थी थी क्याम्पस पिहाँव:गु दँपौ
ल्या दँपौया नां न्हापां पिर्देगु साल क्याम्पसया नां १ जः . ने.सं.१०८३ त्रिचन्द्र कलेज २ कुलां ने.सं.१०९४ पाटन संयुक्त क्याम्पस ३ न्हाय्कं ने.सं. ११०० सरस्वती बहमुखी क्याम्पस ४ मन्द: ने.सं. ११०० पुलचोक क्याम्पस ५ गं ने.सं.११०० कीर्तिपुर बहुमुखी क्याम्पस ६ सँझ्या: ने.सं. ११०० पब्लिक यूथ क्याम्पस ७ सुकुन्दा ने.सं. ११०१ रत्नराज्यलक्ष्मी क्याम्पस ८ स्वनिग: ने.सं. ११०१ नेपाल कमर्श क्याम्पस ९ चकना ने.सं. ११०२ शंकरदेव क्याम्पस १० नील: ने.सं. ११०२ सानो ठिमी क्याम्पस १२ ग्वय्स्वां ने.सं. ११०३ काठमाडौं क्याम्पस १३ त्वलं ने.सं. ११०४ रत्नज्योलि व. मु. क्याम्पस १४ सः ने.सं. ११०४ काभ्रे क्याम्पस १५ आगं ने.सं. ११०५ थापाथली क्याम्पस १६ सुथ ने.सं. ११०४ भक्तपुर क्याम्पस १७ तिसा ने.सं. ११०६ ललितकला क्याम्पस १८ नायखिं ने.सं. ११०७ पिपुल क्याम्पस १९ अमू ने.सं. ११०७ नेपाल ल क्याम्पस २० निभा: ने.सं. ११०७ अमृत साइन्स क्याम्पस २१ त्वा:देवा ने.सं. ११०८ महेन्द्र रत्न क्याम्पस २२ सुसा: नै.सं. ११०८ केन्द्रीय क्याम्पस २३ लूज: ने.स.११०९ हिरालाल क्याम्पस २४ पलेस्वां ने.स.११०९ पद्मकन्या क्याम्पस २५ गुंच्व ने.स.१११० द्यौराली व.मु. क्याम्पस २६ लिधंसा ने.स.१११२ नर्सिङ्ग क्याम्पस २७ लू निभा: ने.स.१११४ ई.अ.सं. पश्च्चिमाञ्चल क्याम्पस २८ सगं ने.स.१११८ शहीद स्मारक कलेज
बाेदे
म्हसीका वोदे दे ख्वप जिल्लाया पश्चिम भागय् अवस्थित पुलांगु ऐतिहासिक शहर खः । वोदे मध्यपुर थिमी नगरपालिका अर्न्तगत ८, ९ वडाय् ला । वोदे श्रेष्ठ, ज्यापू ( डंगोल), जुगी, नाय, दर्जी आदि च्वनिगु खसां श्रेष्ठ तय् वाहुल्यता दुगु दे खः । थन श्रेष्ठ यक्व थरयापि दु । ज्यापूतय् थर कम खनेदु । मध्यपुरथिमी नगरपालिकाया वोदे विस्काः जात्रावलय् मेप्वाःखनेगु जात्रा व गुन्हूपून्ही धुंका भाद्रकृष्णपक्ष द्वितिया निसें पञ्चमीतक्क नीलवाराही गंप्याखं क्यनी । वोदेया द्यःगं नकेगु परम्परा नं छगू लोकंव्हागु परम्परा खः थ्व मेमे थाय्या गंप्याखं सिवें पाः । भौगोलिक अवस्था ख्वप जिल्लाया मध्यपुर थिमी नगरपालिकाय् लाःगु न्यागू वस्तीमध्ये वोदे नं छगू खः । थ्व वोडे वस्ती नगदेशं ३.४ कि. मी. उत्तरय् लाः । स्थानीयतय्गु धापूकथं वोदे प्राचीनकालय् नीलवाराहीं जंगलनाप शंखकोट धाथासं च्ववंगु खः । बोदेया जनसंख्या थिमी स्वया: म्हो दु, क्षेत्रफल धासा थिमी सिवें अप्वः दु । कृषि भूमि नं नगरपालिका जुइ न्ह्यः थिमी स्वयाः १२१६ रोपनी अप्वः दु । पूर्वय् दुवाकोट, उत्तर येँया गोठाटार व मूलपानी दक्षिण व पश्चिमय् नगदेश व थिमी ला थ्व बोदे देया दयदसँ हे (हरियाली) वाउंसेच्वंगु मनहरा फाँट व (उच्च समस्थली) च्वय् ला थ्व शहरया प्यखें खेतीयोग्य भूमिं घेरेयाना तःगु दु । थुकिया दथुं मनहरा खुसि नागबेली आकारं न्ह्यानाच्वंगु दु । थुकिया उत्तर पूर्व गुं ( जगंल ) दु । थ्व गुं यातः नीलबाराही गुँ धाइ । विश्व मानचित्र २७°४०७ निसें २७°४२५” उत्तरी अक्षाशं व ८५°२२′२०” निसें ८५°२४ २०” पूर्वी देशान्तर लागु, समुद्री सतह लगभग मुकं (सम्पूर्ण) नगरपालिकाया कूल क्षेत्रफल ११.४७ कि.मि दु । तत्कालिन बोदे ९ वडा दुगु खः । हाल नगरपालिका घोषणा जुइ धुन्का ८, ९ यानाः निंगू वडा दु । २०५३ चैत्रनिसें बोदे, नगदेश, चपाचो, बालकुमारी, लोहकन्थली यानाः मध्यपुर थिमि नगरपालिका घोषित याःगु खः । सामाजिक म्हसीका ३ सामाजिक म्हसीका मध्यपुर नगरपालिका अन्तर्गत लाःगु थ्व बोदे प्राचिन कालनिसें वसोवास दुगु शहर खः । थन यक्व जात व थीथी थरया मनूत दु । थन श्रेष्ठ, बज्राचार्य (गुभाज), महर्जन ( ज्यापू ), कपाली (जुगि), खड्गी (नाय्), देउला (पो) व उपाध्याय (वाज्या) आदि जाति दु । उकी मध्यय् थन श्रेष्ठ जातया मनूतयगु वसोवास यक्वः दु । उकी नं श्रेष्ठ जात दुने यक्व उपजात ( विना) दु । गथेकी : थापा था जोशी किला बालाय् पिला धौवजी दा भुई धों घो माकः भासिंक वखु दुवा तुछें जयना भिन्दुवा प्वा छिपा चाँसी चन्ध्यो तमी मस्तराँ गःसी खपय् यलाय् ब्याँ दली खमु आचार्य लाखय् हाँय् बुढा सिको कर्माचाय , थ्व थरया लिउने श्रेष्ठ च्वयगु यानाच्वंगु दुसा गुलिसिया थर जक च्वय्गु याः । अथेहे डंगोल (ज्यापु) वर्गय् लाःगु थरत चक्रधर, साहुखल, सिपाही, होना, महर्जन, प्रजापति, धौवन्जा, कासुला, लोहला, ख्याजु, कोजु, कुचुननी आदि दु । बोदे थीथी मनूत गनं वःगु धकाः ( उ ) इमिगु दिगुद्यः दुगु थाय् कथं सिइकेफइ । गथेकी बोदे पश्चिमपाखे दिगुद्यः दुपिं येँ (काठमाण्डौ) नं वःगु दक्षिणय् लापिं थिमी न. वः पिं, ख्वपय् दिगुद्यः दुपिं ख्वपय् नं वःपिं धाइ । दिगुद्यः कथं छु थर यापिं धकाः नं सीदइ । था थरयापिं मनूतय् दिगुद्यः चाँगुया छिन्नमस्ता देवी खःसा बोदेया उत्तरपूर्वी पाखाच्वय् पूजा यानाः च्वंगु दु । छुँ थरयापिं बोदे दे त्वःता पारी खुर्सानीवारी च्ववंगु, हाल छम्ह हे जक बोदे द्यःगं प्याखंया वाराही जुयाः प्याखं हुइगु यानाच्वंगु दु । चाँसी, खःमु, तःमीत मास्के अर्थात् मायके खलकंयापिं खः । न्हापा बुं यक्वः दुगु वाली काः वय्त थाकुया थनच्वंवःगु धाइ । थनया मुख्य पेशा कृषि हे खः । प्राचीन इलंनिसें टिगनी बजि (ल्हुयाबजि ) देन्यंक न्यनाच्वंगु खः आः वया थुकिया प्रचलन तनावनाच्वंगु दु । लिच्छवी, किराँतकानिसेंया वस्ती संरचना स्वय्वलय् पुलांगु बस्ती थें मच्वं गथेकी सकसिया छेंछें लँ लानाच्वंगु व लँ तः बाला जुया तप्यनाच्वंगु दु । थ्व बस्ती झ्वाट्ट स्वय्वलय् विकसित वाराही जुयाः प्याखं हुइगु यानाच्वंगु दु । चाँसी, खःमु, तःमीत मास्के अर्थात् मायके खलकंयापिं खः । न्हापा बुं यक्वः दुगु वाली काःवय्त थाकुया थनच्वंवःगु धाइ । थनया मुख्य पेशा कृषि हे खः । प्राचीन इलंनिसें टिगनी बजि (ल्हुयाबजि ) देन्यंक न्यनाच्वंगु खः आः वया थुकिया प्रचलन तनावनाच्वंगु दु । लिच्छवी, किराँतकानिसेंया वस्ती संरचना स्वय्वलय् पुलांगु बस्ती थें मच्वं गथेकी सकसिया छेंछें लानाच्वंगु व लँ तःबाला जुया तप्यनाच्वंगु दु । थ्व बस्ती झ्वाट्ट स्वय्वलय् विकसित रुपं दयकातःगु व जग्गा एकिकरण याना दय्कातःगु थें च्वं । लाछित्वाः, भाँगुलि, खाँसी, व विष्णुघाटय् मेथाय् स्वयाः गुचमुच्च जुयाच्वंगु वस्तीयाना लिपाजक विकास जूगु खःला धइथें च्वं । थ्व छगू नया मू विशेषता हे खः धाछिं । मल्लइया नेवाःतय् वास्तु शास्त्रकथं बस्तीया दथुइ लायकु दइ । वहे कथंया बस्ती थन नं खनेदु । नीलवाराही मनोहर दृष्ययात कयाः भूपतिन्द्र मल्लं थःम्ह च्वःगु नाटक “विक्रम चरित्र” य् धर्मपुर बोदेयात अति मनोहर देया रुपय् वर्णन यानातःगु खनेदु । (स्मारिका, २०५७) ऐतिहासिक म्हसीका ४ ऐतिहासिक म्हसीका काठमाण्डौं उपत्यकाया प्राचीन बस्ति मध्ये बोदे छगू खः । प्राचीनकालय् बोदे बस्ति नीलवाराही गुनापं शंखकोट धाःथासं न्ह्यानावःगु खः । थन धर्मागत राजा राज्य याःगु खनेदु । धर्मागत अत्यन्त धार्मिक राजा खः । लिपा पशुपति च्वंगु स्वर्णपुरी राज्य न त्याकाकाःगु खनेदु । धर्मागत राजा १२ बर्ष तपस्या यानाः नं वहयात लुँइ छ्याःगु (परिणत) वुटी वज्रयोगिनीपाखें काय मखना थःगु राज्य विक्रमादित्ययात त्वःता थः वज्रयोगिनीइ तपस्या च्वंवगु खँ इतिहासय् उल्लेख दु । नीलवाराहीद्य: दुगु सि दु गथेकी राजा विक्रमादित्यं राज्य काय धुंकाः छगू मेगु न्हूगु नगर ज्योतिपुर दयकल । व नगरया दक्षिण भागय् महादुर्गवन जंगल दु । अन तनाः च्वंगु नीलवाराही वनयात विक्रमादित्यं लुइका विल । थ्व कलिगत संम्वत २९१२-१३ पाखेया खँ खः । कलिगत संवत ३०४४ य् विक्रम संवत शुरु जूगु कथं नीलवाराहीद्यःयात ( प्रकाशय् हगु) न्ह्यब्वगु २३८८ वर्ष दुगु मानेयाय् फइ । स्मारिका, वि. सं. २०५७, २) गोपालराज वंशावली वोदेया नां वोद्य धया तःगु दु । लिच्छवी कालय् ‘विषय’ शब्द जिल्ला या स्वरुपय् वोदेयात कयातःगु दु । नेपाःया प्राचीन अभिलेख लुयावःगु उल्लेख यानातःगु दु । (स्मा २०५७) थुकि याप्रिङः ग्राम, वैद्यमगुदि लुन्त्री प्रदेश, दुप्रङग्राम नां उल्लेख जुयाच्वंगु दु | याप्रिङः ग्रामय् जिष्णु गुप्त च्वंगु व नीलवाराही स्थान याप्रिङः ग्रामय् लाःगु, दोस्रो राजधानी खः धकाः अनुमान यानातःगु दु । सुवर्णमल्लं ( भुवण मल्ल) ने.सं. ६२६ निसें ६४४ थिमी, बोदे, नगदेशय् छसिकथं ७००, ५०० व ५०० छें दयका बस्ति दय्कुगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । प्रशासनिक दृष्टिकोण थिमी व बोदे यक्वः महत्वपूर्ण खनेदु । एतिहासिक प्रमाण कथं थिमीया प्रतिस्पर्धाय् बोदे महत्वपूर्ण खनेदु । तत्कालिन ( मल्ल कालय्) अभिलेखय्, ताडपत्र आदि बोदे परमानं राज्य याःगु खनेदु । थिमी परमानं राज्य याःगु उल्लेख मदु । नगदेसयात नागदेश
परम्परागत वास
३८. साराक्क वना गःपः, जँ आदि स्यात धाःसा स्याम्हेसिगु नां कया: फुके याबी | ३९. उकै वइबलय् मेपिनि छ्यया वना खापा संकः वनेगु, कुने सु ? धका न्यनकी उकै धकाः बिस्यूं वय्गु । ४० चिपकै वइबलय् बँ च्वलाः पाय्गु । ४१. ल्हाः तुती, ख्वाः चिकुलां तज्याइ, तमज्याकेत दुरुया पुईं बुइगु । ४२. क्वाःधकाः वलधाःसा कचिगु लैंस मलेचुं व चिचुं तया नय्गु वा मिश्री वा चाकु छ ति नया लः त्वनाबीगु । ४३. वायु विकारयात ठीक याय्या निंतिं खायु ककः चाया तरकारी नय्गु । ४४. वायु बढे जुया प्वाः सुकुमदया च्वन धाःसा बेची छगू भाग व चिनी प्यंगू भाग याना नचुका न्हीं बागु चम्चा सुथय् बहनी क्वालखं क्वचिना बीगु । ४५. प्वाः याउंक तय्या निंतिं नवःघाँय्या रस कस्ती तयाः सुथय् खाली प्वाथय् नय्गु । थुकथं परम्परांनिसे जुयावयाच्वंगु थुजाःगु लोक उपचार पुर्खापिन्सं अनुभव व विश्वासया लिधंसाय् नीरन्तर रुपं थी थी जाति, समुदायपाखे छ्यला वयाच्वंगु खः । छुं नं ल्वय् जुलकी थःम्ह स्यूकथं, ( थःगु अनुभवं ब्यूकथं छु ल्वय् खः धइगु सीका: वासः यानावयाच्वंगु थ्व परम्परागत पद्धति, गुगु पद्धतियात लोकं सर्वसम्मत रुपं मानेयाना वयाच्वन व हे लोकउपचार पद्धति खः । नेवा: लोकवार्ता २७१ पुर्खापिन्सं परम्परांनिसे अनुभव व विश्वासया लिधंसाय् नीरन्तर रुपं छ्यला वयाच्वंगु उपचार खः । वायु विकारयात ठीक याय्या निंतिं खायु ककः चाया तरकारी नय्गु । क्वाःधकाः वलधाःसा कचिगु लैंस मलेचुं व चिचुं तया नय्गु वा मिश्री वा चाकु छ ति नया लः त्वनाबीगु । प्वाः याउंक तय्या निंतिं नवःघाँय्या रस कस्ती तयाः सुथय् खाली प्वाथय् नय्गु ।
ने.सं.११४३ ञला
भाद्र शुक्लपक्ष यंला थ्व भाद्र ३० गते पारू गुँला (पारूभ्वय्) आश्विन २ गते तृतीया चथा: (गणेश चतुर्थी) आश्विन २ गते चतुर्थी खोप डोलेश्वर मेला आश्विन ६ गते अष्टमी कायाष्टमीनिसेंल किलाघ: त्वा:या दीप्याखं अष्टमी कागेश्वर महाद्य:या मेला अष्टमी यल दशमहाविद्या पूजा आश्विन ९ गते द्वादशी द्वादशीनिसें यँया (यन्द्या), हनुमानढोका योसिं थनिगु द्वादशी उपाकू वनेगु आश्विन १० गते त्रयाेदशी न्हूघः याः आश्विन ११ गते चतुर्दशी यँया, इन्द्रजात्रा, वंघः याः, मतया आश्विन १२ गते येँया पुन्हि येँ दहचोक मेला येँया पुन्हि खोप सिद्धपोखरी मेला येँया पुन्हि कालेश्वर महाद्य:या जात्रा आश्विनकृष्णपक्ष ञलागा आश्विन १३ गते परेवा शाेह्रश्राद्ध सुरू आश्विन १५ गते तृतीया गातिला धर्म,वसुन्धरा देवीया धलं तृतीया येँ,नानिचा या: जात्रा आश्विन २३ गते एकादशी फम्पिया, हरिशंकर जात्रा आश्विन २७ गते औंशी शाेह्र श्राद्ध अन्त आश्विन १०,१२ व १५ गते येँ, कुमारी,गणेश,भैरब जात्रा
तिसा व समाः
ईश्वरीमैयाँ श्रेष्ठपाटन क्याम्पसया शिक्षण सहायक नेवाःतय्गु थःगु हे मौलिक तिसा, वसः व समाःया बिस्कं हे महत्व दु । थुपिं ईव्य, मनूतय्गु उमेर लिंग, थाय्बाय् थी थी सामाजिक व संस्कारकथं छ्यलेगु याइ । नापं तिसा, वसः व समाःया नितिं छ्यलीगु क्रिया खँग्व.नं शरीरया थी थी ब्वकथं व तिसा वसःया स्वरुपकथं नं पाः । १ म्हसीका तिसा, वसः धाय्बलय् समाः याय्त मजि मगाःगु ज्वलं खः । समाः धाय्बलय् सामान्यतया बालाकेगु खः । बालाकेत थी थी कथंया तिसात, ईव्यः कथंया वसःत नापनापं मेमेगु हलंज्वलंत नं खः । ‘समाः’ या पूर्व रूप समाल खः । बःचाधंगु खँग्वः धुकू सफुली समाःया अर्थ सँ छ्यनेगु, श्रृंगार याय्गु, बांलाकेगु धकाः न्ह्यथनातःगु दु ( जोशी ; ११०७ : ५९३ ) | थी थी आभूषण, विभूषण व अलंकारं अलंकृत जुइगुयात संस्कृत भाषां श्रृंगार धाइ । थ्व झिंखुता कथंया दु । सोह्र श्रृंगार धाय्बलय् छ्यनंनिसें तुतीथ्यंक थी थी तिसा, वसः व समालं छाय्पीगु (बांलाकेगु) खः । थ्वकथं स्वय्गु खःसा सँ छ्यनेत माःगु ककिचां निसें तुती इलीगु अलः तकं समाःज्वलं दुने लाः वः । थुकथं थी थी ज्वलंया गुहालिं म्ह व म्हया थी थी अङ्गयात बालाकेगु छाय्पीगु हे समाः खः । थ्व अर्थय् वसः पुनेगु, तिसां तीगु, क्वः चिकं बुलेगु निसें कयाः वः कथं याइगु थी थी बांलाकेगु ज्याखं फुक्क समाः खः । ख्वालय् बुइगु पाउडर, छ्यनय् तिगु चिकं, मिखाय् उलीगु अजः कपालय् तीगु सिन्हः नापं म्हुतुसी छ्यली लिपस्टिक थुकिया दसु खः । थुकथं समाः याय्त माःगु ज्वलं तिसा, वसः व मेमेगु ज्वलं आदियात समाःया दृष्टिकोणं जक मखु सामाजिक, आर्थिक, दार्शनिक व सांस्कृतिक रूपं नं तःजीगु थाय् व मान्यता बियातःगु दु । १.१ समाः ज्वलंया ऐतिहासिकता समाः व समाः ज्वलंया ऐतिहासिकताय् दुवालय्बलय् मानव सभ्यताया शुरुवातंनिसें हे थःगु युग व परिवेशकथं थी थी कथंया हलंज्वलं छ्यलाः समाः याय्गु यानावयाच्वंगु खनेदु । दसुकथं स्वय्गु खःसा जंगली अवस्थाय् सिमाहः, स्वां, सिं- सिंख्वला, जनावरया छ्यंगू आदिया वसः पुनेगु यात । ल्वं, जीवजन्तुया क्वय् इत्यादिया तिसा, चा, नौ, हाकः आदिपाखें समाःया ज्या काल । यद्यपि च्वय् न्ह्यथनागु हलंज्वलं थुकिया उद्देश्य मुक्कं समाः जक मजूसे थःपिन्त रक्षा याय्गु नं खः । मनूया जीवन विकासया क्रमय् समाजया विकास जुल, अलय् समाजया विकास नापनापं सभ्यता व संस्कृतिया विकास जुजुं वन । सभ्यता व संस्कृतिया विकासलिसें कापः थाय्गु, चाया थलबल दय्केगु नापं थी थी धातुया तिसा दय्का छ्यलेगु नं प्रचलनय् वल । थी थी धातुया तिसा दय्का तीगु याय् न्ह्यः सम्भवत चा, ल्वहं आदिया तिसात नापं छला थकूगु खँ थी थी ऐतिहासिक उत्खन्नय् लुयावःगु हलंज्वलंखं स्पष्ट याः थुकथं नेपालय् नं लिच्छवीकालय् हे तःजिगु धातुया थी थी तिसात छ्यले धुंकूगु खँ तत्कालीन अभिलेखपाखं पुष्टि याःगु दु । नेवाः समाजया तिसा वसः व समाःया इतिहास गुलितक पुलां धइगु खँय् दुवाला स्वय्बलय् लिच्छवीकालतक दुहाँ वनेफु । लिच्छवीकालीन द्यः, जुजु रानी व दातापिनिगु ल्वंहया मूर्ति व अभिलेखय् स्वय्बलय् उगु ईया तिसा वसः व समाःया अवस्था सीके फु । आःतकया अनुसन्धानकथं नेपालय् लूगु मूर्तित मध्यय् शक् संवत् २०७ या जयवर्माया मूर्ति (प्रतिमा) दकलय् पुलांगु खः । इस्वीसन् १९९२ मे महिनापाखे येँ मालीगामय् छेंया जग स्वनेगु झ्वलय् लूगु १७१ ४४९ से.मि. या उगु मूर्ति थौंकन्हय् राष्ट्रिय संग्रहालयस तयातःगु दु । ( Tamot and Alsop, A.D.1985//www.asionart.com/article.jaya.) थ्व सुं कलाकारं दय्कूगु काल्पनिक मूर्ति मजूसे तात्कालिन शासक जयवर्मायागु खः धकाः सी दु । थ्व मूर्तियात स्वया उगु ईया समाः ज्वलंया अवस्था अध्ययन याय्फु । उगु मूर्ती खनेदुकथं छ्यनय् तपुलि, क्वय् लुगि वा धोति व च्वय् गा पाछाया तःगु दु । न्हाय्पनय् कुण्डल, लप्पाय् केयूर, ल्हाती चुल्या न्ह्याना तःगु व गःपतय् नुपूर (पदक) क्वखाना तःगु तिसाया रुपय् खंकेफु धाःसा सँ ब्वहलय् तक वय्कातःगु दृश्यं उबलेहे सँयात नं समाः ज्वलंया रुपय् छ्यलय् धुंकूगु स्पष्ट जू । यलया च्यासः हिती च्वंगु न्हापांगु शदी पाखेया धकाः नालातःगु गजलक्ष्मीया मूर्ति स्वय्गु खःसा छ्यनय् मतू, न्हाय्पनय् तःधंगु कुण्डल, गः पतय् फ्वः घानातःगु मा:, ल्हाती चुल्याः, तुती तप्पुगु कल्लि न्ह्यानातःगु खनेदु । थुकथं हे लिच्छवीकालीन मेमेगु मूर्ति स्वय्बलय् नं साधारण मिसामिजं निखलः सिन नं च्वय् गा पाछायातःगु, क्वय् पर्सि वा लुंगि सिनातःगु छज्वलंचा तिसां तियातःगु, छ्यनय् चिचिधंगु स्वां बुट्टा दुगु क्लीपत तयातःगु कि दथुइ सिन्चा तया च्वय् सप्वः हिनातःगु खनेदु । लिच्छवीकालय् छ्यलाबुलाय् वयधुंकूगु तिसा, वसः व समाः ज्वलंया विकास मल्लकालय् व्यापक रुपं जूगु खनेदु । महेन्द्र मल्लं देशं पिने बांबांलाःगु काप:, थलबल आदि दय्केगु सम्बन्धी न्हूगु तालिम काय्काः थःगु देशय् नं उकथ हे उद्योग व्यवसाय्या विकास याःगु खनेदु । ल्हासां लुं भारतं थी थी धातु, समाः ज्वलंत, भिंगु काप आदि आयात याइगु ख ( बराल ; वि.सं. २०५० : ३१६) । फलत बांबांलाःगु भिंगु तिसा वसः पुनेगु उबलेया शासकपिनिगु प्रतिष्ठा जूगु खनेदु । समाः याइगुया छगू महत्वपूर्ण ज्वलं थी थी तिसायागु छ्यला खः। मानव सभ्यताया प्रारम्भंनिसें हे छ्यलेगु याना वयाच्वंगु थी थी तिसा ईव्य: या ह्यूपाः नापनापं तिसां तीगु शैली व माध्यमय् नं विविधता वल । थ्व खँ नेपाःया मध्यकालीन अभिलेखपाखें सीकेफु । अथे हे मल्लकालीन अभिलेखत, देवदेवी, जुजुरानी तथा दातापिनिगु मूर्तित स्वय्बलय् नं थी थी कापः, वसःत, कलात्मक तिसात, थी थी संतय्गु पहःया व्यापक विकास जूगु खनेदु । नेवाःतय्गु विशेष तिसात तायो, तिखमाः, न्यापुसिखः, तुकि, शिरबन्दी आदि तः जिगु व कलात्मक तिसात मल्लकालीन ईया मूर्ति खनेदु । येँया हनुमानध्वाखा लाय्कुली च्वंगु जुजु प्रतापमल्ल व रानीया मूर्ति तायो क्वखानातःगु दु धाःसा ख्वपया चांगुनारायणय् च्वंगु रानी भुवनलक्ष्मीया छ्यनय् सँ ल्यूनेपाखे छ्वया कपालय् थ्यंक न्यापुसिखः तयातःगु खनेदु । थुकथं थी थी कथंया धातुया तिसा जक मखु थः के दुगु सँयात नं समाः ज्वलंकथं छ्यलेगु चलन थुगु इलय् दुगु सीदु । थौंकन्हय्या अत्याधुनिक संसारय् अति विकसित देय् व अविकसित देशय् नं न्याम्हसिनं नं थी थी कथंया तिसां तीगु याः । सामाजिक परिवेश व आर्थिक सम्पन्नताया चिंकथं छ्यलीगु तिसा मध्यय् गुलिं गुलिं तिसा गुगुं जातियात निषेध यानातःगु इतिहास नं दु । थ्व खँ पुलांगु थी थी अभिलेखं स्पष्ट याः । यङ्गाल हिती च्वंगु संवत् ६४या भिमार्जुन देव व विष्णु गुप्तया छगू अभिलेखय् भगवान विष्णुया शाही मूर्ति दय्केत लायातःगु तग्वःगु ल्वंह साला हय्गु ज्यां लय्ताःम्ह तत्कालीन शासकं दक्षिणकोली ग्रामया सिमा दुने च्वनिपिन्त कल्ली, बाजू, पाउजेबयात त्वःता तिसा तीत छुट यात । थुगु थासय् च्वनीपिन्त न्हापाहे नं तिसा तीगु छुट दूगु, इमित थ्व अप्वः छुट खः धकाः उल्लेख यानातःगु दु ( वज्राचार्य २०३० : ४४५- ४४७) थ्व खं छु सी दु धाःसा उगु इलय् हे कल्लि, पाउजेब व बाजु दयधुंकूगु नापनापं सर्वसाधारण जनतां ती मदुगु, मेमेगु छुंछुं तिसा तीगु अधिकार दुगु खँ स्पष्ट जू । थ्यंमथ्यं न्हय्गूगु (७) शदीपाखे वःपिं चिनियातय्गु यात्रा विवरणया अभिलेखकथं नरेन्द्रदेवं तपालं फिनातःगु व जँय् बुद्धमूर्ति दुगु जनि वा
ने.सं. ११४३ दिल्ला
