Jheegu Information

All information of newar community.

चंद्रविनायक व भैरवनाथया जात्रा

स्रोत – विजय लाल डंगोल 

         येँया चाबहिली च्वं म्ह चाबही गणेद्यः (चन्द्र विनायक ) या देगः स्वनिगःया प्यम्ह मू बिनायकपि (ख्वपया सूर्यविनायक, चावहीया चन्द्रविनायक, मरुत्वाःया अशोकविनायक व चोवहाःया क्वय् ना गणेद्यः) मध्ये छगू खः । थ्व देगःया थःगु महिमा व प्रसिद्धि दु । थ्व चन्द्रविनायकयात श्वेतबिनायक, रक्त विनायक, चावहिल गणेश आदि नाम म्हसीके फुसा थुकियात नेवाःतय्सं ल्हों सला गणेद्यः धाइ । थ्व प्राचीन नगर चाबहिल क्षेत्रय् ऐतिहासिक चारुमति बिहार (चा:बहि) व धन्दो चैत्यनापं दुगु थ्व देगः प्राचीन तीर्थस्थल खः । थ्व देग दुनेच्वंगु स्तुप (चिवहाः ) व बुद्ध मुर्ति व देगः परिसरय् च्वंगु कुमारीया देगः लिच्छिवीकालीन (न्यागूगु – खुगूगु शताब्दी) खः सा चन्द्र विनायकया देगः नं उत्तर लिच्छविकालीन (गुंगू-झिगूगु ) शताब्दी दय्कूगु खः । व मूर्तियात सुरक्षित व व्यवस्थित यायत देगःया निर्माण धाःसा झिन्हय्गू – भिंच्यागू शताब्दीया अमर मल्ल (वि.सं. १५८६ – १६१९ ) या पालय् जूगु विद्वानपिनि धापु दु । थन दुगु भैरवनाथया प्रतीक चन्द्रविनायक स्वयां न्हापांनिसें दुगु धाइ । आः थ्व तीर्थस्थलया प्रसिद्धि अप्वया वंगुलिं मेमेपिं द्यःतय्गु मूर्ति नं पलिस्था यानातःगु दु । हलिमय् सम्पदा सूचीइ लाःगु प्रसिद्ध पशुपति क्षेत्र दुने लाःगु थ्व देगः व थ्व नाप सम्बन्धित जात्रापर्वत धार्मिक व सांस्कृतिक महत्व दु । चन्द्रविनायक देग: या परिसरय् नाग आसनय् बिराजमान चन्द्रविनायकया अतिरिक्त भैरब, शिवलिङ्ग, राधाकृष्ण, सरस्वती, बुढानिलकण्ठ नारायण, कुमारी, दक्षिणकाली, पञ्चबुद्ध, क्षेत्रपाल, वेताल, दोलखा भिंद्यः, हनुमान, आदि देव – देवीया प्रस्तर प्रकृति दुगुलिं थ्व तीर्थस्थलय् वइपिं भक्तजनपिन्सं छगू हे इलय् महत्वपूर्ण तीर्थाटन याःगु पुण्यलाभ जुइ । चन्द्र विनायक देगलय् न्हियान्हिथं भक्तजनपिनिगु घुइचो लगे जुइ तर मंगलबाः व शनिबाः यक्व हे भक्तजन वइ । माघया मंगलवा: थन भक्तजनपिं यक्व हे वइ । देगलय् गणेद्यःया प्रस्तर मुर्ति दइसा मंगलवाः व मुर्तियात लीया पूर्ण कलेवर फिकी अले शनिवाः वया ख्वाःपाः जक तयाविइ थ्व थनया थःगु हे विशेषता खः । अथेहे यानाः जात्राया इलय् सिज:या कलेवर दइसा क्षमा पूजाबलय् लीया कलेवर दइ ।

         चन्द्रविनायकया धार्मिक महत्व थ्व नाप सम्बन्धित सामाजिक मान्यतां अप्वःगु खः । प्राचीन इनिसें थन पूजा अर्चना व भाकल याःसा म्हय् घाः कइ व मेमेगु ल्वय् याकनं लाइगु व तंगु सामानत लुइगु प्रबल धार्मिक सामाजिक मान्यता दु । परम्परागत वैद्यपिनि विद्या अध्ययन लिपा थन विशेष पूजा याय् धुंकाः जक उपचार सेवा याय्गु चलन अद्यावधि दु । उकिं थ्व विनायकयात गुरुगणेश नं धाइ । अथेहे थनया जात्राया इलय् धुनि च्याकीबलय् म्ह पन धाःसा जँ स्याइगु लनावनीगु व ख्वाउंगुलिं जुइगु ल्वचं मकइगु वा लना वनीगु मान्यता दु । अथेहे भैरबनाथ देगः या जःखः निश्चित चार किल्ला दुने च्वनीपिन्त भाडाबान्ता मजुइगु व मेमेथासं वःपिं थज्याः पि विरामीपिं थन वया पूजा अर्चना वा भाकल या: सा अज्यागु ल्वचं मुक्त जुइगु विश्वास दु । अथेहे छुं न्हूगु ज्या सुरु याय्बलय्, शुभ ज्या याय्बलय् वा विदेश वनेबलय् थ्व चन्द्रविनायकया दर्शन या: सा ज्या सफल जुइगु व विघ्नवाधा मवइगु जनधारणा दु । थ्व हे प्रवल जनविश्वास व मान्यताया कारणं थ्व द्यःया प्रसिद्धि झन् झन् अप्वा वना च्वंगु दु ।

         चन्द्रविनायक देगः नितँजाः दु | नेपाली मण्डप शैलीं दय्कातःगु मुलुखा ‘दक्षिपाखे दु । मुख्य द्वारं दुने नागःया आसनय् च्वंगु अवस्थाय् चन्द्रविनायकया प्रस्तरमूर्ति दु । थ्व मुर्तिया च्वय् चन्द्रविनायकया मुर्ति थन न्हापानसे हे दुगु लिच्छविकालिन बौद्ध चैत्य ( स्तुप ) या क्वय् च्वंगुभागय् पलिस्था याःगु खः सा व प्राचीन चैत्यय् मेगु स्वंगू मोहडाय् आः नं बुद्ध मूर्ती दुगु झीसं खनी । थ्व देगःया टुँडालय् अष्टमातृका, अष्टभैरव व गणेद्यःया मुर्ति च्वयातःगु दु । च्वय् पल्लि लुंया जलप तयातःगु दुसा क्वय् पल्लिइ सिज: या जलप दु । मूलुखाया कलात्मक तोरणय् नं उत्कृष्ट काष्ठकला दु । देगःया गजुली या जलप तयातःगु दु । थ्व देगःया दक्षिण व पश्चिमय् प्राचीन सतहत दु गुकि आकर्षक काष्ठकलायुक्त झ्याः दु ।

         दँय्दसं सकिमिला पुन्हिनिसें कछलागाः तृतीयातक चन्द्रविनायक व भैरवनाथया जात्रा जुइ । थ्व जात्रा नेपाल संवत ८००/८०४ निसें (भुपालेन्द्र मल्लया राज्यकालय् ) न्याकूगु छु इतिहासकार व संस्कृतिविद्मिनि धापु दु । सकिमिला पुन्हि खुनु सनिलय् देगः परिसरय् तःधंगु धुनि च्याकी गुकियात पनाः स्वास्थ्यलाभ व पुण्यलाभ याय्त द्वलंद्वः भक्तजन मुनी । वहे न्हि कुटुवहालया शाक्यपिनिगु कुलदेवताया पूजा यानाः न्ह्यःने च्वंगु जम्बुकराजा (स्याल देवता) ल्वहंया मुर्तियात जां भुनाः पूजा यानाः वया न्ह्यःने धुनि जगे यानाः राजजाग्राम च्वनी । थ्व हे सनिलय् देगलय् मूलुखा न्ह्यःने कःनि, मुस्या व मेमेगु बीबः, चाकुहि, सकि व लैं अले सिसाफुसा आदि कलात्मक रुपं छापिया: ‘हलिमलि’ ब्वइ । देगःया प्राङ्गणया पूर्वी भागय् च्वंगु गोलाकार पाटी (ब्याण्डघर) य् कन्या कुमार कुमारीयात भोजन नकीगु याइ उकीयात ‘मलजा नकेगु’ धाइ । कन्हय् खुन्हु कछलागाः पारु खुन्हु चन्द्रविनायक व भैरबनाथया रथत सजय् याइ । सनिलय् जात्रा सम्बन्धी विशेष पुजा याइ । मुख्य जात्राया सुथय् चन्द्रविनायक व भैरबनाथया खत लिकाना सरसफाइ याइ । सनिलय् पशुपतिनाथ अमालकोट कचहरी नं थनया पारम्परिक व साँस्कृतिक प्रमुख द्वारय् पूजा हय्गु याइसा गुथियारपिं थःथःगु पाःकथं गजू, गणेश व भैरबनाथया प्रतिमा हयाः रथ बिज्याकी । बहनी ८ निसे ९ बजेति पूजा यायेधुंकाः द्वारे सिन्दुर छाय् धुंकाः स्थानीय परम्परागत बाज थाना: गणेद्यः व भैराद्यःया रथ ल्ह्वनेगु व प्याख ल्हुकेगु याइ । गणेद्यवं थःगु त्वः फिउगु तिसा फ्वनेत देगलय् वनेत स्वइगु व भैराद्यवं गणेद्यः लँ पनेत स्वइगु थें यानाः छु ईतक देगलय् रथत प्रतिस्पर्धात्मक परिक्रमा जुइ । परिक्रमा लिपा गणेद्यःया तिसा तयाः निगू रथ नं देगलं उत्तरपाखेच्वंगु प्राचीन गंगाहिति (ढुङ्गेधारा) य् यंका: मूर्तितय्त म्व: ल्हुकी । वहे खुन्हु लगभग चान्हय् देगलय् नापं व न्ह्यने चोक तयाः पूजाआजा याइ । बहनी रथत चारुमति बिहार न्ह्यःने तइ |

      कंसा खुन्हु न्हिच्छी चाबहिलया परम्परागत व प्राचीन वस्ती दुगु चाबही, नाट्यश्वरी मार्ग चोक ( ख्यज्व त्वाः), भगवानस्थान, मुसे गणेशस्थान वया: लिपा चन्द्रविनायकया रथयात पशुपतिनाथया परिक्रमा याकेत यंकी सा भैरवनाथ रथयात कुटुवहाः चोक पूजाया लागि यंकी । गणेद्यःया थाय् दक्षिणपाखे मोड, गंगाहिटी, गणेशस्थान चौर, चौरया उत्तरी कुना चावहिल बजा:या भिमसेनस्थान न्ह्यने, चाबहिः चोक, बाङ्कोट धारा मार्ग, शान्ति गोरेटा चोक, चुच्चेपाटी चोक, मैजुबहाल चोक, बाःहिटी (पशुपति मित्र मा. वि. या पूर्वि भाग) जुया मुसे गणेद्यः थासं बहा : या दक्षिण भाग, चारुमति बिहारया पूर्वि भाग व पश्चिम भागय् पूजाया लागि रथ तइ | अनं लिपा उगु रथयात करिब छगू घण्टा प्याखं ल्हुकाः भैरवनाथं चन्द्रविनायकयात स्वकः चाःहिकाः न्हापा भैरवया खतय् दिके धुंकाः जक चन्द्रविनायकया खःयात चारुमति बहाः या दबुली दिकी । वहनि १० बजेति द्वारें हानं सिन्दुर छाया: मूयाः क्वचाय्की । वयांलिपा खः पूजा यानाः दीपावली याय्गु व द्वारे व गुठीयारपिनि दथुइ लसकुस यानाः द्वारेयात बाजागाजासहित बिदाई यायां वनेगु व गुठीयारपिन्त लित ब्वा हय्गु याइ । थ्व रथ यात्राय् स्थानीय ल्याय्म्ह ल्यासे, मचा- ज्याथपिं उत्सुकता व जाँगरपूर्वक भाग काइ । जात्राया झ्वलय् छेँय, आँगन, चोक व दबुली जाःगु घःत सगुनकथं धौ, अबिर, स्वां व ताय् तय्गु चलन दु सा जात्रा ज्वः छि दीपावली याइ ।

         कछलागाः तृतीया खुन्हु जात्रा समापन यात सिन्दुर जात्रा याइ । थुकिया लागि गणेद्यः व भैरब द्यःया प्रतिमा तःधंगु रथं चिकिचा धंगु रथय् सारे याइ व इमित नं न्हापा थें यानाः छाय्पी । सिन्दुर जात्राया मार्ग चारुमति विहार, गणेशस्थान, चाबहिल चोक जुयाः चुच्चेपाटी, मुसेगणेस्थान पशुपती क्याम्पस, कुतुबहाः, लामपोखरी, गणेशस्थान जुयाः हानं चारुमति बिहार हयाः बाजं थाना: सम्बन्धित पालाः पिनिगु छेँय् तयाः मुर्ति दुकाइ । न्हापा न्हापा व सिन्दुर जात्रा द्वितीयाया बहनी हे सम्पन्न याय्गु चलन दुगु खः । तर जात्राया भब्यता अवया वंगुलि थौंकन्हय् तृतिया खुन्हु न्हिच्छी याइ । सिन्दुरजात्रा सफलताया प्रतिक जूगुलिं थ्वबलय् ह्यांगु अबीर भुसिन्ह हे छ्यलेमाःगु बुढापाखातय्गु धारणा दुगु खनेदु ।

        चन्द्र विनायक व भैरवनाथया जात्रा प्राचीन नगर चाबहिलय् बसोबास याइपिं दक्व समुदायया स्थानीय वासिन्दापिन्स थ्व जात्रायात मोहनी व स्वन्तिया हाराहारी तइ । उकिं थ्व जात्राया लसताय् थः थितित सम्बन्धित व पासापिन्त नखत्या सःती । स्थानीय बासिन्दाया लिसें पाहाँपिं तकं मुनीगुलिं जात्राया झ्वलय् चाबही झःझः धाइ । स्वन्ति सिधय्वं जुइगु थ्व जात्राया झ्वलय् चाबहीया छँय्छ्य् झिलिमिलि छाय्पियातइ । थ्व जात्राय् सहभागी जुइबलय् द्यः दर्शन जक मखु दच्छियंक चन्द्रविनायक व भैरबनाथया पूजा याना सरह पुण्य लाभ जुइगु जनविश्वासं यानाः थ्व जात्राय् सहभागी जुइपिं भक्तजन व संस्कृतिप्रेमीपिन ल्याः अप्वया वंगु दु ।

        थुगु जात्रायात व्यवस्थितरुपं न्ह्याकेगु निंतिं २०६६ सालं श्री चन्द्रविनायक तथा श्री भैरवनाथ जात्रा समन्वय समिति स्वंगु खः । थुगु समिति स्वने धुंकाः जात्रायात व्यवस्थितरुपं न्ह्याकेत तिब: जूगु दु । समिति स्वन्त्यः थीथी गुथि दथुइ समन्वय मजुयाः जात्राय् तकं समस्या वःगु व उकिया व्यवस्थापन यात समिति स्वनाः फुक्क गुथिलिसे समन्वय यानाः तःजिक जात्रा न्ह्याकेगु ज्या जूगु खः ।

लिधंसा : श्री चन्द्रविनायक तथा भैरवनाथ जात्रा एक चिनारी, श्री चन्द्रविनायक तथा श्री भैरवनाथ जात्रा समन्वय समिति ।

न्यनेकने : शुद्ध डंगोल, वडाध्यक्ष, येँ मनपा ७ वडा ।

Spread the love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Shyam Lal Shrestha
shyam-lal-shrestha-ji
Your Contribution