श्री बसुन्धरा देवीया तिलाय व्रत
श्री बसन्धरा देवीया तिलाय व्रत कृष्णा श्रेष्ठ, नरदेवी तिलाय व्रत धाय्बले न्हिच्छि द्यांलानाः सुचि जुया गुम्ह द्यःयागु पूजा यायेगु ख: वहे कथं पुजाबिधि अनुरुप व्रत च्वनिपिं सकलें च्वनाः गुर्जुपिन्स॑ पूजापाठ अले बाखं कनाः तःधंगुपूजा याइ । श्री बसुन्धरा देवीया व्रत आश्विनकृष्णपक्ष गातिला तृतीया खुनु याइ । थ्व व्रत दनेबले म्हासुगु बस्त्र पुनी । व्रत च्वनेबले चि, यको पु (बियाँ) दुगु फलफूल नय् मज्यू। म्हासुगु छता नय्गु त्वःतेमा: । उकिं छिक्छिकबुं स्वां नय्मज्यू । थ्व लिपा नं गब्लें नय्मज्यू । श्री बसुन्धरा द्यः स्वपाः ख्वाः खुका ल्हा: दुम्ह स्वंगु रुप कया बिज्याना च्वम्हं सुरजसमान तेजं थिनाच्वम्ह, स्वपा ख्वाः मध्ये दथुया ख्वाल म्हासुवरण, जवयागु ख्वाल कुम्कुम (सुन्तला) वरण, खवयागु ख्बाल हिंगुली (ह्यांगु) वरण अथेहे न्हापांगु ल्हाःत॑ जपमाला, निपागु ल्हा:तं ज्वलान्हाय्कं, स्वपागु ल्हाःत॑ अभयवर, खवपाखें न्हापांगुलिं सफू, निगूगुलिं वाग्विं (वामा), स्वपागु ल्हा:तं कलश ज्वनाः, रत्नमालाया तिसां तियाः, कलशया द्यःने आशन याना: दुःखिपिन्तं उद्दार याय्त स्वंगु रुप कया बिज्याम्ह, सकसितं थः मचा सरि अन्न, धन, बियाः उद्दार यानाबिज्याम्ह ख: । सकल प्राणीपिन्त थ: मचा भाःपिया: दुःखिपिन्तं उद्धार याय्गु, छम्ह यक्षनी कुलया एकदम भिंगु मन दुम्ह, धन मदुपिंत धन बीगु, ज्या मदुपिंत ज्या बीगु जूगुलिं सुयां थन वया: तिलाय् व्रत दन घाःसा थम्हं मनय् तयागु पूर्ण जुइ । उकिं थ्व व्रत कया वा, वाग्विं, हिंसि, म्हासु काप: तया: द्यः साधना यानाः पूजा याइ । थथे व्रत न्ह्याबलें जुसां स्वक:, मफूसा छक: जूसां दन धाःसा थःगु दुःख फुनाः मोक्ष प्राप्ति जुइ । व्रत दनेत मा:गु सासग्री थथे दु : १) पुजाभू छपाः २) शंख व मस : ३) सुकुन्दा/देवा ४) सिन्हः स्वता (अबिर, म्हासु, भुयू) ५) धुं, धुपाँय् ६) जजंका च्यापु ७) तास्वां ८) ताय, आखे ९) ग्वा:, १०) निसला:, किभू : ११) निल: थल १२) ग्वःगु ग्वय् १३) स्वां १४) मधिचधि १५) फलफूल १६) घ्यःकस्ति १०) दक्षिणा १९) हिंसि २०) वा छमना २१) द्यःयात तिसा, दुसा बस्त्र २२) इता: २३) छिकिछिकि बुँस्वां २४) वाग्विं (वामा) २५) अर्गसि (दाख) २६) गोजा च्याग: २७) म्हासु काप २८) जोलान्हाय्कं २९) सादुरु ३०) जाकी ३१) बजि। श्री बसुन्धरा देवी प्यम्ह काइबले पुर्व ईदेशया बसुन्धरा, पश्चिमया सिंगुया (स्वयम्भु) बसुपुर, उत्तरया महाराजगंजया बसुन्धरा, दक्षिणया फुचोमाजु खः । अथेहे जनबहाः, बुंग्मति, पनौती, थिमि, चोभार व मेमेथाय् नं दुगु खनेदु । बसुन्धरा देवी कर्पिनिगु दुःख स्वय् हे मफुम्ह गुलि फु उलि ग्वाहालि याना: दुःखीपिनिगु उद्धार जुइगु धैगु छगू बुद्ध भगवानं हे ब्यूगु लँपु खः धैगु धापू दु। झी मेपिं द्यःपिं पुजा याय्बले ओम च्वय्गु याइ सा बसुन्धराया पूजा याय्बले “ब्रुँ“ च्वइ । बसुन्धरा देवीया धलं दनीबलय् धर्मोदय जुजुया बाखं कनी । शरण महालक्ष्मी कुमारी बसुन्धरा प्रभुया चरणय् दान शिर तयाव ॥ घु॥ स्व. दान बहादुर मानन्धर ज्ञानमाला तँसा सफू शरण महालक्ष्मी कुमारी वसुंधरा प्रभुया चरणय् दान शिर तयाव ।।धु।। जवयागु ख्वाल कुम्कुम वरण, खवयागु ख्वाल हिंगुलि वरण ।। दथुयागु ख्वाल म्हासुगु वरण, सुरजसमानं तेज थिनाच्वंम्ह ।।१।। रत्नया मतुक शिरस पुयाव, प्रथमगु ल्हाःतं जपमाला ज्वनाव ।। द्वितीयगु ब्हाःतं ज्वलान्हाय्कं ज्वनाव, तृतीयग् ल्हाःत॑ अभयवर बियाव। ।२।। खवपाखे प्रथमं पुस्तक ज्वनाव, द्वितीयगु ल्हाःतं वाग्विं ज्वनाव ।। तृतीयगु ल्हाःत कलश ज्वनाव, दुःखिया उपरय् करुणा तयाव ।।३। । रत्नया माला तिसा जुल वसया, कलशया द्य:ने आशन यानाव ।। दुःखिजन प्राणी उद्धार यायेत, स्वंगुलि रुप कयाव बिज्यात ।।४।। थवमचा सरिका प्राणी लहिना, अन्न घन रत्न परिपूर्ण बियाव ।। षड्गति योनि गुलि दु प्राणी, थव मचा भालपा मोक्षपद बियाव ।।५।। शरण महालक्ष्मी कुमारी वसुंधरा प्रभुया चरणय् दान शिर तयाव ।।धु।। महाप्रतापी सूर्योदय राजां, प्रजागणपितं विचार मयाना: ।। पापसं भुलय्जुयाः धर्म मयाना:, जलवृष्टि मजुया: प्रजां दुःख सिया ।।६।। देवदेवीगण ब्रम्हा विष्णु महेश्वरं, प्राणीया दुःख कष्ट खना ।। तुषिताभूवनय् बसुंधरादेवीया, चरणकमलय् बिन्ति याना ।।७।। माता जननी वुसंघरादेवी, अश्वघोष नंदीमुख थव दासी सःताः ।। सूर्योदय राजा बोधयानावा, तिलाव्रत दनका उद्धार यानावा ।।८।। शरण महालक्ष्मी कुमारी वसुंधरा प्रमुया चरणय् दान शिर तयाव ।।घु॥ देवीयागु आज्ञा शिरसं तयाव, सुन्दरी सिसायागु रुप कयाव ।। सूर्योदय राजाया चण्डिकास्थानय्, लोकमोह याना व म्येहालाः च्वंगु ।।९।। प्रजागण वनाः राजाया हजुरय्, मिसा निम्ह वयाव म्येहालाव च्वंगु ।। विनति यानाव प्रजा ल्याहाँवन, जुजुया मनसं धन्दाकया च्वंगु ।।१०।। मिसात वयाव स्ये हाला च्वंगु, भिनीलखु अवश्य गथे याये साल ।। अकस्मात मि ढनावल, प्रज्ञागण सकलें हाला ख्वया जुल ।।११।। शरण महालक्ष्मी कुमारी कसुंधरा प्रभुया शरणय् दान शिर तयाव ॥घु॥ देवीगण निम्ह मिसारुप तोताः, सुन्दरी बराहया रुप कयाव ।। जुजुया पियारो अशोकबगैंचा, तलाउसहितं विध्वंस यानाव ।।१२।। महाप्रतापी सुर्योदय राजा, विरहया तापं महाक्रोध जुया ।। घण्टाघोषण नगरसं यात, बराह लायेत वयेमाल प्रजा । ।१३।। उत्तरय् प्रजागण दक्षिणय् मन्त्री, पश्चिमय् सेनापति पूर्वय् राजा ।। प्यंगुलि दिशासं च्वनेमाल पहरा, गुखेँ विस्युवनी सजायाइ राजां ।।१४।। देवीस्वरुप सुन्दरी बराह, सल्हाजुल निम्हस्यां वने गुगु द्वार ।। ढुःखसिइ प्रजां सजायाइ राजां, वने माली झीपिं जुजुयागु द्वारं ।।१५।। निर्मल आकाश खनेमदु सुपाचं, अन थन मदयेक जुल अन्धकार ।। देवीस्वरुप सुन्दरी बराह निम्हं, विस्युंवन जुजुयागु द्वारं ।।१६। । शरण महालक्ष्मी कुमारी वसुंघरा प्रभुया चरणय् दान शिर तयाव ।।घु॥ लिनायन बराह लायेधकाः राजां, सलगयाव धनुष ज्वनाव ।। दुर्बनय् थ्यंका: सुन्दरी बराह, सलयाके दुबिनाव जुजु हीके यन ।।१७।। अघोर जंगलय् सिमायागु कोसं, जुजुयात तोताः देवी निल्हं वन ।। दुःख जुल जुजुया लुमन प्रजा, सुंमदु अन चिरुवादार खँन ।।१८।। लख: त्वने तृष्णा जुल राजाया, अह्रेय् याना छोत चिरुवादार वन ।। जुजुयागु आज्ञा शिरस तयाव, लखमाला वँवं सुरनदी थ्यन ।।१९।। सुरनदी तिरय् अप्सरागणपिं, म्हासुगु वस्त्रं पुनाः व्रतदनाव च्वन ।। चिरुवादारया नां सेन धयाम्ह, अप्सरागणनाप व्रतदनाव च्वन ।।२०।। शरण महालक्ष्मी कुमारी वसुंघरा प्रभुया चरणय् दान शिर तयाव ।।घु॥ जल प्रसाद ज्वना: सेन ल्याहाँ वया, जुजुया न्ह्यःने फुक बिन्तियात ।। जुजु खुसि जुया सलयाके गया, सेन न्ह्यःने तया स्वयेत बिज्यात ।।२१।। अपसरागणपिं सुं मखँनाव, सूर्योदय राजा विरहनं ख्वल । आकाशवाणीं देवीपिसं धाल, सेन गुरु याना व्रत दने माल ।।२२।। धन्य धाये कर्म सेनणुप्तयागु, धिक्कार धाये स्व जिगु कर्मयात ।। न्हापायागु जुनि पिनावया मढुगुलिं, देवीयागु दर्शन याये जिं मखन ।।२३।। देवीयागु आज्ञा शिरस तयाव, थव सेनसहितं सलयाके गयाव ।। सेन न्ह्यःने तया: जुजु लिउने च्वनाव, श्रीनगर थःगु देसय् ल्याहाँ वयाव ।।२४।। शरण महालक्ष्मी कुमारी वसुंघरा प्रभुया चरणय् दान शिर तयाव ।।घु॥ ध्वाकापिने सल त्वःताः सेन न्ह्यःने तया, भारदार ल्यूल्थू तया दर्बारय् वन ।। सुवर्णया झारि चूतदेवीं जोनाव, लुखासं दनाच्वन तुति सिके यात ।।२५।। प्रथम न्हापां सेनयागु तुति सीकि, लिपा तुति सीकि रानी छनं जिगु ।। प्राणपियारा प्रभु स्वामी जिनं, गथे तुति सिकेगु थव शेषयाणु ।।२६।। छाये ग्याना रानी तुति सीकेयात, थुगु खँ सकतां कने जिं छिमित ।। जुजुयागु हुकुम सेनयाजु तुति सीका, राजारानी सहित अन्तपुरय् वन ।।२७।। सेन गुरु यायेत देवीं धयाहःगु, ढुःखया वेदना सकसितं कन ।। दैवया विहारय् सेनणुप्त यात, शुभ जोग ढिनय् चूडाकर्म यात ।।२८।। शरण महालक्ष्मी कुमारी वसुंघरा प्रभुया चरणय् दान शिर तयाव ।।घु॥ सच्छि च्याम्ह प्रजा राजारानी नापं, सेन गुरु यानाव तिलाव्रत दन ।। चूतदेवी रानीं अभिमान याना, देवीयागु
