छगःआखः खँग्वः
छगःआखः खँग्वः बालकृष्ण हलवाइ नेवाःभाषां नेपाली अं आँप आः अहिले ई बेला/थुक(मुखको) उ लगाउ/छोपेको खोल ओ बारा(मासको राटी) कं काँडा कः छोक्रा का धागो की किरा,काँटी कु भारी कुं धुँवा कू भकारी कें वहिनी/तिहुन(तरकारीको) कै खटीरा को काग कों घ्याम्पा कौ फलामको काम गर्ने पेसा ख हो खँ कुरा खं देख्छ खः रथ खा कुखुरा खाः सिसा खि गुहु (दिसा) खुँ चोर खू धातुको पुरानो पत्रु खें अण्डा, फुल खै खकार खो खुर खौ तोरीको पीना ख्या ख्याक/जिस्किनु ख्यूं अँध्यारो ख्यें अण्डा ग चढ गं घण्टा (घन्टी) गः खोर गा बर्को (मजेत्रो गाँ गाउँ गाः खाल्डो गुं बन जंगल गो खोई?/गोलो गौ कुर्कुचा घः गाग्रो /जाँतो घाः घाउ घौ घण्टा (समय) घ्य घिउ चा माटो/रात/चक्का चि नून चिं चिन्ह चु टेक,बेंड चूं पीठो चो टुप्पो, पिसाब च्य नोकर च्यु बाँध च्यू बाँध छ तिमी छं तिमीले छा चढाउ छाः छ्यापी /सार्हो छिं तपाईले छु के छुं मुसा छें घर/महल छों तामा (बाँसको) छ्यू (खोला) तर जँ कम्मर जः प्रकाश जा भात जाः उचाई जि म जी जिरा मसला जू जुवा (तिहारमा खेलिने खेल) जो जोडी/एकै उमेरको ज्ञां ज्ञान झि दश झी हामी झो लस्कर/लाईन झौ लाहा झ्या झ्याल तँ थप तं रीस/उकालो ति झोल ती कोठी तु उखु/उगाउ तू तोरी तूं इनार तो बहाना तौं बैठक (भाँडाको त्या सूम्लो त्या सुम्लो/जित थः आफनो मान्छे था बजाउ/बुन थां थाम थी गहनामा लगाउने पत्थर थू आगो फुक्ने ढुंग्रो थो भाँडा(गहिरो किसिमको भाँडा) थों जाँड थ्या सजातिय दँ बर्ष/उठ दं बर्ष/सस्तो दा बोसो/कुट दाँ रुपैयाँ दु छ दू डोली दो गोरु/हजार (१०००) द्यः देवता धः ढक/कुलो धा ढोलक बाजा/भन धी ढीक (घरको पुरानो किसिमको ढोका) धू धुलो मैलो धूं बाघ/सिन्के धुप धो धर्का धों स्याल धौ दही न फलाम/खाउ नाः हिलो नी चोखो नो नोल नौ खरानी/आकाशको तारा पं बाँस पु वियाँ /साहु तिर पू असिना/पुवांलो प्या भिजेको प्यों चाक फ थाप फं केराको घरी फः घरको पेटी फा सुंगुर/थाप/ओढ फि बालुवा फी पत्रो फु सक्छु फु सक्छु फू दाउनी फे हावा फै भेंडा/सकिन्छ फो थुंगा फ्य चाट फ्यँ फुकाउ फ्यू लगाउ फ्यों फुकाउ बं भूई बः काँध बि छाड बी दिन्छ बुं खेत बै वहीखाता बौ बाबु ब्या चौडाई भा भाउ भी पत्रो/केस्रा भु थाल भू जोड्नी/गाउ भों कागज भौ बुहारी भ्या भेंडा/भ्याक भ्या लसपल म भूस मः माड मा आमा मां माला मि आगो मी मेथी मु बटुल मू मुल्य मे जिब्रो/गीत मै मोही म्ये भैंसी य मन पर्छ ल पिउने पानी लँ बाटो लं लुगा ला मासु लाः र्याल ली पितल लु खन्याउ लुं सुन लैं मूला लो सुहाँउछ व त्यो / र वः चाँदी/मासको रोटी बारा वा धान/दाँत/आउ वू पाकेको वें बौलाहा वें बौलाहा सँ केश सं केश सं हल्लिन्छ सः आवाज सः आवाज/जान्दछु सा गाई साः मिठो/मल सि जूम्रा सिं दाउरा सी मैन/सिउर सु पराल / को ? सों फोक्सो सौ गोवर स्यः मासी (नली हाडभित्रको गिलो पदार्थ) स्या दुख्छ स्यु थाहा छ स्यें कलेजो हँ एक किसिमको ज्यावल/माला उन हः पात हा हाँगा हि रगत ही पोलेको दुखाई हुं जाऊ हू बौलाहापन हें हाँस (पन्छी) हो दुलो
बुंगद्यःया भाेटाेजात्रा
तुलसीलाल सिंह स्राेत – विजयलाल डंगाेल बुंगद्य:यात सुं अज्ञात मनुखं छानात:गु प्वाकलंयात थौंकन्हय् प्रचलित भाषा ‘भोटो’ धायगु चलन दु । पुलांगु वंशावली थ्व लंयात कचिलं शब्द छ्यलातःगु दु। ‘भोटो’ खँग्व: नेपालभाषा नं मखु । थौंकन्हय् बुंगद्य: जात्रा यल देयछिं सम्पन्न जुइधुंकाः थतिं बुंगद्यः पिसालेगु धका: जावलाखेलय् याय् न्यायकी । जावलाखेलय् याय् न्यायके धुंका: कन्हयखुन्हु ‘अनुशोष’ याइ । वया सर्खुन्हु भोटोजात्रा नखः स्वनिगलय् भव्य जुइक न्यायकी । थुखुन्हु राष्ट्रप्रमुख वा न्हापा जूसा जुजु समेत वयाः भोटो स्वइ । थ्व पर्व छगू राष्ट्रिय नखःकथं स्वनिगलय् सरकारी विदा जुइ। थ्व भोटो व हे ने.सं. ७७७ स छक: नागमणि तनाः लिपा लुयावया: श्रीनिवास मल्ल मेगु झिनिग: हिरा छचाःकिलिं तया: तनाब्यूगु कचिलं ख: । न्हापा-न्हापा मल्लकालय् थ्व कचिलं क्यनीगु गनं हे च्वयात:गु खनेमदु । सम्भवतः पृथ्वीनारायण शाहं स्वनिगः त्याकेधुंकाः जक भोटो क्यनेगु चलन दयकुगु जुइफु । सत्स्येन्द्रनाथ गोरखनाथया नं गुरु जूगुलिं व गोरखनाथ शाह वंशीय जुजुपिनि आराध्यदेव जूगुलिं गुरुजु पल्टनया व्यवस्था व भोटोजात्राया व्यवस्था याःगु खनेदु । अति दुर्लभगु नागर्माण दया: महत्व दुगु थुगु कचिलंया महत्वयात किंवदन्ती बाखरन त्वपुयाब्यूगु दु । थौंकन्हय् प्रचलित किवदन्तीकथं नागराजया मिखा स्याःगु लायकाब्यूगुलिं नागराजां छम्ह ज्यापु-वैद्ययात क्वस्यलि ब्यूगु लं खः । ज्यापु-वैद्ययागु थ्व लं छम्ह लाखय् नं खुया यन । छन्हु बुंगद्य:या ज्यावलाजात्राबलय् ज्यापु-वैद्ययागु खुया यंगु थ्व लं फिना जात्रा स्वःवःबलय् लं थुवा: ज्यापु-वैद्य व लं खुया यंम्ह लाखयया दथुइ लंयाबारे ल्वापु जुल । ल्वापुया झ्वलय् थ्व लं निम्हसितं मदयक बुंगद्य:यात छायगु धका: निर्णय जुल । निर्णयकथं ‘कचिलं बुंगद्य:यात छा:गु जुल । तथाकथित नागराजया भोटोबारे पुलांगु पाठय् गनं हे च्वयात:गु खनेमदु । थ्व बाखं लिपालिपा राणाकालया उत्तरार्द्धय् कनेगु याःगु खनेदु । वास्तवय् थ्व भोटो अमूल्य रत्न तयातःगुलिं थुकिया महत्व दुगु खः । थौंकन्हय् अमूल्य मणि तयातःगु पुलांगु कचिलं तना: मेगु हे लं क्यनाच्वंगु धाइ । तर, थ्व खँ पुष्टी यायगु ल्यंदनि । स्वनिगलय् विराजमान जुयाच्वंपिं थीथी द्यःपिनिगुबारे इलयब्यलय् अजूचायापुगु घटना जुल धकाः धाइगु खँय् स्वनिग:या जनतां न्हापानिसेँ विश्वास या: । थजा:गु अलौकिक घटना आधुनिककालय् नं जूगु न्यने दु । गुबलेँ क्वन्ति महाद्य:या चःति वल, गुबलेँ मरु गणेशया ग्वाय् बुल, गुबलेँ ल्वहँया गणेशं दुरु त्वन आदि आदि आधुनिककालय् जूगु विश्वास यानात:गु घटना खः । देशय् अनिष्ट जुइबलय्, शासन व्यवस्था हिलीबलय्, लायकुली संकट वइबलय् नं थजाःगु घटनालिसे स्वानाः स्वयगु या: । देग:या गजू कुतुंवनीगु, थ:या ख: वा रथ क्वःदइगु आदि दुर्घटनायात अनिष्ट जुइगु संकेतकथं काय्गु या: । थजाःगु घटना जुइबलय् आपालं महत्व बिया: वंशावली व घटनावली ल्ह्ययातय्गु या: । तर थन वंशावली व थ्यासफुली ने.सं. ७७७ या घटना निष्टअनिष्टसिबें आश्चर्यजनक घटना दुतिनात:गु जुल । बुंगद्यःया रथ साले हे म्वाय्क घुसुघुसु न्ह्यां वनीगु घटना सामान्यतया आश्चर्यजनक खँ ख: । मेगु, बुंगद्य:या अमूल्य तिसा तंगु व हाकनं लुयाव:गु घटना धाःसा आश्चर्यजनक जक सखु रहश्यमय नं ख:। ने.सं. ७७७ स बुंगद्य:या कचिलंनय् च्वंगु नागमणि तंगु व लुयाव:गु घटना जूगु दु । बुंगद्य:या छुं अमूल्य तिसा तनीगु धैगु तःधंगु घटना खः । बुंगद्य:या भक्तजन, सर्वसाधारण जनता, बुंगद्य:लिसे सत्तिक च्वना: ज्या याय् माःपिं पानिजु व पूजाआजाय् संलग्न व्यक्तिपिं, राजकाजया ज्यालिसे स्वापू दुपिं मन्त्री व पदाधिकारीपिं, लायकुली च्वंपिं जुजुपिं फुक्कसिगु लागि थ्व छगू त:धंगु व चुनौतिपूर्ण घटना खः । थ्व घटनाय् गलत सुचं प्रवाह यानाः यल इलन्हय् च्वंम्ह हाकुसिंह बदे व इखालखुइ च्वंम्ह मालसिंह तेपय्या छयपिन्त अपराधीकथं पोलय् या:गु खः । गलत सूचं प्रवाह याःपिं रूपसिंह बदे व निवासूर्य बदे ख: । बुंगद्य:या नागमणि व तिसा तन धाःगु तिथि ज्येष्ठ शुक्ल चतुर्दशी ख: । तिसा लुयाव:गु तिथि ज्येष्ठ कृ्ष्ण चतुर्दशी ख: । तिसा लुयावसेंलि गलत सुचं ब्यूपिं रूपसिंह बदे व निवासुर्य बदेयात जुजु श्रीनिवास मल्ल सजायस्वरूप इमिगु पाखांपिनेया फुक्क सम्पत्ति जफत यात । तँसा मूख्यरूपं बुंगद्य:याबारे, बुंगद्य:या रथजात्राबारे, बुंगद्य:या देगःबारे व मेमेगु नं छु घटना दुथ्याकाः च्वयातःगु मत्स्येन्द्र वंशावली नांयागु छगू थ्यासफू राष्ट्रिय अभिलेखालय संग्रह जुयाच्वंगु दु। थ्व सफूया माइक्रोफिल्म रील ल्या: ए ९२२/७ ख: । नेपाल लिपिं व पुलांगु नेपालभाषा च्वयातःगु थ्व सफुली फुक्क यानाः २९ पत्र दु। पुलांगु नेपाल लिपिं च्वयात:गु खःसां गनं गनं देवनागरी ल्वाकज्या:गु लिपिं च्वयात:गु थ्व सफू राणाकालय् ल्ह्ययात:गु खः । थुकेया आपालं पाठ छत्रबहादुर कायस्थपाखेँ प्रकाशित वंशावलीलिसे ज्वःलाःगु खनेदु । मत्स्येन्द्र वंशावली पत्र ५ ख निसेँ पत्र ७ ख तकया दुने ने.सं. ७७७ स बुंगद्य: ज्यावलाखेलं बुंगय् लितयने त्यंबलय् बुंगद्य:या कचिलनय् (प्वाकलं वा भोटो) घानातःगु नागमणि व छुं तिसा तंगु घटनालिसे स्वापु दुगु खँ बयान यानातःगु दु । थन उगु घटना बारे ब्वैमिपिन्त अप्व: ध्वाथुइकेगु निम्ति वंशावलीया पाठ, उकिया भावानुवाद, छुँ टिप्पणी समेत बीगु कुत: यायत्यनागु दु । सत्स्येन्द्र वंशावलीया पाठ सं ७७७ ज्येष्ठ शु १२ कुनु श्री बुंग भलाडत्वं ज्यावल पिसाला लिब्वाचकं यात ङाल थ्वन संति कुनु अनुसोष कुन्हु न्हिनस साल मदलें घरचाक तोलाव देव ङहाक धाल थ्वनसंति ज्यावल यात कुन्हु न्हिन ॥ ॥ पत्र ५ क स पानि बदेतो पारन यात वङ बेलस रथ स्वंल्हुल्हुत धाल. लुंगुसिंह यंग्वालन खना. थ्वनलि देव बुग बिज्याचके मतेव रं चाबुग भलाडस धरमा कोसोयाव गलडन बस थिंङ चो ङ. आवन ङ्हा ग्वबेलसं सेया धावं मदो. थ्वनलि देव बुग बिज्या चके बेलस तिलहिल तोयाव स्वले हेरं कचिलंङस चोन नाग मणि मदो खओ न्हसस चोङ तलिकाया सूर्य रथया सलया ॥ ॥ पत्र ६ क म्हंओ तुति छपाओ मदो लङस चोङ गरुडया त्वाथ मदु, भतुया त्वाथ मदु थथिङ उपद्वव जुव. सुनानं सेया धाव मदु श्री ३ जय श्रीनिवा स मल्ल ठाकुरस पर्यायस. रथ पाल बुंग चोवल विमलसिंह ना यकओ दीपंकर नायकव नेम्हस रथ पाल । थ्वनंलि थ्व मनि इ नायलंन्हेया रूपसिंह बडेजुन इनायलंन्हेया हाकु बदेयाके ए षालंखुया मालसिंह तेपोजया छयन अंगुलिस तयके हव जेन ॥ ॥ पत्र ६ क खङा लाहातन कायाओ स्वया धक श्री राजसके ल्हाक. थ्व बदेव तो पाव.यितिलंन्हेया निवासूर्य बदेनं ल्हाक थ्वनंलि ज्ये क् १४ कुन्हु बुंगस पाल पोलाव चोले श्री ३ जयनिवास मल्लदेव ठाकुरत्वं देव जोपर बिज्याङा बेलस थ्व मणि तलिकास सोकचाङाओ चोङाव म णि लुलु. थ्वनंलि श्री २ जयनिवास मल्लदेव ठाकुरसन हेर १२ जि सनेग्वलडन डोयक गा ज्या याचकाव दथ्वस तयाव थम बुग बिज्या ॥ ॥ पत्र ७ क डाव श्री ३ परमेश्वरस्के दुंताव ताथलत्वं जुलो थ्वनंलि खडा मख ले खडा धावस रूपसिंह बडेया सर्वस्व काल. निवासूर्य बडेया पा खान पिकाल ॥ ॥ पत्र ७ ख बंशावलीया भावानुवाद ने.सं. ७७७ ज्येष्ठ शुक्ल द्वादशीखुन्हु बुंगद्य: लगनखेलया थति त्वालं पिसाला: ज्यावलाखेलय् लिबाक याःन्यात । वया कन्हयखुन्हु अनुशोष (अनुशोच?) खुन्हु द्यः साःपिं हे मदुसां रथया घःचाः तुला: रथ न्ह्यात धका खँ जुल । वयानं सर्खुन्हु ज्यावला याःखुन्हु न्हिनय् पानिजुपिं पालं या:वंतले रथ स्वक: ल्हुकुल्हुकु सना: न्ह्यात धकाः धाल। थ्व लू (दृश्य) लुंगुसिंह नांयाम्ह यंग्वा:नं खना धाःगु जुल । अनंलि द्यः बुंग यने मत्य:निबलय् चकबा:द्य:या धःमा ख्वालं चुया धःमाया गलकं बँय् थियाच्चन । थ्वसिबें न्हापा न्हापा थथे जूगु मनूतय्सं मस्यूनि । बुंगद्य: बुंगय् यनेत तिसा त्वका: स्वःबलय् बुंगद्य:या कचिलनय् (भोटोय्) तयातःगु नागमणि मदु । अथे हे खवगु न्हायपनय् च्वंगु तरिका (कुण्डली) धैगु न्हायपनय् तीगु छताजि तिसाया सूर्य-रथय् च्वंम्ह सलया तुति छपा नं मदु। लनय् च्वंम्ह गरुडया त्वा: मदु । भतुया नं त्वाः मदु । थथे बुंगद्य:या तिसा तंगुबारे स्यू-खना धाःपिं सु मदु । थुबलय् यलय् जय श्रीनिवास मल्लं राज्य यानाच्वंगु जुल । अथेहे बुंगद्य:या रथया पाःला:त विमलसिंह नायक व दीपंकर नायक धैपिं बुंगया पानिजुपिं खः । कचिलनय् तयातःगु नागमणि तंगुबारे यल, इनायलन्हे (इलंन्ह) या रूपसिंह बढें वहे इलंन्ह त्वाःया हाकूसिंह बदेयाथाय् इखालखुइ च्वंम्ह मालसिंह तेपय्या (ब्यञ्जनकारया)छय्नं नागर्माण अंगुली तय्त हःगु जिं ल्हाःतं कयाः स्वया धका: जुजुयात धयाछवःगु जुल । थ्व बदेया खँ इलन्हेया निवासूर्य बदेँ धाःगु जुल । थनंलि ज्येष्ठ कृ्ष्ण १४ खुन्हु बुंगद्य:या द्यःपाला:तय् पाःहिलाः च्वंबलय् लाक्क श्रीनिवास मल्ल नं द्यः दर्शन या: वंगु जुल । थुबलय् लाक्क तंगु नागमणि न्हायपनय् तीगु तिसा तरिकाय् (कुण्डली) स्वचानाच्वंगु लुल । थ्व नागमणि लुसेँलि श्रीनिवास मल्ल नागमणियात मेगु झिनिग: मणि तना: कचिलनय् (भोटोय्)
मचाति जात्रा
केदारमान भण्डारी स्राेत – विजयलाल डंगाेल पशुपतिइ यक्व नखःचखः, जात्रात न्यायकी । थन न्यायकीगु नखःचख: जात्रातय्गु थःथ:गु हे महत्व दु । धार्मिक महत्व, ऐतिहासिक महत्व, सामाजिक महत्व आदि महत्वत दु । थन न्याय्कीगु जात्रात अप्वः थें घटना न्यँकँ बाखनय् ऐतिहासिक खँय् आधारित जुयाच्वनी । दँय्दसं तछलागा: अष्टमी भलभल अष्टमी खुनु थन न्यायेकीगु “त्रिशूल जात्रा” घटनाय् आधारित जात्रा ख:। थ्व जात्राया नां न्यनेबलय् महाद्य:या त्रिशुललिसे स्वाःगु थें ताय्फु । वास्तवय् थ्व जात्रा महाद्य:लिसे स्वानाच्वंगु मदु । थ्व जात्रा पशुपतिइ जूगु घटनालिसे स्वानाच्वंगु दु । थ्व जात्रायात स्थानीयतयेसं मचाति जात्रा धयावयाच्वंगु दु । तर थ्व जात्रा “त्रिशुल जात्रा” कथं हे अप्वःसिनं म्हस्यू थ्व जात्राया बारे दँयेदसं पिदनीगु पञ्चाङ्ग पात्रोय् नं न्ह्यथनातःगु खनेदु । स्थानीयपिसं “मचाति जात्रा“यात लिपा छु हुनिं त्रिशुल जात्रा धायेगु याना हल । थौंकन्हय् थ्व त्रिशुल जात्राक्थं नाँ जायाच्वंगु दु । ज्याथपिसं जक थुकियात “मचाति जात्रा” धायूगु यानाच्वंगु न्यनेदु । मचाति जात्रा न्ह्याःगु भाषा वंशावली न्ह्यथनातःकथं अमर मल्लया ई वि.सं. ११८७-१५८५ दुने जूगु खनेदु । थ्व विषय मेमेगु वंशावली बिस्क बिस्क खँ खनेदु । तर थ्व जात्रा न्ह्याःगु न्ह्यागु हे इलय् जूसां मल्ल जुजुया पालंनिसेँ जूगु खः धइगु सी दु। मचाति जात्राबारे ज्याथपिसं कंकथं थ्यंमथ्य न्यास: व चाःचू दँ न्ह्यः पशुपति लागा जंगलकथं दुगु ख: । थन थौं थेँ बस्ति मदु । थुज्वःगु इलय् यँय् च्वंगु जामा:च्वं लाखेत वया: थनया मस्त यंकेगु यात । त्वाः, बस्ति लाखेतयगु आक्रमणं ग्यात । छन्हु थनया हालबखर उगु ईया जुजु अमर मल्लया न्हय:ने थ्यंकल । उकिं तान्त्रिक विद्याय् जा:म्ह भुवनेश्वरीया पुजारी मूमि आचा:जुपाखेँ गुताजिकथं खः दय्काः गुकी मुसल, श्रृंखला, त्रिशुल, खड्ग, बली, छुरी, भाला आदि युक्त याना: गुम्ह कुमार कुमारी खटय् तया: तछलागा: अष्टमी खुनु पशुपतिइ् मचाति जात्रा न्ह्याकल । उबलय् न्हापान्हापां गुंगू खटय् त्रिशुल जात्रा न्ह्याकूगु न्यनेदु, तर यक्व दँ लिपा स्वंगू खतय् याना: न्याम्ह कुमार-कुमारीतयत त्रिशुल जात्रा यायेगु चलन न्ह्या:गु खनेदु । तर छुं दँ थुखेनिसेँ बज्रछेँ न्ह्याकीगु त्रिशुल जात्रा बन्द जूगु खनेदु । थथे जूगुया हुनिं ईकथं आयस्ता मदुगु व सगागु हे मू हुनिं जूगु सीदु । तर थौं नं परम्परा कायम यासेँ पशुपतिइ गुथियारतय्सं दुःख सह यानाः नं त्रिशुल जात्राया परम्परा न्ह्याकाच्वंगु दु । मचाति जात्रायात गुलिगुलिस्या.कुमार-कुमारी जात्रा याइगु जूगुलिं “कुमारी जात्रा” नं धाय्गु या: । थुकथं थन मचाति जात्रा न्ह्याके धुकाः लाखेतयेगु भय चिलावन अले थनया जनजीवनय् शान्ति वल घाइ । थुकथं त्वाः बस्तिया शान्ति सुरक्षाया निति न्ह्याकूगु मचाति जात्राया लिसेलिसेँ छगू सिथं यंकेगु नं खँ थ्व जात्रालिसे स्वानाच्वँगु दु । थ्व सिथं यंकेगु बारे थुज्वःगु खँ न्यनेदु : उबले भुवनेश्वरी देगलय भूमि आचाजु पुजारी जुयाच्वन । छुन्हु व भुवनेश्वरीइ पा: च्वनाः द्ययनाच्वंबलय् वयात लाखेतय्सं आक्रमण यात । वं नं थःगु तान्त्रिक बलं लाखेयात हमला यात । थुकथं भुमि आचा:जु व लाखेया ल्वापु जुजुं हे सुथ जुल । लाखे बुनाः बिस्युं वन । भूमि आचाजुं लिलिउं लाखेया लिउलिउ वन । तर भूमि आचाजुं लाखे ज्वने मफुत । अनंलिपा व सरासर लाखे च्वनीगु थासय् वनाः अन दुपिं मचाखाचातयेत त्रिशुल तिया: अन्यायीपिनि मस्तयेत थुकथं हे बिजोक जुइ धका: थनया त्वाः, बस्तिइ चाःहिकल । अनंलिपा खः दय्काः मचाति जात्रा न्ह्याकल धइगु खँ बुढापाकापिसं कनी । थुकर्थ घटनाय् आधारित मचाति जात्रालिसे मेगु छगू घटना नं स्वानाच्वंगु दु । खँ छु धाःसा, छन्हु भुवनेश्वरीया पुजारी भूमि आचा:जु भुवनेश्वरीया पुजा या: वंगु इलये वया काय् नं लिउलिउ वन । पुजा क्वचायेका: लिहाँ वय् त्यंबलय् देवी भुवनेश्वरी छ लियने वःम्हेसित बलि ब्यु धाल । पुजारी भूमि आचाजु देवीया उजं माने याना: थ: हे काय्या बलि बिल । अनंलिपा देवीयाके थः काय् म्वाकाबीत पुजारी आराधना याःगुलिं देवी धाल, “फल्नागु थासय् अमृत दु कया वा ।” थुलि देवीया उजं कायेधुंका: भुवनेश्वरीया पुजारी अमृत कायेत देगलय् तालं ग्वयाः थः कलाःयात प्यन्हुतक जि मवःतले चायेके मते धका: पुजारी अमृत कायेत वन । थुखे छेँय् काय् तंगुलिं भूमि आचाजुया कला: उखेथुखें माला जुल । तर काय् मजूगुलिं खुलदुल जुया: भुवनेश्वरी देग: चायेका स्वल, अन कायया सीम्ह खनाः ख्वयाः हालाः जुल । उखे पुजारी अमृत ज्वना: छेँय् लिहाँ वयाच्वंबलय् पशुपतिइ बाजं थाना: यलपाखे बनाच्वंम्ह जुगि नाप लाना: न्यंबलय् जुगिं भुवनेश्वरी देगलय् काय् स्याना: पुजारी बिस्युं वंगु बांमला:गु बुखँ दु धकाः धासेँलि आ: थ्व अमृत ज्या वइमखु धका: लँय् हे प्वंकाः थ: नं उगु हे ल्वहँतय् दुसुना वन धाइ । थुक्थं भूमि आचाजु ल्वहं जूणु थाय् न्हूबानेश्वरया थौंकन्हय्या वीरेन्द्र अन्तरराष्ट्रिय सभा भवनया लँया पश्चिमपाखेया बस्ति दुने संरक्षित अवस्थाय् दु । व थाय्यात पशुपतियापिसं “छपक्कद्व’ धाइ । थ्व हे थासय् भूमि आचाजुं ल्वहं जुयाः सिद्ध जूगुलिं अन दँय्दसं मचाति जात्रा जुइ स्वयां प्यन्हु न्ह्यः व मचाति जात्रा क्वचाःगु प्यन्हु लिपा भुवनेश्वरीया पुजारी गुथियारपिसं पुजा या: वनीगु चलन दु । गुथि संस्थानं मचाति जात्रा यायेत खर्च ब्यूसां ईकथं माक्व खर्च निकासा मजूगुलिं दँय्दसं मचाति जात्रा न्यायके थाकुयाच्वंगु गुथियारपिसं धाइ । मचाति जात्रा यायेत कुमार-कुमारी चूलाकेत नं म्हिग: थें अःपु मजू । थौंकन्हय् मस्त बीत अभिभावकपिं माने मजू, माने याके तसक थाकु । थुज्व:गु हुनिं याना: थौंकन्हय् त्रिशुल जात्रा याय् थाकुया वनाच्वंगु सम्बन्धित मनूतयसं न्यंकेगु या: । मचाति जात्रा जुइगु दिं सुथ न्हापां बत्सलेश्वरीइ च्वंगु मंगलेश्वरी, बज्रघरया भुवनेश्वरी व जयबागीश्वरीइ तान्त्रिक विधि विधानकथं बलि बियाः पुजा यायेगु चलन दु । लिसेँ ख: कुबीपिसं मचाति जात्राया खः मिले यायेगु, दयकेगु व छायेपीगु ज्या याइ । थुक्थं सनिलया ४-५ बजेपाखे भुवनेश्वरी देगलं जात्रा न्हाकीबलय् कुमार-कुमारी तइगु त्रिशुल गोप्यरुपं जात्रा जुइगु थाय्थासय् थ्यंकी । अनंलिपा कुमार-कुमारीयात छायेपिया: खतय् तयेत त्वपुनाः यंकी अले खतय् तय् धुंकाः त्वपुयातःगु काप: लिकाइ । न्हापां बत्छलेश्वरीच्वंगु जयमंगला व बज्रघरं मचाति जात्रा न्ह्याइ । भकुन्टोल जुया: भुवनेशवरी देग:पाखे थ्यनेवं भूमि आचाजुया कायेया कृतिम सीम्ह दयेकाः खतय् छायेपियातःगु सीम्ह पशुपतिया विशेततय्सं कुबिया: मचाति जात्राया लिउ लिउ यंकी । अथे यंकूगु लँ न्ह्य:ने भुवनेश्वरी पुजारी गं गाना: न्यासी वनी । अनंलिपा बालकुमारी जुया: जयबागीश्वरी थ्यनी । जयबागीश्वरी नं उगु हे इलय् छगू हे खतय् कुमार- कुमारी याना: स्वम्ह तयात:गु खः ल्ह्वनी अले जयमंगला, बजरघरं हःगु खःया लिउलिउ यंकी । थुकथं नवाली टोल, ताम्रेश्वर, सिफलध्वाखा जुयाः सिफःपाखे वंगलसिमा लिक्क छेँ लिउनेया क्यब चाःहिका: हाकनं सिफलध्वाखा, ताम्रेश्वर, नवाली टोल, जयबागीश्वरी, मछिन्द्र गणेश, दथु टोल, कुँछेँ, पाचाटोल, लगनलाछी टोल, पशुपतिबजारय् च्वंगु भिद्य: देगःया न्ह्य:ने भुवनेश्वरी देग: लिक्क थ्यनी । जयमंगला व बज्रघरपाखेँ हःगु खः भुवनेश्वरी भजन टोल जुया: बज्रघरं ल्ह्व:गु मचाति जात्रा बज्रघरय् हे क्वचायेकी सा जयमंगलां न्ह्याकूगु मचाति जात्रा जगमंगलाय् थ्यंका: क्वचायकीगु चलन दु । थुकथं हे जयबागीश्वरी न्ह्याकूगु मचाति जात्रा भुवनेश्वरी बालकुमारी जुया: जयबागीश्वरी थ्यंका: क्वचायेकी । थुकथं हे भुवनेश्वरी देगलं पिकाःगु भूमि आचाःजुया कायेया कृतिम सीम्ह भस्मेश्वर जुयाः राजराजेश्वरी घाटय् चवंगु किराटेश्वर शिवलिंग दुगु घाटं बागमतीइ चुइका: भुवनेश्वरी लिहाँ वयेगु याइ । थुकथं लिहाँव:पिन्त अन शुद्ध यानाः दुकायेगु ज्या क्वचायेकाः न्हाचः कृत्रिम लाख दुगु खतय् तःगु भूमि आचाजुया कायेया छ्यंकथं अथवा शिव लिंग नं धायेगु याःगुयात भुवनेश्वरी देगलय् दुकाइ । जात्रा क्वचाय्का: कुमार- कुमारीयात खतं क्वकयाः गुथियारपिनिगु छँय् छँय् यंकी । नेवाः परम्पराकथं चयेप्यता घासा तःपाःगु लप्तेय् ब्वयाः कुमार-कुमारीपिन्त भ्वय् नकी । अनंलिपा गुथियारपिसं नं भ्वय् नइ । तर थ्व मचाति जात्राय् त्वा:-त्वालय् सुनां नं भ्वय् नय्गु चलन मदु । उकि थ्व जात्रायात कयाः बुढापाकापिसं धायेगु या: – मचाति जात्राय् खिचातक द्यां लाइ । थुकथं त्रिशुल जात्रा क्वचाःगु कन्हय् खुनु अर्थात् तछलागा नवमि खुनु भुवनेश्वरी देगःया गुथियारतय्सं भुमि आचाजुया काय् सीगु झिंछन्हुया घ:सू संस्कार यानाः शान्ति स्वस्ती याइ । गुथियारत सकलेँ जाना: घःसू भ्वय् नय्गु चलन दु। मचाति जात्रा क्वचाःगु चान्हय् भुवनेश्वरी देगलय् च्वंगु शिवलिंगयात गन गन त्रिशूल जात्रा याःगु ख: उगु उगु हे थासये चाःहिकेगु चलन दु । मचारति जात्रा नेवाःतय्सं तान्त्रिक विधिविधानकथं न्ह्याकावयाच्वंगु दु । थ्व जात्रा न्ह्यासांनिसेँ
ने.सं. ११४३ तछला
मिति तिथि पर्व जेष्ठ ६ गते पारूनिसें सिलु मेला जेष्ठ ११ गते कुमार षष्ठी सिथिनखः, ख्वप चण्डीभगवती जात्रा बुंग द्यःया भाेटाेजात्रा जेष्ठ १२ गते सप्तमी कुमार जात्रा जेष्ठ १७ गते एकादशी तुलसीया पुसा ह्वलेगु जेष्ठ २१ गते ज्याःपुन्हि पनौति मेला,भैरव भद्रकाली जात्रा जेष्ठ २८ गते अष्टमी भल-भल अष्टमी,गोल मचातिया जात्रा
नाला महालक्ष्मी जात्रा
नाला देय्या महालक्ष्मी जात्रा रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठनाला, काभ्रे काभ्रेया पाचीन न्हय्गू वस्तीत मध्ये उबले यक्व पुलांगु व व्यवस्थित वस्ती उग्रचण्डी नाला ख: । थ्व वस्तीयात नाला देय् नं धाइ । देश बने जुइत उवले बस्तीयात अंगलं घेरे या:गु जुइमा:गु, न्ह्यइपुकेत डबली माःगु, राज्य संचालन यायेत लायकू माःगु, त्वनेगु लःयात ल्वहं हिति जलद्रोणी, तुं यक्व दयेमा:गु, लँ व्यवस्थित जुइमाःगु, देग:त, पाटीपौवात दयमाःगु, थुपिं फुक्क दुगु वस्तीयात देय् धकाः स्हसीकि । वास्तवय् थ्व दक्व प्रकृयात पूरा याना: नाला देय्या थःगु हे मुद्रा अर्थात् ध्यबा नं दुगु व सेरोफेरो प्रशस्त दुगु सम्पन्न व काभ्रे जिल्लाया उन्तत देय् नाला ख:। थन नेपाःया प्रसिद्ध प्यम्ह भगवती मध्ये छम्ह उग्रचण्डी भगवती व नेपालय् प्रसिद्ध करुणामय मध्ये छम्ह श्रृष्टीकान्त लोकेश्वर करणामय दु । थ्व निम्ह द्यःतय्गु जात्रा याय्गु परम्परा न्ह्याना वयाच्वंगु दु । तर थनया प्रसिद्ध जात्रा धाःसा महालक्ष्मी द्यःयागु जात्रा हरेक दँ बैशाक शुक्ल पक्ष द्वितीयानिसें .सुरु जुयाः पञ्चमीतक जम्मा प्यन्हु तसकं धुमधास नक्सां जात्रा न्यायेकेगु चलन दु । नाला व यलया लुँभुया महालक्ष्मी जात्रा व हे खुनु याइ । नाला महालक्ष्मीया जात्रा जम्मा प्यन्हृुतक बडो हर्षोल्लासं हनी । न्हापांगु न्हिया जात्रा – महालक्ष्मी द्यःयात लक्ष्मी.द्यःया छेँ लिकानाः इपा त्वालय् दुगु लक्ष्मी पाटीइ ब्वइ । थ्व इलय् नालाबासी दक्व छेँ पूजा याइ । व हे खुन्हु महालक्ष्मी द्यःयात रथय् तया: इपात्वालं लागन त्वा: जुयाः पोडे त्वालं दुम्ब खुशी (महादेव खुसी) यंका अन पूजाआजा याना ल्याहा वया लागन त्वालया भगवती देगलय् सिथय् सोच्हखुट्टे पाटीइ तइ । थ्व ज्या बैशाख शुक्ल पक्ष द्वितीया खुन्हु जुइ । निन्हु खुन्हुया जात्रा : बैशाख शुक्ल पक्ष तृतीया खुन्हु महादेव व पार्वती ईहिपा जूगु दिन माने याइ । वहे खुन्हु लागन त्वाः भगवती देगलय् नापं च्वंगु डबली महालक्ष्मीयात ईही याइ । थ्व खुन्हु नाला, बनेपा, पनौती, श्री खण्डपुर, दाप्चा, दोलालघाट, साँगा, ” धुलिखेल आदि थासं नेवाः कुमारी कन्यातयेत इहि यायेगु चलन दु । ईहि यायेगु दक्व ज्या सिधय् धुंकाः महालक्ष्मीयात रथय् तया: नाला लागन त्वालय् कन्हे खुन्हु जात्रा शुरु जुइ । लागन त्वाः, यापात्वा:, लाय्कू जुया भिमशेन स्थान तक थ्यंकाः पूजा याइ । उकी लिपा कोईपा त्वाः जुया ईपा त्वाः व अन्त्य उग्रचण्डी भगवती देग: दुथाय् लागन त्वालय् हे थंका व खुन्हुया जात्रा सम्पन्न याइ । स्बन्हु खुन्हुया जात्रा : स्वन्हुया जात्रा सिन्दूर जात्राया रुपं भब्य माने याइ। व हे खुन्हु नालाबासीतयसं थःथिति, इष्टमित्र सःतीगु चलन दु । थ्व खुन्हु बैशाक शुक्ल पक्ष चतुर्थीया दिन लाइ । थ्व हे खुन्हु लागनत्वा: सोड्हखुट्टे पाटी दुगु महालक्ष्मी द्यःयात रथय् तया लागनत्वा:, यापात्वा:, दूपिचात्वा:, ईपात्वाः, गंश त्वाः जुया हान लागन त्वालय् हे द्यःयात थंकी । हरेक त्वालय् च्वंगु डबली सिन्दूर छ्वाकाः छम्हस्यां मेमेसित बडो स्नेह साथ अबिर बुकाः धुमधामका साथ जात्राय् थीथी बाजं थाना: प्याखं ल्हुयाः हनी । यक्व दँ न्ह्यः ख्वप, थिमि, लुभु, बनेपा, पनौती लगायत थासं थ:थःगु बाजं हया: बाज थाना: क्यनीगु परम्परा दु। थौंकन्हय् थ्व कम जूगु खनेदु । प्यन्हुया जात्रा : थ्व खुन्हुया जात्रा अन्तिम जात्रा ख: । थ्व खुन्हु रथ ल्वाकीगु याइ । नालाया जात्राय् महालक्ष्मीया जात्रा जक मयासे महादेव, नारायणीया जात्रा नं याइ । महालक्ष्मीया तधंगु खः झण्डै स्वीनिम्हेस्यां (३२) कुबीमा: धाःसा मेपिं द्यःया ख: चिकीधंगु निगू यानाः जम्मा स्वंगू ख: दइ । थ्व खुन्हु लागन त्वा: द्यःयात रथय् तया लागन त्वाः, यापात्वाः, दूपिचात्वाः जुया महालक्ष्मीया छेँ दुगु थाय् ईपात्वाः थंका अन गंशत्वा: यंका महालक्ष्मीया रथ व मेपी नारायणी व महाद्य:या रथ ल्वाका थ थःगु थासय् दच्छिया लागि विश्राम काई । थथे याना नाला देय्या जात्रा जम्मा प्यन्हु बडो धुमधाम हनी । थ्व जात्रा गथे याना: चले जुया वल धैगु छगू किम्वदन्ती थथे दु । परापूर्वकालय् नाला देययात हिदूम्ब धाःम्ह राक्षसं खुव दुःख बीगु यात । अनच्वंपि मनूतयेत न्ह्य:नेला: थें स्यायेगु, पालेगु व नय्गु यात । थ्व दुःखयात म्हो यायेत अनच्वंपि मनूतयेसं बरु छखा छेँ नं न्हिन्हि छम्ह छम्ह पाः पाः यानाः राक्षसया आहारा जू वनेगु निर्णय यात । थ्वहे अनुसार पा:पा: छम्ह छम्ह छखा छेँ नं हिदुम्ब राक्षसया आहारा जु वनी । थ्व हे थथे याना पा पा छखा छेँन छम्ह हासाय् जा थुया दुम्व खुशी (महादेव खोला) वनीगु अले व मनूयात हिदूम्ब राक्षसं थःगु आहारा बनेयाइ । थ्वहे रितं घटनाक्रम चलेजुया च्वंगु खः । छन्हु छखा छँया पा वल। व छेँय् मा, अबु, काय् म्ह्याय् दु । माम्हेसिया थः राक्षस थाय् वनेगु धाइ, अन कायेमेसिया जि वने धाइ, अन विवाद जुयाच्वन । थ्व हृदय विरारक घटना छम्ह कुमारी मिसां स्वया च्वंगु खन । परिवारय् गज्या:गु प्रेम, थःसिनाः मेपिन्त म्वाकेगु खना: पाहाँ वःम्ह व कुमारी मिसां थ: राक्षसयाथाय् वनेगु निर्णय यात । तर थ: पाहाँ (पाहुना) यात गथे याना: सिइत छ्वय्गु धकाः पं सां नं कुमारी मिसा जिद्दि यानाः राक्षसयाथाय् वनेगु निर्णय याना: वहे राक्षसयाथाय् वनी । कुमारी मिसा मेपिं मजुसे व हे महालक्ष्मी द्यः ख: । वं हिदूम्ब राक्षसयात महा:द्य खुसी च्वंगु तुंछी क्वफाना स्याइ । महालक्ष्मी लिहा वया: नालावासीतय् न्ह्याबलेंया लागि दुःख हरण यानाविल । वहे राक्षस हान लिहाँ वय् फइ धका हिदूम्व राक्षसयात कुर्कूगु तुंछी तःधंगु ल्वहँ दु। उकी दँयूदँस महालक्ष्मीया रथ तया: क्वत्यलीगु परम्परा दु । थ्वहे महालक्ष्मीयात थौंतक नं थःत जीवनदान बीम्ह देवीया रुपय् मानेयाना वयाच्वंगु दु ।
बनेपाया चण्डेश्वरी जात्रा
बनेपाया चण्डेश्वरी जात्रा रत्नप्रसाद अनामणि श्रेष्ठ नेपाः देय्या प्रसिद्ध नगरमध्ये धार्मिक, ऐतिहासिक व ब्यापारिक दृष्टिकोणं बनेपा नं छगू ख: । थ्व नगर काभ्रेया प्राचीन न्हय्गू बस्ती (गां) व देयेत मध्ये छगू खः । थ्व नगरया अधिष्ठात्री देवी चण्डेश्वरी खः । चण्डेश्वरी देवीयात थन च्वंपिं मनूतय्सं थ: इष्टदेवीया रुपय् माने यानातःगु दु । येँ २६ कि.मी. दुगु उपत्यकाया पिने च्वंगु छगू चिटिक्क च्वंगु शहर नं खः । काभ्रे जिल्लाया ब्यापारीक केन्द्रया रुपय् च्वंगु थ्व शहर मल्ल जुजुया पुलांगु दरबारया भग्नावशेष, गणेश मूर्तिया सहित च्याथासं शहर दुहाँ वनेगु खापा, कुण्ड व पाटीत यक्व दुगु थ्व थाय् या मुख्य जात्रा चण्डेश्वरी जात्रा ख: । चण्डेश्वरीया देग: बनेपा शहरं उत्तरपूर्वी मोहडाय् करिब २ कि.मी.य् दु। लोक जीवनय् चण्डेश्वरीयात जगजननी, भगवती, दुर्गा, महीषासुर मर्दिनी, भवानी, चण्डिका, कालिका, चण्डमुण्ड विनाशीनी, चण्डासुर हन्ता, उग्रतारा, एकजटी, सरस्वती, चामुण्डा, कुमारी, दूमाजू आदि विविध नामं पुकारे यायेगु चलन दु । मणिमय् पर्वतया फेदय् च्वंगु रक्तचन्दन वनय् च्वंगु चन्दनया सिमां प्रकट जुया चण्डासुरयात बध याःगु जुया काभ्रेय् देवीयात चण्डेश्वरीया अलावा चन्दनेश्वरी नं धका: पुकारे यायेगु याइ। चण्डेश्वरीया उत्पन्त : प्रचलित वंशावलीयाकथं चण्डेश्वरी देवी व चण्डेश्वर महाद्य:या उत्पति बारे थथे बयान यानातःगु दु । छगू इलय् छम्ह पराक्रमी दैत्य व देवगण दथुइ ल्वापु जुल । व ल्बापुइ दैत्ययात बुके मफुत । बुके मफुगू हुनिं (कारण) चाहिं व दैत्य द्वलंद्वः दँतक महाद्य:या कठीन तपस्या याना: माहाद्य: प्रसन्त जुया स्वर्ग, मर्त्य व पाताल स्वंगू हे लोकय् हे अजय जुइमा धका: बरदान बिल । व वरदानं याना: देवगणतयेत त्याकेगु अभिलाषा तया देवगणपिन्त दुःख विया च्वन । दक्व देवगण दैत्यत नाप ग्याना: थ:थ: आत्म रक्षाया लागि माता भगवतीया आराधना यायेत्यन । इमिगु आराधना न्यना दैत्यगणपिं अन थ्यंका हमला यात । दक्व देवगणत बिस्युं वन । भगवती छगू सिमा क्वय् सू वन । दैत्यतयसं खनां व सिमायात टुक्रा टुक्रा यानाविल । वहे सिमां शक्तिशाली देवी प्रकट जुल । देवी व दैत्य दथुइ वाक युद्ध जुल । दकलय् लिपा दैत्यपिं बुइ निश्चित जुइ धुंका अन छम्ह महादेवया मूर्ति तय्गु इच्छा प्वंकल । अथे जुया महादेव स्थापना यात व महादेवया ना चण्डेश्वर महादेव जुल । व देवी न चण्डासुर वध यागुलिं चण्डेश्वरी भगवती जु वंगु जनविश्वास दु । भगवती स्वयां शिवलिङ्ग न्हापा स्वंगु जुगुलिं दकलय् न्हापा महाद्य:या पूजायाइसा अले चण्डेश्वरीया पुजा याइगु चलन आतक दनि । चण्डेश्वरी देगलय् देवी प्रकट जुगु सिमाया कचायात आतक नं पुजा यानाच्वंगु दनि । चण्डेश्वरी जात्रा : विक्रम सम्वत न्हूगु साल नापनापं येँया ज:खःच्वंगु देवदेबीतय्गु जात्रा यायगु परम्परा अनुरुप बनेपाया चण्डेश्वरी जात्रा बैशाखया पुन्हि खुन्हु मानेयाइ । चण्डेश्वरी जात्रा मुख्य याना: स्वन्हु माने याइ । थ्व स्वन्हु बनेपाय च्वंपिं मनूतय्सं थःथिति व पासापिन्त सःताः जात्रा स्वकेगु व नेवाः भ्वय् नकेगु याइ । न्हापांगु दिं बैशाख पुन्हिया छन्हु न्ह्यः चतुर्दशी खुनु चान्हय् बने पाबासीतयेसं थ:थःगु छेँय् नं चिरग च्याकाः बनेपाया स्वधा त्वालय् लस्कर च्वनाः चण्डेश्वरी देग: वनी । चिराग जात्रा न्ह्याकेत दुवातय् तःधकं मि च्याकि । थ्व मियात अग्निज्वाला राक्षसया प्रतिक माने याइ । थुगु ज्वालायात चिराग ज्वनावपिं मनुतयसं थिइ मज्यु। चिराग यात्रा छथाय् थ्यनकि उगु दिनया जात्रा सिधइ अले चिरागयात अनहे बांछ्वया मिखा पिया छेँय् लिहा बनि । वहे दिनय् पिगनय् च्बपि द्यःपिनत १२ म्ह दुकुया बली बिइ। वलि विउगु दुकुया ला कम्मर निसे, च्वय् च्वंगु भाग अथे तया: क्वय् च्वंगु भाग प्रसाद स्वरुप गुठीयापिन्सं इना नइ। निन्हुगु दिं : कन्हय् खुन्हु पून्हि लाइ । थ्व दिंयात चास पुन्हि धाइ । थ्व दिनसं त:धंगु व चिधंगु खट् दय्का जात्रा याइ । छक नाला उग्रचण्डीया जात्रा बलय् पाण्डे गामय् खट यंकेगु झ्वलय् पुन्यमाता खुसिइ खटयात हासाय तया यंकेगु याइ । थुबलय् हे बाढी वया द्यःयात बनेपाय् चुइका यंकल । थ्व हे द्यःयात बनेपाया मनूतय्सं लाना चण्डेश्वरी द्यःया जात्रा याइगु धका जनविश्वास दु । नालाय् हासातया जात्रा याइगु थाय्यात “हासा बुँ” (नाङ्गलो खेत) भन्ने गरेको पाइन्छ । थन त:धंगु खं यंके मफुत धाःसा चिधंगु खं यंकेगु चलन दु । खंयात स्वधा त्वालं न्ह्याका: गनेशसथन व धोगे चौर जुका चण्डेश्वरी देग: थ्यंकी । खट जात्रा याइबलय का: पोंगा नाग: व धिमे थाना न्ह्याकी । थन खं अनच्वंपिं सायेमि खलपिन्सं क्वविइ । थ्व खं जात्रा गनं मदिकुसे देगलय् थ्यंका द्यःया गोप्य पुजा याइ । पुजा सिधेका खंया द्वारेयात कापनं भुनातम्ह द्यः जिम्मा बिइ । थ्व घुंका: द्यःया जात्रा नगरय् यंकी । जात्राया झ्वलय् स्वां सिन्ह अबिर जाकि तया मनूत लँय् लँय् च्वना च्वनि । लँय् लँय् ख्वाउँगु, कचिगु कय्गू फलफूल गाजर द्यःयात छाइ अले प्रसाद स्वरुप इना नइ । थ्व खँ जात्रा वकु त्वालय् वनाः झासु लनी । अले खँयात नगर चाहिका: दथु त्वालय् थ्यंकाः कलदान याइ । १२ म्ह दुकुया लायात कुचा कूचा याना: छेँया कःसिं प्रसाद इनेगु ज्या याइ । धार्मिक विश्वासक्थं सुना सुनां ला या कुचा: कायेखनि व भाग्यमानि जुइ धैगु जनविश्वास दु । सिं लासां झन हे भाग्यमानी जुइ धाइ । कलदान लिपा दक्वस्यां द्यःया दर्शन याइ । लिपागुं दिं : थ्व दिँ खुन्हु सगं मकातले द्यःया दर्शन याका: तइ । संगं विइ सिधल कि द्यःया प्रतिमायात बुया देगलय् यंकि अले चण्डेश्वरी जात्रा क्वचाइ ।
