दिगुपुजा
च्वमि: सन साय्मि १.न्ह्यखँ थ: सु ख:, छु कुलयाम्ह ख: धैगु म्हसीकेत दँय्दँसं फुकीपिंनाप च्वना: न्याय्कीगु त:जिगु दिगुजायात द्य:गुपुजा, देगुपुजा, देपुजा व देवाली नं धाय्गु या: । स्वनिगलय् अप्व: याना: बछलाथ्व पारु (मांया ख्वाः स्वया: कन्हय्खुन्हु) निसें तछलाथ्व षष्ठी (सिथिनख:) तक थ:थःगु तिथिकथं दिगुपुजा न्याय्की । गुलिस्यां योमरि पुन्हि, श्रीपञ्चमीखुन्हु न्याय्कीसा दिं मदुपिनि वा मला:पिनि सिथिनख:खुन्ह न्यायकी । न्हुम्ह भौमचायात दिगुद्य:थाय् दुकाय्त दिगुपुजा न्यायकीपिं नं दु । नेवाःदुने नं ज्यापु व साय्मितय् दच्छिदुने निक्व: दिगुपुजा न्याय्की । न्हापांगु मू दिगुपुजा धका: बछलाय् न्याय्कीसा लिपांगु नछा: दिगुपुजा यंलागा पारुनिसें अमाइ (सोह्र श्राद्ध) दुने थ:गु दिंकथं न्याय्की । बुंगद्य: रथय् च्वनाबिज्याइबलय् अक्षय तृतीयाखुन्हु पूर्णचण्डी दिगुपुजा न्याय्की । दिगुद्य: व थीथी संस्कार ज्योतिषशास्त्रकथं वृहस्पति ग्रह मभिनकि दिगुद्य: मभिं धका: जोशीतय्सं दशा फाय्केत दिगुद्य: पुज्याकी । पञ्चाङ्गय् ग्रह दानया झ्वलय् वृहस्पतियात वा, म्हासु काप:, चि, साख: हलू, लुँ, पुष्पराज, मणि, म्हासुगु स्वां तया: १९ द्वः जप याना: श्री कुलदेवतायात पुज्याय्गु च्वयातःगु दु । दकलय् बांलाःगु भिंगु दिं बिहिवा:खुन्ह दिगुद्य: पुज्याय्गु जक मखु थ:गु जन्मन्हिखुन्हु म्हासु कापः, लुँ तछ्व तयाः पुज्याय्गु चलन दु । इहिपा: याना: ह्वंकेबलय् दिगुद्य:यात ग्वय् साया: छाय्गु, मचा जंकुबलय् गनेद्य: दर्शन याके सिधय्वं मचायात दिगुद्यः दर्शन याकेगु, बुसंखा व कय्तापुजाबलय् नं कायमस्तय्त दिगुद्य: दर्शन याकेगु, थाकुलिं लुइबलय् दिगुद्य:थाय् विधिपूर्वक द्य: पुज्याना: चच्छि महादिगु च्याकेगु जक मखु छु भिंज्यायाय्बलय् दिगुद्य: पुज्याय्गु चलन नं ल्यनाच्वंग दनि । वृहस्पति (दिगुद्य:) द्यःपिनि गुरु ख: । वैदिक मतकथं गुरु वृहस्पति जूसां तान्त्रिक मत अनुसार मेम्ह हे जुइ । नेवाःत तान्त्रिक मत हनीपिं जूगुलिं दिगुद्य:यात भैल:द्य:कथं हनी । बृहत्पुरश्चर्यार्णवय् कुब्जिका पुजाविधिबारे थथे च्वयातःगु दु – “श्री शिखा भैरव स्वच्छन्द महाभैरवाय …” छ्यनय् (चसुप्वालय्) च्वनिम्ह भैरव जूगुलिं शिखा स्वच्छन्द महाभैरव धाःगु खः । दिगुद्य: थःगु कुलयापिं फुकीतय्सं जक हनीगुलिं थ्वयात कुलदेवता नं धाइ-।” ऐतिहासिकता दिगुपुजा गुलि पुलां धैगु खँ सीमदु, तर दिगुपुजा हनीपि नेवाःत प्रकतिपुजक जूगुलि प्राचीनकालनिसें हनावयाच्वंगु दु धैगु सीदु । लिच्छवि व मल्ल जुजुपिंसं श्रीमनमानेश्वरीदेवी, दुमाजुपिंत दिगुद्य:कथं हनावंगु, शाहवंशी जुजुपिंसं दक्षिणकालीयात दिगुद्य: नाला: दँयदँसं बछलाथ्व अष्टमीखुन्हु दिगुपुजा न्यायकावयाच्वंगु दु । लुकुमाःद्य: थें दिगुद्य: नं ल्वहंयात ख्येँय् बांलुइकथं बाग: थुना: बाग: पिकया: छगःनिसें झिंच्याग:तक स्थापना यानात:गु दइ । उगु थासय् ल्वहंया मन्द:पाः, थीथी बुट्टा दुगु चन्द्राकार देगलय् छेपु, गरुड व नागकन्या सहितया त्वरं तयात:गु दइ । अन हे गनेद्य:, कुमारलिसें छज्व: सिंह नं स्थापना यानातःगु दइ । शैव व बौद्धमार्गी नेवाःतयसं पीगंद्य: ब चैत्य पुज्याना: दिगुपुजा हनेगु झ्वलय् वनमाद्य:, आदेश्वर, इचंगुनारायण, धुम्वाराही, म्हय्पि अजिमा, कंग: अजिमा, पुंचली भैरव, खड्गजोगिनी, वज्रजोगिनी, विद्याधरीदेवी (बिज्यास:द्य:), स्वयम्भू चैत्य, शान्तिपुर, मनमानेश्वरीयात दिगुद्य: मानेयाना दिगुपुजा न्याय्कीपिं नेवाःत नं दु। दिगुद्यःया दिप (स्मशान) व पीगंद्य:लिसे स्वापू दिगुद्य:या दिप व पीगंद्य:लिसे क्वात्तुगु स्वापू खनेदु । खुसि सिथय् दिप दुथें दिगुद्य: नं अप्वः खुसि सिथय् स्वनात:गु दु । गथेकि, येँया तुकुचा खुसि सिथय् च्वंपिं दिगुद्यः लिपा सालाहयाः भद्रकाली ज:खः स्वनातःगु दुसा फिपु दिपय् बारुदखाना दय्कूगुलिं तिनिख्य:पाखे दिगुद्य: स्वनेहल । अथे हे बागमती, विष्णुमती सिथय् बुरांख्य: पाखे नं यक्व दिगुद्य: स्वनातःगु दु। . थुलिजक मखु, येँय् कुलेश्वर महाद्य:, इनाय्त्वा:, पकनागनेद्य: व टक्सार दुने दिगुद्य: स्थापना यानातःगु दु । ख्वपया सल्लाघारी व क्वय्नाय् थीथी गुँइ च्वंपि द्य: सालाहया: दिगुद्य: थापना यानातःगु दु । उकि न्या:दिगुपुजा न्याय्केमा:सा अन हे वना: दिगुपुजा न्यायकेगु चलन थौंतक ल्यंदनि । दँय्दँसं दिगुपुजा हनेगु भवलय् ल्वचापुजा धका: च्यान्हु न्ह्यः वा सिल्लाचःह्रेबलय् दिगुख्य: लिक्क च्वंम्ह पीगंद्य:यात क्वत: वा कल: तया: बलि बिया: दिगुद्य: नं पुज्याना: समय्लिसे भ्वय् नइपिं नं दु। दिगुपुजा छगू पर्वोत्सव दँय्दँसं थःगु दिंकथं झ:झःधाय्क दिगुपुजा न्याय्केगु झ्वलय् च्यान्हु न्ह्य: थःगु तजिलजिकथं ल्वचापुजा याइ । खुलाय् छक: दिगुपुजा हनीपिंसं मूदिगुपुजाबलय् जक . ल्वचापुजा याइ । दिगुपुजा छन्हुनिसें न्यान्हुतक झःझःधाय्क हनावयाच्वंगु दु । न्हापांगु दिंयात छ्वयलाभू धका: पाःलाःया छेँय् भ्वय् नय्त फुकीतयसं थ:थ:गु छेँय् बंथिलाः नीसि यानाः द्यःमतुकुतले जा भ्या: याइमखु । गनं वनाः नइमखु, गनं चा च्वनीमखु । गनेद्य: व बुंगद्य: बाहेक गनं देके वनीमखु । कन्हयखुन्हु थः कुलदेवता (किकिंपा) यात पुज्यानाः कुहांबिज्याका: यच्चुक सिलाः, सिन्ह: पाकाः स्वांमालं छाय्पी । द्य:खतय् तया: पता: छाना:, नस्वाक गुंगू थना: धुं, धुपाँय् च्याकाः द्यःपुज्याय्धुंकाः पुरोहितयात संकल्प याकाः द्य:ख: कुबिया: थःगु चलनकथं म्वाहालि पुइका: थीथी बाजं थाना: झ:झ: धाय्क थाकुलिलिसें फुकीत म्हतिंम्हतिं कल: व दुगु छम्ह ज्वना: द्यःया ल्यूल्यू ख्यलय् वनी । द्य:ख्यलय् थ्यनेवं जवंतूम्ह गुंन्याया आसन दय्का: द्यःयात खतं क्वकया: दिगुद्य:थाय् स्वनी । अप्वःसिया द्यःबाज्या वा गुर्जु तया: थाकुलिं स्वना: द्यः पुज्याइबलय् मोहनी नं फइ । द्यःयात दृष्टि कंकेमा:, आखा:, तःग्व: ग्वःजा, चतांमरि, वः, थीथी सिसाबुसा व मरि, चःबाहांलिसे दुगु स्याना: द्यःयात आभु क्वखाय्का चाकःपुजा नं याइ । तर गुम्हगुम्हेस्या बलि मब्यूसे दमनारोहण (स्वां छायाः) व सुवर्णपुष्पारोहणविधिं द्य: पुज्याइ । द्यः पुज्याय्वलय् म्हासुगु स्वां व न्हाय्पंकथि मदय्कं मगा: । न:लिमचा व न्हूम्ह भौमचायात लसकुस याना: दुकाय्गु ज्या थाकुलि नकिनं याइ । न्हूम्ह भौमचा दिगुली दुहांवय्त थःछेँपाखें क्वतः व निसलाःपाः (धौवजि, मरि, पालु, सिसाबुसा, दक्षिणा) द्य:यात छाना: फुकीपिंत नं देछाय्मा: । गुम्हेस्यां थःगु चलनकथं वस: छजु, बाहां छम्ह, समय्ज्वललिसें क्वत: तया: कु छ्वयाहइ । थुखुन्हु दिगुख्यलय् काय्मस्तय्त कयतापुजा याइपिं नं दु। इहि या:पिं मस्तय्गु सलाःपा: दिगुद्य:यात छाइ । सिन्ह: तिकीबलय् जंक्व सिध:म्ह मिसामचानिसें दिगुपुजा वःपिं मिस्तय्त द्यःया प्रसादया रूपय् भुयूसिन्ह:या सिन्चा तय्की । थिति चिपं थी न्ह्यः दकलय् न्हापां ज्वरे जूगु ल्वसाघासा तया: क्वः वा ध्वं (सिँयाम्ह) यात थःगु थितिकथं चिपं थीका: समय्, भ्वय्लिसे चचा हाला: चतांमरि भ्वय् नं नइ । गुम्हेस्या दिगुख्यलय् हे सीकाभू याइ । द्य:क्वकया: खतय् बिज्याकेवं स्वां काय्गु धका: द्य:या आसन यानातःम्ह न्या कया: स्वांलिसें नइ । मिसामस्तयसं म्हतिंम्हतिं सुकुन्दा च्याकाः झःभझःधाय्क लँ स्वयाच्वनी । काय्मस्तय्सं नस्वाःगु धुंधुपाँय् च्याका: बाजं थाना: दुवा:पतिं द्य: पुज्यानावइ । द्यः लितहया: पिखालखुइ थाकुलि नकिनं बलिंपिया: द्य:यात मांता:चां थिका: लःधाः हाय्का दुकया: आसनय् तइ । थंजिकथं झ्वःलिक च्वना: ख्येँय् सगं कयाः सीकाभू नं याइ । कन्हय्खुन्हु सुथय् थाकलिं स्वना: द्यःपुज्यानाः चाक:पुजा याइ । समय् नय्धुंकाः सनिलय् कुलाग: याइ । चिप फुक्कं मुना: छ्वासय् कल: वाःवनी । थ्व कुलाग: गुम्हेस्या निन्हुयंक याइपिं नं दु । तर नछाः दिगुपुजाय् कुलाग: याइमखु । थुखुन्हु न्हुम्ह भौमचाया छेँपाखें धौ तय्हइ । भौमचायात लँपाः देछाय्गु चलन नं दु । गुर्जु तया: द्यःपुज्याइपिनि कुलाग:बलय् चचा हालेगु, द्य:मतुकुतले बहनी दुहांपिहां जुइपिं मन्त धाय्वं पिखालखुइ ‘गणचक्रब्व’ लय्गु चलन दु । प्यन्हु दुखुन्हु स्वना: द्य: पुज्याय् सिधय्वं श्राद्ध याइ । प्यंजा वा भ्वजय् ख्यलय् स्या:म्ह बाहांया ला तय्मा: । श्राद्ध याय् सिधयवं समय्
पाहांचःह्रे
पाहांचःह्रे नखः द्यः खः ल्वाकेगु जात्रा पाहांचःह्रे नखः पाहांचःह्रे डा.चुन्दा वज्राचार्य नेवाःतय् हनेगु याना वयाच्वंगु तत:धंगु नखः मध्यय् पाहांच:ह्रे छगू नं ख: । पाहांच:ह्रे नखः नेवाःत सकसिनं हनेगु यायेगु या:सा थ्व नखः विशेष याना येँ (दे) च्वंपिं नेवा:तय्सं त:जिक हनेगु चलन दु । येँ दुनेया नेवा:तय्नं विशेष याना: पचलि भैरबया जात्रा त:जिक हनीगु थाय् क्वने व लुतिमरु अजिमाया जात्रा त:जिक हनीगु थासय् च्वंपिं नेवातय् पाहांच:ह्रे नख: हनेणु चलन मदु । उगु निगू जात्रा हने माःपिं नेवा: तय्सें तजिक हनेगु चलन मदु । पाहांचःह्रे नख: तजिक हनेगु धयागु हे येंया नेवाः तयेत म्हसिकेगु खः । पाहांचःह्रे हनेगु पाहांच:ह्रे धका चैत्र कृष्ण चतुर्दशी कुन्हु हनीगु नखः ख: । थ्व नख: कुन्हु मेमेगु नख: चखःवलय् थें सुचि नियम यायेथें थ्व नख: हनेत नं वं थिलाः म्वःमि ल्हुया: सुचि नियम यायेमा: । थ्व नखः कुन्हु विशेष यानाः त्वाः त्वालय, थाय् थासय् च्वंगु वा फोहरगु थासय् त:लय् दुम्ह लुकुमाःद्य:यात पूजा याना हनीगु नख: खः । थ्व नखःया प्यन्हु न्ह्यो मिजं मचातय्सं साःगा: वा चां त्वपुया त:गु लुकुमाःद्यःयात म्हुयाः लुकुमा:गा: सुचपिचु यायेगु याइ । प्यन्हु लिपा अर्थात चैत्र कृष्ण चतुर्दशी कुन्हु लुकमा:गालय् बँ थिला: नीसी यायेगु याइ । लुकमाद्य:या गा: सुनां म्हुल वंहे लुकुमा गालय् बँ इलेगु ज्या याइ । थथे गा: खनां: सुनां सफा यायेगु याइ वहे मिजंमचा पाहांचःह्रेया लुकुमाःद्य:या पाला जु । लुकुमा: द्य: सुला च्वम्ह द्य: जुगुलिं थ्व द्यःयात बहनी सन्धयाकाः ई निसें त्वा: ज:छिया मनुतय्सं छेँय् छेँय् भ्वय् ज्वरे यानाः भ्वय् छाना: पूजा या: वयेगु याइ । पाहांच:ह्रे बलय् मेमेंपिं द्य:पिन्त सुथय् पूजा यायेगु या:सा लुकुमा:द्यःयात बहनी सन्ध्याकाल निसें पूजा यायेगु याइ ।पाहांच:ह्रे कुन्हु लुकुमा:द्यया नापनापं थाय् थासय् च्वंगु पीठ वा अजिमापिन्त पूजा यायेगुया नापनापं गणेश, कुमार, कुमारी नं पूजा याय्गु याइ । थ्व दिनय् न्ह्याम्ह हे द्यःद्य:पिन्त पुजा धयागु याःसां नं विशेष पूजा लुकुमा:द्यःयात है ख: । लुकुमाःद्य: पूजा याइबलय् विशेष याना: मेमेबलय् थें पूजा सामान जूसां लुकुमाःद्यःयात पुजा याइबलय् लुंबुँ वहबुँ स्वां तया: पुजा यायेगु चलन दु। लुँबुँ धका: तुकंमाया बुँ व्हयाच्वंगु जूसा वह:बुँ धका लैंमाया बुँ तइ । लुबुँयात लु व वह:बुँयात वहःया प्रतीक धका घाइपिं न दु । लुकुमाःद्य: पुजा याये धुंका: अन द्यःया थाय् च्याका त:गु मत वा द्यः पुजा याना: मत: ब्युगु इतालय् चम्चा वा माताःचाय् अज: फया: छेँजःछि सकसियां धुंया मिखा काकां जिगु मिखा तेलाक धका: सिन्ह तिना: अज: उलेगु नं परम्परा दु । छखे अज: उला थःगु मिखा तेलाकेगु जूसा मेखे लुकुमाः:द्यया थाय् अज: फया: अज: उल धा:सा भुत प्रेत, पिशाचतय्सं थी फैमखु अमिगु डर मुक्त जुइ धयागु धापु दु। जुकुमाःद्य: पूजा याना: द्यःयात छाइगु भ्वय् विशेष याना: वाँगु लाभामा, अय्ला, थ्वँ तया: भ्वय् छाइगु जक मखु लुकुमाःद्य:यात छाःथे छेँय् सकसिया वाँगु लाभा नं तयाः भ्वय् नयेमाःगु चलन दु । थ्व नखःया विशेष नसा धयागु लाभा जुगुलिं पाहाच:ह्रेयात लाभा नख: धका: न धायेगु याः । महायानी बौद्धतय् थ्व नख: कुन्हु लुकुमाःद्य: पूजा याः वने न्ह्याे थःगु छेँ न्याग: स्वना तान्त्रिक पूजा यायेगु चलन दु । पूजा याना च्वंगु ई दुने हे लुकुमाःद्यःयात पूजा याके व्छयेगु न॑ चलन दु । थथे पूजा याये सिधल धायेवं ‘छसिकथं झ्वः छुना: विशेष याना: वाउँगु लाभा तया: भ्वय् नयेगु चलन दु । थ्व नखः मोहनी नख: धुंकाया त:जिगु नख: ख: । थ्व नखःबलय् मोहनी नखःबलय्थें न्हुगु वसः पुनाः द्यःयाथाय् देइके वनेगु, थःथितिपिं थाय् नखःत्या: वनेगु न॑ याइ । थ्व नखःबलय् न॑ मोहनी नख:थें म्ह्याय् मचा, भिनामचा: जिचाभाजुपिं नापनापं पासापिं त॑ नखत्या: सःतगु चलन दु । थ्व नख:बलय् पासापिन्त नं नखत्या: सःतेगु याइगुलिं पासा:चःह्रे धका: न॑ धायेगु या:। थ्व नख:बलय् पाहां सःता नकेगु याइगु जूगुलिं पाहाचःह्रे घका घाल धाइपिं नं दु। न्ह्याःगु हे धाःसा नेवाःतय्सं हना: वयाच्वंगु नख: चख: मध्यय् थ्व छगू नं ख: । थ्ववलय् विशेषयाना: फोहर थाय् वा चायात:लय् सुलाच्वंम्ह महाद्यःया पूजा याना न्ह्याकीगु नखः खः । महाद्यः बैदिक काल स्वयां न्हापां निसेयाम्ह द्यः ख:, हिन्दू व बौद्ध मार्गी निखलं न॑ मानेयाइम्ह द्य: ख: । विशेष यानाः महायानी बौद्धमार्गीतयु दुने महाद्यःया विस्कंगु थाय् दु । छगू दसुया रूपय् महायान पुराेहितपिनि देखा कायेगु झ्वलय् देखाया सुचि नियम मयासेँ द्याँलाना च्वने माःथाय् द्याँलाये मफया देखा कया: पूजा याना च्वंगु वसतं हे पिहां वःम्ह व्यक्ति चिकुलां महाद्य:यात भेषय् जाकि फ्वं बइम्ह व्यक्ति धायेगु या: । उकिं महाद्य:यात नेवातय् दुने निगुलिं धर्मावलम्बीपिसं माने याइगु ख; । नासःद्यःयात नाट्यस्वर नं घाइ व हे नं महाद्य: घका सकसिन स्यू । चाया तलय् महाद्य: पाहाँचःह्रे नख: हनेबलय् चाया तःलय् च्यम्ह लुकुमाःद्यः चाम्हूया खने दयेकेगु याइगु खं च्वय् हे न्ह्य:ब्वये धुनागु दु । लुकुमाःद्य: धयाम्ह “लुकुं ब्यूम्ह महाद्यः” ख: । लुकुं ब्यूम्ह धयागु सुलाच्वम्ह ख: । उकिं लुकुमाःद्यःया अर्थ सुलाच्वंम्ह महाद्य: ख: । महाद्य: लुकु बीमा:गु छगू घटना दु । व छु धाःसा दैत्य छम्ह महाद्य:यात लुमंका: तच्वंत थाकुक तपस्या च्वन । दैत्य तःसकं दुखसिया तपस्या च्वनाच्वंगु खनाः महाद्य: खुसि जुया “जिं छंगु तपस्या खना: प्रशन्न जुल उकिं छं छु फ्वने” घका घाल । महाद्य: प्रकट जुयाः थःयाके वर फ्व: धाबलय् व दैत्य तच्वंत खुसि जुया: महाद्य:याके थःम्हं सुयागु छ्यने थिल व भस्म जुइमा: धका: बर फ्वन । महाद्य:वं नं वैगु इच्छाकथं वर बीया बिल । थथे भस्म जुइगु फ्वंगुलि उम्ह दैत्यया ना हे भस्मासुर जुवन । भस्मासुरं अज्या:गु बरदान फ्वंगु खनाः महाद्य: न॑ छक: छक्क चाल । भस्मासुरं वरदान काये धुंका महादेवं ब्यूगु बरदान धाथेंगु खः, मखु सीक्य मास्ति वल । उकिं व सीकेत दकले न्हापां महाद्य:या हे छ्यों थीत स्वल । महाद्य: ग्याना बिस्यूं वन । भस्मासुर नं महाद्यःयात यीत लितु लिना वन । महाद्य: थःम्हं वर बीया थःहे भस्म जुइगु डरं यानाः भस्मासुर मखंक फोहरगु थासय् दुने सु वन । अथे सु वंगुलिं लुकुमाद्य: जुगु ख: । महाद्यःयात भस्मासुरं लितु लिना च्वंगु विष्णु खनाः महादेवं ब्यूगु वरदानया अन्त यायेगुया लागि बांलाम्ह मिसा जुया: भस्मासुरया थाय् वन । भस्मासुरया थाय् थ्यंकाः हावभाव याना: वैगु मन साला: तच्वंत बांलाक प्याखं हुया क्यन । भस्मासुर नं बांलाम्ह मिसाप्रति खनाः आकर्षित जुल । अले व मिसां घा:घा:थे यात । लिपा मिसारुपि विष्णुं भस्मासुरयात थ:गु ल्हाँत थगु हे छ्याें छक्व थ्यू धका धाल । मिसां धाःथे भस्मासुरं नं थःगु छ्यनय् थिया ब्यूबलय् महादेव ब्यूगु वरदान महाद्य:यात थिया खः, मखु स्ववेगु पलेसा थःम्हतुं थःगु ल्हातँ छ्योनय् थ्यूबलय् भस्मासुर हे भस्म जुया अन्त जुल । थुकथं महाद्य: चायाःतलय् वा साःगालय् सुलाच्यंगु धयागु धापु थुकथं जूगु ख: । पाहांचःह्रे बलय् महादेवं लाभा, ला, अय्ला थ्वं नया: जूगु नं
श्रीपञ्चमी, बसन्त पञ्चमी
मञ्जुश्री सु खः ? श्रीपञ्चमी ,वसन्त पञ्चमी मञ्जुश्री सु खः ? मञ्जुश्री सु खः ? उपप्रा. वज्रमुनि वज्राचार्य मूति :- मञ्जुश्री ऐतिहासिक पात्र मखु । बुद्धधर्मदुने स्वगू सम्प्रदायमध्ये महायानया विकास नापनाप सृजना जूम्ह आध्यात्मिक काल्पनिक पात्र खः । गुम्हेसित बुद्धधर्मय् ला, हि, क्वँय्या पात्र मखुसे ज्ञानकायया रुपय् कयातःगु खः । त्रिकालया फुक्क बुद्धपिनिगु नुगलय् दैम्ह ज्ञानमूर्ति खः । मञ्जुश्रीयात आदिबुद्ध नं धाइ । दकले न्हापां पिज्वःगु सःया उद्घोष याःम्ह, आखःया जन्मदाता वागीश्वरया रुपय्, धर्मया वीजारोपण याःम्ह धर्मधातुया रुपय् अर्थात् फुक्क ज्ञानया खानी वा स्रोत गुगु फुक्क बुद्ध बोधिसत्वपिनिगु आधारतत्व पंचज्ञान हे मञ्जुश्री खः । मञ्जुश्री हे स्वयम्भू खः । मञ्जुश्री पर्वतय् ब्वनायंगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । अथे हे मञ्जुश्रीं ब्वनाहःपिं वरदा व मोक्षदा च्वंगु थाय् धिनाच्व व फुलंच्वयात नं सांस्कृतिक थाय् दय्काः मेलाकथं वनेगु यानाः वयाच्वंगु दु । मञ्जुश्रीया धारणा मञ्जुश्रीबारे विद्वान्पिनिगु थीथी धापू दु । इतिहासकार भुवनलाल प्रधानया धापूकथं मञ्जुश्री त्रेता युगय् नेपालय् वःम्ह बोधिसत्व मखु, चिनीया नं मखु, अलौकिक शक्ति दुम्ह द्यः नं मखु । ई.सं.या न्हापांगु शदीया दुने जन्म जूम्ह भारतया छम्ह साधारण भिक्षु खः । निगूगु शदीइ मञ्जुश्री महायान सम्प्रदायया गुरु जुल । निगूगु शदीइ महायान दर्शनया प्रवर्तक भिक्षु नार्गाजुन मञ्जुश्रीया शिष्य खः । मञ्जुश्रीया पालय् महायान बुद्धधर्मया प्रचार प्रसार जुल । मञ्जुश्री खुसिया सिथंसिथं नेपाल व चीनया सीमाना हिमाल पर्वत शिखर थ्यन । तज्जागु खुसि मछ्यूसे गबलें नेपाः गबलें तिब्वतया लागा जुयाः पश्चिमया पूर्व १ नम्बर तातोपानी थ्यंकल । अनं वय्गु झ्वलय् ल्हासापाकु ससुमाजु जुयाः नेपाः वल । थुकियात हे न्हापायापिं भौगोलिक ज्ञान मदुपिन्सं मञ्जुश्रीयात चीनपाखें वःगु धैगु विश्वास थनाः बिल । नेपाःदुने महायान प्रचार याःम्ह न्हापांम्ह गुरु मञ्जुश्री खः । चिनीया सरकारं आःतक मञ्जुश्रीयात चीनीया खः धैगु दाबी याःगु मदुनि । चीनय् मञ्जुश्रीया मूर्ति पाँचौं शदी दय्कूगु खः । मञ्जुश्री चिनीया नां मखु, न त मञ्जुश्री नं त्वःता वंम्ह धर्माकर हे चिनीया नां खः । मेमेपिं चिनीया यात्रीपिनिगु नां धाःसा गथेखः अथे हे जुइगु मञ्जुश्रीया नां जक चिनीया जूसां संस्कृतं ह्यूगु पक्का नं खइमखु । थ्व गलत प्रचार खः (प्रधान, ११३१ःभूमिका) । हडसनं थःगु च्वसइ दक न्हापां चीनं मञ्जुश्री नेपाः वयाः नेपाःगाःया लः पितछ्वय् धुंकाः चीनपाखें हे चीनिया राजकुमार धर्माकर व अनया प्रजापिं ब्वनाः मञ्जुपतन शहर दय्काः शासन न्ह्याकल । उगु इलय् थनया भाषा चीनिया खः (हडसन, १११९ः१०–१५) धकाः न्ह्यथनातःगु दुसा एसेज अन दि लाग्वेज…. सफुतिइ मञ्जुघोष, मञ्जुश्री, मञ्जुनाथ चीन देशं वयाः नेपालय् च्वंवःगु खः । लः जायाच्वंगु थाय्यात पितछ्वयाः चैत्य दय्काः धर्माकरयात जुजु दय्कूगु खः । तर वय्कलं नेपालय् भारतया मनूत वयाः च्वंवःगुयात बः बियातःगु दु । नेपालया बुद्धधर्म भारतं वःगु खः । वयां लिपा तिब्वत व चीन वंगु खः । नेपाःया महायान बौद्ध ग्रन्थत फुक्क धैथें संस्कृत भाषां च्वयातःगु खः । वयकलं मञ्जुश्रीं लः पितछ्वयाः बस्ती दय्कूगु खँय् थःगु शंका न्ह्यथनादीगु खनेदु (हडसन, १९७१ः६२) । यज्ञमानपतिया चर्यागीत च्वसुइ मञ्जश्रीया ईब्यः शाक्यमुनि तथागत स्वया खुसःदं लिपा धकाः कालचक्रतन्त्र निर्माणकालया खँ च्वय्गु झ्वलय् च्वयातःगु दु । थुकथं ई.सं. ५७ पाखे मञ्जुश्रीया ईब्यः जूगु न्ह्यथना भुवनलालया धापू नाप ज्वःलाकूगु खनेदु (वज्राचार्य, १११९ः२०३) । मञ्जुश्री मूलकल्पय् मञ्जुश्रीयात गौतम बुद्धया चेलाया रुपय् न्ह्यथनातःगु दु । उकिं महायानी ग्रन्थय् धयातःगु मञ्जुश्रीया प्रसंग क्वातु मजू । मञ्जुश्री बोधिसत्वया सृजना महायान विचारधाराअन्तर्गत ध्यानीबुद्ध, बोधिसत्वया कल्पना न्हापांगु शदीनिसें प्यगूगु शदीया दुने जूगु खः । त्रेतायुगया मञ्जुश्री बोधिसत्वपाखें बुद्धधर्मया प्रचार जूगु धैगु धार्मिक भावनाजक खः । थ्वहे झ्वलय् रिस डाभिड्सया तर्ककथं शाक्यमुनि बुद्धया परिनिर्वाणया ४५० दँ लिपा भारतया भिक्षु गुम्हेसिनं सद्धर्मपुण्डरीक सफू च्वल । उम्ह भिक्षु लिपा महायान बुद्धधर्मया प्रचार याःगुलिं बोधिसत्वया रुपय् नेपालय् थाय् ब्यूगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । उम्ह हे भिक्षुया मूति चीनया उताइसाङ्गय् तय्धुंकाः नेपाःया जुजु नरेन्द्रदेवया पालय् नेपाल वःपिं चिनीया तीर्थयात्रीपिन्सं जुजुयात मञ्जुश्रीया मूर्ति उपहार ब्यूगु, अथे हे उगु हे इलय् नेपाःया विहारयात नं ब्यूगु खः । उम्ह हे मञ्जुश्री इत्सीङ्ग (ई.सं. ६७१–७३०) लिपा चीनया पंचशीर्ष पर्वतयाम्ह धकाः प्रचार जूगु खः । मञ्जुश्रीयात अलौकीक ब्यक्तिया रुपय् बोधिसत्व ब्वय्गु जूवंगु खः । गथे मैत्रीयनाथयात मैत्रीयबुद्धया रुपय्, दीपंकर श्रीज्ञानयात दीपंकरबुद्धया रुपय् ब्वःथें उम्ह हे भिक्षुयात मञ्जुश्री बोधिसत्व, चीनदेसं वःम्ह धकाः महिमा ब्वय्त घटना स्वाःगु जक खः धकाः ऐतिहासिक पात्रयात अलौकिक पात्रकथं कल्पना यानाः लिपा सत्यथें जूवंगु खः । आठौं शदी वयाः नेपाःया बौद्ध विद्घान्पिं बज्रवोधि, अमोघवज्र, प्रज्ञापिं मञ्जुश्री दर्शन याय्त चीन वंगु खः गुकिं आठौं शदी हे उताईसाङ्ग मञ्जुश्रीया जन्मस्थलकथं चर्चित जूगु खः (प्रधान, २०५४ः९०) । स्वयम्भूपुराणय् न्ह्यथनातःकथं विक्रमशील महाविहारया गुरु धर्मश्रीमित्रं अ आ इ ई… झिंनिगः आखःया अर्थ कनेमफुगुलिं गुरु मञ्जुश्रीयाके न्यनेगु लागि चीन वनेत वःगु इलय् नेपालय् नापलानाः उकिया अर्थ कनाः छ्वःगु न्ह्यथनातःगु दु । थ्व ई धैगु विक्रमशील महाविहार दुगु इलय्या खँ जुगुलिं नवौं शदीया खँ जुल । उगु धारणाकथं मञ्जुश्री नवौं शदीयाम्ह जुल । नेपाःया पुराणय् थें हे गोश्रृंग ब्याकरण दु । लखं जायाच्वंगु खोटान उपत्यका भूमिइ शाक्यमुनि बुद्ध वयाः भविष्यवाणी याःगु, बुद्ध सारीपुत्र व वैश्रवणयात उगु लः पितछ्वय्गु उजं ब्यूगु, उजंकथं भिक्षुपिन्सं भालाया ग्वहालिं पश्चिमपट्टि ब्यवस्था यानाः दह दय्कूगु नापं उगु दहया प्राणीपिन्त उत्तरपाखें सो रिसन पो पहाडय् तल । लिपा उगु थासय् चैत्य खनेदत । उगु हे थासय् मञ्जुश्री वयाः आशिर्वाद ब्यूगु खँ न्ह्यथनातःगु दु । उकिं मञ्जुश्री चीनय् न्हापांनिसें नांजाः धैगु सीदु (वग, १९४८ः३३३–३३९) । दि संस्कृत बुद्धिष्ट लिट्रेचर अफ नेपालय् न्ह्यथनातःकथं अनुपस्तुट छन्दय् च्यागू अध्याय, पाँचहजार श्लोकया स्वयम्भू पुराणया च्वमि मञ्जुश्री खः । गुम्ह दशौं शदीसिबें न्ह्योयाम्ह खः । मञ्जुश्रीं मञ्जुपतन शहर दय्का प्यखें पःखाः ग्वयाः च्यागू ध्वाका तयाः छचाखेरं सिमा पित । उगु ध्वाखाय् हिरामोती पन्ना बहुमूल्य रत्न नाप अष्टमंगल तल । वयां लिपा धर्माकरयात सःता जुजु पलिस्था यात (मित्र, १८८२ः२४९–२५८) । ईशाया झिंन्यागू शताब्दीपाखे संस्कृतभासं लिपिबद्ध जुयाच्वंगु नेवाः बौद्धग्रन्थ गुणकारण्डब्यूह ग्रन्थय् बोधिचर्याबतार, नामसंगिति, उपोषधब्रत व मेमेगु विषयवस्तुत नं स्रोतकथं दुथ्यायकातःगु दु । थुगु ग्रन्थय् मञ्जुश्रीयात नामसंगिती ग्रन्थय् वियातःगु उपमा घनोबुद्ध च्वयातःगु दु । थ्व हे घनोबुद्ध वृहद स्वयम्भू पुराणय् नं दु । थ्व घनोबुद्ध झिंन्यागू शदीइ आदिबुद्धयात छ्यलातःगु खनेदत (डगलस, १११९ः२५१–२६३) । मञ्जुश्रीयात इतिहासय् महाचीनया पंचशीर्ष पर्वतं नेपाः वःम्ह, नेपाःया ७ कोष लम्बाई व ७ कोष चौडाईया नागदहया लः पितछ्वयाः मञ्जुपतननगर दय्कूम्हकथं न्ह्यब्वयातःगु दु । उम्ह मञ्जुश्रीयात चीन व भारतया मखु साँखुया महापुरुष नं धयाः वयाच्वंगु दु । स्वयम्भुया चैत्य दय्का महाचीन लिहाँ वंगु इलय् साँखुया वज्रयोगिनी सिद्ध जुयावन धैगु न्यनेदु । साँखुइ च्वंपिन्सं मञ्जुश्रीयात हे
गथांंमुग: चःर्हे
डा.चुन्दा वज्राचार्य गथांमुग: चःह्रे श्रावण कुष्गापक्ष / दिल्लागा: चतुर्दशी कुन्हु न्यायेकीगु नखः गथामुगः चःह्रे खः । नेवाः तय्सं सिनाज्या क्वचाय्वं दकले न्हापां हनीगु नखः धयागु गथांमुगः खः । थ्व नखः वा पी थुंकाः दकले न्हापां हनीगु वा थ्व नखः धुंसानिते मेमेगु नखः स्वातु स्वास्वां वइगु नखः खः । उकिं थ्व नखःयात नेवाः नखःया न्हापागु नखः नं धाः । गुलिस्यां थ्वैत काय्मचा नखः न धायेगु याः । इतिहासकार भाजु शंकरमान राजवंशीया धापू कथं मनू सीबलय् व्छासय् वाये यंकैमाः । थ्व हे थाय्यात गणस्थान मुलगढ धायेगु यानावयाच्वंगु दु।थ्व हे मुलगढया छुं आखः हिलाः गथांमुगः धकाः ना छूगु खः । गथांमुगःयात त्रिशक्ति सत्य, रज व तमया द्यःने स्वपलाः तयाः थनीगु त्रिपद संवर भैरव घकाः नं धायेगु याः । गयामुगः गुवलेनिसें हन धयागु स्पष्ट सी मदुसां गाेपाल वंशावलीइ गथांमुगःया सन्दर्भया खँ न्ह्ययना तःगु दु । (मनवज्र बज्राचार्य ः हाम्रा चाडपर्वहरूका विवेचनाः काठमाडौँ, रत्न पुस्तक भण्डार , २०२५ पृ २-३) । थुकिं जयस्थिति मल्लया ई सिकँ न्हापानिसें हना वयाच्यंगु नखः धैगु सी दु तर लिच्छबिकालय् हंगुमखु धयागु नं यचुंक खनेदु (वज्राचार्य, धनवज्र व कमलप्रकाश मल्ल ः द गोपाल राजबंशावली ः काठमाडौँ, नेपाल रिसर्च सेण्टर, १९८५, पृ ६९) गथांमुगःयात घण्टाकर्ण धायेगु नं याः । घण्टाकर्णया अर्थ न्हाय्पनय् गं घानातःम्ह खः । न्हाय्पनय् गं घानातःगु विषयलय् थीथी लोकोक्ति मदुगु मखु । छम्ह द्यःया नां न्यने मयः म्हस्यां द्यःया नां न्यने माली धकाः निपा न्हाय्पनय् नं तःतःग्वःगु गं घाना जुइगु व गरीवप्रति संहानुभुति तयाः जुइम्ह मनू खः । व हे मनू सीबलय् जगाःकयाः सी उठय् यात । अथे जूगुलिं गथांमुगः बलय् जगाः काय्गु चलन जूगु न्यने दु। अथे तुं मेगु धापू कथं न्हापां छम्ह कर्मय् विश्वास याइम्ह मनुखं लुँ वहःतिसा सिवें नँय् विश्वास याइगु जुयाच्वन । तर उम्ह मनू बुद्धि च्वन्ह्याःसां जात धाःसा क्वजातम्ह लानाच्वन । व मनूया मतिना धाःसा छम्ह धनिम्ह मनूया म्ह्याय्मचा नाप जुयाच्वन । धनिम्ह मनुखं थ्य खँ सियाः थः म्ह्यायमचा क्वजातम्हनाप इहिया यानावन धाःसा थःगु बेइज्जत जुइ धकाः ग्यानाः व क्वजातम्हेसित मिं पुकाः स्यानाबिल । त्वाःयापिं मनूतय्सं वास्तविक खँ सीवं सीम्हसित सम्मानपूर्वक सिथं यंकाः अन्त्येष्टि यानाबिल । अथे तुं मेगु धापुकथं स्वनिगलय् गथांमुगः धयाम्ह छम्ह राक्षस तसकं दुखःबियाच्वंगु जुयाच्वन । छम्ह तान्त्रिक उम्ह राक्षस स्यायेया नितिं ब्यांचिया रुप कयाः राक्षस वइगु लँपुइ पियाच्चन । राक्षस वयेसाथं वं राक्षसयात हेवायचबाय् यायेगु शुरु यात । थ्व खनाः राक्षस तसकं तं पिकयाः ब्यांचित स्याये धकाः सन । ब्यांचा बिस्यु वन राक्षसं लिना यंकल । लिपा ब्याचा लः मुना च्वंगु पुखुया ध्वःपय् वन । राक्षस नंअन हे वन । लिपा अन तुं व सित । व हे राक्षसयात अन्त्येष्टि याय्त त्वाःयापिंके जगाः कया छम्ह प्व पाखें अन्त्येष्टि याःगु धाइगु धापू नं दु। अथे जुगुलिं हे गथांमुगःया अन्त्येष्टि समाजय् दकले क्वजातम्हपाखें याकेगु चलन दुगु खः धयागु धापु दु। गथांमुगःया बारे गुलि नं लोकोक्ति दु, व फुकं गथांमुगःया छु नं छुं खँ नाप सन्दर्भ दुगु खनेदु । बाखंनाप आत्मसाथ यायेफत धाःसा गथांमुगःया छुं छुं खँ उकिइ दुने सुलाच्वंगु खने दु। गथांमुगःया थीथी धारणा गथांमुगः घण्टाकर्ण छाय् धाल थ्व खँ च्वय् वने धुंकल । गथांमुगःयात त्रिपद संवर भैरव नं धाः । छाय्धाःसा गथांमुगः थनीबलय् तिँप्वाँय्यात स्वप्वाँय् यानाः थनेगु याइ ।थथे स्वंगु प्याँय् यानाः थनेगु धयागु हे त्रिपद संवर भैरबया प्रतीक खः । थ्व भैरव त्रिशक्ति ( सत्व, रज व तम)या द्यःने स्वपलाः तयाः थनिगु खः । गथांमुगः शिवशत्तिया प्रतीक अथवा अर्धनारेश्वर,अर्थात मिसा बछि मिजं बछि खः । उकिं गथांमुगः थनीबलय् गनं गनं छखे मा लिङ्ग मेखे बा लिङ्ग च्वयाः तिकेगु नं चलन दु । गथांमुगःयात सृष्टिय प्रतीककथं नं कायेगु याः । गुगु गथांमुगः भैरव जुसां गुगु गथामुगः अजिमा खः धकाः नं धायेगु याः । क्षेत्रपालय् थनीम्ह जुसा भैरव व व्छासय् थनीम्ह जुसा अजिमा जुइ । गथांमुगः थुकथं म्हसीकेगु जुसा मेकथं गथांमुगलय् भैरब वा अजिमाया ख्वाःपाः वा राक्षस वा लसिंया ख्वाःपाः च्वया तःगु तयाः क्वय् लिङ्ग नं च्वयेगु चलन दु । बाह्राः तेयधुंकुपिं मिसामचातय्त मिजम्ह गयांमुगः भागियाके बीगु नं चलन दु । बाह्राः तयेगु संस्कार हे यौन क्रियाया ज्ञानया लागि खःसा थ्व धुंका उन्मन्त भैरब वा मिजम्ह गथांमुगः भागि याकेगु घयागु सी मदयेक मिसातय्त सृष्टि क्रियाया दुज्ञां बीगु खः । गथांमुगःया ख्याःपाः राक्षसया ख्वाःपाः थें धंवा तयाः हिंसा यानाः म्हुतुं हि बाः वयेकाः नं च्वय्गु याः । अथे तुं गथांमुगःयात भूत धायेगु न जलन दु । समाजय् मनू स्वयाः विचार पाःथे गथांमुगःयात स्वय्गु दृष्टि नं पा । हिन्दुतयसं शिवपार्वती वा अर्धनारेश्वरकथं धायेगु याःसा बौद्धतय्सं भैरब व अजिमाकथं कायेगु न॑ याः । नापं कलाकारतय्सं नाटेश्वरकथं नं धायेगु याः । न्ह्याम्हसिन नं न्ह्यागु हे धाःसा नं गथांमुगःयात मिसा व मिजं कथं हे कायेगु याः । गुम्हं गुम्हंसिगु बिचाःकथं गथांमुगः व घण्टाकर्ण छगू हे मखु ।थज्याःपिनिगु बिचाः कथं घण्टाकर्ण धाइम्ह छम्ह कट्टर शिवभक्त खः । भगवान शिवया नां छगू त्वःताः मेगु गुगुं नं खँ न्यने म्वाःलेमा धकाः है न्हाय्पनय् गं घाःगू खः । काशी क्षेत्रय् धण्टाकर्ण पुखू दु । अन हे शिवलिङ्ग धारणा यानाःतम्ह घण्टाकर्णया मुर्ति पलिस्था यानातःगु दु । वयागु नामं हे घण्टाकर्ण पुखू जूगु खः । थ्व थाय् कर्णघण्टाया नां साप हे जाः । घण्टाकर्ण राक्षस पाशुपत धर्म माने याइम्ह कट्टर शिवभक्त जुगुलिं घण्टाकर्ण मूर्ति स्थापना यानाः काशीया भारतीय जनतां छम्ह दानवया रुपय् मकासे ईस्वरया रूपय् पुजा यानावयाच्यंगु खः । थुकथं गथांमुगः व घण्टाकर्णयात छम्ह हे धायेगु मयःपिं नं मदुगु मखु । (गंगालाल श्रेष्ठ ः गथांमुगः व घण्टाकर्ण व हे खःला ? सन्ध्या टाइम्स, दिल्लागा १३, १११७) गथांमुग: सिनाज्या नी ब्यकेगु गथांमुगःचह्रेयात सिनाज्या ब्यकेगु दि नं धाः । खाइसंन्हुकुन्हु दुवाःदुवातय् भूत साला हयाः छेँय् छेँय् तयातयेगु धयागु विशेष थानाः सिनाज्याबलय् ज्या याये फयेमा धकाः खः । उकिं थुकुनु बुं वा प्यूपिं वा मप्पूपिं न्ह्याम्ह हे जुसां नं बुँज्या याइपिं छेँय् दुहां वल धाःसाः भुत नं दुहा बइ धकाः सिनाज्या संपिं जुसा मसंपिं जुसा सकसियां सिनाज्या नी ब्यकेगु धकाः गथांमुगबलय् याइगु जलन दु । सिनाज्या ब्यंकेगु धकाः छेँय् बँ पुइगु, बँ इलेगु वसः हीगु खः । उलि जक मखु छेँय् दक्व परिवार नं म्वःल्हुइगु वा खौ कयाः ख्याः सिलेगु याइ । वा पिइ सिधःगु न्हापा हे जुसा गथांमुगः न्ह्यः नं सिनाज्या नी ज्यंके ज्यु । सिनाज्या नी ब्यंके धकाः वा पिइ सिघल धायेवं छेँय् छखां नीसी यानाः थःथःगु म्ह शुद्ध यायेगु खः । थथे गथांमुगः स्वयां न्हापा सिनाज्या नी ब्यंकीपि वा प्यूबलय् ग्वाहालि वःपिं फुक्कसित सःताः भलाकुसल यानाः धन्यवाद बियाः तुच्चा वा कौला याकाः छछाः जा नका छ्वयेगु
नागपञ्चमी
डा. चुन्दा बज्राचार्य नागराजा नेपालय नागयात थीथीकथं कायेगु यानात:गु दु । गुम्हसिनं नागयात मनुया शत्रु कथं कायेगु यानात:सा गुम्हसिनं नागयात भित्र कथं कयातःगु दु । नागयात हे म्हिताः नागयात हे थम्ह धाःथें याका: वा नागया जीवनचर्या जुइगु ज्यायात मनुखं थःगु इच्छाअनुसार प्रदर्शित यानाक्यनिगु जात तकं मदुगु मखु । थुमित नाग जाति धायेगु यानात:गु दु । नाग जातियात भारतं नेपा: व:पिं लिपावनाः थुपि नेवाःत नाप भेलेपुना वन धायेगु नं इतिहासं धयावयाच्वंगु दु । नान्यदेव नेपाः वःबलय् वं थःनाप हःगु सेनाय् नाग जातिया लिसें मेपिं थी थी नं जातित दु । लिपा तिरहुत॑ नेपा: गालय् वःपिं गुलि नं मनूत ख:, वइपिं नं फुक्क धया थें नेवाःजुयावन । उकिइ मध्यय् नाग जाति नं दु। नेवाः समाजय् नागया विशेष स्थान दु । छाय्धा:सा नेपा:गालय् वस्ती जुइ न्ह्यः लःया लखं जक जायाच्वंगु छगू दह खः । चीनं महामञ्जुश्री बिज्याना: चोभारया डांडा छेदन यानाबिज्याना: ल: पित छ्वया बिज्या:बलय् नेपा: गाःया दह दुने बास यानाच्वापिं नागत नं लः नापनाप पिहां वन । तर गुम्ह गुम्हं नागतय्त बिभिन्न दह वा पुखू दयेका: वासस्थान दयेका बिज्यात । उकिइ मध्येय् करर्कोटक नागराजा छम्हसित चोभारया तौदहलय् बास याकेबिल । अथें तुं स्वर्ग, पाताल, नर्क धाये थें तुं नागतय्सं राज्य यानाच्वंगु नागलोक दु धयागु थीयी बाखं दु । नागलोकया धापूयात छगू प्रमाण कर्थं बुंगद्यः जात्राया इलय् क्यनीगु भोटो जात्रा नं खः । बुंगद्यः जात्राया इलय् क्यनीगु भोटो जात्राया बाखं छन्हु नागया जुजु कर्कोटक नागया कलाःया मिखा स्या:गु जुयाच्चन । नागलोकया वैद्यतय्सं सुना नं लायेके मफुसेंलि कर्कोटक नागराजा मनूया भेष कयाः मनुष्यलोक- वल । अनं छम्ह वैद्ययात ज्वना: पुखू सिथय् थ्यंकाः मिखा तिसिका:कर्काेटक नागया दरवारय् यंकल । वैद्य नं मनूरुपी नागं धाःथें मिखा तिसिना: वन । ‘मिखा चायेका: स्वःबलय् हीरामोती ज्वाहारात जडे यानातःगु लुँयागु भव्य दरवार खन । वैद्य छक्क चाल । दुने यंका: मिखा स्याका: देनाच्वम्ह नागिनीयात क्यन । वैद्यया वास: छुं ज्वनावंग नं मदु । नागराजां धा:सा नागरानीया मिखा स्याःगु मलतलय् अन हे च्वना: वास: याये मा: धाल । मेगु हे लोकय् थ्यंम्ह वैद्य लिहां वये धका: नं धाये मफुत । वास: यायेगु छुं हे वस्तु मदुसेलिं न्हाय्पं लिउने खिति तुइका नं तन्त्र यानाः वास:या रूपय् नागया रानीयात नकेगु यात । धाथें नागया रानीया ‘मिखा स्या:गु लात । अले वैद्याया इच्छा कथं फ्वंगु हीरामोती ज्वाहारातं थुनात:गु भाेताे छपाः विया: पुखू सिथय् थ्यंकाबिल । व हे भोतो बैद्यं फिना जुइगु यात । छन्हु बैद्यया लँय् पिया च्वने माःगुलिं बहुमूल्यगु भोतो त्वःताः बुँइ द्यामय् तयाः पिया च्वंवन । उगु इलय् हे छम्ह भूत वया: उगू बहुमूल्यगु भोतो फिनावन । बैद्यं पिया च्वने सिधयेका: वःबलय् भाेतो खुया: यंके धुंकल । छन्हु बुंगद्यःया ज्यावलाख्यःया जात्रा जुयाच्वंबलय् भूत नं व हे बहुमूल्यगु भोतो फिना: जात्रा स्व: वयाच्वंगु जुवाच्यन । अथे तुं बैद्य न॑ अन हे जात्रा स्व: वंगु जुयाच्यन । बैद्यं थ:गु भाेतो फिना: जात्रा स्व: वयाच्वंम्ह खन । अले बैद्यं व भाेतो फिना तःम्ह भूतयाके थःगु भोतो लित कायेत स्वत । भूतं लितबीत तयार मजू । अथेतुं बैद्य नं त्वःतेत तयार मजू । थ: थःगु धकाः निम्हसिनं हाला: ल्वानाच्वन । तर निम्हेसिनं दसु घाःसा क्यने मफु। तिम्हं ल्वाना च्वंसेलि व हे बहुमूल्यगु भाेताे बुगःद्यःयात बिल । बुंगःद्यवं सुयागु ख: दसु ज्वना: काःवा धका: धया छ्वत । तर भूत व बैद्य निम्हसिनं दसु बी मफु । छाय्कि बैद्य नागलाेकय् वने मसः । उकिं थ्वं बिल धका: क्यने मफु । अथे तुं भूतं ला बुँ द्यामय् वैद्यं त्वःतातःगु लुइका काःगु ख; । मेगु भोतोया बारे छुं मस्यू । उकिं वं नं दसु बी मफुत । थुकथं भोतो बुंगःद्यःयाथाय् च्वंगु ख: । व हे भोतो थाैंतक नास्व कथं जिके दु स्वैगुं खःसा दसिनापं ज्वनाः काःवा धका: भाेतो क्येनेगु यानाव:गु खः । व हे परम्पराकथं भाेताे जात्राया जन्म जूगु ख: । नेपा:या संस्कृतिइ नागयात वा वयेकीम्ह धका: कया वयाच्वंगु दु नेपा:या संस्कृतिइ नागयात वा वयेकीम्ह धका: कया वयाच्वंगु दु । छन्हु शान्तिकराचार्य चखुंति बखुंति गुफाय च्वना: दक्व नागयात आसन दयेका: तपस्या यानाच्वन । उकिया फलस्वरूप वा मवयाः हाहाकार जुल । थ्व खं दक्वभन प्रचार जुल । वा मवया: हाहाकार जुगुलिं नागयात त्वःतकेया लागि यक्व उपाय यात, तर मज्यू । लिपा स्वयम्भू भगवान हे अन वसेंलि थः गुरू बिज्याःगु सिया: प्रणाम यायेत दसेलिं नाग आसनं पिहाँ वल धयागु धापू दु । अथें तुं शान्तिपुर दुने नागतय्गु हिं च्वयातःगु सफू दु । यदि नेपालय् वा मवया: हाहाकार जुल धाःसा अन दुने वना: सफू हया: निभालय् क्यन घाःसा वा वइ धयागु विश्वास दु । छक: जुजु प्रताप मल्लया शासन कालय् वा मगाना: दुर्भिक्षया शिकार जूवन । नापं देशय् वा मवयाः हाहाकार जुयाच्वन । याःयाः थें मजिल, वा व हे मवल । उकिं जुजु प्रताप मल्ल स्वयमं गुरूजुपिनिगु सल्लाह काथं शान्तिपुरय् दुहाँ बिज्याना: व सफू पितहया: निभालय् पाःबलय् वा गाःगु खँ इतिहास, बंशावली आदिइ च्वयात:गु दु। चाँगुनारायण व लोकेश्वर नाप नं नागनाप स्वापू नेपाः उपत्यका दुनेया पुलांगु देग: व थाय् मध्यय् चाँगुनारायण छगू नं खः । न्यागूगु शदिया मानदेवं चाँगुनारायणया छुं छुं जिर्णाेद्धार यानाः न्हापां अभिलेख तया: थकूगु पुलांगु थाय्यात बौद्धमार्गीपिसं हरिहरिहरिहरिबाहान लोकेश्वर कथं कायेगु याः । महामञ्जुश्रीन॑ नेपा:गाःया ल: पित छ्वयाब्यूबलय् थाय् थासय् तःपिं नाग मध्यय् तक्षक नागराजायात पुण्यतीर्थ वा गोकर्णया तीर्थय् तयाब्यूगु धयागु सी दु । व हे तक्षक नागया छन्हु अष्टमीया करुणामयया व्रत च्वना: लखं पिहाँ वया: निभा: पानाच्वंगु इलय् लाक गरूडं खना: नागयात ज्वना:स्याना: नयेत स्वत । तक्षक नागराजां गुलि घाल जि व्रत च्वनाच्वनाम्ह जित: त्वःति धकाः। तर गरूडं मत्वःतुगुलिं नागं गरूडयात क्वातुक हिनाबिल । गरूडयात सनां सने मफयेका नागं हिना: प्यन्हुतक लखय् दुने तयाबिल । थ: मुक्त जुये मफयेवं स्वर्गया द्यःया मालिक नारायणयात पुकारयात । थ: बाहान गरुडयात नागं हिनातःगु खनाः त्वःतकेत स्वत । तर नागं नारायणं धाःसां त्व हे मत्वःतुसेलिं नारायणं थःगु सुदर्शन चक्रं तक्षक नागराजायात छेडन यायेत स्वत । थ्व खना: तक्षक नागराजां न॑ थः व्रत च्वनाम्ह करुणामययात पुकारे यात । थथे पुकारे यासेंलि सिंह गया: करूणामय नं पुण्यतीर्थ /गोकर्ण तीर्थय् थ्यंक: बिज्यात । नारायणयात सुदर्शन चक्रं छेदन यायेमते धकाः नं धाल । तक्षक नागयात गरूडयात त्वःताब्यु धयाविज्यात ।करूणामय बिज्याःगु खना: नारायणं दण्डवत यानाविज्यात । अले फु्कं छम्हय् लीनजुया बिज्यात । थथे लीन जूबलय् दकले त:लय तक्षक नागराजा अनं सिंह, सिहंया द्यःने गरूड, गरूडया द्यःने नारायण व नारायणया द्य:नै करूणामय च्वना विज्यात । थथे लाेकेश्वर / करूणामय नारायण निम्ह दुगुलिं बौद्धमार्गीतय्सं थ्वयात हरिहरिहरिहरिवाहान लोकेश्वर धायेगु जुल । अले मेपिन्त चाँगुइ लाःगुलिं चाँगुनारायण
