झीगु बाैद्ध सम्पदा

झीगु बौद्ध सम्पदा

        बौद्ध विहार संघ, ललितपुरया रजत जयन्ती समारोहया उपलक्षय्‌ जुइत्यंगु प्रस्तुत पुस्तकया विषययात कयाः छु खँ थन प्रस्तुत यानाच्वना ।

      झीगु नेपाःया नेवाः बौद्ध संस्कार संस्कृति कथं जीवनयापन यानावइच्वपिं गुलि नं शाक्य भिक्षु, ब्रम्हचर्य भिक्षु, श्रामणेरक चैलक व बुद्धाचार्य , वज्राचार्यपिं दैच्वंगु खः, इमिसं हनावयाच्वंगु परम्परागत जीवन पद्धतिया विषययात कया: अध्ययन अनुसन्धान याना: स्वतधा:सा उकी मुख्य रुपं स्वंगू प्रकारं विषय विभाजन जुयाच्वंगु खंकेफू, सिइके फू । व छु छु घाःसा –

(क) न्हापां विहारय्‌ जुइगु कार्यक्रमया धलः थथे खः –

१.सुप्रभात्याय्‌ नित्यपूजा ।	२५.दिशीपूजा यायेगु ।
२.नामसंगीति गुथि ।	२६.तिसा सिलेज्यायाइगु।
३.तुतःगुथि ।	२७.बुँ लँस्वः वनेगु ।
४.भजन गुथि ।	२८.जीगः बियेगु ।
५.बुसाधं गुथि ।	२९.यःसिं थनेगु ।
६.बहीद्यः ब्वयेगु।	३०.हाथु हायेकेगु ।
७.यमाःद्य ब्वयेगु ।	३१.मुखष्टी घलं दनेगु ।
८.आलमता च्याकेगु ।	३२.चौ छायेगु।
९.गातिला घलं दनेगु ।	३३.ससुपूजा न्यायेकेगु ।
१०.हलिमलि ब्वयेगु	३४.संभ्वय्‌ न्यायेकेगु ।
११.पाठ ग्वय्गु ।	३५.दानदत्त गुथि हनेगु ।
१२.गुँला सेवा हनेगु ।	३६.पाँथि गुथि हनेगु ।
१३.गुंला पारू धुंकेगु।	३७.सनागु हनेगु ।
१४.सं देपूजा हनेगु ।	३८.बिचाःगु हनेगु ।
१५.वन्दे छुइगु ।	३९.घाँय्‌ पुइकेगु ।
१६.पञ्चथः लुइगु ।	४०.सख्वापा पायेगु ।
१७.नायः लुइगु ।	४१.तुं इयेगु।
१८.थपाः त्वयेगु ।	४२.लः पुँइ छायेगु ।
१९.आचाः लुयेगु ।	४३.दौपूजा हनैगु ।
२०.स्येँल्हवं: ज्या यायेगु ।	४४.जाकिदाज्या हनेगु ।
२१.लँ ज्या यायेगु ।	४५.भण्डार क्यनेगु ।
२२.दशमीपूजा यायेगु ।	४६.ल्याचा स्वयेगु ।
२३.चह्रेपूजा यायेगु ।
२४.अमाइपूजा यायेगु ।

 (ख) निगुगु तँजिया ज्याझ्वः –

१.गर्भ उत्पत्ति ।	२.रजःस्वला क्रिया ।
३.षष्ठमास क्रिया ।	४.सिमन्तोपनयन ।
५.सिथार पूजा ।	६.षष्ठि जागरण ।
७.नामकरण ।	८.अन्नप्राशन।
९.कण्डशोधन ।	१०.उपासना।
११.विद्यारम्भ।	१२.चूडाकर्म।
१३.व्रतमोचन ।	१४.कर्ण छेद।
१५.आचार ।	१६.स्नान।
१७.भोजन।	१८.नित्यकर्म ।
१९.प्रायश्चित्‌ ।	२०.सुचिनियम ।
२१.बिवाह कर्म ।	२२.दिक्षा प्रदान ।
२३.गुरुशिष्य परीक्षा ।	२४.गुरुमण्डल ।
२५.पुरश्चरण ।	२६.भिमरथारोहण ।
२७.महारथारोहण ।	२८.देवरथारोहण ।
२९.मुत्यु लक्षण ।	३०.कायबन्धन ।
३१.अन्त्यष्टिकठन ।	३२.अस्ति संचय ।
३३.तृतीयाह क्रिया ।	३४.पञ्चाह क्रिया ।
३५.सप्ताह क्रिया ।	३६.दशपिण्ड विधान ।
३७.गुह शुद्धिकरण ।	३८.त्रिपक्ष विधान ।
३९.मासिक पिण्ड ।	४०.नैमित्तिक पिण्ड ।
४१.समान पिण्ड ।	४२.लक्ष्य चैत्य विधान ।

(ग) स्वंगूगु तँजिया ज्याझ्व: –

१.देखा न्यायेके ।	२.लुँचिद्यः थाये ।
३.ती सेवा न्यायेके ।	४.बाहाःपूजा वने ।
५.मत्याःवने।	६.वंलावने।
७.दीपंखा वने ।	८.नराँ न्यायेके ।
९.पञ्जराँ याये।	१०.सम्यक्‌ याये।
११.बाखँ कंके।	१२.क्वाबाहा:जु जात्रा याये।
१३.म्हयेपि चाःकाःवने ।	१४.रंगारोहण याये ।
१५.संसार यज्ञ याये ।	१६.अयूताहूति यज्ञ याये ।
१७.लक्षाहूति यज्ञ याये ।	१८.कोत्याहूति यज्ञ याये ।
१९.महाबलि बिये ।	२०.वर्षापन विधि याये ।
२१.छत्तिसंवर पूजा नृत्य ।	२२.मैन छत्रारोहण ।
२३.पञ्चामृत धारा हायेके ।	२४.बज्रधातु देगुरि क्रमविधि ।
२५.धर्मधातु महामण्डल पूजा विधि ।

        नेपाःया बौद्ध परमपरा कथं न्ह्यानाच्वंगु धर्म संस्कृति व कला एवं सम्पदायात कयाः अध्ययन अनुसन्धान याना स्वतधा:सा ध्व स्पष्ट धायेफू कि थनया प्रमुख बहीविहारय्‌ वना: जिज्ञासा तया: स्वःवन धा:सा अन उगु थासय्‌ बौद्ध कला सम्पदा प्रदर्शनीया रुपय्‌ बहीद्य: व्वयेगु याना वैच्वंगु खने दु । थ्व प्रथा नेवाः बुद्धधर्मया थ:गु हे विशेषतागु महत्व ख: ।

   थुजागु महत्वपूर्णगु बौद्ध कला प्रदर्शनी ब्वया क्यनात:गु थौं वया उगु प्रदर्शनीय मूल्यवान सांस्कृतिक सम्पदाया मूल्य मान्यताया महत्व मथुल, मसिल । थथे अज्ञात जूगुया कारण याना प्रायः उगु प्रदर्शित वस्तु द्यः, सफू, पौभा विविध किसिमया हलंज्वलं परिलोप जुजुं वन । परन्तु उकीयागु संरक्षण व्यवस्था तक यायै मफया: थौं झीपिं दीनहिन अवस्थाय्‌ परिणत जूवंगु थें जुल ।

थनिं प्यंगू न्यागू दशक न्ह्यः लुमंकेबह:पिं निम्ह बौद्धकला, संस्कृतिया विषयया ज्ञाता जुयाच्वंपिं हनेबह:पिं बुढापाकापिं नाप खँल्हा बल्हा जूगु अनुसार जिं लुमंकथं पूचोवहीया बहीद्य:यागु धल: प्रशंगवशं थन प्रस्तुत यानाच्वना । 

बौद्ध मूर्ति व मेमेणु

१) श्री दीपंकर बुद्ध ।
२) श्री शाक्यमुनि बुद्ध ।
३) श्री आर्यमैत्रय अनागत बुद्ध ।
४) श्री मञ्जुश्री ।
५) श्री वसुन्धरादवी ।
६) श्री प्रज्ञापारमितादेवी ।
७) श्री वज्रयोगिनी ।
८) श्री गुरुबज्रधर ।
९) श्री अमोधपाश लोकेश्वर ।
१०) श्री आर्यतारा ।
११) श्री भृकुटीतारा ।
१२) श्री आर्य नामसंगीति ।
१३) श्री भिक्षु अक्षयश्री जुया प्रतिमा मूर्ति ।

तुलां पौ व पौभा

१) बुद्ध जीवनी ।
२) उपोषध व्रत कथा ।
३) गातिला धलंया पौभा ।
४) सुन्दरसार्थबाहया जीवनी ।
५) स्वनिगःया छगू झलक ।
६) स्वयम्भू चैत्यया उत्पत्ति कथा ।
७) चित्रमय वास्तु लक्षण ।
८) धर्मविपाक फल निर्देशन ।

धर्म ग्रन्थ :

१) लक्षाहुति प्रज्ञापारमिता ।
२) नवबैपुल्य सूत्र ।
३) पञ्चरक्षा सूत्र ।
४) नेवाः बौद्ध परम्पराया छगू कोष ।
५) विनय पाराजिका ।
६) नेवाः बौद्ध संस्कृतिया छगू पंजिका ।
७) प्रतीमा लक्षण पुस्तक ।
८) अवदान सतक ।
९) वृहत्‌ स्वयम्भू पुराण ।
१०) इलय्‌ ब्यलय्‌ जूगु छगू घटनावाली ।

धार्मिक बसुजाया ज्वलं –

१) सांधिक सामाग्री ।
२) पञ्चप्रवर वस्तु ।
३) बौद्ध परम्पराया बसुजा ज्वलं ।

”यलया बौद्ध विहार” नामक पुस्तकया च्वामि कल्याण मित्र श्री हेराकाजी बज्राचार्यजुयागु कुतलं च्वयाबिज्या:गु अनुसन्धानात्मक सफू आद्योपान्त अध्ययन अनुसन्धान याइगु सौभाग्य प्राप्त जुल । थ्व जिगु लागी जक मखु समस्त नेपाःया बौद्ध अनुयायीपिन्त नं सदुपयोग जुइ धैगु जि मनंतुना । आशा दु, थुगु पुस्तक स्वया: अध्ययन अनुसन्धान याइपिन्त नं अत्युपकार सिद्ध जुइ धैगु जिं भापिया च्वना ।
अस्तु ।

ने. सं. ११२१ कछलाथ्व द्वादशी ।

हेमराज शाक्य
हेराकाजि वज्राचार्य – यलया बौद्ध विहार