होलिया मेला
हाेलि होलि डा. चुन्दा बज्राचार्य चिल्लाथ्व अष्टमी अर्थात फाल्गुणशुक्ल अष्टमीकुन्हु थाय् थासय् चिर स्वानाः सुरु जुइगु होलि, चिल्लाथ्व पुन्हि अर्थात फाल्गुण शुक्ल पूर्णिमाकुन्हु चिर क्वथलाः चिर वाये यंकल धायेवं तिनि होलि सिधःगु जुइ । होलि पर्वयात सरकारं राष्ट्रिय पर्व कथं मान्यता बियाः होलि क्वचाइगु दिं होलिपुन्हि छन्हु राष्ट्रिय बिदा हे बिया वयाच्वंगु दु । होलि सुरु जुइगु दिं चिर स्वाइगु जुगुलि उगु दिंयात चिर स्वाइगु अष्टमी हे धकाः धायेगु याःसा होलि क्वचाइगु पुन्हियात होलिपुन्हि धकाः धायेगु चलन दु । होलिया नामकरण फाल्गुण शुक्ल अष्टमीनिसें फाल्गुण शुक्ल पूर्णिमा तक्कया च्यान्हुया दिंयात होलि धकाः नामाकरण यानातःगु दु । थ्व नामाकरण गुकथं जुल धयागु बारे छपु धार्मिक अबधारणा थुकथं खनेदु । हिरण्यकसिपु धयाम्ह छम्ह राक्षस दु । उम्ह राक्षसया धारणा कथं द्यःपिं स्वया राक्षस बल्लाः । द्यःपिं धयापिं हे शत्रुत खः । उम्ह हिरण्यकसिपुया केहें होलिकाया गुण धयागु मिं थिइ मफैगु खः । हिरण्यकसिपुया काय् भक्तप्रल्हाद छम्ह दु । गुम्हसिया उपासना हे विष्णु भगवान खः । हिरण्यकसिपु थः काय् प्रल्हादयात विष्णु भगवानया नां काये मते, व झी शत्रु खः धकाः गुलि धाल,नं खँ न्यँ हे मन्यं । उकि थःम्हं जन्म यानातःम्ह काय् प्रल्हादयात स्यायेगु बिचाःयात । उकिं थः काय्यात स्यायेत मि थिइमफुम्ह केहेँया मुलय् प्रल्हाद तयाः मि च्याकाः दथुइ तयाबिल । मिं थी मफुम्ह मिसाया मुलय् प्रल्हाद च्वनाःनं भगवान विष्णुया हे ना कयाच्चन । लिपा प्रल्हादयात मि मच्छसें मि थिइमखुम्ह होलिकायात हे मि नौ यानाबिल । व हे होलिकाया नां लिपा होलि धकाः नामाकरण जुयाच्वंगु खः । होलिका धयाम्ह मिसा असत्य पापि बांमलाःगुया प्रतीक खः । उकिं होलिया विशेष महत्व धयागु शत्रुया अन्त, पापि माथि धर्मया बिजय जूगुया हर्ष उल्लासं माने यानाः हनिगु खः । विजय जुइबलय् अविर तयाः सिन्दुर जात्रा याये थें पापि माथि बिजय प्राप्ति याइगु खः । उकिं हे चिर स्वानाःतःगु चिर क्वथलाः निश्चित थासय् थ्यंकाः चिर दाहा यायेगु धकाः चिर स्वानातःगु सिमा च्याकाच्छयाः नौ यायेगु चलन दु । होलिकायात च्याका नौ याना व्छये थें चिरयात च्याकेगु खः । नौ यानाः व्छयेगु खः । छन्हु महाद्यः तपस्या च्वनाच्वंबलय् वयागु तपस्यायात भंग यायेत कामदेवं थी थी लिला क्यनाच्वन । थ्व खनाः पौराणिक बाखं कथं महाद्यः तमं थःगु कपालय च्वंगु स्वंगःगु मिखा कनाः कामदेवयात भस्म याना व्छत । अथेतुं चिरयात भष्म यानाः ज्ञानगुणया ज्याय् रतिकृदायात भष्म यायेगु कथं चिरयात दाहयात घायेगु नं याः । चिर स्वायेगु चिर स्वायेगु बसन्तपुर लँया दथुइ हनुमान ध्वाखाया न्ह्यःने व यलया कृष्णमन्दिरया न्ह्यःने आदि थाय् थासय् चिर स्वायेगु धकाः ताःहाकःगु पँथय् स्वतँया चाकलाःगु छत्रय् थीथी रङ्ग बिरङ्गया कापः कुचा कुचा चिनाः यःसिं थने थें थनातइगु खः। स्वयेबलय् स्वतँ दुगु छत्र थें च्वं । यलय् कृष्णमन्दिरया न्ह्यने चिर स्वाइगु धयागु सिमाय् रङ्गी बिरङ्गीया कापः खानाः स्वाइगु खः । चिरया अर्थ खः वसः। विशेष यानाः अझ मिसापिसं पुनिगु वसः खः। बास्तबय् रङ्गी चङ्गी कापः कुचा कुचा चिनाः छत्र थनेगु स्वयां रङ्गी विरङ्गीया कापः सिमाय् खानाः ब्वइगु चिरनाप सतिगु स्वापू खः। थथे चिर स्वायेगु धकाः कृष्णया पालय् अर्थात दैविंककालय् गोकुलय् कृष्णं विभिन्न लीला क्यंगु मध्यय् छगू रास लीला खँनाप स्वापु दुगु खः । गोकुलया गोपिनीत छन्हु यमुना खुसिइ म्वःल्हुइत थःपिनि वसः दक्वं खुसि सिथय् तयाः थःपिं खुसिइ दुना च्वंगु जुयाच्वन । उगु इलय् कृष्ण नं गोपित म्वःल्हुया च्वंगु यमुना खुसिइ थ्यंकःवल । गोपिनीतय्सं वसः त्वःताः म्वःल्हुयाच्वंगु कृष्णं खनाः दक्व वसः कयाः सिमाय् खानाः म्वःल्हुया च्वंपिं गोपिनीतय्त हायेका च्वंगु जुयाच्वन । लिपा गोपिनीतय्सं कृष्णयात चित्त बुझय् यानाः थःथःगु वसः कयाः पुने खंगु खः । कृष्ण गोपिनीपिनिगु वसः सिमाय् खाःगु हे चिर स्वानाः सिमाय् कापः खायेगु खः धकाः घाइपिं दु । श्रीकृष्ण गोपिनीत नापं रसरङ्ग याःगु जुगुलि होलिबलय् विशेष यानाः मिजंपिसं मिसापिन्त, मिसापिसं मिजंपिन्त अबिर, रङ्ग कयेकाः ईकाः, पाकाः, तयेकाः, लोला, बेलुनय् रङ्ग जायेकाः केकाः म्हितेगु चलन जूगु धाइपिं दु । मिसा मिजंया दथुइ जक मखु मिसा मिसा, मिज मिजंपि दथुइ नं अबीर तयेकाः, रङ्ग छ्वाकाः, पचुकां रङ्ग छ्वाकाः, लाेलाय्, रङ्ग भरेयानाः बेलुनं कयेकाः होलि म्हितेगु चलन दु । गुरूमापायात जा नकेगु गुरुमापायात जा नकेगु डा. चुन्दा बज्राचार्य होलियात नेवाःतय् विशेष उत्सव कथं हनेगु चलन मदुसां इतुंबहाःया केशचन्द्रया पाजु गुरुमापायात भ्वय् नकेगु चलन दु । इतुंबहाःयापिसं केशचन्द्रयात केशचन्द्र आजु धकाः धायेगु चलन दु । केशचन्द्र, धनिम्हेसिया काय् खः । वया छगु बांमलाःगु बानि दु । व खः जु म्हितेगु । जु म्हितुम्हितुं थःगु छेँ बुँ फुकं हे फुकल । लिपा थःगु छुं हे मदुसेलिं चकंद्यःयात बियातःम्ह तताया थाय् वनाः जा नःवनेगु यात । चकद्यः नं तसकं धनिम्ह जूगुलिं किजायात जा नकीबलय् तताम्हसिनं लुँया देमाय् तयाः नकीगु जुया च्वन । लूँया देमाय् तयाः नकुगु देमा धाःसा केशचन्द्रजू म्हिताः फुकिगु जुयाच्चन । थथे जु म्हिताः फुकुगु जगुलिं तताम्हं ली, कँयया देमाय् तयाः नकेगुयात वहे नं बाकि मतसेंलि लप्तेय् तया जा नकेगु यात । थ्व खनाः केशचन्द्रया थःत तताम्हं हेपे याःगु धकाः जा मनसे न्हिन्हिया जा मुनातल । छन्हु थःम्ह मुंकातःगु जा पानाः मी माल धकाः बिचाः यानाः पानाः थः पिवाः च्वना च्वन । पिवाः च्वंम्ह केशचन्द्रया न्ह्य वल । न्ह्यलं चायेकाः पानातःगु जा दुकाये धकाः स्वःबलय् जा छग्बःहे मदयेक बखुनं नयाः तःगु जुयाच्वन । थथे जूगु खनाः केशचन्द्र ख्वल । केशचन्द्र ख्वुगु खनाः जा नयावंपिं दक्वः बखुंचात वयाः जाया पलेसा लुँ – खि फानाबिल । उगु हे लुँ मुनाः च्वंबलय् लाक्क छम्ह गुरुमापा लाखय् केशचन्द्रयात नये धकाः वल । थ्व खनाः केशचन्द्र गुरुमापायात पाजु नालाः पाजुया छेँया भलाकुसल यात । थःत पाजु नाःगुलिं गुरुमापायात धाःथें भिंचा भाःपाः केशचन्द्रयात नयेगु मयात । बखुंतय्सं फाःगु लुँयात गुरुमापायात हे ज्वंकाः इतुबहालय वल । गुरुमापायात न॑ थः नापंतुं तल । केशचन्द्र मसीक मसीक गुरुमापां त्वाःयापिं मचात खुयाः खुयाः नयेगु यात । थ्व खं यानाः त्वाःयापिंसं केशचन्द्रयात गुरुमापां याःगु कर्तुत कन । थ्व खं यानाः केशचन्द्रया नापं त्वाःयापिं जानाः गुरुमापायात तिनिख्यलय् वाये यंकेगु खँ धाल। केशचन्द्र न गुरुमापायात एकान्तगु थासय् तिनिख्यलय तयेगु यात । अन गुरुमापाया ज्या धयागु तिनिख्यलय् स्वपा अप्या छयासं लानाच्चन धाःसा उकियात अलग यानाबीगु खः । न्हिन्हि गुरुमापायात ला जा नकेगु तयेके हयेगु खँ नं धाल । व हे कथं थाैंकन्हय् दछिया छक्वः मेय् छम्हसिया ला, झिंनिफा जाकिया जा थुयाः उकियात ल्वयेक ल्वसा घासा दयेकाः हाेलिपुन्हिया चान्हय् यंकेगु चलन दु । थथे गुरुमापायात चान्हय् जा नके यंकीबलय चिकिचा प्वाक मत छप्वाः च्याकाः खुफा बकुलाक नसा क्वबुया इतुंबाहाःया गुथिहारत तिनिख्यलय् वनेगु खः । अन थ्यंकाः गुरुमापायात भाग तयाः थःपिनि
शिवया दिगम्बरत्व ज्ञानया खँ
शिवया दिगम्वरत्व वो ज्ञानया खँ रेवतिरमणानन्द नेपाल संस्कृत महाद्य: रूद्रशिवया नाङ्गांच्वनेगु व्रत दिगम्बरत्वया खँ न्यनेदु । थुकिस छगू प्रमुख खँ वसपोलया कला: सतीदेवी सी धुन्का: यता (दक्षिण) पाखे वना विज्यागु खँ नं खः । थुगु विषयस न्हेथनात:गु विभिन्न ग्रन्थया वर्णन ब्वनेव वसपोलया धर्मज्ञानया विशेषता थुयेकेत छुं गुहालि जू । उकिं थुपिं विभिन्न ग्रन्थय् च्वयातःगु थुगु विषयया सारबो थन न्हेब्वये । स्वस्थानी ब्रतकथा स्वस्थानी ब्रतकथा खला स्वस्थानी ब्रतकथा तःता प्रकारया दु। अथेसां थौंकन्हे प्रचलित नेपाली खस भाषाया स्वस्थानी ब्रतकथा कथं सतीदेवीया देहान्तं दुःखी जुयादीम्ह महाद्यः शिव लिपा चित्तयात धैर्ययासे यन्ता पाखे हिमालयस वनाः काम, क्रोध, लोभ, मोह आदि मल (विकार) चीकाः इन्द्रिययात थातय् तयाः परब्रह्मय् ध्यान छ्वयाः तपस्या यायेगु मती ततं एकसूरं यता (दक्षिण) पाखे निं विज्यात । अन ब्राह्मणत दुगु छगू वस्ती थ्यनेवं वसपोल अन दुहां बिज्यात। वसपोलयात खनाः अनया सुं यःचाःपिं मिसात नं वसपोलया ल्यू ल्यू वनेगु यात । ध्व खँ सियाः उमि मिजंत ”जिमिम्ह मिसात छाय हरण याना यंकागु” धका: हा:वल । वसपोलं ‘जिंला हयागु मखु , उपिं थःहे छाय् वल मस्यू’ धयाबिज्यात । अले उमिसं तमं ‘ छंगु चोफायेगु खनाः थुपिं ल्यू ल्यू वःगुका, उकिं छंगु चोफायेगु हे पतन् जुयेमा (ध्वगिना कुतु वनेमा) धकाः सराः बिल। उमिगु सराप॑ वसपोलया चोफायेगु पतन जुल। थथे थवं छुं अपराध मयाक॑ हें उमिसं कष्ट ब्यूगुलिं महाद्यः रूद्रं थःगु योगवलं अन ज्योतिर्लिङ्ग (झल्ल थिनाच्वंगु शिवलिङ्ग) उत्पन्न यासे उमित ख्याना विज्यात । अले उपिं ग्यानाः भगवान् विष्णुया शरणय् वन । भगवान् विष्णु नं मथां (तुरून्त) वयाः ज्योतिर्लिङ्गयात घयेपुयाः स्थिति साम्य यानाबिज्यात । वामनपुराण वामनपुराण वामनपुराणया खुगूगु अध्याय कथं सतीदेवीया देहान्त लिपा शंङ्कर रूद्र देवदारू वनय् बिज्यायु जुल । थ्व हे वामण पुराणया सरोमाहात्म्यया २२ गू अध्यायया अन्त्यय् च्वयातःकथं भगवान् रूद्र नाङ्गा दारूवनय् वःगुलिं अनया द्विज (ब्राह्मण) पिसं “स्या,स्या,थ्वैत” धाधां कठि वो लोहत॑ कयेका वसपोलया चोफायगुली हे लाकाबिल। अले उमित भयत्रास उत्पन्न यासे भगवान् अनं खनेमदयावन । स्कन्दपुराण स्कन्दपुराण स्कन्दपुराणया महेश्वर खण्ड कथं शंङ्कर रूद्र उगु इलय् दिगम्बर (नाङ्गा बाबाजी) जुया: , छ्यंया जटा फ्यना: तिन्न्हिनय् दारूवनय् भिक्षा फ्वनेत बिज्यागु जुल । उबले अनया ब्राह्मणत व ऋषिपिं खुसी मो:ल्हू वना च्वंगुजुल। अनया ऋषि पत्नीपिसं वस्पोलयात खना: अनेक प्रकारया नयेगु तया: भिक्षा ब्यूवल गुगु वसपोलं भोजन याना बिज्यात । उपिंस छम्हेसें विस्मय जुया: ‘ छलपोल सु थें ?’ धका: न्यनेव वस्पोलं ‘जि ईश्वर खः। थ:म्ह मिसा सतीदेवी सीगुलिं जि वैराग्यं दिगम्बर जुया: थथे चा:हुला च्वनागु ख:’ धया: अनं नं न्ह्य:ने बिज्यात । तर उपिं मिसात न॑ वस्पोलया ल्यू ल्यू वने त्यन । उबले हे खुसिं लिहां वस्पिं उमि मिजंतसें थःपिनि मिसात अथे ल्यू ल्यू वना च्वंगु सिया: तमं वस्पोलयात हक्कल-’ छि महात्मा, वैरागी जुया: न॑ जिमिम्ह मिसात थथे अपहरण यायेगुला ‘। थथे म्वायकं थ:यात पा:ल्या:गु ता:सां वसपोलं छुं नमवासे थःगु पला: न्ह्याका बिज्यात। अले उमिसं वस्पोलयात षण्ड (नपुंषक) जुयेमा धका: सरा: बिल । थुगु सरापं वस्पोलया चोफायेगु कुतुवन । उबले हे अन छगू ज्योतिर्लिङ्ग (ब्रह्म स्वरूप स्तम्भ) उत्पन्न जुयाः तःधं जुजुं दक्कोथासय् ब्याना वन । अले उकीहे सारा जगत् लीन जुया लय जुयावन (खनेमदया वन) । थथे उत्पन्न वस्तु दक्को लय जुयावनीगु चिह्न जूगुलिं शिवया चिन्हयात लिङ्ग धा:गु जुल । थुगु लिङ्ग (ब्रह्म) या शुरू वो अन्त्य सीकेत सकस्यां इनाप यायेव विष्णु लिङ्गया मूल पाखे वो ब्रह्मा लिङ्गया अन्त्य पाखे स्व:वन। तर उमिसं थवं स्व:वनागु खंके मफुत । उकिं विष्णुं लिङ्ग (ब्रह्म) या आदि मदुथें थ्वया मध्य वो अन्त्य नं मदु धाल । तर ब्रह्मां जिं थ्वया अन्त्य खना धका: झूठ खँ ल्हात । ध्व खँ पत्या:याकेत ब्रह्मां सा व केतकी स्वांयात ह्ययेका साक्षी तल । थथे ब्रह्मां सा व केतकी स्वांन मखुगु खँ ल्हा:गुलिं ब्रह्मा पुजनीय मजुल, साया म्हुतु न॑ अपवित्र जुल । केतकी स्वां नं द्यःयात अशुद्ध जुल। अले लिङ्ग (ब्रह्म) यात सकस्यां नमस्कार याना: प्रार्थना यायेव भगवान् रूद्र शिवं उमित थ्व सारा जगत् लिङ्गमय अर्थात लय जुयावनीगु स्वभावया खः धका: ज्ञानया खँ थुइका बिज्यात । कूर्मपुराण कूर्मपुराण कूर्मपुराणया उत्तर विभाग, अध्याय ३७ कथं उगु इलय् दारूवनया आपालं ऋषिमुनिपिं भौतिक कामनाय् प्रवृत्त जुया: धर्मकर्म याना च्वंगुलि उमिगु दोष क्यना: उमित निवृत्त मार्ग (भौतिक कामना मदुगु ज्ञानया लँ) थुइकेत वसपोल रूद्र शिव १९ झिन्गुगुदँ दुह्म बांलाह्म ल्यायेम्हया रूपय् दिगम्बर जुया: भिक्षा फ्वं फ्वं अन बिज्यात। वसपोलयात खना: अनया मिसात वस्पोलया ल्यू ल्यू वन । अले उमि मिजंतसें थ्व खँ सिया: तम॑ वसपोलयात अनेक सरा: बिया:, दाया: धाल – ’ छ वस: हिना: च्वं: मखुसा हे अधम पुरूष ! तुरून्त हे थन हुँ ।’ अले जटाधारी शंङ्कर रूद्र अनं वया: महात्मा वशिष्ठया आश्रमय् बिज्यात । थथे दायाह:म्ह नाङ्गाबाबाजी थ:याथाय् व:गु सिया: वशिष्ठ मुनिया कलाः अरून्धतीं वस्पोलया म्हय् स्या:थाय् वास: पाकाबिल। अले बशिष्ठ मुनि वो अरून्धर्तीं ‘ छि सु थे ?’ धका: न्यन । वस्पोलं ‘ जि छम्ह सिद्ध ख: । गुगु थ्व ब्रह्ममय मण्डल सदा शुद्ध प्रकाशित जुयाच्वन थ्व हे जिम्ह द्यः ख:। थ्वयागु हे जिं धारणा (ध्यान) न्हाबलें यायेगु ख:’ धया बिज्यात। अले वास: याना ब्यूगुली उमित सुवा: बिया: वस्पोल अन॑ पिहां बिज्यात । तर लँय् प्रवृत्त कर्मय् जुया च्वंपिं सुं उग्र द्विजपिसं वसपोलयात खनेव हानं ‘ हे दुर्मति ! छं थःगु चोफायेगु चफुना छ्व ‘ धका: कठिं वो ल्हा:हा मुर्किं दाया: सास्ति याये त्यनेव महायोगी वसपोल ‘यदि जिगु चोफायगु खना: छिकपिंयात त॑ व:सा जिं अथेहे याये।’ धाधां अनं खनेमदयावन । अले अन उत्पातथें जुयेत्यंगुलि उपिं हारांपिं उग्र ब्रम्हूत नं ग्याना: गुरू ब्रह्मणया थाय् वना: उगु घटनाया खँ कन-’सुं छम्ह बांला:म्ह मनू दारूवनय् नाङ्गा व:गुलिं जिमिसं वयात बो:बियाः दाया। अले वयागु, चोफायेगु न॑ पतन याना: बिया ।” उमिगु खँ न्यना: गुरू ब्रह्मणं धयादिल-“वस्पोल महाद्य: रूद्र ख:। वस्पोलया थज्यागु उच्च स्थान सुनां न॑ गुबलें काये फयि मखु । छिपिं आ उगु घटनास्थलय् हे बनाः वसपोलया आराधना याना: ईश्वरया उत्तम लिङ्ग (निराकार ईश्वरया चिह्न) पलिस्था यासे ब्रह्मचर्यय् च्वना: श्रद्धापूर्वक पूजा या। अले उह्य देवेशया दर्शन जुया: छिमिगु अज्ञान वो अधर्मया नाश जुयि । अनंलि उपिं द्विज ब्राह्मणपिं अन॑ लिहां वया: भगवानया आराधना याना: च्वनाच्वन । लिपा उमिगु झाराधनां लयता:म्ह शङ्कर रूद्र हिमालयया उग्र श्रृङ्ग पर्वतया क्वसं च्वंगु देवदारू वनय् उमित नाप लायेत बिज्यात । वस्पोलयात खनेव॑ उपिं द्विजपिंसं ल्हाः जोजोलपा: धाल-’ हे त्रिशूलधारी, दिगम्बर, छेङगुलिं हिनीह्म, प्रणतजनया देहस्वरूप, योगीतय गुरू, दान्त (इन्द्रिय दमनयाइह्म), शान्त, तपस्वी,
भिंद्य: पूजा
यलय् इन्द्रस्वरुप भीमसेनया पुजाआजा तुलसीलाल सिंह वायुदेवता भगवान शिवया च्यागू मूर्तिमध्ये छगू खः । अथेजूगुलिं भिमसेन वायुपुत्र जूगु नातां शिवया अंश विद्यमान जू। शिवया च्यागू नांमध्ये १.भव, २.रुद्र, ३.सर्व, ४.ईशान, ५.पशुपति, ६.उग्र, ७.भिम, ८.महादेवभिम न॑ छगू खः। नेसं ७७५ या यें भिमसेनस्थानया अभिलेखय् प्रताप मल्ल॑ ॐ श्री ३ शिवरूप भिमसेनाय नमः धका: संबोधन यानातःगु दु। शिवया शक्तिरूप भैरवया छगू नां न॑ भिमसेन दु। नेसं ७०७ या किपूया तामपत्रय् बाघभैरवयात भिमसेनया संज्ञा बियातःगु दु । नेवा:तय्गु मूथाय्बाय् स्वनिग:या शहर-बजार व उकिया लिक्क-लिक्क लाःगु गां खः। थ्वबाहेक येँ, यल, ख्वपलिसे स्वा:गु काभ्रे, सिन्धुपाल्चोक, नुवाकोट, मकवानपुरया आपालं थाय् लिसें स्वनिगलं तातापाक्क च्वंगु गांबजारय् नं नेवाःत थितुंथीक छें दना: च्वनाच्वंगु दु। थजा:गु हरेक नेवा बस्ती गणेश व भिन्द्य:या तग्व:, चीग्वः देग: न॑ दय्कात:गु दइ । हरेक नेवा:तय् छेँय्-छेँय् धनधान्यया देवी लक्ष्मीया मूर्ति वा फोटोया लिसे भिन्द्य:या मूर्ति वा फोटो न॑ दइ । थ्व नेवा:तय्गु विशेष म्हसीका खः । नेवा:तय्गु थाय्वाय्मध्ये यलय् भिमसेनयात अझ अप्व: हनावना याना: देवराज इन्द्र आरोपित यानातःगु दु। इन्द्रजात्रा अर्थात् यँया:बलय् मेमेगु थासय्सिवें पाक्क यलय् हनेगु या:। यल नगरयात प्यंगू क्षेत्रय् ब्वथला: प्यम्ह भिन्द्य: व प्यम्ह महाद्य:यात पुज्याना: इन्द्रजात्रा याइ। भाद्रशुक्ल त्रयोदशीखुनु च्यासल टोलया भिमसेन व इन्द्रेश्वर महाद्य:यात पुज्याना: उगु क्षेत्रया जनता यँया: हनी । वया कन्हय्खुनु लुँखुसि महादेव व नोग्ल भिमसेनयात पुज्याना: व क्षेत्रया जनतां यँयास् हनी । वयां सर्खुनु माणिग्ल भिमसेन व कोपेश्वर महादेवया पुज्याना: व क्षेत्रया जनतां यँया: हनी । दकलय् लिपांगु दिनय् छाय्हाबहालया भिमसेन व त्रिल्लिङ्गेश्वर महादेव पुज्याना: जात्रा हनी । थुकथं यलय् भिन्द्य:यात महाद्य: व देवराज इन्द्र नाला: यंया: नख: हनी । तुलनात्मकरूपं येँ, ख्वप, थिमि वा नेवा:तय्गु बस्ती स्वयां यलय् तःजिक भिन्द्य:या पूजा व जात्रा हनी । उकिया कारण थथे नं जुइफु कि प्राचीनकालंनिसें यलय् बाणिज्य-व्यापार च्वन्ह्यनाच्वंगु खः । यलया जनता भिन्द्यःया जात्रा पूजा यानाः थःगु वाणिज्य-व्यापारय् जिया:, भिनावःगु खना: हे जुइमा: कि यलय् जुइगु भिन्द्य:- जात्रा वा भिन्द्यः पूजाय् खासयाना: थिमि, ख्वप व मेमेगु थासय् च्वंपिं न॑ आकर्षित जुया: सहभागी जुयावयाच्वंगु दु । यलय् जक मखु, नेवाःतय्गु न्ह्यागुं गां, वस्ती, शहरय् भिन्द्य:यात थःथःगु हे पहलं पूजाआजा, जात्रापर्व हनावयाच्वंगु दु। हरेक भिन्द्यःया मूर्तिया खँय् नं अनेक किवदन्ती दु। अथेसां दोलखाया भिन्द्य:बारे अप्व: मनूतय् भक्तिभाव दु। थ्व हे कारणं आपालं थासय् दोलखा-भिन्द्यः सालाहया थापना यानातःगु, पूजा यानाच्वंगु दु । दँयदसं भिंएकादशी खुनु भिंद्य: अपसं च्वनीसा कन्हय् खुनु भिंद्य: जात्रा जुइगु चलन दु। थ्व कथं येँ, यल, ख्वपय् जक मखु भिंद्य: दुगु थासय् भिंद्यःया जात्रा याय्गु चलन दु। थुकी नं यलय् विशेषकथं भिंद्यःया पुजा याय्गु चलन दु। थुकिया निंतिं यलय् भिंद्यः पूजा परिक्रमा मूल व्यवस्थापन समितिं दँय्दसं छगू छगू त्वाःयात पा: बीगु चलन दु। भिंन्द्यः पुजाया पाः छसिकथं कोन्तीइ ,कनिबहाल,छाय्बहाः, कोत मंगलबजार, भिंछेबहास्, मंग:, तलाछेँ, इखालखु, भिंन्द्यःलाछि, नुगः व हौग: त्वालं पा: काइ । यलय् भिंद्यः जात्रा जुइगु इलय् पुजायात छाय्गु निंतिं २६ ब्व भाग माः धकाः धाइ। थथे ब्व छाइगु थाय् थुकथं दु: कोन्ती, बैलाछेँ, ओलखु, सुन्दरीचोक, दोलखा भिंद्यः (मंग:), नुगः, भिंछेबहाः, कनिबहाः, चक्रबही ख्वाखः नवाः, हौगः इताछेँ, हौग:, इखा, हान्चु चोक, इबा:बही, तलाछेँ, हौस, पूर्णचण्डी, पिम्बहा: यलध्वाखा । छाय्गु ज्वलंत बजि, स्याबजि, खेँय्, वः, न्या, पालु, हाकुमुस्या, भुति, माय्व:, आलु, तुकं व छोय्ला खः ।
येँया नास: द्य:या धल:
थाय् नास:द्य: १.न्हुघ : गणे द्य: २.सातघुम्ति, ठमेल, गल्कोपाखा ३.ठमेल,भगवान बहाल पछाडि ४.ठमेल चोक,क्षेत्रपाटि,डल्काे ५.रक्तकाली,टेङ्गल,बाङ्गेमुढा ६.नघ:- ७.नघ:,सिघ:,कुसुमवियलाछि- ८.थंहिति ९.ज्याठा चाेक,तंलाछि,ध्वाखा बहाः १०.ध्वाखा बहाः त्यौड-त्यौड नास: द्य: ११.त्याैड कमलाछि १२.इनबहा:(अन्नपूर्ण स्कुल) १३.कान्तिपथ १४.जमल.कमलाछि १५.असन,महाबौद्ध गल्ली १६.वालकुमारी,जनबहाल १७.सुचिका गल्ली १८.खिउलं १९.न्ह्याेखा,किलागल गल्ली २०.किलागल गणेद्यः,इन्द्रचाेक २१.चाेख्चा गल्ली-दछेँ ननी २२.चाेख्चा गल्ली,इन्द्रचाेक क्लब २३. चाेख्चा गल्ली,इतुंबहाः,ताहाननी २४.इतुंबहाः,किलागल,नरदेवी,यट्खा २५.प्याफल मरू,पिंग ननी २६. काष्ठमण्डप, इलाछें भिमसेनस्थान २७.लाखेननी,मजीपाट २८.मजीपाट,चिकंमुगल गल्ली २९. जिकंमुगल गल्ली ३०. सिकंमुगल, मरु ३१.हनुमानढोका ,नासचोक ३२. नासचोक,बसन्तपुर दमकल ३३. बिशालबजार ,फसीकेब ३४.वटु ३५. न्यरोड,हिमालयन स्कुल ३६. न्युरोड ढोका ३७.रणमुक्तेश्वर, ओमबहाल ३८.यंगाल, इकुबहाल ३९. ज्याबहाल दलाछि ४०. युतुननी युतु नास: द्य: ४१. खोल्चापाखा, नास: चोक ४२.तःननी ब्रम्हटाेल,दलाछि ४३.लगन- लगं नास: द्य: ४४.गोफल, ब्रम्हटोल, (श्वेतभैरव). ४५.स्वतांमुग गल्ली,लस्कननी, चल्खु ४६.इनाखा: माक गल्ली,सबलबहाल ४७ दगु:छें, मचली, पचली भैरव ४८.नै अजिमा, नेशनल ट्रेडिङ्ग, वन्दे ४९. ह्युमत् १. २.गल्कोपाखा नास द्यः ३.ठमेल नास द्य: ४.पोडे टोल नास: द्य: ५.थायमरु नास: द्य: ६.नघ: नास: द्यः ७.कुसुमबियलाछि नास: द्य: ८.थंहिति नास: द्य: ९.ध्वाखा बहा: नास: द्य: १०.त्यौड नास: द्य: ११.जमः नास: द्य:(१) (कमलाछि) १२.जमः नासः: द्य:(२) (इनबहा:) १३.जम: नासः छ:(३) (जमल) १४.कुनाय् टोल नास: द्य: १५.नास: ननी नास: द्य: १६.जनबहा: नास: द्य: १७.सुचिका गल्ली नास: द्य: १८.खिलं नास:द्यः १९.किलागल नासः द्यः २०.वंघ नासःद्यः (१) २१.वंघ नासःद्यः (२) २२.वंघ नासःद्यः (३) २३.ताहाननी नास: द्यः २४.यट्खा नासः द्यः २५.पिंग ननी नासःद्यः २६.भिन्द्यः त्वा: नास: द्यः २७.मजीपा: नास: द्यः २८.चिकंमुग: (भिन्द्यः) नास: द्य: २९.चिकंमुग: नास: द्यः ३०.मरु नास: द्य: ३१.लाय्कु नास:द्यः ३२.भुगोलपार्क नास: द्य: ३३.मिखाद्धों नास: द्य: ३४.वटु नास: द्य: ३५.दुगं बहि नास: द्यः ३६.टेबहाल नास: द्य: ३७.ओमबहा: नास: द्यः ३८.इकुबहाल नास: द्यः ३९. दलाछि नास:द्यः(१) ४०. युतु नास: द्य: ४१. खोल्चापाखा नास: द्य: ४२.दलाछि नास:द्यः ४३.लगं नास: द्य: ४४. ब्रम्हत्वा नास: द्य: ४५. चल्खु नास: द्यः ४६.सबलबहाल नास: द्यः ४७ पचली नास: द्यः ४८.वन्दे नास: द्यः ४९. ह्युमत् नास:द्य: बृहत यँ नास: द्य: पूजा २०७१ रुट मंसिर २८
नेपालभाषा एम.ए
नेपालभाषा केन्द्रीय बिभाग त्रिभुवन बिश्वबिद्यालयपाखें प्राप्त जूगु विवरण कथं एम ए ब्वंपिं बिद्यार्थी तय्गु नां धलः २०३८ सालया पुच: मल्ल के. सुन्दर, भुषण प्रसाद श्रेष्ठ, अमृत तुलाधर माधव लाल प्रधान सानु काजी महर्जन सर्मिस्था जोशी कमला नेवा: बुद्ध रत्न शाक्य मंजु मास्के मल्ल पदमा सुन्दरी श्रेष्ठ २०४१ सालया पुच: राम मंगल जोशी मोहनलाल श्रेष्ठ भवानी तुलाधर विष्णु प्रसाद श्रेष्ठ हरिमान जोशी निर्मला कायस्थ अनागतरत्न कंसाकार किरण प्रभा तुलाधर फरिन शाक्य प्रेमशान्ति तुलाधर, रामदेवी श्रेष्ठ मंगलमान शाक्य सुजाता मानन्धर अपर्णा प्रधान नारद बज्राचार्य मनोरमा तुलाधर २०४२ सालया पुच: श्रीधर दास श्रेष्ठ न्हुच्छे बहादुर महर्जन मंगलदास महर्जन रतीदेवी जोशी बुद्धलक्ष्मी शाक्य सहाना प्रधान दयारत्न शाक्य २०४३ सालया पुच: अगनावादे श्रेष्ठ बुद्धरत्न शाक्य प्रतिसरा मानन्धर रविन्द्रराज राजकर्णिकार कोकिला धाख्वा २०४७ सालया पुच: सन मानन्धर अमृतहिरा तुलाधर उषा जोशी किरण राजभण्डारी समीता श्रैष्ठ शिवलाल श्रेष्ठ प्रद्यम्न कृष्ण श्रेष्ठ प्रचण्ड रञ्जित सुरेन्द्रमान शाक्य सुरेन्द्र नारायण मुनकःमि लक्ष्मी भक्त श्रेष्ठ कृष्ण मोहन जोशी इला वेद्य भावना बज्राचार्य रामेश्वर श्रेष्ठ विजया जोशी राजेशरत्न बज्राचार्य कृष्ण भक्त दली युवानन्द बज्राचार्य मिला कंसाकार गोकुल मानन्धर अमर बहादुर श्रेष्ठ २०५० सालया पुच: ईश्वरी मैंया श्रेष्ठ रत्नकाजी महर्जन सुमनदेवी रञ्जित सावित्री देवी श्रेष्ठ कमला मानन्धर भूमहेश जोशी सुमन ताम्राकार अनिता कंसाकार आशाकुमार चिकंबंजा: रत्नकाजी महर्जन हर्क बहादुर शाक्य किरण चन्द्र राजभण्डारी २०५१ सालया पुच: कदमलाल महर्जन सुदर्शना दर्शनधारी लोकेन्द्रमान बज्राचार्य मीनर्वा बज्राचार्य २०५३ सालया पुच: मंगलमान शाक्य राजेन्द्र शाक्य दिलेन्द्रराज श्रेष्ठ बबिता मानन्धर पुनम मानन्धर इन्दु अमात्य रत्नवीर शाक्य बन्दना शर्मा केशवलाल महर्जन तेजमान महर्जन सुलोचना धिताल माणिकरंत्न शाक्य सृजना हाडा २०५५ सालया पुच: मेरिना सिखाकार तुलसी बहादुर नेमकुल लक्ष्मी केशरी शाक्य अनिलविलास बचज़ाचार्य रेखा शाक्य जयराम महर्जन श्याम अवाले कल्पना श्रेष्ठ चन्द्रकृष्ण अवाल रीता राजभण्डारी रामकाजी महर्जन गोैरी श्रेष्ठ आशामाया प्रजापति रीता स्थापित लक्ष्मण श्रेष्ठ अमिता शोभा शाक्य राधा श्रेष्ठ अष्टराज श्रेष्ठ २०५७ सालया पुच: सुदीप महर्जन राम बहादुर श्रेष्ठ पूर्णिमा डंगोल ज्ञान बहादुर महर्जन ललिता मानन्धर बेबिका मास्के स्वस्ति जोशी योगेन्द्र प्रसाद श्रेष्ठ राजित बहादुर श्रेष्ठ सूर्यमान राजभण्डारी अन्नपूर्ण दर्शनधारी २०५९ सालया पुच: वीरेन्द्र प्रसाद श्रेष्ठ रवि महर्जन हेमराज शाक्य रीना बज्राचार्य सुभाषराम प्रजापति रमेश महर्जन मदन तण्डुकार राजेन्द्र श्रेष्ठ पुष्कर भक्त माथेमा राजन महर्जन राजेश डंगोल सुबिन्द्र महर्जन देवरत्न शाक्य २०६१ सालया पुच: पूर्ण बहादुर महर्जन ज्ञानी मैंया महर्जन पुष्कर विक्रम प्रजापति शारदा शाक्य रवि शाक्य रश्मि मानन्धर सुरेन्द्र केशर अमात्य सुधा देवी प्रधान २०६३/६४ सालया पुच: सम्भना महर्जन सानुराजा शाक्य सञ्जुमैंया श्रेष्ठ अमृता महर्जन रमेश त्वी त्वी प्रकाश चन्द्र प्रधान अमृतमान शाक्य इन्दिरा जोशी सुरेशमान लाखे ईश्वरमान श्रेष्ठ मिलन शाक्य राधिका श्रेष्ठ विमल ताम्राकार श्रीमिला सुवाल हरिमाया प्रधान प्रजला प्रधान तारा देवी प्रधान २०६४/०६५ सातलया पुचः राजेन्द्रमान बज्राचार्य यज्ञ मान ताम्राकार हिराबहादुर महर्जन रश्मी महर्जन राजेन्द्र शाक्य न्हुछेलाल महर्जन धर्मकष्ण श्रेष्ठ बिनीता श्रेष्ठ मोहनकष्ण श्रेष्ठ सज्जन प्रधान नम्रता प्रधान ईश्वरबहादुर श्रेष्ठ माधवराज श्रेष्ठ गोपाल तण्दुकार शीलाकमारी महर्जन शान्ति महर्जन माहिला महर्जन रवि महर्जन बैलोक्यमान बनेपाली सोनी श्रेष्ठ माधवप्रसाद घिताल कीर्तिलबआनन्द जीशी २०६६/०६७ सालया पुच-: अश्वेनवीरसिं ताम्राकार जीवन महर्जन त्रैलोक्यमान वनेपाली पतमकेशरी बज्राचार्य सुनिता राजभण्डारी रमेश महर्जन रविन्द्रराज ताम्राकार रमालक्ष्मी कर्णजीत गोविन्दहरि श्रेष्ठ प्रकाश डंगोल किसोर नेपाली रविनराज कर्णजीत विमलकेशरी अमात्य गंगा वज्राचार्य रुविन शाक्य पूर्णकुमार श्रेष्ठ २०६८/०६९ सालया पुच: समिना श्रेष्ठ रीजा शाक्य अञ्जना सिं सरस्वती महर्जन लक्ष्मी देवी महर्जन सविना शाक्य वावुराजा महर्जन जानुका श्रेष्ठ विराजकाजी शर्मा राजोपाध्याय सरिता महर्जन मृगेन्द्रराज सुवेदी नजुमा राजभण्डारी विष्णुहरि महर्जन दिपना शर्मा शर्मिला महर्जन बाबुराजा महर्जन शर्मिला सुवाल(डंगोल) आनन्दकृष्ण ताम्राकार श्यामलाल ब्यन्जनकार रविना महर्जन बिजय शर्मा अशोकरत्न शाक्य लक्ष्मीशोभा नापित दिलकुमारी महर्जन दिपक महर्जन एलिना महर्जन न्हुछेमान महर्जन सूर्यलक्ष्मी महर्जन पुष्परत्न महर्जन दयाराम श्रेष्ठ तेजवती जोशी दुर्गादेवी राजभण्डारी दीपा महर्जन रामबहादुर श्रेष्ठ राजकुमार महर्जन राम महर्जन २०७१/०७२ सालया पुच: बाबुशरण महर्जन विजयकृष्ण दसवाल न्हुछेबहादुर महर्जन विमला मानन्धर २०७२/०७३ सालया पुच: अमिर महर्जन राकेश महर्जन श्रुजना महर्जन बीना महर्जन दर्शनवीर शाक्य अबिन्द्रमान सिं रानीशोभा महर्जन विजयराज वज्राचार्य वीरमाया महर्जन दुर्गा देवी राजभण्डारी हरिकृष्ण दुवाल उमेश्वरमान प्रधान केशरीमैंया प्रधान श्रेष्ठ जसना राजभण्डारी आरीकमाला अमात्य प्रधान सुजल वज्राचार्य रुपा महर्जन रामेश्वर श्रेष्ठ पूर्णकुमार मानन्धर हिराबहादुर महर्जन समेस्टर प्रणालि २०७५ १.छोरीमैयाँ श्रेष्ठ २. रविन्द्र बज्राचार्य ३. विकास महर्जन ४. शान्त महर्जन ५, राजेश महर्जन ६. राजेन्द्र खड्गी ७. विशाल राजभण्डारी ८. निर्मला डंगोल ९. अमृतरत्न ताम्राकार १० तीर्थकेशरी गोपाली ११. प्रजीत शाक्य १२ कष्णप्यारी श्रेष्ठ १३ नवीनप्रकाश श्रेष्क २०३९सालया पुच: तिमिला रञ्जित शान्तिमान जोशी सरस्वती लक्ष्मी रञ्जित, प्रेमनारायण मानन्धर सुधा प्रधान मंगला कारञ्जित मनमोहन मास्के सरीता तुलाधर केशरी देवी बज्राचार्य तारादेवी शाक्य डिल्ली प्रसाद जोशी प्रवीण ज्वालानन्द शुक्ला सूर्य बहादुर मुल्मी विन्दु बज्राचार्य सरोजिनी लता अमात्य चन्द्रमान बज्राचार्य रामेश्वर मान श्रेष्ठ कमला वैद्य उद्वव बहादुर श्रेष्ठ हरिमोहन बनिया मनोहरी बनिया चन्द्रप्रभा अमात्य प्रेमहीरा तुलाधर, केशावती ताम्राकार, दुर्गासिद्धि बज्राचार्य पूर्णदेवी श्रेष्ठ, महेन्द्र ध्वज जोशी इन्दीरा प्रधान २०४४ सालया पुच: अभयरत्न कंसाकार जयन्त श्रेष्ठ ओमकारेश्वर श्रेष्ठ सरला प्रधानाङ्ग भावना बज्राचार्य उत्तम बहादुर बज्राचार्य रामेश्वर श्रेष्ठ मोतिदेवी शाक्य २०४५ सालया पुच: बाबुरत्न नापित बासुदेव श्रेष्ठ सुजाता शाक्य शान्ति मानन्धर सरला मानन्धर सूर्यबदन प्रधान पद्मलक्ष्मी राजभण्डारी २०४८ सालया पुच: सरीता महर्जन चन्द्रादेवी मानन्धर पद्म हीरा तुलाधर नजुमा राजभण्डारी किरणचन्द्र राजभण्डारी हरि अवाले तेजशोभा शाक्य सीता बज्राचार्य. राधा कारञ्जित द्वारिकामान श्रेष्ठ श्रीलक्ष्मी श्रेष्ठ शरदवीर कंसाकार २०४९ सालया पुच: हरिबहादुर अवाले सरीता अमात्य दीपाराज श्रेष्ठ बीना देवी गोर्खाली लक्ष्मी देवी शाक्य प्रमीला ताग्राकार रोहिणी श्रेष्ठ नेमराज बज्राचार्य इन्दीरा प्रधान कल्पना श्रेष्ठ गुणलक्ष्मी बज्राचार्य नजुमा राजभण्डारी दीलिप कुमार जोशी नीलम शाक्य २०५२ सालया पुच: बन्दना शर्मा शोभा महर्जन सुधा प्रधानाङ्ग सुरेश राजभण्डारी मीन बहादुर जोशी २०५४ सालया पुच: सुनिल कमार बाराही रुपा बज्राचार्य संगीता धाख्वा हरिकष्ण डंगोल न्हुच्छेलाल महर्जन राजेन्द्र मानन्धर अनिलविलास बज्राचार्य निर्मला श्रेष्ठ प्रयागमान प्रधान अनुप सिं सुवाल अमरमान शाक्य सुनीता बज्राचार्य हिराबहादुर महर्जन कमलेश महर्जन रत्न महर्जन बबिता मानन्धर २०५६ सालया पुच: प्रद्युम्न कृष्ण श्रेष्ठ मञ्जु तारा शाक्य रबिशन शाक्य शरदवीर सिं कंसाकार चन्द्रलक्ष्मी बज्राचार्य मिला श्रेष्ठ देवरत्न शाक्य प्रकाशमान शाक्य जीवन कमार महर्जन राजनलाल जोशी बिन्दुबाबा जोशी राजेन्द्रकुमार महर्जन सुजना शाक्य शान्ति श्रेष्ठ लेलिन शाक्य योगेन्द्र राजकर्णिकार राजित बहादुर श्रेष्ठ नरेशवीर शाक्य २०५८ सालया पुच: युकी सिराइ दीपक मास्के महेन्द्र श्रेष्ठ रत्न मेहर श्रेष्ठ ईश्वरमान श्रेष्ठ बिनोद कुमार श्रेष्ठ सुरेश राजभण्डारी अमीर रत्न ताम्राकार कमल रत्न तुलाधर सर्वज्ञ रत्न तुलाधर स्वयम्भूराज शाक्य श्याम सुन्दर राजबंशी त्रिप्रसाद धौभडेल पूर्णिमा डंगोल २०६० सालया पुच: सुनीता मानन्धर सुरेन्द्रमान शाक्य सुशिला शाक्य काजीमान डंगोल पूर्णलक्ष्मी शाक्य हैराकाजी महर्जन बिजय बहादुर शाक्य किरण शाक्य राजु कपाली जुजुमान महर्जन २०६२ सालया पुच: मणिक लक्ष्मी शाक्य बदन शर्मा शैलेश बहादुर प्रधान गौतम तिमिला हरिकृष्ण
प्रतिमा लक्षण
उपप्रा- वज्रमुनि वज्राचार्य ,पाटन संयुक्त क्याम्पस म्हसीका नेपाल हिन्दू व बौद्धघर्मया केन्द्र स्थल ख: | काठमाडौं उपत्यकाया नेवाःतय्स॑ नाला: वयाच्व॑गु संस्कृति, संस्कार न॑ हिन्दू व बौद्धधर्म नाप स्वापू दु । छुं धार्मिक पूजा आजा, जात्रा, पर्व तथा उपासनाया इलय् विभिन्न हिन्दू व बौद्ध द्यपिन्त पूजा आजा याय्गु याना: वयाच्वंगु दु | न्हापा न्हापा पूजा आराधना ‘ याइगु इलय् प्राकृतिक रूपय् दुगु तत्वयात हे श्रद्धाकथ॑ प्रतिक माने याना: याइगु खःसा लिपा वया: मनूया रूपय् मूर्ति व चित्र च्चया: क्यनेगु जुल | थुकथ॑ मनूया रूपय् क्यनेगु लागि दय्कूगु प्रतिकात्मक रूप है प्रतिमा खः | प्रतिमायात मूर्ति, अर्चा न॑ धाय्गु या: । थुपिं द्यपिं छु मुद्राय् , छु आसनय् , छु ज्वँसाय् , छु बहानय् च्वनाच्वन धैगु शास्त्रीय आधारय् तयार यानातःगु प्रतिमा हे प्रतिमा लक्षण खः । प्रतिमा लक्षण धाय्बलय् प्रतिमायात म्हसीकेगु आधार वा विशेषता खः | प्रतिमाया अंग धाय्बलय् शास्त्रीय आधारकथ॑ वैगु छ्य॑, आभुषण, ल्हा:, तुति, ज्वँसा, मुद्रा, आसन, बाहाँ, दिशा आदि ख: । छगू मूर्ति वा प्रतिमाय् मनूयाके दैगु अंगत दय्मा: । शास्त्र वा तन्त्रय् ब्याख्या जुयाच्वंकथं तयार याय्गु हे प्रतिमाया शैली खः | शैली धाय्बलय् प्रतिमाय् दय्माःगु हस्तमुद्रा, तुतिया आसन, उम्हेसिनं ज्वनाच्वंगु ज्वँसा, फय्तुनाच्वंगु बहान पाय्छिकथं दय्केगु खः । शास्त्र व तन्त्रकथं दय्कातःगु प्रतिमा शैलीकथ॑ पाय्छि जूगु खःसा, तन्त्र व शास्त्रकथं मिले मजुइक दय्कातःगु प्रतिमा शैली मिलेमजूगु प्रतिमा खः । थुम्ह द्यः थथे हे जुइमा: धैगु शास्त्रीय नियम दु | उगु नियमयात हे वास्तवय् शैली धाइ । प्राचीन इलय् मूर्ति वा प्रतिमा दय्केगु चलन मदु | लिपा वयाः निराकार रूपयात आकार विया: प्रतिमा दय्केगु जुल । थुजागु प्रतिमा दय्केगु चलन छकल॑ विकास जूगु मखुसे बुलुँहँ विकास जूगु खः । थ्व प्रतिमा दय्केगु चलन गबलेनिसें वल धैगु निश्चित तिथिमिति मदु | बौद्ध समुदायलय् साकार मूर्ति दय्केगु चलन बुद्धया परिनिर्वाण जूगु ५०० वर्ष लिपा तिनि विकास जूगु ख: । वसिबें न्हापा प्रतिकात्मकरूप॑ प्राकृतिकरूप॑ प्रतिकात्मक छ्यलेगु चलन खः | गथेकि बुद्धया जन्म क्यनेमाःसा किसियात क्यनेगु, महाभिनिष्क्रमण क्यनेमाःसा सल क्यनेगु, बोधिज्ञानयात क्यनेमाःसा सिमा क्यनेगु, धर्मचक्रपर्वतन क्यनेमाःसा चक्र क्यनेगु, निर्वाण क्यनेमाःसा चैत्य क्यनेगु आदि | अथे हे हिन्दूधर्मय् न॑ बैदिककालसिवें न्ह्यो खुसी पूजा याय्गु, पहाड पूजा याय्गु, सूर्य, चन्द्र पूजा याय्गु, सिमा पूजा याय्गु यानावःगु खःसा लिपा वनाः प्रतिमा दय्काः पूजा याय्गु यानाहल | लिपा धार्मिकग्रन्थ वा शास्त्रय् न॑ साकाररूपय् वर्णन याय्गु जुइवं, वहे आधारय् प्रतिमा लक्षण जुइमाःगु सफूत च्वय्गु जुल । साधनामाला, निष्पन्न योगाबलीथें जाःगु सफुतिइ प्रतिमा दय्केगु आधारत क्व: छिइगु जुल । वहे प्रतिमायात म्हसीकेगु आधारस्तम्भ जुल । थ्व हे आधारय् नेपालय् गुलि न॑ प्रतिमात दु उगु प्रतिमायात थ्व हे द्यःया मूर्ति खः धैगु म्हसीके फैगु जुल । थुम्ह द्यः थथे हे जुइमा:, थुजागु हे ज्वँसा जुइमा:, थुगु हे बहान जुइमाः, थुजागु हे आसन जुइमा: घैगु आधार दुगु जुगुलिं द्यः न॑ थ्व हे द्यः खः धैगु प्रतिमा लक्षणया आधारकथ॑ म्हसीके फै | सामान्यतया मूर्तिकार व चित्रकारतय्सं शास्त्रीय नियमकथं प्रतिमा निर्माण याइ । थःगु कल्पनाकथं सूर्जना याइम्ह द्यः वा प्रतिमाया ख्वा: सामान्यतया उत्थें उत्थे जुइगुलिं उम्ह द्य:या हस्तमुद्रा, आसन, बहान, रंग, आभुषण, ज्वँसाया आधारय् म्हसीकेगु जुइ । प्रतिमायात म्हसीकेगु मूल आधार वा लक्षण प्रतिमायात म्हसीकेगु मूल आधार वा लक्षण धैगु मुद्रा वा हस्त खः। विभिन्न देवदेवीया प्रतिमाया ल्हा:या मुद्रा फरक फरककथं मूर्तिकार वा चित्रकारपिन्सं दय्कातःगु दै। थुकथं फरक फरककथं ल्हा: तयातःगुयात हे वास्तवय् मुद्रा धाइ । गनं गन॑ मुद्रायात हस्त न॑ धयातःगु दु | गथेकि दन्तहस्त, गजहस्त, कटीहस्त आदि । मुद्रा धालकि ल्हा: ज्यानातःगु, पतिंचा ज्यानातःगु यात धाइगु खः | गुम्ह द्यः छु प्रयोजनया लागि खः घैगु न॑ मुद्रापाखें हे सीका: काय्फै । मुद्रयात न॑ वैदिक, तान्त्रिक व लौकिक यानातःगु दु | मूर्तिकलाय् ६४ मुद्रा व तन्त्रपाखे १०८ मुद्राया विवरण वियातःगु दु । नेपालय् खनेदुगु मुद्रा अभय मुद्रा, बरद मुद्र, ध्यान मुद्रा, अञ्जली मुद्रा, ज्ञान मुद्रा, चीन मुद्रा, धर्मचक्र मुद्रा, बृद्धश्रवण मुद्रा, काट्यवलम्बित मुद्रा, कटक हस्त मुद्रा, दन्तहस्त वा गजहस्त मुद्रा, विस्मय मुद्रा, भूस्पर्श मुद्रा, क्षेपन मुद्रा, तर्जन मुद्रा, बजहुँकार मुद्रा, शास्त्रीय आसनत पद्मासन, भद्रासन, वीरासन, खुखासन, प्रयग्ङासन, ललितासन, वज्रासन, प्रलम्बपादासन, उट् कुटिकासन, त्रिभंग, समभङ्ग , अतिभङ्ग आदि । देवदेवीपिन्सं गयाँच्वंगु बहानत सिंहासन, मकरासन, मयूरासन, गरूडासन, मुषकासन, हात्ती, हंस, घोडा, प्रेत वा शव, सिंह आदि | देवदेवीपिन्सं ज्वनातःगु ज्वँसात चक्र, गद्दा, शंख, पद्म, दण्ड, त्रिशुल, धनुष, बाण, अंकुश, पास, खड्ग, पास, परशु, शूल, वज्र, अग्नि, मुसल, चर्म, भाला, ध्वजदण्ड, हलो, शक्ति, मुन्थी, खप्पर, सर्प, पुस्तक, अक्षमाला,, वनमाला, कमण्डलु, विणा, डमरू, मृदङ्ग , घण्टा, खेटक, कर्ति,बाँसुरी वा मुरली, दर्पण, कल्पलता, कलश आदि । थुकथ॑ ज्वनातःगु ज्वँसा, आसन, बाहान, मुद्रा आदि हे प्रतिमा म्हसीकेगु आधार ख:। नेपालय् प्रयोग जुयाच्व॑गु धार्मिकग्रन्थया आधारय् थन प्रतिमा लक्षणयात छगू छगू यानाः थन वर्णन याय्गु जुई । शिवया प्रतिमा लक्षण प्रतिमाकथं शिवया स्वगू रूप खनेदु | सौम्य, नृत्य व रौद्र रूप | शान्त वा सौम्य रूपकथं उमा महेश्वर खःसा, नृत्य रूपकथ॑ नृत्यश्वर वा नास:द्य, रौद्र रूपकथं मैरबया रूप खः । प्यका ल्हा:, छपाः ख्वाः. स्वगः मिखा, धुंया छ्यंगु न्ययातःगु दै । प्यपा ल्हातय् छका: ल्हात॑ सिंहया न्हाय्प॑ ज्वनातःगु दै । मेगु ल्हात॑ मृग ज्वनातःगु मेगु छका ल्हा: अभय मुद्रा मेगु छका ल्हा: परशु वा बन्चरो ज्वनातःगु दै । फ्यतुनाच्व॑म्ह शिवया मूर्ति आसन पद्मासन व ललिताशन नितां दु । जटा हिनातःगु, नाङ्गागु म्ह, ताहा ककुइ हिनातःगु व धुँया छ्य॑गु न्ययातःगु दै | छका ल्हात॑ डमरू व मेगु ल्हातय् त्रिशुल ज्वनातःगु दै । भैरबया प्रतिमा लक्षण शिवया क्रोध रूप भैरब ख: | नेपालय च्याम्ह मैरबयात माने यानावयाच्व॑गु | च्याम्ह भैरबया च्याम्ह हे मातृका दु | अप्वःयाना: छम्ह छम्ह भैरबं छम्ह छम्ह मातृकायात मूलय् तयातःगु मूर्तित खनेदु । च्याम्ह भेरब असिताङ्ग भैरब – ब्रम्हायणी रूरू भैरब – माहेश्वरी चण्ड भेरब -काैमारी क्रोध भैरब -बैष्णवी उन्मत्त भैरब -वाराही कपाल भैरब -इन्द्रायणी भीषण भैरब- चामुण्डा (महाकाली) संहार भैरब -महालक्ष्मी ग्यानापुगु मे पिकयाच्व॑म्ह हाकुगु वर्ण, नागया जनै, नागया पेटी, न्हाय्पनय् कुण्डली, हिरामोती जडित आभूषण | अप्व: याना: झिका झिंनिका ल्हा: दै | जव ल्हातय्- त्रिशुल, कर्तृ, खड्ग, नागपाश, अंकुश, वज्र खवगु ल्हातय्-खटवाङ्ग, कपालपात्र, ढाल, शक्ति, मुदगल, घण्ट |
