Jheegu Information

All information of newar community.

बलम्बु कुमारी महालक्ष्मी जात्रा

रिजु श्रेष्ठ
स्राेत – विजय लाल डंगाेल

          नेवाःतय्गु बस्ति जूगुलिं दँय् छक्वः मोहनि वा स्वन्ति स्वयां तःजिक बलम्बु गांया करिब मध्य थासय् अवस्थित महालक्ष्मीया जात्रा याइ । बलम्बु जात्रा गबलेनिसें, छाय् न्ह्यात, सुनां व गथे यानाः धैगु सम्बधि छुं हे लिखित प्रमाण वा अभिलेख मदु धैगु जनबासीतय्सं धाःगु दु । अझ बलम्बुया थकालीतसें तकं थ्व देगः सुयागु पालय्, सुनां दय्कूगु खः धकाः धाय्मफुगु अवस्था दु । तर छगू जीवित परम्पराकथं बलम्बु महालक्ष्मी जात्रा दय्दँसं कछलाथ्वः अष्टमी, नवमि, दशमि यानाः स्वन्हु तक तःजिक हनेगु परम्परा दु । 

महालक्ष्मी जात्राया म्हसिका :

         महालक्ष्मी धाय्सातं धन व सौन्दर्यया प्रतिककथं काइ | लक्ष्मीया प्यपा ल्हाः धकाः धर्म, कर्म, अर्थ व मोक्ष नं लुमकिं । अले छगू नारी सृष्टि जक मखु, शक्ति व संहार नं खः धैगु आभास नं विया च्वनी । थुकथं लक्ष्मीया थीथी शक्तिशाली रुपया छगू हे रुप, अले सत्ययुगया मातृसत्तात्मक युगया चिं नं वियाच्वनी । जनधापु कथं अन्याय व अत्याचार संहारया लागी अष्टमात्रिकां दानव वा राक्षसयात स्याना : बिजयया घोषणा कथं थ्व उत्सब न्याय्कल । धाय्त ला जनमानसं बलम्बु जात्रायात महालक्ष्मी जात्रा धका सम्बोधन याइ, तर बास्तबिकता भचा मेथे हे दु । बलम्बुइ इष्टदेवी वा आजु द्यः धका महालक्ष्मी खःसां थनं मू जात्रा कुमारीया याइ । जात्रा संचालन पद्धति बिचाः याइवले कुमारी पूजा न्ह्यःने लाः वइ धाःसा लिपा गणेश व महालक्ष्मीया पूजा अर्चना याइगु प्राबधान दु । उकिं थुकियात कुमारी महालक्ष्मी जात्रा धाय्गु उपयुक्त जुइ ।

जात्रा याइगु बिधि :

         छसिकथं नेवाः संस्कारकथं थुकियात छोय्लावू, मूयाः व सिन्ह:याः धकाः धाइ । अले स्थानियबासिया आधारं बलम्वुइ नं सिन्हः वा सिन्दूर जात्रा धकाः दु ( रत्नकाजी श्रेष्ठ, बलम्बु, सिन्हः गुथि) अले जात्रा न्याकेत हे दकले न्हापां सिन्ह गुथिपाखें द्यः वः देगःयात पूजा ज्वलं, मरीचरि, सिन्ह: ( अबिर ), ताय् व स्वांमाः, सिसाबुसाः, वः भ्वंस्वां देगलय् तय्त व क्वखा तूमां व भोगतेलिसें किस्ती तयाः धाः बाजं नापं सकलें गुथियार सिन्दूर जात्रा न्ह्याकेत वनेगु प्रचलन दु । थुगु गुथि मवतले दशमि खुन्हु पिंगनय् दिकातःगु द्यः ल्ह्वनि मखु ।

संचालन बिधि:

         बलम्बू गांया सम्पूर्ण धार्मिक व सांस्कृतिक ज्याझ्वः न्ह्याकेत स्यस्यःतय्गु छगू द्यः गुथि दु । द्यः गुथि अन्तर्गत नं दुवाः, लौ व चालं गुथि स्वंगू दु । बलम्बु जात्रा चाहिं दुवा: गुथि अन्तर्गत गुम्ह संचालन जुइ । महालक्ष्मी द्यःया फुक्क ज्या दुने, पिने व पूजा दुवा: गुथिया जात्रा पालाखं याइ । कुमारी द्यःयात पित हय् धुंकाः संरक्षक व पाःलाः धकाः बलम्बुया ७ म्हया पुचः दुगु ज्यापुतय्गु थकाली गुथिं याइ । निगू गुथिं दँय्दसं पाःलाः कथं हिली ।

         बलम्वु जात्रा, तसकं ऐतिहासिक परम्परा दुगु, व नेपाः देय्या थीथी थासय् न्ह्याइगु जात्रा मध्ये तसकं लिमलाःगु, चिकुलां व मोहनि स्वन्ति लगत्तै वइगु मुखः अष्टमी खुन्हु जुइगु पर्व खः । दुवाः गुथिपाखें जात्रा क्वछितः जात्राया छु दिं न्ह्यः ब्रम्हूयाथाय् वनाः साइत स्वकेगु चलन दु । पूजा ज्वलंनिसें जात्राया फुक्क ब्यबस्था दुवा: गुथिया जात्रा पाःलाखं हे याय्माः ।

         न्हापांगु दिं दुवा: गुथिया पाःलाखं शुद्ध जुयाः, सकल गुथियारनापं पूजा ज्वलं सहित, निखर हाकुम्ह दुगु, बलि बीत छम्ह मेय् व पृथ्वी नं उब्जनि जूगु फुक्कं बुवः व बीवः (१०८ थरी, ६४/६४ सलिंचा ) अले पन्चामृत तयार यानाः चान्हय् बलम्बुया पिंगलास्थानय् होम याः वनीगु प्रचलन दु । ज्यापु गुथियापिं मेय् ज्वना, दुवाःतसें हाकुम्ह दुगु यनि । जब सकलें गुथियार पूजाया हलंज्वलंलिसें पिंगनय् थ्यनी, द्यःया शक्ति जगे यानाः बिशेष तान्त्रिक विधिं चच्छि जाग्राम जुया काः बाजं पुया: होम याइ । थ्व नं तसकं तान्त्रिक विधिं जाःगु पूजा खः । समय् नयाः सुथया पहरय् सकलें लिहां वइ । बलम्बु जात्राया विशेषता धैगु तःखाः नं खः ।

        अष्टमी खुन्हु जागृतयाःपिं द्यः पिन्त प्रत्येक छेंखां थीथी पूजा ज्वलं तया मूद्यःलिसें सकल मठ मन्दिर पूजा याइ । कुमारी पूजा दक्वं थकालितय्गु ज्यापु गुथिं याइ । कुमारीया तिसा धकाः मेय्या आरपति बांलाक सिलाः पुयाः कुमारीयात छाइ । थ्व दिन सुथय् हे देय्खः पिकाइ, अले जात्रा याइपिं द्यःयात नं पिनें ब्वइ । गणेश, महालक्ष्मी, कुमारीयात नं खतय् तइ । थुकथं कुमारीयात दकले न्हापां विशेष बिधिं पूजा अर्चना याय् धुंकाः तिनि गणेश अले महालक्ष्मीयात नासलय् तइ ।

         कुमारीया स्वां कुतुंवय्वं त्वाः त्वालय् देखः चाः हिकी, सिन्हया: वा दशमिया सुथ न्हापांनिसें बलम्बुया थीथी धाः, धिमे, बाँसुरि, नाखिं, ब्यान्ड बाजा लगायत का: बाजंलिसें गणेद्यःया देखः व महालक्ष्मीया देख : प्याखं: हुइकेगु याइ । दशमि कुन्हु कुमारीयात धकि तयाः नासलय् ज्यापतय्सं चोखो जुयाः दुवाः गुथियापिं नं च्वनाः मेय्या आरपति तिसा कथं तिकी, थकालीत दक्वं तुयू जामा व तपुली पुनां कुमारी द्यः बिचय् तयाः थकालीयात चाकः छिं च्वनाः पाताः खोला लःल्हाय्गु धकाः तग्वःगु सिजःया खोलाय सकस्यां पाःपाः कथं स्वक्वः स्वक्वः छगू हे खोलां थ्वँ त्वंकेगु प्रचलन दु ।

         बलम्बु जात्राया गुलि नं विधि दु, जनधापुकथं थुकि सकले जात जातिया उतिकं समावेश व महत्व दु । उकि नं थुगु जात्राय् नाय्यात दकले थकालि यानाः भ्वय् नकाः हनी । जात्रा प्यन्हू न्ह्यः निसें द्यः थ्वं बुइधुंकाः नाय् नं हे क्वचाय् लाया माला क्वखाय्काः पिंगनय् यनिगु प्रचलन दु । थथे ज्यापुया थकाली गुथि व स्यस्यःतय्गु दुवाः गुथिपाखें तसकं सौहार्दपूर्ण ज्या याइगु छगू आधार धैगु धापु कथं स्यस्य व ज्यापु धैपिं दाजु व किजा व इमिगु जिम्मेवारी कथं ज्या याःगु धैगु खः । थुगु खँ बलम्बुया जात्रा परम्परा व पद्धतिपाखें सी दु । जात्राया पूजा सिधय्काः सिन्हः गुथि नापनापं थीथी खलःत व बलम्बुया द्वारेया थाय् नं पूजासहित सरकारी पूजा धकाः खड्ग ज्वना वइ ।

         सुथबःछि चाहिकुगू खः भचा लिपा पूजा यायेत व दर्शन याकेत हाकनं पिंगलय् दिकि यंकि । आ: जब सिन्हः गुथिपाखें बाजा सहित पूजा व सिन्ह ज्वनाः पिंगनय् वइ अले तिनि अबिर, स्वां नं द्यःयात हाकनं सृंगारे यानाः तिनि द्यः जात्राया लागि थनी । उकिं, बिष्णुदेवी, इन्द्रायणी व थानकोट जात्रा थें बलम्बुया कुमारी महालक्ष्मी जात्राय् नं सिन्दूर जात्रा धकाः सिन्हः ह्वलाः जात्रा याय्गु प्रचलन दु । थथे दशमि खुन्हु बहनितक द्यःचाः हिकाः द्य: दिकी, अले लिपा हाकनं थनीमखु । अले लिपा हानं सरकारी पूजा याना द्यः उखुन्हू हे दुकाइ । न्हापां गणेद्यः लिपा हे कुमारी व महालक्ष्मी नापं दुकाइ ।

Spread the love

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Shyam Lal Shrestha
shyam-lal-shrestha-ji
Your Contribution