झीगु बाैद्ध सम्पदा
झीगु बौद्ध सम्पदा बौद्ध विहार संघ, ललितपुरया रजत जयन्ती समारोहया उपलक्षय् जुइत्यंगु प्रस्तुत पुस्तकया विषययात कयाः छु खँ थन प्रस्तुत यानाच्वना । झीगु नेपाःया नेवाः बौद्ध संस्कार संस्कृति कथं जीवनयापन यानावइच्वपिं गुलि नं शाक्य भिक्षु, ब्रम्हचर्य भिक्षु, श्रामणेरक चैलक व बुद्धाचार्य , वज्राचार्यपिं दैच्वंगु खः, इमिसं हनावयाच्वंगु परम्परागत जीवन पद्धतिया विषययात कया: अध्ययन अनुसन्धान याना: स्वतधा:सा उकी मुख्य रुपं स्वंगू प्रकारं विषय विभाजन जुयाच्वंगु खंकेफू, सिइके फू । व छु छु घाःसा – (क) न्हापां विहारय् जुइगु कार्यक्रमया धलः थथे खः – १.सुप्रभात्याय् नित्यपूजा । २५.दिशीपूजा यायेगु । २.नामसंगीति गुथि । २६.तिसा सिलेज्यायाइगु। ३.तुतःगुथि । २७.बुँ लँस्वः वनेगु । ४.भजन गुथि । २८.जीगः बियेगु । ५.बुसाधं गुथि । २९.यःसिं थनेगु । ६.बहीद्यः ब्वयेगु। ३०.हाथु हायेकेगु । ७.यमाःद्य ब्वयेगु । ३१.मुखष्टी घलं दनेगु । ८.आलमता च्याकेगु । ३२.चौ छायेगु। ९.गातिला घलं दनेगु । ३३.ससुपूजा न्यायेकेगु । १०.हलिमलि ब्वयेगु ३४.संभ्वय् न्यायेकेगु । ११.पाठ ग्वय्गु । ३५.दानदत्त गुथि हनेगु । १२.गुँला सेवा हनेगु । ३६.पाँथि गुथि हनेगु । १३.गुंला पारू धुंकेगु। ३७.सनागु हनेगु । १४.सं देपूजा हनेगु । ३८.बिचाःगु हनेगु । १५.वन्दे छुइगु । ३९.घाँय् पुइकेगु । १६.पञ्चथः लुइगु । ४०.सख्वापा पायेगु । १७.नायः लुइगु । ४१.तुं इयेगु। १८.थपाः त्वयेगु । ४२.लः पुँइ छायेगु । १९.आचाः लुयेगु । ४३.दौपूजा हनैगु । २०.स्येँल्हवं: ज्या यायेगु । ४४.जाकिदाज्या हनेगु । २१.लँ ज्या यायेगु । ४५.भण्डार क्यनेगु । २२.दशमीपूजा यायेगु । ४६.ल्याचा स्वयेगु । २३.चह्रेपूजा यायेगु । २४.अमाइपूजा यायेगु । (ख) निगुगु तँजिया ज्याझ्वः – १.गर्भ उत्पत्ति । २.रजःस्वला क्रिया । ३.षष्ठमास क्रिया । ४.सिमन्तोपनयन । ५.सिथार पूजा । ६.षष्ठि जागरण । ७.नामकरण । ८.अन्नप्राशन। ९.कण्डशोधन । १०.उपासना। ११.विद्यारम्भ। १२.चूडाकर्म। १३.व्रतमोचन । १४.कर्ण छेद। १५.आचार । १६.स्नान। १७.भोजन। १८.नित्यकर्म । १९.प्रायश्चित् । २०.सुचिनियम । २१.बिवाह कर्म । २२.दिक्षा प्रदान । २३.गुरुशिष्य परीक्षा । २४.गुरुमण्डल । २५.पुरश्चरण । २६.भिमरथारोहण । २७.महारथारोहण । २८.देवरथारोहण । २९.मुत्यु लक्षण । ३०.कायबन्धन । ३१.अन्त्यष्टिकठन । ३२.अस्ति संचय । ३३.तृतीयाह क्रिया । ३४.पञ्चाह क्रिया । ३५.सप्ताह क्रिया । ३६.दशपिण्ड विधान । ३७.गुह शुद्धिकरण । ३८.त्रिपक्ष विधान । ३९.मासिक पिण्ड । ४०.नैमित्तिक पिण्ड । ४१.समान पिण्ड । ४२.लक्ष्य चैत्य विधान । (ग) स्वंगूगु तँजिया ज्याझ्व: – १.देखा न्यायेके । २.लुँचिद्यः थाये । ३.ती सेवा न्यायेके । ४.बाहाःपूजा वने । ५.मत्याःवने। ६.वंलावने। ७.दीपंखा वने । ८.नराँ न्यायेके । ९.पञ्जराँ याये। १०.सम्यक् याये। ११.बाखँ कंके। १२.क्वाबाहा:जु जात्रा याये। १३.म्हयेपि चाःकाःवने । १४.रंगारोहण याये । १५.संसार यज्ञ याये । १६.अयूताहूति यज्ञ याये । १७.लक्षाहूति यज्ञ याये । १८.कोत्याहूति यज्ञ याये । १९.महाबलि बिये । २०.वर्षापन विधि याये । २१.छत्तिसंवर पूजा नृत्य । २२.मैन छत्रारोहण । २३.पञ्चामृत धारा हायेके । २४.बज्रधातु देगुरि क्रमविधि । २५.धर्मधातु महामण्डल पूजा विधि । नेपाःया बौद्ध परमपरा कथं न्ह्यानाच्वंगु धर्म संस्कृति व कला एवं सम्पदायात कयाः अध्ययन अनुसन्धान याना स्वतधा:सा ध्व स्पष्ट धायेफू कि थनया प्रमुख बहीविहारय् वना: जिज्ञासा तया: स्वःवन धा:सा अन उगु थासय् बौद्ध कला सम्पदा प्रदर्शनीया रुपय् बहीद्य: व्वयेगु याना वैच्वंगु खने दु । थ्व प्रथा नेवाः बुद्धधर्मया थ:गु हे विशेषतागु महत्व ख: । थुजागु महत्वपूर्णगु बौद्ध कला प्रदर्शनी ब्वया क्यनात:गु थौं वया उगु प्रदर्शनीय मूल्यवान सांस्कृतिक सम्पदाया मूल्य मान्यताया महत्व मथुल, मसिल । थथे अज्ञात जूगुया कारण याना प्रायः उगु प्रदर्शित वस्तु द्यः, सफू, पौभा विविध किसिमया हलंज्वलं परिलोप जुजुं वन । परन्तु उकीयागु संरक्षण व्यवस्था तक यायै मफया: थौं झीपिं दीनहिन अवस्थाय् परिणत जूवंगु थें जुल । थनिं प्यंगू न्यागू दशक न्ह्यः लुमंकेबह:पिं निम्ह बौद्धकला, संस्कृतिया विषयया ज्ञाता जुयाच्वंपिं हनेबह:पिं बुढापाकापिं नाप खँल्हा बल्हा जूगु अनुसार जिं लुमंकथं पूचोवहीया बहीद्य:यागु धल: प्रशंगवशं थन प्रस्तुत यानाच्वना । बौद्ध मूर्ति व मेमेणु १) श्री दीपंकर बुद्ध ।२) श्री शाक्यमुनि बुद्ध ।३) श्री आर्यमैत्रय अनागत बुद्ध ।४) श्री मञ्जुश्री ।५) श्री वसुन्धरादवी ।६) श्री प्रज्ञापारमितादेवी ।७) श्री वज्रयोगिनी ।८) श्री गुरुबज्रधर ।९) श्री अमोधपाश लोकेश्वर ।१०) श्री आर्यतारा ।११) श्री भृकुटीतारा ।१२) श्री आर्य नामसंगीति ।१३) श्री भिक्षु अक्षयश्री जुया प्रतिमा मूर्ति । तुलां पौ व पौभा १) बुद्ध जीवनी ।२) उपोषध व्रत कथा ।३) गातिला धलंया पौभा ।४) सुन्दरसार्थबाहया जीवनी ।५) स्वनिगःया छगू झलक ।६) स्वयम्भू चैत्यया उत्पत्ति कथा ।७) चित्रमय वास्तु लक्षण ।८) धर्मविपाक फल निर्देशन । धर्म ग्रन्थ : १) लक्षाहुति प्रज्ञापारमिता ।२) नवबैपुल्य सूत्र ।३) पञ्चरक्षा सूत्र ।४) नेवाः बौद्ध परम्पराया छगू कोष ।५) विनय पाराजिका ।६) नेवाः बौद्ध संस्कृतिया छगू पंजिका ।७) प्रतीमा लक्षण पुस्तक ।८) अवदान सतक ।९) वृहत् स्वयम्भू पुराण ।१०) इलय् ब्यलय् जूगु छगू घटनावाली । धार्मिक बसुजाया ज्वलं – १) सांधिक सामाग्री ।२) पञ्चप्रवर वस्तु ।३) बौद्ध परम्पराया बसुजा ज्वलं । ”यलया बौद्ध विहार” नामक पुस्तकया च्वामि कल्याण मित्र श्री हेराकाजी बज्राचार्यजुयागु कुतलं च्वयाबिज्या:गु अनुसन्धानात्मक सफू आद्योपान्त अध्ययन अनुसन्धान याइगु सौभाग्य प्राप्त जुल । थ्व जिगु लागी जक मखु समस्त नेपाःया बौद्ध अनुयायीपिन्त नं सदुपयोग जुइ धैगु जि मनंतुना । आशा दु, थुगु पुस्तक स्वया: अध्ययन अनुसन्धान याइपिन्त नं अत्युपकार सिद्ध जुइ धैगु जिं भापिया च्वना ।अस्तु । ने. सं. ११२१ कछलाथ्व द्वादशी । हेमराज शाक्यहेराकाजि वज्राचार्य – यलया बौद्ध विहार
च्वकि
च्वकि – तीर्थलाल राजभण्डारी (न:घ:भनी)स्राेत – छत्रबहादुर कायस्थ च्वकि । च्वकि धयागु जाकिया बाकि ख: । थ्व धया: च्वने माःगु मदु । अयेसाँ च्वकि धायेबले बाग: कियां बाग:यात धाइ । छग: जाकिया प्यबाग: जुल धायेवं च्वकि जुइ । गथे छेँ बुँ प्यब्वय् छब्वयात चुलछि धाइ । छमनाया प्यब्वय् छब्बयात चकंछि धाइ । अथे हे छग: कियां प्यब्वय् छब्व कियात च्वकि धाइ । प्यवाग: प्यवाग: द्वँयात नं च्वकि हे धाइ । च्वकि निता जिया दु । छता तग्वःगु यचुगु जुल । मेता ममःमँ ल्वाक ज्याःगु मम: च्वकि जुल । थ्वयात भ्वसा च्वकि नं धाइ । अयसां थ्व नं निता जिया दु । मम: च्वकि धयागु चिचीग्व:गु छग: जाकिया खुब्व च्याव्व द:गु यचुगु जुल । भ्वसा च्वकि धयागु ममःसँ ल्वाक ज्या:गु चिचीग्व:गु धूगु जुल । थथे स्वयेबले स्वता च्वकि खने द:वइ । अय्सां मम: च्वकि व भ्वसा च्वकियात छता हे भाःपिना मम: च्वकि धया: च्वंगु दु । भ्यात: क्यँयात च्वकि मा: । तुकं भ्यात:, पाछाइ भ्यात:, ख्वाख: भ्यात, स्वकं भ्यात: क्येँ खुनेत च्वकि मदयेक मगा: । च्वकि गात धायैवं भ्यातः क्येँ तस्सकं सा: । लिसेँ जा नं म्हीचाः । थुलि जक मखु । च्वकि क्यला: चतांमरि नं नयै ज्यू। उकें च्वकि तस्सकं ज्याय् ख्यले दुगु जुल । थौंकन्हे पस:या जाकि । उकेसनं (सुपरमार्केत) अःपुगु पस:या जाकि । च्वकि धयागु गन काःवनेगु? थ्व जुल च्वकि काल बिल व नँ ज्वलनय ख्यला: वया: च्वंगु खँ। थ्वयांलि नेवाःतय् च्वकि नाप गुकथं स्वापू दु । छु छु ज्याखँय् ख्यलाः वया: च्वंगु दु धयागुली नं भतिचा बिचा: याना स्वये । न्हापां मचाबुया झिन्हु दु खुनु मचा बू ब्यंकी । छँँया जःपिं नापं मचाया माम्ह नं म्व: ल्हुइ । अले नौ नौनी नं संखाका ली ध्यना अल: तया: मचाबू ब्यंकी । ह्याउँ मचायात दिरि अजिं म्व: ल्हुकी । मचायात म्वः ल्हुके धुन धायेवं दिरि अ्जिं पूजा छुइ । पूजा यायेत सुकुन्दा, कुले व चिस्वां लप्ते स्वनिइ । अले छँयागु बूगु घासा तया स्वब्व, कचिगु तया स्वंब्व तइ । घासाता च्याता खाकेमा: । थथे हे थःछेँ नं छ्वया: हःगु ब्यंके कुइ च्वंगु कचिगु नं स्वब्व तया: पूजा याइ । इना:द्य: सुकुन्दा हे जुल । छ्वास अजिमा कुले जुल । फतिंफतले सिँया कुले तयेगु बांला: । व कुलेय् सिलागु च्वकि स्वय: तइ । अले अजिमा द्य:या नामं चिस्वाँ लप्ते जुल । पूजा सिधल धायेवं दिरि अजिं छ्वास अजिमांया भाग स्वब्वं तया छ्वासय् कुले वाये यंकी । गुम्हं गुम्हेस्यां ब्व मयंकुसे भति भति लिकया यंकी । अजिमाब्व व इनाब्व दिरि अजिं हे काइ । उकें छुवासय् कुले वायेत च्वकि मा:गु जुल । थ्व धुंका नाम कर्ण जुल । नाम कर्ण धयागु जातकय् च्वंगु नां मचायात न्हायपनय् कनेगु खः । थ्व नाम कर्ण विधि यायेत पुरोहित बाज्यां कलश धौपती, गौरास, सिन्ह:मू, ज्वलान्हायेक, जात: व कुले स्वनाः विधिवत पूजा याइ । अले मचायात नां कनिइ । नां कने धुन धायेवं पूजा क्वचायेका कूले छवासय् वाये यंकी । छवासय् वायेगु धयागु कुले च्वंगु प्वंका थकेगु ख: । थथे कूले स्वनेत उके सिलागु च्वकि स्वयः तयेमा: । उकें थबलेयात नं च्वकि माःगु जुल । थनंलि मचा जंक्व जुल । मचा जंम्व बले नं कलश धौपती, गौरास, सिन्हमू ज्वलान्हायेकं व कुले नं स्वनेमा: । कुले स्वने बले सिलागु च्वकि स्वय: व मचायागु प्वाकलंचा छपा: नं कुलेय् तयेमा । पुरोहित बाज्यां विधि वंक पूजा याये सिधल धायेवं कृलेय् मांम्हेसिगु दुरु भचा तया छुवासय् वाये यंकी । अले थायभु न्ह्यच्याकाः थकालिं मचायात जा चिपं थीकी । उकें थबलेयात नं च्वकि मदयक मगाःगु जुल । मचा जंक्व सिमध:तले मचा म्हं मफय य: । मचा म्ह मफया: ध्वारर ध्वारर ल्होत, दुरु मत्वन, त्वंकूसा मत्वंसे लागि लागि चाया ख्वल, दुरु त्वनेत स्वइ दुरु खनकि हीमी चाया ख्वल, झाःझा: ज्वर वयेकल धायेवं मचा मफुत धयागु सीदत । थ्वयात छवास अजिमाया द्वष धाइ । छवास अजिमां मत्वःतूनि धका काचाक वास: याइमखु । थुकेया वास: हे कुले वायेगु ख: । छ्वासय् कुले वायेगु धयागु हे च्वकि सिलाः मचायात स्वक: भागि याका: पीका: कुलेय् तया, उके मांया दुरु भचा न्ह्याना तयाः नापं इताः छप्वाः मत च्याकाः तयाः छ्वासय् वायेगु खः । थुलि यायेवं मचा म्हं मफुगु याउक लँना वं । थथे त:क: मछि याये मालेय: । थुकथं कुले वाना नं मजिल घाःसा तिनि वैद्य, डाक्टर क्यना: वास: याइ । उकेँ थजा:कले कुले वायेत नं च्वकि माःगु जुल । थन तक बुसां निसेँ च्वकि नाप स्वापू दुगु जुल । थनं लिपा खने मन्त । हाकनं सिसां निसेँया स्वापू दुगु छुं नं ज्या आ:तक खने मदुनि । उकें थन तक न्ह्यथनागु जुल । थनंलि धर्मया कथं स्वापू तया: वया: च्वंगु छुं खं न्ह्यब्वये । झी सुयां ख्वालय म्हय् ह्याउँक चात: चातःचात: फ्वात: फ्वातः वया चासुल, हिइल धाःसा वयात भुजिंखां न्यात धाइ । थ्वयात ध्वम्प्वाःखा नं धा: । ध्वं प्यालय सुचुपिचु याइ बले अप्व: याना: थथे जुइय: । थथे जुल धायेवं ध्वंप्वाःखां न्यागु धाइ । थबले मम: च्वकि (भ्वसा च्वकि) भागियाना पिया: ध्वंप्वालय् ह्वलाः बिल धायेवं याउँक लना वं । थाैंकने खने मन्त । थबलेयात नं च्वकि माःगु जुल । थुकथं नेवा:तय् च्वकि, भ्वसा च्वकि नापं गाकं क्वातुक स्वापू दु । थ्वयां अप्व: मेगु नं दये फुनि । आःयात लुक्क थुक्कनिं न्ह्यथनागु जुल । मेगु लुयाःवल, सिल धाःसा लिपा न्ह्यब्वयेगु कुत: याये । २०५५/११/१२/४
छगःआखः खँग्वः
छगःआखः खँग्वः बालकृष्ण हलवाइ नेवाःभाषां नेपाली अं आँप आः अहिले ई बेला/थुक(मुखको) उ लगाउ/छोपेको खोल ओ बारा(मासको राटी) कं काँडा कः छोक्रा का धागो की किरा,काँटी कु भारी कुं धुँवा कू भकारी कें वहिनी/तिहुन(तरकारीको) कै खटीरा को काग कों घ्याम्पा कौ फलामको काम गर्ने पेसा ख हो खँ कुरा खं देख्छ खः रथ खा कुखुरा खाः सिसा खि गुहु (दिसा) खुँ चोर खू धातुको पुरानो पत्रु खें अण्डा, फुल खै खकार खो खुर खौ तोरीको पीना ख्या ख्याक/जिस्किनु ख्यूं अँध्यारो ख्यें अण्डा ग चढ गं घण्टा (घन्टी) गः खोर गा बर्को (मजेत्रो गाँ गाउँ गाः खाल्डो गुं बन जंगल गो खोई?/गोलो गौ कुर्कुचा घः गाग्रो /जाँतो घाः घाउ घौ घण्टा (समय) घ्य घिउ चा माटो/रात/चक्का चि नून चिं चिन्ह चु टेक,बेंड चूं पीठो चो टुप्पो, पिसाब च्य नोकर च्यु बाँध च्यू बाँध छ तिमी छं तिमीले छा चढाउ छाः छ्यापी /सार्हो छिं तपाईले छु के छुं मुसा छें घर/महल छों तामा (बाँसको) छ्यू (खोला) तर जँ कम्मर जः प्रकाश जा भात जाः उचाई जि म जी जिरा मसला जू जुवा (तिहारमा खेलिने खेल) जो जोडी/एकै उमेरको ज्ञां ज्ञान झि दश झी हामी झो लस्कर/लाईन झौ लाहा झ्या झ्याल तँ थप तं रीस/उकालो ति झोल ती कोठी तु उखु/उगाउ तू तोरी तूं इनार तो बहाना तौं बैठक (भाँडाको त्या सूम्लो त्या सुम्लो/जित थः आफनो मान्छे था बजाउ/बुन थां थाम थी गहनामा लगाउने पत्थर थू आगो फुक्ने ढुंग्रो थो भाँडा(गहिरो किसिमको भाँडा) थों जाँड थ्या सजातिय दँ बर्ष/उठ दं बर्ष/सस्तो दा बोसो/कुट दाँ रुपैयाँ दु छ दू डोली दो गोरु/हजार (१०००) द्यः देवता धः ढक/कुलो धा ढोलक बाजा/भन धी ढीक (घरको पुरानो किसिमको ढोका) धू धुलो मैलो धूं बाघ/सिन्के धुप धो धर्का धों स्याल धौ दही न फलाम/खाउ नाः हिलो नी चोखो नो नोल नौ खरानी/आकाशको तारा पं बाँस पु वियाँ /साहु तिर पू असिना/पुवांलो प्या भिजेको प्यों चाक फ थाप फं केराको घरी फः घरको पेटी फा सुंगुर/थाप/ओढ फि बालुवा फी पत्रो फु सक्छु फु सक्छु फू दाउनी फे हावा फै भेंडा/सकिन्छ फो थुंगा फ्य चाट फ्यँ फुकाउ फ्यू लगाउ फ्यों फुकाउ बं भूई बः काँध बि छाड बी दिन्छ बुं खेत बै वहीखाता बौ बाबु ब्या चौडाई भा भाउ भी पत्रो/केस्रा भु थाल भू जोड्नी/गाउ भों कागज भौ बुहारी भ्या भेंडा/भ्याक भ्या लसपल म भूस मः माड मा आमा मां माला मि आगो मी मेथी मु बटुल मू मुल्य मे जिब्रो/गीत मै मोही म्ये भैंसी य मन पर्छ ल पिउने पानी लँ बाटो लं लुगा ला मासु लाः र्याल ली पितल लु खन्याउ लुं सुन लैं मूला लो सुहाँउछ व त्यो / र वः चाँदी/मासको रोटी बारा वा धान/दाँत/आउ वू पाकेको वें बौलाहा वें बौलाहा सँ केश सं केश सं हल्लिन्छ सः आवाज सः आवाज/जान्दछु सा गाई साः मिठो/मल सि जूम्रा सिं दाउरा सी मैन/सिउर सु पराल / को ? सों फोक्सो सौ गोवर स्यः मासी (नली हाडभित्रको गिलो पदार्थ) स्या दुख्छ स्यु थाहा छ स्यें कलेजो हँ एक किसिमको ज्यावल/माला उन हः पात हा हाँगा हि रगत ही पोलेको दुखाई हुं जाऊ हू बौलाहापन हें हाँस (पन्छी) हो दुलो
बुंगद्यःया भाेटाेजात्रा
तुलसीलाल सिंह स्राेत – विजयलाल डंगाेल बुंगद्य:यात सुं अज्ञात मनुखं छानात:गु प्वाकलंयात थौंकन्हय् प्रचलित भाषा ‘भोटो’ धायगु चलन दु । पुलांगु वंशावली थ्व लंयात कचिलं शब्द छ्यलातःगु दु। ‘भोटो’ खँग्व: नेपालभाषा नं मखु । थौंकन्हय् बुंगद्य: जात्रा यल देयछिं सम्पन्न जुइधुंकाः थतिं बुंगद्यः पिसालेगु धका: जावलाखेलय् याय् न्यायकी । जावलाखेलय् याय् न्यायके धुंका: कन्हयखुन्हु ‘अनुशोष’ याइ । वया सर्खुन्हु भोटोजात्रा नखः स्वनिगलय् भव्य जुइक न्यायकी । थुखुन्हु राष्ट्रप्रमुख वा न्हापा जूसा जुजु समेत वयाः भोटो स्वइ । थ्व पर्व छगू राष्ट्रिय नखःकथं स्वनिगलय् सरकारी विदा जुइ। थ्व भोटो व हे ने.सं. ७७७ स छक: नागमणि तनाः लिपा लुयावया: श्रीनिवास मल्ल मेगु झिनिग: हिरा छचाःकिलिं तया: तनाब्यूगु कचिलं ख: । न्हापा-न्हापा मल्लकालय् थ्व कचिलं क्यनीगु गनं हे च्वयात:गु खनेमदु । सम्भवतः पृथ्वीनारायण शाहं स्वनिगः त्याकेधुंकाः जक भोटो क्यनेगु चलन दयकुगु जुइफु । सत्स्येन्द्रनाथ गोरखनाथया नं गुरु जूगुलिं व गोरखनाथ शाह वंशीय जुजुपिनि आराध्यदेव जूगुलिं गुरुजु पल्टनया व्यवस्था व भोटोजात्राया व्यवस्था याःगु खनेदु । अति दुर्लभगु नागर्माण दया: महत्व दुगु थुगु कचिलंया महत्वयात किंवदन्ती बाखरन त्वपुयाब्यूगु दु । थौंकन्हय् प्रचलित किवदन्तीकथं नागराजया मिखा स्याःगु लायकाब्यूगुलिं नागराजां छम्ह ज्यापु-वैद्ययात क्वस्यलि ब्यूगु लं खः । ज्यापु-वैद्ययागु थ्व लं छम्ह लाखय् नं खुया यन । छन्हु बुंगद्य:या ज्यावलाजात्राबलय् ज्यापु-वैद्ययागु खुया यंगु थ्व लं फिना जात्रा स्वःवःबलय् लं थुवा: ज्यापु-वैद्य व लं खुया यंम्ह लाखयया दथुइ लंयाबारे ल्वापु जुल । ल्वापुया झ्वलय् थ्व लं निम्हसितं मदयक बुंगद्य:यात छायगु धका: निर्णय जुल । निर्णयकथं ‘कचिलं बुंगद्य:यात छा:गु जुल । तथाकथित नागराजया भोटोबारे पुलांगु पाठय् गनं हे च्वयात:गु खनेमदु । थ्व बाखं लिपालिपा राणाकालया उत्तरार्द्धय् कनेगु याःगु खनेदु । वास्तवय् थ्व भोटो अमूल्य रत्न तयातःगुलिं थुकिया महत्व दुगु खः । थौंकन्हय् अमूल्य मणि तयातःगु पुलांगु कचिलं तना: मेगु हे लं क्यनाच्वंगु धाइ । तर, थ्व खँ पुष्टी यायगु ल्यंदनि । स्वनिगलय् विराजमान जुयाच्वंपिं थीथी द्यःपिनिगुबारे इलयब्यलय् अजूचायापुगु घटना जुल धकाः धाइगु खँय् स्वनिग:या जनतां न्हापानिसेँ विश्वास या: । थजा:गु अलौकिक घटना आधुनिककालय् नं जूगु न्यने दु । गुबलेँ क्वन्ति महाद्य:या चःति वल, गुबलेँ मरु गणेशया ग्वाय् बुल, गुबलेँ ल्वहँया गणेशं दुरु त्वन आदि आदि आधुनिककालय् जूगु विश्वास यानात:गु घटना खः । देशय् अनिष्ट जुइबलय्, शासन व्यवस्था हिलीबलय्, लायकुली संकट वइबलय् नं थजाःगु घटनालिसे स्वानाः स्वयगु या: । देग:या गजू कुतुंवनीगु, थ:या ख: वा रथ क्वःदइगु आदि दुर्घटनायात अनिष्ट जुइगु संकेतकथं काय्गु या: । थजाःगु घटना जुइबलय् आपालं महत्व बिया: वंशावली व घटनावली ल्ह्ययातय्गु या: । तर थन वंशावली व थ्यासफुली ने.सं. ७७७ या घटना निष्टअनिष्टसिबें आश्चर्यजनक घटना दुतिनात:गु जुल । बुंगद्यःया रथ साले हे म्वाय्क घुसुघुसु न्ह्यां वनीगु घटना सामान्यतया आश्चर्यजनक खँ ख: । मेगु, बुंगद्य:या अमूल्य तिसा तंगु व हाकनं लुयाव:गु घटना धाःसा आश्चर्यजनक जक सखु रहश्यमय नं ख:। ने.सं. ७७७ स बुंगद्य:या कचिलंनय् च्वंगु नागमणि तंगु व लुयाव:गु घटना जूगु दु । बुंगद्य:या छुं अमूल्य तिसा तनीगु धैगु तःधंगु घटना खः । बुंगद्य:या भक्तजन, सर्वसाधारण जनता, बुंगद्य:लिसे सत्तिक च्वना: ज्या याय् माःपिं पानिजु व पूजाआजाय् संलग्न व्यक्तिपिं, राजकाजया ज्यालिसे स्वापू दुपिं मन्त्री व पदाधिकारीपिं, लायकुली च्वंपिं जुजुपिं फुक्कसिगु लागि थ्व छगू त:धंगु व चुनौतिपूर्ण घटना खः । थ्व घटनाय् गलत सुचं प्रवाह यानाः यल इलन्हय् च्वंम्ह हाकुसिंह बदे व इखालखुइ च्वंम्ह मालसिंह तेपय्या छयपिन्त अपराधीकथं पोलय् या:गु खः । गलत सूचं प्रवाह याःपिं रूपसिंह बदे व निवासूर्य बदे ख: । बुंगद्य:या नागमणि व तिसा तन धाःगु तिथि ज्येष्ठ शुक्ल चतुर्दशी ख: । तिसा लुयाव:गु तिथि ज्येष्ठ कृ्ष्ण चतुर्दशी ख: । तिसा लुयावसेंलि गलत सुचं ब्यूपिं रूपसिंह बदे व निवासुर्य बदेयात जुजु श्रीनिवास मल्ल सजायस्वरूप इमिगु पाखांपिनेया फुक्क सम्पत्ति जफत यात । तँसा मूख्यरूपं बुंगद्य:याबारे, बुंगद्य:या रथजात्राबारे, बुंगद्य:या देगःबारे व मेमेगु नं छु घटना दुथ्याकाः च्वयातःगु मत्स्येन्द्र वंशावली नांयागु छगू थ्यासफू राष्ट्रिय अभिलेखालय संग्रह जुयाच्वंगु दु। थ्व सफूया माइक्रोफिल्म रील ल्या: ए ९२२/७ ख: । नेपाल लिपिं व पुलांगु नेपालभाषा च्वयातःगु थ्व सफुली फुक्क यानाः २९ पत्र दु। पुलांगु नेपाल लिपिं च्वयात:गु खःसां गनं गनं देवनागरी ल्वाकज्या:गु लिपिं च्वयात:गु थ्व सफू राणाकालय् ल्ह्ययात:गु खः । थुकेया आपालं पाठ छत्रबहादुर कायस्थपाखेँ प्रकाशित वंशावलीलिसे ज्वःलाःगु खनेदु । मत्स्येन्द्र वंशावली पत्र ५ ख निसेँ पत्र ७ ख तकया दुने ने.सं. ७७७ स बुंगद्य: ज्यावलाखेलं बुंगय् लितयने त्यंबलय् बुंगद्य:या कचिलनय् (प्वाकलं वा भोटो) घानातःगु नागमणि व छुं तिसा तंगु घटनालिसे स्वापु दुगु खँ बयान यानातःगु दु । थन उगु घटना बारे ब्वैमिपिन्त अप्व: ध्वाथुइकेगु निम्ति वंशावलीया पाठ, उकिया भावानुवाद, छुँ टिप्पणी समेत बीगु कुत: यायत्यनागु दु । सत्स्येन्द्र वंशावलीया पाठ सं ७७७ ज्येष्ठ शु १२ कुनु श्री बुंग भलाडत्वं ज्यावल पिसाला लिब्वाचकं यात ङाल थ्वन संति कुनु अनुसोष कुन्हु न्हिनस साल मदलें घरचाक तोलाव देव ङहाक धाल थ्वनसंति ज्यावल यात कुन्हु न्हिन ॥ ॥ पत्र ५ क स पानि बदेतो पारन यात वङ बेलस रथ स्वंल्हुल्हुत धाल. लुंगुसिंह यंग्वालन खना. थ्वनलि देव बुग बिज्याचके मतेव रं चाबुग भलाडस धरमा कोसोयाव गलडन बस थिंङ चो ङ. आवन ङ्हा ग्वबेलसं सेया धावं मदो. थ्वनलि देव बुग बिज्या चके बेलस तिलहिल तोयाव स्वले हेरं कचिलंङस चोन नाग मणि मदो खओ न्हसस चोङ तलिकाया सूर्य रथया सलया ॥ ॥ पत्र ६ क म्हंओ तुति छपाओ मदो लङस चोङ गरुडया त्वाथ मदु, भतुया त्वाथ मदु थथिङ उपद्वव जुव. सुनानं सेया धाव मदु श्री ३ जय श्रीनिवा स मल्ल ठाकुरस पर्यायस. रथ पाल बुंग चोवल विमलसिंह ना यकओ दीपंकर नायकव नेम्हस रथ पाल । थ्वनंलि थ्व मनि इ नायलंन्हेया रूपसिंह बडेजुन इनायलंन्हेया हाकु बदेयाके ए षालंखुया मालसिंह तेपोजया छयन अंगुलिस तयके हव जेन ॥ ॥ पत्र ६ क खङा लाहातन कायाओ स्वया धक श्री राजसके ल्हाक. थ्व बदेव तो पाव.यितिलंन्हेया निवासूर्य बदेनं ल्हाक थ्वनंलि ज्ये क् १४ कुन्हु बुंगस पाल पोलाव चोले श्री ३ जयनिवास मल्लदेव ठाकुरत्वं देव जोपर बिज्याङा बेलस थ्व मणि तलिकास सोकचाङाओ चोङाव म णि लुलु. थ्वनंलि श्री २ जयनिवास मल्लदेव ठाकुरसन हेर १२ जि सनेग्वलडन डोयक गा ज्या याचकाव दथ्वस तयाव थम बुग बिज्या ॥ ॥ पत्र ७ क डाव श्री ३ परमेश्वरस्के दुंताव ताथलत्वं जुलो थ्वनंलि खडा मख ले खडा धावस रूपसिंह बडेया सर्वस्व काल. निवासूर्य बडेया पा खान पिकाल ॥ ॥ पत्र ७ ख बंशावलीया भावानुवाद ने.सं. ७७७ ज्येष्ठ शुक्ल द्वादशीखुन्हु बुंगद्य: लगनखेलया थति त्वालं पिसाला: ज्यावलाखेलय् लिबाक याःन्यात । वया कन्हयखुन्हु अनुशोष (अनुशोच?) खुन्हु द्यः साःपिं हे मदुसां रथया घःचाः तुला: रथ न्ह्यात धका खँ जुल । वयानं सर्खुन्हु ज्यावला याःखुन्हु न्हिनय् पानिजुपिं पालं या:वंतले रथ स्वक: ल्हुकुल्हुकु सना: न्ह्यात धकाः धाल। थ्व लू (दृश्य) लुंगुसिंह नांयाम्ह यंग्वा:नं खना धाःगु जुल । अनंलि द्यः बुंग यने मत्य:निबलय् चकबा:द्य:या धःमा ख्वालं चुया धःमाया गलकं बँय् थियाच्चन । थ्वसिबें न्हापा न्हापा थथे जूगु मनूतय्सं मस्यूनि । बुंगद्य: बुंगय् यनेत तिसा त्वका: स्वःबलय् बुंगद्य:या कचिलनय् (भोटोय्) तयातःगु नागमणि मदु । अथे हे खवगु न्हायपनय् च्वंगु तरिका (कुण्डली) धैगु न्हायपनय् तीगु छताजि तिसाया सूर्य-रथय् च्वंम्ह सलया तुति छपा नं मदु। लनय् च्वंम्ह गरुडया त्वा: मदु । भतुया नं त्वाः मदु । थथे बुंगद्य:या तिसा तंगुबारे स्यू-खना धाःपिं सु मदु । थुबलय् यलय् जय श्रीनिवास मल्लं राज्य यानाच्वंगु जुल । अथेहे बुंगद्य:या रथया पाःला:त विमलसिंह नायक व दीपंकर नायक धैपिं बुंगया पानिजुपिं खः । कचिलनय् तयातःगु नागमणि तंगुबारे यल, इनायलन्हे (इलंन्ह) या रूपसिंह बढें वहे इलंन्ह त्वाःया हाकूसिंह बदेयाथाय् इखालखुइ च्वंम्ह मालसिंह तेपय्या (ब्यञ्जनकारया)छय्नं नागर्माण अंगुली तय्त हःगु जिं ल्हाःतं कयाः स्वया धका: जुजुयात धयाछवःगु जुल । थ्व बदेया खँ इलन्हेया निवासूर्य बदेँ धाःगु जुल । थनंलि ज्येष्ठ कृ्ष्ण १४ खुन्हु बुंगद्य:या द्यःपाला:तय् पाःहिलाः च्वंबलय् लाक्क श्रीनिवास मल्ल नं द्यः दर्शन या: वंगु जुल । थुबलय् लाक्क तंगु नागमणि न्हायपनय् तीगु तिसा तरिकाय् (कुण्डली) स्वचानाच्वंगु लुल । थ्व नागमणि लुसेँलि श्रीनिवास मल्ल नागमणियात मेगु झिनिग: मणि तना: कचिलनय् (भोटोय्)
मचाति जात्रा
केदारमान भण्डारी स्राेत – विजयलाल डंगाेल पशुपतिइ यक्व नखःचखः, जात्रात न्यायकी । थन न्यायकीगु नखःचख: जात्रातय्गु थःथ:गु हे महत्व दु । धार्मिक महत्व, ऐतिहासिक महत्व, सामाजिक महत्व आदि महत्वत दु । थन न्याय्कीगु जात्रात अप्वः थें घटना न्यँकँ बाखनय् ऐतिहासिक खँय् आधारित जुयाच्वनी । दँय्दसं तछलागा: अष्टमी भलभल अष्टमी खुनु थन न्यायेकीगु “त्रिशूल जात्रा” घटनाय् आधारित जात्रा ख:। थ्व जात्राया नां न्यनेबलय् महाद्य:या त्रिशुललिसे स्वाःगु थें ताय्फु । वास्तवय् थ्व जात्रा महाद्य:लिसे स्वानाच्वंगु मदु । थ्व जात्रा पशुपतिइ जूगु घटनालिसे स्वानाच्वंगु दु । थ्व जात्रायात स्थानीयतयेसं मचाति जात्रा धयावयाच्वंगु दु । तर थ्व जात्रा “त्रिशुल जात्रा” कथं हे अप्वःसिनं म्हस्यू थ्व जात्राया बारे दँयेदसं पिदनीगु पञ्चाङ्ग पात्रोय् नं न्ह्यथनातःगु खनेदु । स्थानीयपिसं “मचाति जात्रा“यात लिपा छु हुनिं त्रिशुल जात्रा धायेगु याना हल । थौंकन्हय् थ्व त्रिशुल जात्राक्थं नाँ जायाच्वंगु दु । ज्याथपिसं जक थुकियात “मचाति जात्रा” धायूगु यानाच्वंगु न्यनेदु । मचाति जात्रा न्ह्याःगु भाषा वंशावली न्ह्यथनातःकथं अमर मल्लया ई वि.सं. ११८७-१५८५ दुने जूगु खनेदु । थ्व विषय मेमेगु वंशावली बिस्क बिस्क खँ खनेदु । तर थ्व जात्रा न्ह्याःगु न्ह्यागु हे इलय् जूसां मल्ल जुजुया पालंनिसेँ जूगु खः धइगु सी दु। मचाति जात्राबारे ज्याथपिसं कंकथं थ्यंमथ्य न्यास: व चाःचू दँ न्ह्यः पशुपति लागा जंगलकथं दुगु ख: । थन थौं थेँ बस्ति मदु । थुज्वःगु इलय् यँय् च्वंगु जामा:च्वं लाखेत वया: थनया मस्त यंकेगु यात । त्वाः, बस्ति लाखेतयगु आक्रमणं ग्यात । छन्हु थनया हालबखर उगु ईया जुजु अमर मल्लया न्हय:ने थ्यंकल । उकिं तान्त्रिक विद्याय् जा:म्ह भुवनेश्वरीया पुजारी मूमि आचा:जुपाखेँ गुताजिकथं खः दय्काः गुकी मुसल, श्रृंखला, त्रिशुल, खड्ग, बली, छुरी, भाला आदि युक्त याना: गुम्ह कुमार कुमारी खटय् तया: तछलागा: अष्टमी खुनु पशुपतिइ् मचाति जात्रा न्ह्याकल । उबलय् न्हापान्हापां गुंगू खटय् त्रिशुल जात्रा न्ह्याकूगु न्यनेदु, तर यक्व दँ लिपा स्वंगू खतय् याना: न्याम्ह कुमार-कुमारीतयत त्रिशुल जात्रा यायेगु चलन न्ह्या:गु खनेदु । तर छुं दँ थुखेनिसेँ बज्रछेँ न्ह्याकीगु त्रिशुल जात्रा बन्द जूगु खनेदु । थथे जूगुया हुनिं ईकथं आयस्ता मदुगु व सगागु हे मू हुनिं जूगु सीदु । तर थौं नं परम्परा कायम यासेँ पशुपतिइ गुथियारतय्सं दुःख सह यानाः नं त्रिशुल जात्राया परम्परा न्ह्याकाच्वंगु दु । मचाति जात्रायात गुलिगुलिस्या.कुमार-कुमारी जात्रा याइगु जूगुलिं “कुमारी जात्रा” नं धाय्गु या: । थुकथं थन मचाति जात्रा न्ह्याके धुकाः लाखेतयेगु भय चिलावन अले थनया जनजीवनय् शान्ति वल घाइ । थुकथं त्वाः बस्तिया शान्ति सुरक्षाया निति न्ह्याकूगु मचाति जात्राया लिसेलिसेँ छगू सिथं यंकेगु नं खँ थ्व जात्रालिसे स्वानाच्वँगु दु । थ्व सिथं यंकेगु बारे थुज्वःगु खँ न्यनेदु : उबले भुवनेश्वरी देगलय भूमि आचाजु पुजारी जुयाच्वन । छुन्हु व भुवनेश्वरीइ पा: च्वनाः द्ययनाच्वंबलय् वयात लाखेतय्सं आक्रमण यात । वं नं थःगु तान्त्रिक बलं लाखेयात हमला यात । थुकथं भुमि आचा:जु व लाखेया ल्वापु जुजुं हे सुथ जुल । लाखे बुनाः बिस्युं वन । भूमि आचाजुं लिलिउं लाखेया लिउलिउ वन । तर भूमि आचाजुं लाखे ज्वने मफुत । अनंलिपा व सरासर लाखे च्वनीगु थासय् वनाः अन दुपिं मचाखाचातयेत त्रिशुल तिया: अन्यायीपिनि मस्तयेत थुकथं हे बिजोक जुइ धका: थनया त्वाः, बस्तिइ चाःहिकल । अनंलिपा खः दय्काः मचाति जात्रा न्ह्याकल धइगु खँ बुढापाकापिसं कनी । थुकर्थ घटनाय् आधारित मचाति जात्रालिसे मेगु छगू घटना नं स्वानाच्वंगु दु । खँ छु धाःसा, छन्हु भुवनेश्वरीया पुजारी भूमि आचा:जु भुवनेश्वरीया पुजा या: वंगु इलये वया काय् नं लिउलिउ वन । पुजा क्वचायेका: लिहाँ वय् त्यंबलय् देवी भुवनेश्वरी छ लियने वःम्हेसित बलि ब्यु धाल । पुजारी भूमि आचाजु देवीया उजं माने याना: थ: हे काय्या बलि बिल । अनंलिपा देवीयाके थः काय् म्वाकाबीत पुजारी आराधना याःगुलिं देवी धाल, “फल्नागु थासय् अमृत दु कया वा ।” थुलि देवीया उजं कायेधुंका: भुवनेश्वरीया पुजारी अमृत कायेत देगलय् तालं ग्वयाः थः कलाःयात प्यन्हुतक जि मवःतले चायेके मते धका: पुजारी अमृत कायेत वन । थुखे छेँय् काय् तंगुलिं भूमि आचाजुया कला: उखेथुखें माला जुल । तर काय् मजूगुलिं खुलदुल जुया: भुवनेश्वरी देग: चायेका स्वल, अन कायया सीम्ह खनाः ख्वयाः हालाः जुल । उखे पुजारी अमृत ज्वना: छेँय् लिहाँ वयाच्वंबलय् पशुपतिइ बाजं थाना: यलपाखे बनाच्वंम्ह जुगि नाप लाना: न्यंबलय् जुगिं भुवनेश्वरी देगलय् काय् स्याना: पुजारी बिस्युं वंगु बांमला:गु बुखँ दु धकाः धासेँलि आ: थ्व अमृत ज्या वइमखु धका: लँय् हे प्वंकाः थ: नं उगु हे ल्वहँतय् दुसुना वन धाइ । थुक्थं भूमि आचाजु ल्वहं जूणु थाय् न्हूबानेश्वरया थौंकन्हय्या वीरेन्द्र अन्तरराष्ट्रिय सभा भवनया लँया पश्चिमपाखेया बस्ति दुने संरक्षित अवस्थाय् दु । व थाय्यात पशुपतियापिसं “छपक्कद्व’ धाइ । थ्व हे थासय् भूमि आचाजुं ल्वहं जुयाः सिद्ध जूगुलिं अन दँय्दसं मचाति जात्रा जुइ स्वयां प्यन्हु न्ह्यः व मचाति जात्रा क्वचाःगु प्यन्हु लिपा भुवनेश्वरीया पुजारी गुथियारपिसं पुजा या: वनीगु चलन दु । गुथि संस्थानं मचाति जात्रा यायेत खर्च ब्यूसां ईकथं माक्व खर्च निकासा मजूगुलिं दँय्दसं मचाति जात्रा न्यायके थाकुयाच्वंगु गुथियारपिसं धाइ । मचाति जात्रा यायेत कुमार-कुमारी चूलाकेत नं म्हिग: थें अःपु मजू । थौंकन्हय् मस्त बीत अभिभावकपिं माने मजू, माने याके तसक थाकु । थुज्व:गु हुनिं याना: थौंकन्हय् त्रिशुल जात्रा याय् थाकुया वनाच्वंगु सम्बन्धित मनूतयसं न्यंकेगु या: । मचाति जात्रा जुइगु दिं सुथ न्हापां बत्सलेश्वरीइ च्वंगु मंगलेश्वरी, बज्रघरया भुवनेश्वरी व जयबागीश्वरीइ तान्त्रिक विधि विधानकथं बलि बियाः पुजा यायेगु चलन दु । लिसेँ ख: कुबीपिसं मचाति जात्राया खः मिले यायेगु, दयकेगु व छायेपीगु ज्या याइ । थुक्थं सनिलया ४-५ बजेपाखे भुवनेश्वरी देगलं जात्रा न्हाकीबलय् कुमार-कुमारी तइगु त्रिशुल गोप्यरुपं जात्रा जुइगु थाय्थासय् थ्यंकी । अनंलिपा कुमार-कुमारीयात छायेपिया: खतय् तयेत त्वपुनाः यंकी अले खतय् तय् धुंकाः त्वपुयातःगु काप: लिकाइ । न्हापां बत्छलेश्वरीच्वंगु जयमंगला व बज्रघरं मचाति जात्रा न्ह्याइ । भकुन्टोल जुया: भुवनेशवरी देग:पाखे थ्यनेवं भूमि आचाजुया कायेया कृतिम सीम्ह दयेकाः खतय् छायेपियातःगु सीम्ह पशुपतिया विशेततय्सं कुबिया: मचाति जात्राया लिउ लिउ यंकी । अथे यंकूगु लँ न्ह्य:ने भुवनेश्वरी पुजारी गं गाना: न्यासी वनी । अनंलिपा बालकुमारी जुया: जयबागीश्वरी थ्यनी । जयबागीश्वरी नं उगु हे इलय् छगू हे खतय् कुमार- कुमारी याना: स्वम्ह तयात:गु खः ल्ह्वनी अले जयमंगला, बजरघरं हःगु खःया लिउलिउ यंकी । थुकथं नवाली टोल, ताम्रेश्वर, सिफलध्वाखा जुयाः सिफःपाखे वंगलसिमा लिक्क छेँ लिउनेया क्यब चाःहिका: हाकनं सिफलध्वाखा, ताम्रेश्वर, नवाली टोल, जयबागीश्वरी, मछिन्द्र गणेश, दथु टोल, कुँछेँ, पाचाटोल, लगनलाछी टोल, पशुपतिबजारय् च्वंगु भिद्य: देगःया न्ह्य:ने भुवनेश्वरी देग: लिक्क थ्यनी । जयमंगला व बज्रघरपाखेँ हःगु खः भुवनेश्वरी भजन टोल जुया: बज्रघरं ल्ह्व:गु मचाति जात्रा बज्रघरय् हे क्वचायेकी सा जयमंगलां न्ह्याकूगु मचाति जात्रा जगमंगलाय् थ्यंका: क्वचायकीगु चलन दु । थुकथं हे जयबागीश्वरी न्ह्याकूगु मचाति जात्रा भुवनेश्वरी बालकुमारी जुया: जयबागीश्वरी थ्यंका: क्वचायेकी । थुकथं हे भुवनेश्वरी देगलं पिकाःगु भूमि आचाःजुया कायेया कृतिम सीम्ह भस्मेश्वर जुयाः राजराजेश्वरी घाटय् चवंगु किराटेश्वर शिवलिंग दुगु घाटं बागमतीइ चुइका: भुवनेश्वरी लिहाँ वयेगु याइ । थुकथं लिहाँव:पिन्त अन शुद्ध यानाः दुकायेगु ज्या क्वचायेकाः न्हाचः कृत्रिम लाख दुगु खतय् तःगु भूमि आचाजुया कायेया छ्यंकथं अथवा शिव लिंग नं धायेगु याःगुयात भुवनेश्वरी देगलय् दुकाइ । जात्रा क्वचाय्का: कुमार- कुमारीयात खतं क्वकयाः गुथियारपिनिगु छँय् छँय् यंकी । नेवाः परम्पराकथं चयेप्यता घासा तःपाःगु लप्तेय् ब्वयाः कुमार-कुमारीपिन्त भ्वय् नकी । अनंलिपा गुथियारपिसं नं भ्वय् नइ । तर थ्व मचाति जात्राय् त्वा:-त्वालय् सुनां नं भ्वय् नय्गु चलन मदु । उकि थ्व जात्रायात कयाः बुढापाकापिसं धायेगु या: – मचाति जात्राय् खिचातक द्यां लाइ । थुकथं त्रिशुल जात्रा क्वचाःगु कन्हय् खुनु अर्थात् तछलागा नवमि खुनु भुवनेश्वरी देगःया गुथियारतय्सं भुमि आचाजुया काय् सीगु झिंछन्हुया घ:सू संस्कार यानाः शान्ति स्वस्ती याइ । गुथियारत सकलेँ जाना: घःसू भ्वय् नय्गु चलन दु। मचाति जात्रा क्वचाःगु चान्हय् भुवनेश्वरी देगलय् च्वंगु शिवलिंगयात गन गन त्रिशूल जात्रा याःगु ख: उगु उगु हे थासये चाःहिकेगु चलन दु । मचारति जात्रा नेवाःतय्सं तान्त्रिक विधिविधानकथं न्ह्याकावयाच्वंगु दु । थ्व जात्रा न्ह्यासांनिसेँ
ने.सं. ११४३ तछला
मिति तिथि पर्व जेष्ठ ६ गते पारूनिसें सिलु मेला जेष्ठ ११ गते कुमार षष्ठी सिथिनखः, ख्वप चण्डीभगवती जात्रा बुंग द्यःया भाेटाेजात्रा जेष्ठ १२ गते सप्तमी कुमार जात्रा जेष्ठ १७ गते एकादशी तुलसीया पुसा ह्वलेगु जेष्ठ २१ गते ज्याःपुन्हि पनौति मेला,भैरव भद्रकाली जात्रा जेष्ठ २८ गते अष्टमी भल-भल अष्टमी,गोल मचातिया जात्रा
