June 11, 2021 By ?admin? 0

लितँसा (Suffix)

खँग्व:लिउने मजि  मगा:कथं वइगु तँसायात लितँसा धाइ।

थ्व प्यताजि दु:-   १.याक २.यात ३.सिया ४.किसं 

१. याक :- ज्या याइम जुया च्वनि। गथे :-

ब्वां धेबा बिल। किजां नल।
मामं ब्व बिल।सां घाँय् न्ह्यल।
वं अं हल। 

ब्वां , किजां ,मामं ,सां वं ” बीगु , नय्गु ,बीगु , न्ह्यय्गु व हय्गु ज्यायात। उकिं व ज्या याइपिं ”ब्वां , किजां ,मामं ,सां वं ” यात ‘याक’ धाइ। 

२.यात :- याइगु ज्या जुया च्वनि। गथे :-

क्वखं ला यन।खिचां जा नल।
मचां दुरु त्वन।पालें कथि ज्वन।

 महानं खुँयात कुन।
छु यन ?, छु नल ?, छु त्वन ?, छु ज्वन ?, छु कुन ? धकाः न्यने बलय्‌ ”ला, जा, दुरु, कथि, खुँ”  जुयाः लिस: वइ । व फुक्कं याकं याइगु ज्या जुया च्वंगु दु । थथे याकं याइगु ज्यायात ‘यात’ घाइ। 

 

३.सिया :-थुकिं वया थ्वया (गु ) धकाः थुइके विया च्वनि। गथे ः-

किजाया च्वसासाया दुरु
केहेंया तिसावया ज्या
बांलाःमेसिया ख्वाःमिसाया लं

  थन “च्वसा, दुरु, तिसा, ज्या, ख्वा: ,लं ” सुया धाय्‌ बलय् ‘किजाया, साया, केहंया, वया, बांलाःमेसिया , मिसाया ‘ घकाः थुइका बिया च्वनि । उकिं उकियात ‘सिया’ धाइ । 

 

४.किसं :-थुकिं ज्या जुया च्वंगु (अन थन ) धकाः थाय् क्यना बिइ । गथे 

न्ह्यसः लिसः
थन तता गन दु ?छेँय् तता दु ।
मचा गन फ्यतुत ?लासाय्‌ मचा फ्यतुत ।
न्यात गन ह्मितल ?पुखुलिइ न्यात ह्मितल |
मि गन च्यात ?भुतुलिइ मि च्यात ।
धः गन दु ?चुकय्‌ धः दु |


धाय्‌ बलय्‌ ‘छेँय्‌, लासाय्‌, पुखुलिइ, भुतुलिइ, चुकय्‘ धइगु लिसः वइ । उकिं “छेँय्, लासाय्‌ पुखुलिइ, भुतुलिइ, चुकय्‌” यात किसं धाइ।