउँभ्वय्
नेवाःतय्गु मौलिक संस्कारः ज्याःजंकु
उपप्रा. वज्रमुनि वज्राचार्य संस्कार म्हसीका मनूत जन्म जुयाः समाजय् च्वनाः म्वाय्गु चेतनाया विकास नापनाप संस्कारया जन्म जुल । संस्कारया अर्थ पवित्र, शुद्ध, भिंकेगु, बांलाकेगु, दय्केगु अर्थय् कयातःगु दु । ब्यावहारिक जीवनय् नं संस्कार धैगु मनू जन्म जुइधुंकाः मसीतले आनन्दं म्वाय्गु लँपु ज्याय्गु लागि छगू भूगोल, पुचःया मनूतय्सं छ्यलाः, अभ्यास यानाः सृर्जना यानाः तःगु मूल्य मान्यता हे संस्कार खः । जीवनय् याइगु संस्कार परिवार वा समाजया मनूतय्सं सुं मेपिं मनूया लागि क्यनीगु मार्ग दर्शन खः । गुकिया लँपुइ मनूतय्सं थः मसीतले न्ह्याकाच्वनी नापं मेपिन्त नं स्यनाच्वनी । मेगु कथं धाय्गु खःसा संस्कार धैगु निरन्तर रुपं क्यनाच्वनीगु पह खः । थुजागु जीवनय् याइगु संस्कारत नेवाः समुदाय दुने यक्व दु । संस्कार जात, भूगोल, धर्म कथं विस्कं दु । सामान्यतया नेवाः समुदाय दुने धर्मया ल्याखं हिन्दू, बौद्ध, मुश्लिम व ईसाइत दु । उकिं नं हिन्दू व बौद्धपाखें प्रभावित जूपिं अप्वः दु । नेवाः मुलतः हिन्दू व बौद्ध मखुसे थःगु हे भूगोलयात ल्वय्क हिन्दू व बौद्ध धर्मया आधारय् थःगु हे नेवाः धर्म हनाः वयाच्वंगु दु । धर्म दर्शनय् आधारित जुइ । दर्शन सःस्यूपिं विद्वान्पिनिगु तार्किक, विवेक, विचार, चेतनाया आधारय् सत्यतातक थ्यंकेगु लँपुया ब्याख्या खः । धर्म दार्शनिक, विद्वान्पिन्सं क्यंगु आधारय् मनूतय्सं क्यनीगु आचरण व ब्यवहार खः । उगु आचरण व ब्यवहार ब्वय्गु माध्यम वा कुतः हे संस्कार खः । उकिं संस्कार दुने धर्म निर्देशित जुयाच्वनी । नेवाः समुदाय दुने हिन्दू प्रभावित संस्कारयात सोर्ह संस्कार व बौद्ध प्रभावित संस्कारयात दश संस्कार धाय्गु याइ । थुपिं दश संस्कार व सोर्ह संस्कार दुने मलागु नेवाःतय्गु थःगु हे मौलिक संस्कारत नं यक्व दु । उकी मध्ये मनू बुढाबुढी जुइबलय् याइगु संस्कारया नां खः ज्याः जंकु । जंकु म्हसीका जंकु जीवनया पूर्वाद्ध व उतरार्द्ध निकः याय्गु चलन दु । पूर्वाद्धय् याइगु जंकुयात मचा जंकु गुगु मिसा मचा जूसा न्याला व न्हय्ला, मिजंमचा जूसा खुला व च्यालाय् याइ । उतरार्द्धय् जूसा ७७ दँ ७ ला ७ न्हु, ७ घडि, ७ पलाया साइतय् याइ । गुकियात संस्कृत भासं भीमरथारोहण धाइ । थ्व निगू जंकु नं कुण्डली वा जातः वा चाःचा नाप स्वापू दु । जंकु संस्कारया ज्या याइगु इलय् जातः वा कुण्डली तयाः पूजा याइगु व मचायात नं बुढाबुढीयात नं कुण्डली वा चाःचा सुइकीगुलिं जंकु जन्म कुण्डलीपाखें वःगु खः धैगु सीदु । ज्याः जंकु नेवाः समाजय् बुढाबुढी जुइकाः द्यःया रुपय् पलिस्था याय्त याइगु संस्कार हे ज्याथ जंकु खः । थुगु संस्कार ७७ दँनिसें १०८ दँया दुने मनू म्वानाच्वन धाःसा न्याक्वतक याय्गु चलन दु । मनूयात द्यः याइगु संस्कार जुगुुलिं थुगु संस्कारय् द्यःपिं सवार जुइत छ्यलीगु रथ आरोहण याकेगु याइ । उगु रथयात सूर्यरथ, चन्द्ररथ, ब्रम्हारथ, विष्णुरथ व शिवरथया रुपय् काय्गु याइ । उकिं रथ दय्की बलय् नं सूर्यया चिं कथं रथय् न्हय्म्ह सल, चन्द्रमा व ब्रम्हाया चिं कथं न्हय्म्ह हँय्, विष्णुया चिं कथं गरुड, शिवया वहान कथं द्वः रथय् कीगु याइ । न्हापांगु जंकुयात संस्कृत भासं भीमरथारोहण, निक्वगुयात चन्द्र रथारोहण, स्वक्वगुयात देवरथारोहण, प्यक्वगुयात महारथारोहण व न्याक्वगुयात दिब्यमहारथारोहण धाय्गु याइ । न्हापांगु जंकु ७७ वर्ष ७ महिना, ७ दिन ल्याखं याइसा निक्वगु जंकु द्वःछिकः चन्द्रमा खनीगु दिं याइ । गुलिसियां मनमास ल्याः तयाः गुलिसियां मतसे याइगु जुगुलिं एकरुपता मदु । ८१ वर्षनिसें ८४ वर्षय् दुने याइ । स्वक्वगु जंकु ८८ वर्ष ८ महिना ८ दिंनय् याइ । प्यक्वगु ९९ वर्ष, ९ महिना, ९ दिनय् याइसा न्याक्वगु जंकु १०८ वर्ष १० महिनाय् याइ । थथे जंकु याइगु बौद्ध प्रभावित जाततय् ७७ दँय् न्हापांगु, ८८ निक्वगु, ९९ स्वक्वगु याइसा मेगु याःगु खनेमदु । जंकु याय्त पूजा मण्डः च्वइगु इलय् नं न्हापांगुली ग्रहमण्डल, निक्वगु बसुन्धरा मण्डल, स्वक्वगुली उष्णीषविजया मण्डल च्वय्गु याइ । जंकुया मूल चिं रथ खः अथेसां थाय् व भूगोल कथं गनं रथ व गनं खः तयाः कुविया देश चाःहीकेगु याइ । जंकु याइगु विधि वा पदती जात धर्म व भूगोल कथं पाः । थःथःगु विश्वास मूल्य मान्यता कथं द्यःपिं साधना यानाः, माःमाःगु थासय् स्थापना यानाः, थः नं द्यःया रुपय् दुगु आभास याकाः मण्डलय् न्ह्योने तयाः धलं दंकाः, काय् छय्पिन्सं लुकिं छिकाः बसा लानाः तुफिं बँ पुनाः, जलधारा हाय्काः कुबियाः रथारोहण याकाः देशान्तर याकी । द्यःया रुपय् हय्गु लागि सँ, लुसि, ध्यंकाः अमो हामोलं म्वः ल्हुकाः, वयां लिपा थकालीपिन्सं प्यगू सागरया लखं म्वः ल्हुकाः पूजाया लागि फय्तुकेगु याइ । थुगु इलय् इनाय् व ऐलिं द्यः काः वनेगु, द्यः पलिस्था यानाः जीव विइगु नं जुइ । देशान्तर चाः हिइके धुंकाः फय्तुकाः छेँया फुक्क जःपिन्सं भागी यानाः आशिर्वाद काय्गु, ख्येँ सगं वियाः क्वचाय्केगु याइ । प्राचीनता नेवाः समुदायलय् छम्ह मनूयात पूर्ण रुपं संस्कारया ज्या याय् धुंकाः जीवनया अन्तिमपाखे मनू द्यः जुल धैगु भापाः विइगु लागि न्ह्याकाः वयाच्वंगु नेवाः मात्रया धिसिलाःगु संस्कार ज्याः जंकु संस्कार खः । थुगु संस्कार गुगु इलंनिसें न्ह्यात जुइ धैगु खँय् आःतक लुयावःगु अभिलेख कथं सम्बत् ४९९ माघ शुक्ल चतुर्दशीखुन्हु च्वयातःगु नेपालभाषा व संस्कृत भाषा, भुजिंमोल लिपिया भीमरथारोहण विधिया थ्यासफू खः । आशासफू कुथिइ दुगु थुगु जंकु सफूया अन्तय् जनको विधि खँग्वः छ्यलातःगु दु । आशासफू कुथिइ मेमेगु नं जंकुया सफूत दु । अथेहे नेपाल जर्मन रिसर्च सेन्टरं याःगु सूचीकरणय् जंकुया १२८ सफू दुथ्यानाच्वंगु दु (श्रेष्ठ,११३१ः१७) । थुजागु संस्कार याय्गु पुलांगु स्रोत धैगु वेद, स्मृति खः । वैदिक व स्मृति कालय् जंकुया बारे खनेमदुसां बृहद गार्ग सहिताय् गार्ग ऋषिं कृष्णया अबु बसुदेवयात जंकु याःगु,व उकी न्याक्वतक जंकुया नां न्ह्यथनातःगु दु धकाः धयादीगु दु (जोशी, ११२७ः१०) । यदि स्मृति, संहिता वा वेदया टिकाय् जंकुया खँ न्ह्यथनातःगु जूसा वेदया आधारय् संस्कार यानाः वयाच्वंपिं गैर नेवाःपिनि नं थुगु संस्कार दय्माःगु खः । तर बुढो पास्नी, ८४ पूजा आदि दु, जंकु हे धकाः याय्गु चलन मदुगुलिं थ्व संस्कार नेवाः मात्रया हे मौलिक संस्कार खः धैगु सीदु । जंकुया ब्यावहारिकता मनू सामाजिक प्राणी खः । उकिं वैत परिवार समाज फुक्क माः । सामाजिक प्राणी जुयाः म्वाय्त सभ्य जुयाः म्वाय् सय्केमाः, वहे सभ्यताया मेगु नां हे ब्यावहारिकता खः । गुगु संस्कारपाखें प्राप्त जुइ । मनू जन्म जुइधुंकाः बुढाबुढी जुइ । मचाबलय् मां अबुया निगरानी वा हेरविचारय्, तःधी जुइकाः थः मचायात हेरविचाः यायां बुढाबुढी जुइकाः काय्पिं, छय्पिनिगु स्याहारय् म्वाइ । थःपिन्सं मचातय्त स्याहार सुसार यानाः ब्वलंकाः तःगु कारणं काय् छय्पिन्सं बुढाबुढी जुइकाः माया ममता याकाः म्वानाच्वनी । जीवन काय्गु व विइगु खः । थःम्हं ब्यूसा, काय् नं खनी, काःसा बि
ज्याःपुन्हीया पनाैतीया जात्रा
रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ काभ्रेया न्हय्गां मध्ये पनौतीया कलाकौशल व सांस्कृतिक दृष्टिं महत्वपूर्ण थाय् ख: । मल्लकालिन कलाकौशल व सांस्कृतिक दुष्टिं नं भक्तपुर लिपा पूर्वपाखेया बस्ती मध्ये पनौती अग्रणी थासय् ला: । प्राकृतिक दृष्टिं नं पनौति प्यखे डाँडां चाःहिलाच्वंगु खोपासीतक त:धंगु उर्वर फाँट दुगु रमणिय थाय् ख:। येँ करिब ३२ कि.मी. पूर्व दक्षिणय् पनौती दु । थन प्रत्येक झिंनिदँया माघ लच्छियंकं मकर मेला जुइ । पनौतिइ दच्छियंक थीथी जात्रा न्याय्कू सां थनच्वंगु तःधंगु जात्रा धइगु ब्रम्हायणी, इन्द्रेश्वर महाद्य:, भद्रकाली व उन्मत्त भैरवया जात्रा ख: । पनौती जात्रा दँयदस॑ तछलाथ्व द्वादशी खुन्हु सुरु जुया: पुन्हीतक्क न्ह्याइ । जात्राया न्हापांगु दिं तछलाथ्व द्वादशी खुनु जात्रा सुरु जुइ। थ्व खुन्हु द्यः क्वहाँ बिज्याइ । थ्व खुन्ह बम्हायणी मूर्तियात दुनेच्वंगु मूल क्वथां पिने मेगु क्वथाय् हइ । अथेहे भद्रकाली द्यःयात नं मूल क्वथां पिनेच्वंगु विशेष प्रकारयागु सिंहासनय् तई । व खुन्हु निसें पनौतीवासीं जात्रा सुरु जूगु मानेयाइ । छेँ ज:ख: सफा सुग्घर याना: बांला:गु लँ फिनाः पाहाँयात लसकुस याय्त तमतयार जुयाच्वनी । छेँखापतिकं द्यःपिन्त पूजा आजा याइ । जात्राया निन्हुगु दिं तछलाथ्व त्रयोदशी जात्राया निन्हुगु दिं ख: । थ्व दिंयात दुइँचा ङाय्केगु धाइ । स्थानीय नेवाः दाजुकिजा तःकेहेँपिन्स थ्व दिंयात कुलक्या नं धाय्गु याइ । थ्व खुन्हु सुथय् दुइँचां (पुतुवार) निपु पं हया: ब्रम्हायणीया द्य:छेँ पिने तइ । अनं लिपा सनिलया इलय् मानेश्वरी बसर्पाकय् द्वारें ह:गु खड्ग बिइगु चलन दु । जात्राया लागि खड्ग ग्रहण याय् धुंकाः व खड्ग ज्वना: थीथी बाजं थाना: जात्राया द्वारें पनौती नगरय् दुगु थीथी द्यःया दर्शन व पूजा याइ । सुथय् हःगु पँथय् तुयूगु व ह्याउँगु काप: तया: द्य:ला न्ह्यने थ्यंकी । व खुन्ह् बाजं थाना: पुजा सामान कुबिया: मिसा जातिया दुइँचा सहित नगर थकाली, सुगल, कर्माचार्यपिं ल्यू ल्यू वनी । बहनी जब ब्रम्हायणीया रथ त्रिवेणी घाटया झुलुङ्गे ताँलिक्क थ्यंका: मूल पूजारी, सुवाल व दुइँचा याना: स्वम्ह ताँ पुलाः खुसी पारीच्वंगु ब्रम्हायणी देगलय् वनी । ताँ पुलेवलय् स्वम्हं विशेष प्रकारं न्यासी वनी । उकीयात हे दुइँचा न्याय्केगु धाइ । तुतियात मल्ह्वँसे तुति लुइका: न्यासी वनी । थुकीयात पुलांपिं बुढापाका थथे धाइ “न्हापा पुण्यमाता खुसि बा: वःगु हुनिं खुसि छिइ मफया: बासुकी नागया आराधना लिपा नाग स्वय्म ताँ जुया: नागया म्हय् न्हुया वंगु जूगुली आ: नं अथेहे याना: बिस्तारं तुति मल्ह्वँसे न्यासी वंगु ख: ।” दुइँचा ङाय्केगु प्रक्रिया लिपा भद्रकालीया रथय् भद्रकाली व द्वारे तया: बाजं थाना: रथ साला हइ। जब भद्रकालीया रथ ब्रम्हायणी मन्दिर थ्यने धुंका: भद्रकालीयात रथं क्वकाया: ब्रम्हायणी देगलय् लसकुस याना: दुतिइ । अनं लिपा भद्रकालीया मूर्तियात ब्रम्हायणी देगलय् दुनेच्वंगु भद्रकालीया शिला मूर्तिनापं तइ । थ्व ज्या क्वचाल कि देगलय् प्रवेश निषेध जुइ । चच्छि देगलय् दुने सम्बन्धित पुजारीं तान्त्रिक यज्ञ याइ । यज्ञ याय् न्ह्यः छम्ह मेय्या बलि बिइ । यज्ञ लिपा धा:सा दुगुचा भद्रकालीयात बलि विइ । थ्व इलय् ब्रम्हायणी देगःया वारिपट्टिइ च्वंगु बासुकी नागयात नगरबासीं दुरु छाय्गु चलन दु । जात्राया स्वन्हुगु दिं जात्राया स्वन्हगु दिं चर्तुदशी खुन्ह सुथंनिसें पनौतिवासी व पाहाँपिं ब्रम्हायणी देगलय् दर्शनया लागि भीड जुइ । व खुन्हु श्रद्धालु भक्तजनपिन्सं बलि बिइगु नं याइ । थ्व न्हियात मूल जात्रा धाइ । उखुन्हु दक्व पनौतीबासीतय्सं थ:थिति पाहाँ स:ताः भ्वय् नकी । थ्व खुन्हु गणेद्य:या नं त:धंगु जात्रा याइ । चर्तुदर्शी खुन्हु भैरवया पूजा याना: इन्द्रेशवर देगःया चोक दुने म्येय् बली बिइगु चलन दु। हरेक दँया चर्तुदर्शी खुन्हु म्येय् स्याइपिं व : द्य:ला (पोडे) तय्त देगलय् दुकाइ। बलि ब्यूगु म्येय्यात कन्हय् खुन्हु जात्रा याय्बलय् उन्मत्त भैरव व भद्रकालीयात स्वांमा: थें यानाः क्वखाय्केगु चलन दु। बहे खुन्हु ब्रम्हायणी द्यःछेँया पटाङ्गीनीं स्वंगः चायागु घः तया: दुगुचा बलि बियाः जोगीचक्र बिइगु चलन दु । जात्राया लिपांगु दिं पनौतीबासीतय्सं थ: पासापिं, थ:थितिपिं जात्राया स्वन्हु खुन्हु सःतू सां अन्तिम दिं अर्थात् पुन्हि खुन्हु तसकं न्ह्यइपुसे च्वनी। थ्वखुन्ह पनौती आसपासया दक्व थासं यक्व ल्याखय् मनूत जात्रा स्वः वइ । वर्षा सुरु जुइ न्ह्यः जात्रा जुइगुलिं असारया निंतिं सिनाज्या कुसा (घुम – छगूकथंया पँ व उकिया हलं दय्किगु कुसा) मिइ हइपिं यक्व दइ । उकिं थ्व जात्रायात घुम जात्रा नं धाइ । गुलि गुलिस्यां हिले जात्रा नं धाय्गु या: । नेवाःतयसं ज्या: पुन्हि धाइ । अन्तिम दिन खुन्हु लाय्कु दबुलिइ इन्द्रेश्वर महादेव, भद्रकाली, उन्मत्त भैरवया खःत थवंथवय् ल्वाका: जात्रा याइ । थ्व जात्रा मध्य चान्हय् याइगु परम्परा जूसां छुं दँ न्ह्य:निसें सुरक्षा व मेगु कारण न्हिनय् हे यानावयाच्वंगु दु । तछलाथ्व पूर्णिमा खुन्हु पनौतिस्थित त्रिवेणीघाटय् म्व:ल्हुयाः रथ ल्वाकूगु स्वःसा दच्छिया पापं मुक्त जुइगु जनविश्वास दु। जात्राय् विशेष याना: उन्मत्त भैरवया खतं ल्यूने स्वकः व इन्द्रेश्वर महाद्यःया खतं न्ह्यःने स्वकः भद्रकालीया रथनाप ल्वाकेगु परम्परा दु । थथे रथ ल्वाकेबलय् रथयात्राय् संलग्न मनूतयूसं प्यखें अबिर ह्वला: अन च्वंगु वातावरण हे विशेष जुइ । उन्मत्त भैरबया खतं ल्यूनें इन्द्रेश्वर महाःद्यया रथं न्ह्य:नें भद्रकालीया रथयात ल्वाकीगु परम्परा थःथम्हं तुं द्यःपिनि यौनक्रिडा जूगु व खने मदय्क धकाः अबिर ह्वलीगु किंवदन्ति दु । किंवदन्ति पनौतीया थ्व जात्रा सम्बन्धि छ्गू ब्यागलं किवदन्ति दु । किंवदन्ति कथं परापूर्वकालय् महाःद्यवं श्री कृ्ष्णया चरित्र स्वय्गु विचाः याना: यक्व कलाःपिं मध्ये थःत छम्ह बिइत आग्रह यात । कृष्ण द्यवं क्वथाय् च्वंम्ह छम्ह यःम्ह यंकेत अनुमति बिल । जब महाद्य: प्रत्येक क्वथाय् स्वस्वं वंबलय् दक्व कृष्णद्यः नाप च्वनाच्वंगु खन । व खना: महाद्य: कैलाश लिहां वनाः दक्व खँ माता र पार्वतीयात कन । महाद्यया खँ : न्यना पार्वती ६४ योगीनी रुप धारण याना कामातुर जुया: महाद्यःयात लिना छ्वल । व रुप खना महाद्यः ग्याना: पनौतीया त्रिवेणीस्थित खुसी गुप्त सुलाच्वन । सुलाच्वंगु थासय् ६४ योगीनी पार्वती पियाच्वन । थ्व पार्वतीं जित: त्वःती मखुत धकाः , महाद्य: उन्मत्त भैरव रुप धारण यानाः पार्वती न्ह्यःने बिज्यात । योगीनी रुपी पार्वती त्व:ताः भद्रकालीया रुप हिला: रोसी खुसी सिथय् बिस्युं वनी। थथे बिस्युं वनीगु झ्वलय् पनौतीया लाय्कु डबुलिइ थ्यंकाः उन्मत्त भैरव भद्रकालीयात ल्यूने स्वकः सम्भोग याय् धुंकाः भद्रकाली शान्त अवस्थाय् वल । थःगु यौन चाहना पुरा जुइधुंकाः भद्रकालीं भैरवयात थःगु वास्तविक स्वरुपय् वया: सम्भोग याय्गु इच्छा ‘ प्रकट याइ । हान न्ह्य:नें भैरव महाद्य:या वास्तविक रुपय् वया: पुनः ; स्वक सम्भोग याइ । थथे याना: पनौतीया रथ ल्वाकीगु जात्रा सिधय्धंका: बहनी चिराग च्याका: जात्रा याना: पुलिसपाटी तयातःगु ब्रम्हायणीयात लसकुस याइ । ब्रम्हायणीयात रथय् तया: जात्रा याना: बजारय् चाःहिका: द्य:छेँय् दुकाइ । वहे खुन्हु बहनी न्हापांगु दिनय् बलि बिउगु म्येय्या ला दय्का “बल भ्वय्” नइ। अले
