२.न्वसु (Pronounciation)

‘य’ व  ‘व’ 
नेपाल भासाय् ‘य’ व ‘व’  माआख:  बाआख: नितां आखलय् दुथ्या: ।
उकिइ ‘य’  ‘ए’ लिसे सत्तिक लाइ । गथे —-

बाआख:	+	‘य’	चिना:	ए(े)
क	+	य	क्य	के
ख	+	य	ख्य	खे
ल	+	य	ल्य	ले
ब	+	य	ब्य	बे
थ	+	य	थ्य	थे
छ	+	य	छ्य	छे
ह	+	य	ह्य	हे
स	+	य	स्य	से

 
‘व’  ‘ओ’  लिसे ज्वलिंज्व: ।

बाआख:	+	‘व’	चिना:	ओ
क	+	व	क्व	को
ख	+	व	ख्व	खो
ग	+	व	ग्व	गो
घ	+	व	घ्व	घो
ज	+	व	ज्व	जो
स	+	व	स्व	सो
थ	+	व	थ्व	थो
ल	+	व	ल्व	लो

‘व’ व ‘ओ’ नितां नेपाल भासाय् चिहाय्क नवाइ । उकिं ‘व’ व ‘ओ’ निगलय् थःत छिंगु छ्यले दु । 
( कथुं नवाय् थाय् ‘व’ जुइ । म्हुतुसिं नवाय् थाय् ‘ओ’ (ाे) जुइ । )

“य् , य”  व  “ए , ऐ”  

‘अ’ व ‘ए’  या दथुइ चिनागु ‘य’ वइ । गथे —- अ + य = ऐ 

अ	+	य	चिना:	ए
क	+	य	क्य	के
ल	+	य	ल्य	ले
ब	+	य	ब्य	बे
स	+	य	स्य	से

‘अ’ व ‘ऐ’  या दथुइ तुतिपाला ‘य्’ लिउने वइ । गथे –  अ + य् = ऐ 

अ	+	य्	चिना:	ऐ
क	+	य्	कय्	कै
ह	+	य्	हय्	है
न	+	य्	नय्	नै
ल	+	य्	लय्	लै

‘आ’ व ‘ऐ’  या दथुइ तुतिपाला ‘य्’ लिउने वइ । गथे –  आ + य् = ऐ 

अ	+	य्	चिना:	ऐ
का	+	य्	काय्	कै
हा	+	य्	हाय्	है
जा	+	य्	जाय्	जै
सा	+	य्	साय्	सै

म्हुतुं पिहाँ वइ थें आख: झ्व :

अ	य	ए	अय्	आय्	ऐ	व	ओ
क	क्य	के	कय्	काय्	कै	क्व	को
च	च्य	चे	चय्	चाय्	चै	च्व	चो
त	त्य	ते	तय्	ताय्	तै	त्व	तो
भ	भ्य	भे	भय्	भाय्	भै	भ्व	भो
ल	ल्य	ले	लय्	लाय्	लै	ल्व	लो

लिउनेया ‘बा’ व ‘मा’  आख: 

बाआख:
नेपाल भासाय् लिउनेया ‘बा’ आख:यात न्ह्योनेयागुलिं साला: नवाइ मखु । गथे –
     दाल, माल, वन, कित, थित, मत, सल, बुत, बुल, गन, थन, अन,

माआख:
लिउनेया माआख:यात न्ह्योनेयागुलिं साला:(काचाक्क) नवाइ । गथे –
१.अयां लिउ ‘इ’ लाइ बलय् ऐ (ै) थें नवाइ ।

कइ	कै
गइ	गै
नइ	नै

२.’अ’यां लिउने ‘उ’ लाइ बलय् औ (ाै) थें नवाइ ।

भउ	भौ
पउ	पौ
नउ	नौ

३.’इ’यां लिउने ‘इ’ लाइ बलय् ई (ी) थें नवाइ ।

किइ	की
धिइ	धी
बिइ	बी

४.’उ’ यां लिउने ‘उ’ लाइ बलय् ऊ (ू) थें नवाइ ।

धुउ	धू
न्हुउ	न्हू
सफुउ	सफू

५.’इ’ यां लिउने ‘उ’ लाइ बलय् ‘य’ चिनागु ई (ी) थें च्वंक नवाइ । गथे –

जिउ	ज्यू
सिउ	स्यू
लिउ	ल्यू

(नवाय् बलय् उथें उथें च्वंसां ‘ज्यू ,स्यू ,ब्यू ‘ मच्वसे ‘जिउ ,सिउ ,बिउ ‘ च्वे बांला: ।)

६.’उ’ यां लिउने ‘इ’ लाइ बलय् ‘व’ चिनागु ई  (ी) थें च्वंक नवाइ । गथे –

जुइ	ज्वी
खुइ	ख्वी
लुइ	ल्वी

(नवाय् बलय् उथें उथें च्वंसां ‘ज्वी, फ्वी,ल्वी ‘ मच्वसे ‘जुइ, फुइ, लुइ ‘ च्वे बांला: ।)