Jheegu Information

All information of newar community.

य’ व  ‘व’ 
नेपाल भासाय् ‘य’ व ‘व’  माआख:  बाआख: नितां आखलय् दुथ्या: ।
उकिइ ‘य’  ‘ए’ लिसे सत्तिक लाइ । गथे —-

बाआख:  + ‘य’ चिना: ए(े)
+ क्य  के 
+ ख्य  खे 
+ ल्य ले
+ ब्य बे 
+ थ्य थे
+ छ्य छे 
+ ह्य हे
+ स्य से

 
‘व’  ‘ओ’  लिसे ज्वलिंज्व: ।

बाआख: + ‘व’ चिना: ओ 
+ क्व को
+ ख्व खो
+ ग्व गो
+ घ्व घो
+ ज्व जो
+ स्व सो
+ थ्व थो
+ ल्व लो

‘व’ व ‘ओ’ नितां नेपाल भासाय् चिहाय्क नवाइ । उकिं ‘व’ व ‘ओ’ निगलय् थःत छिंगु छ्यले दु । 
( कथुं नवाय् थाय् ‘व’ जुइ । म्हुतुसिं नवाय् थाय् ‘ओ’ (ाे) जुइ । )

“य् , य”  व  “ए , ऐ”  

‘अ’ व ‘ए’  या दथुइ चिनागु ‘य’ वइ । गथे —- अ + य = ऐ 

+ चिना:
+ क्य के
+ ल्य ले
+ ब्य बे
+ स्य से

‘अ’ व ‘ऐ’  या दथुइ तुतिपाला ‘य्’ लिउने वइ । गथे –  अ + य् = ऐ 

+ य् चिना: ऐ 
+ य् कय् कै
+ य् हय् है
+ य् नय् नै
+ य् लय् लै

‘आ’ व ‘ऐ’  या दथुइ तुतिपाला ‘य्’ लिउने वइ । गथे –  आ + य् = ऐ 

+ य् चिना: ऐ 
का + य् काय् कै
हा + य् हाय् है
जा + य् जाय् जै
सा + य् साय् सै

म्हुतुं पिहाँ वइ थें आख: झ्व :

अय् आय्
क्य के कय् काय् कै क्व को
च्य चे चय् चाय् चै च्व चो
त्य ते तय् ताय् तै त्व तो
भ्य भे भय् भाय् भै भ्व  भो
ल्य ले लय् लाय् लै ल्व  लो

लिउनेया ‘बा’ व ‘मा’  आख: 

बाआख:
नेपाल भासाय् लिउनेया ‘बा’ आख:यात न्ह्योनेयागुलिं साला: नवाइ मखु । गथे –
     दाल, माल, वन, कित, थित, मत, सल, बुत, बुल, गन, थन, अन,

माआख:
लिउनेया माआख:यात न्ह्योनेयागुलिं साला:(काचाक्क) नवाइ । गथे –
१.अयां लिउ ‘इ’ लाइ बलय् ऐ (ै) थें नवाइ ।

कइ कै 
गइ गै
नइ नै

२.’अ’यां लिउने ‘उ’ लाइ बलय् औ (ाै) थें नवाइ ।

भउ भौ
पउ पौ
नउ नौ

३.’इ’यां लिउने ‘इ’ लाइ बलय् ई (ी) थें नवाइ ।

किइ की
धिइ धी
बिइ बी

४.’उ’ यां लिउने ‘उ’ लाइ बलय् ऊ (ू) थें नवाइ ।

धुउ धू
न्हुउ न्हू
सफुउ सफू

५.’इ’ यां लिउने ‘उ’ लाइ बलय् ‘य’ चिनागु ई (ी) थें च्वंक नवाइ । गथे –

जिउ ज्यू
सिउ स्यू
लिउ ल्यू 

(नवाय् बलय् उथें उथें च्वंसां ‘ज्यू ,स्यू ,ब्यू ‘ मच्वसे ‘जिउ ,सिउ ,बिउ ‘ च्वे बांला: ।)

६.’उ’ यां लिउने ‘इ’ लाइ बलय् ‘व’ चिनागु ई  (ी) थें च्वंक नवाइ । गथे –

जुइ ज्वी
खुइ ख्वी
लुइ ल्वी

(नवाय् बलय् उथें उथें च्वंसां ‘ज्वी, फ्वी,ल्वी ‘ मच्वसे ‘जुइ, फुइ, लुइ ‘ च्वे बांला: ।)

Spread the love
Shyam Lal Shrestha
shyam-lal-shrestha-ji
Your Contribution