तण्डुकार भाग २

सामाजिक परिवेश :-

         तण्डुकार जातिं का:वाजा पुइगु व पुरोहितया संस्कार तकनं नाला कःया वइच्वंगु खः । मल्ल जुजु पाखें काःबाजा पुइगु व पुइदैगु लालमोहरं खुसः जातया छथ्व खलःयात अधिकार ब्यूगु सत्यतथ्य अनुसन्धान पाखें सिदुगू जुल । पुरोहितया ज्याकर्म न्ह्याका वइच्वंगु नापंया प्रमाणित सूचं न्यनेकनेदु । काःबाजा पुइगुया धार्मिक महत्व दु गथेकी थ्व बाजां मृतकयात स्वर्गया लँपु तप्यंका बिगु व स्वर्गया जुजु इन्द्रया दरबारया लुखा चायेका बिगु खः । मेगु आध्यात्मिक पक्ष कथं काःबाजा छ्यलेगु संस्कार मृतकयात तर्पण बिइत लः मदुगुथाय् लःया मूल चुलाकेगु व दाह संस्कारया लागि अग्निया अभाव जुलधाःसा मिच्याके फयेकेगु मु आज्जु खः । 

भेषभूषाया म्हसिका :-  

                 थःगु जातिय् नखः चखः मुँज्याया लसताय् मौलिक संस्कारं जाःगु तिसावसं छ्यलेगु ज्याखँ थ्व जातं त्वतुगु मदु । अलय् थुकि थःगु जातिय् लजगायात हपाः व तिवः विइकथं थाज्या थाना छें छें दयेका तःगु हाकूगु पतासीया छयलावुला खुसः मय्जु पिनिगु विस्कं छगु वसः ज्वलं नं जुया च्वन । सिदुकथं ह्यांगु किनारया हाकुगु पतासी न्यागु वालाया वुत्तां सजय्याना तइगु जुइ । वो पतासी सिनि वलय् चोकामोल्य् च्वःकि छप्त गथःलय्  प्वःचिना तइगु चलनं याना उगु इया जन्त्र मन्त्र तन्त्र लिसें आत्मसातः दुगु क्यं । मिसा मय्जुपिंसं वो पतासी सिनी बलय् Þह्यांगु किनारा दुगू उगु हाकूगु पतासी च्यातकी गुजिं हिना छ्यलिगु छगु पहया मौलिक संस्कारं थाय् कागु खः । 

नय्, त्वनिगु ज्वल :-  

        नेवाः समाजय् चलन चल्ति ब्वलना च्वंगु परिकारयात थ्व जातं नं छ्यला वःगु दु ।

तण्डुकार जातया लजगाः :-

          अपुक थुइके बलय् तण्डुलया अर्थ जाकी खः । अकिं तण्डुलकार धायेबलय् वा जाकी दयेकिपिं धकाः भापिया कायेमा । पुवाचा पिना सिनाज्या न्यायेकेगु बुँख्यःलय् ब्वलना वगु शहरिकरणंया लिच्वलं खुसः समुदाय्यात नं कल उकिंयाना थी थी न्हूगु लजगा नाला काये माल ।

तण्डुकारतय् जन्मनिसें मृत्यु तकया थी थी संस्कार :-

          नेवाः जाति समुदाय दुने खास याना आदिवासी नेवाः जात पुचः समाज दुनेया “कर्म काण्ड व संस्कार” ज्वः ज्वः लागु पह जु । अय्जुसां नं थःगुहे जात पुवंके माःगु संस्कार जातीय अस्तित्वया विस्कं दिशावोध जुया च्वनि । अकिं तण्डुकारतय्सं नं थः समाज दुने जन्म निसें मृत्युतक हना वना यायेमाःगु विधि व्यवहारया संस्कार सुथां लाका वइच्वंगु दु ।

धौबजी नकःवने (पुंसवत) :-

           ब्याहा जुइ धुंका म्ह्याय्मचाया प्वाथय् दुगू गुला दतकि थःछें जः खलः पाखें मचाबुई न्ह्योहे धौबजी नके माःगु चलन दु । उबले थःछें पाखें म्ह्याय्मचाया मां व मेपि पासा छम्ह निम्ह नापं म्ह्याय्याथाय् वने माःगु जुई । अथेहे धौबजी, मरी चरी, लाः, न्या, फःसा, योमरी, फलफूल व परिकार ज्वलं यंका लुधंक नकेगु ज्याखँ जुइ । 

       लिपा मचा बुलकि थःछें  खलःयात सूचं बिमाःगु ज्या ताः लाकेमा । व्यवहार कथं इम्हू १ पाउ, चाक १ पाउ, जिफो १ गः नापं चिपालु बिया छ्वई । थुकि थःछें पाखें नं २/३ न्हूया दुने बजि खुमन्हा, मरी, घ्यो–चाकु, अय्ला माकथं म्हयाय्याथाय् ज्वना वनीई । थुगू रितिथितियात घ्यःबजी नकः वनेगु धाई ।

मचाबूब्यंके (न्वारान):- 

               मचाया जन्म जुइ धुंका न्हापा लाक्कया खुसी ६ न्हु कुन्हू ब्यंकेमाःगु संस्कार दु । उकुन्हु छें  बांलाक्क सूचुपिचु निसी याना ह्याउं मचा मां या अजि (सुदेनी) सुसा कुसा याना माःसा निभालय् छक्व च्वंके बि । उकुन्हु न्हि छपा लप्ते भ्वय् ज्वलं भचा भचा तःया “आगं ब्व” इनेगु धकाः दान याई । थः सतिपिं खलः पुचःयात सता भ्वय् नकेमाःगु चलन दु ।

           उकुन्हु थःछेंखलः पाखें कःसु १ माना, भूति १ माना, मुस्या १ छम्ना, पालु १ पाउ, कःसु वो १२ पा, मुस्या १ माना, बजि १२ निम्ना, लाः १ गू धार्नी, हयाउंमचा व मांयात १/१ छज्वः छज्वः लँ मचायात लासा, अजः (बट्टानापं), घोटी चौठी, मचाकठी फुक्कं लुमंका थ्यंका बिमा । मचाबुया लच्छिया दुने थःछें  खलःया सट्टीपिं सकल दाजु किजा जःतय्सं नलिम्ह मचाया ख्वा स्वः वनेगु ज्या पुवंके मागु जुई । थुकियात मचाःबु स्ववनेगु धाई । उबले मरी, चाकूसे च्वंगु थों, चुंला, बजि नापं ज्वना वने माःगु जुई ।

दमरा फयेगुः :- 

          मचा जन्म जुया लच्छिया दुने थःछें  पाखें जाकि, चिकं छमना छगु कचौरा १ छतका दाँ १२ निम्ना बजि, झिं १२ ता योमरि, १ माना मस्याँ, १ मना कय्गु, १ मना सिमि ला याना मुक्कं १२ ता घासा तया मचा बुम्ह म्ह्याय्मचायाथाय् यंकेमाः । उबले काय् बुसा मे छ्यँ छगःलं म्ह्याय् बुसा बागः मे छ्यँ नं तया यंकेमा ।

जाः नकेगु (मचाजंको वा अन्न–प्राशन) :- 

          काय् बुसा ६ ला दइबलय् म्ह्याय् जूसा ५ ला दत्तकि कूल गणेद्ययाथाय् वना पूजा आजा याना मचा पास्नी धकाः जा (अन्न) नकेगू संस्कार जुई । थुबले भ्वय् हे नकेमाः धइगु अनिवार्य मदु । थःथःगु गच्छे अनुसार ज्याखँ पुवंकि । तर, थौंकन्हय्, पार्टी भ्वय् नकीगु नं खनेदइ वल । अन्नप्राशनया न्हिबलय् निसें मचा न्हाय्पने लुँया तिसा कथं मुन्द्रिचा व तुतिबाया वहया कल्लिचाः न्हयाकेगु चलन न दु ।

निदँ बुन्हि :-

          थ्व कर्मकाण्ड कथं मचाया निदँ बुन्हि कुन्हु भव्य बाँलाक्क जन्म दिन मानय् यायेगु चलन दु, नेवाः समाजय् । सुनं मचाया लागि थुकुन्हु थःथःगु इष्ट देवता (गणेद्य) यात बाँलाक्क पुजायाना, सुकुन्दा च्याका ख्यें सगँ बिया निगः योमरीया मा दयेका मचायात क्वखायेका तयेगु याई । आ वया केक चाना इना बिगु चलन नापं खने दइवल । योमरी लोंचामरी मचाया पाजु छें  बिके छ्वइ । उकिया लिसलय् पाजु खलः पाखें लं वसः मरी बिया हये माःगु चलन दु ।

बुसंखा/ब्रतबन्ध (उपनयन):-

 काय्मचा जुया ८ दँ, १० दँ, १२ दँ दतकि मुहूर्त स्वया छ्यँया सँ मुन्डन जुइक खौरय् याना टपूलिं पुइकि, थजोगु संस्कार पाजु जुम्हेसिया पुवंकि । अबले छ्योंया बिचय् लाक्क सँ छप्वांय् ल्यंका आंसा तयेगु धकाः धाई । थुकियात कय्तापूजा धकाः नं धायेगु या, न्हापा न्हापाया इलय् कय्ता बिया कय्तां चिकिगु रिति थिति दुगू खः । आया परिवेशय् सामुहिक ब्रतबन्ध ग्वःसाया ज्याझ्वःत नं न्ह्याना वःगु जुल । गच्छे अनुसार भ्वय् नके माःगु चलन दु ।

इहिमुना (बेल विवाह) :-

             थ्यंमथ्यं ५ दँ निसें १० दँ तक्कया दुने लाःपिं मिसा मचातय्त यायेमाःगु संस्कार खः इहिपा कर्मकाण्ड । थौंकन्हे इहि मुनेगु धकाः चैत्य दुथाय् सामुहिक कथं मिसा मचातय्त मुना बेल विवाहया संस्कार ताःलाकेगु जुयावइच्वंगु दु । थुबले अजम्हू,ज्वला न्हाय्कँ ज्वलँ कोटलय् मजि मगाःगु जुइ कथं तयेमाः । इहिमुना झ्वलय् बेलनाप ब्याहा याये न्ह्यो अबुं (मचाया) थःगु मुलय् तया कन्यादान बि थें धर्म कर्मया ज्याखँ सुथांलाकि । बेलनाप इहिपाया ज्याखँ क्वचायेका मचायात छें  दुतहयेबलय् सलिपाःय् जाय्क वाजाकि तइबिया लसकुसयाना दुकायेमाः । खासयाना थिमज्यू (रजस्वला) जुइन्ह्यो (बेल विवाह) या कर्म पुवंके माः ।

बाह्रा तयेगु :-

           म्ह्याय्मचातय्त थ्यंमथ्यं ८/१० दँ निसें १२/१४ दँ तक्कया दुने थिमज्यू (रजस्वला) जुइ न्ह्यो बाह्रा तयेगु ज्याखँ पुवंके माःगु जुइ । साइत स्वया जोतिषयात क्यना धौसगँ बिया कोठाय् बन्द याना तयेमाःगु जुई । बाह्रातःगु कोठाय् मिजं मस्तय्त स्वक्ये बिमज्यू । निभाजः नं मलाइगु कोठा जुइमाः । १२ न्हू तक वो म्ह्याय्मचायात वहे कोठाय् तयातइगु चलन याना बाह्रा तइगु धकाः धइगु खः । ४/६ न्हु दय् धुंकालि जयबली क्यनिगु यायेमाः । अथे उबले तक चिभ्या नं नकि मखु । १२ न्हु दइगु न्ह्यो म्ह्याय् मचाया निनी खलः पाजु खलः तय्सँ छुस्या मुस्या नकः वनेगु धकाः सिया तःगु छ्वः, कनि, चना, कय्गु नापं फछि बुबः बजि फछि मरी फलफूल ज्वना वनेमा । वयाँ न्हापा क्वँचिकं साय्केगु ज्या जुई ।

       १२ न्हु दतकि बाह्रा पिकायेगु धकाः म्ह्याय्मचायात सूद्र्यया न्ह्यने तया पूजा याना/याका त्वाःवाया गणेद्यया थाय् यंका पूजा आराधना सुथांलाकि । बाह्रा पिकाइ कुन्हु न्हि थः खलःतय्त भ्वय् सता नकेमा । भ्वय् वइपिंसं वाजि जाकि फच्छि मिसा मचाया लागि लँ वसः छप्व देछाना विगु चलन दु।

       बाह्रा तइबलय् यौन शिक्षा बिसःम्ह ब्यक्तित्वया चयन जुइगु आभास जुई । यौन शिक्षाया महत्वं जाःगु न्ह्यसः लिसः बाह्राच्वंम्ह मिसायात न्यंके माःगु जुई । क्वं चिकँ सायेकेगु इ झिंछन्हु कुन्हु जुइ वयां लिपा झिंनिन्हु कुन्हु बाह्रा पिकाईगु न्हि खः । तप्यंक सूद्र्योया किरण पाखें बचय् यायेगु नं कुतः जुई । बाह्रा तइबलय् प्वाकय सफः हिनेगु पह नाला काइच्वनिगु जुई । रजश्वला जुइ न्ह्य बाह्रा तय्गु कल्चर बाँलाई । साइतया खँय् बाह्राया अवधि निगु महिना वा निगु पक्ष लाके मज्यू । निगु  सनिवाः व आइतवाः लाके मज्यू ।

इहिपा (ब्याहा यायेगु पह) :-

           न्हापां निसें चलन चल्तिया संस्कार कथं ब्याहाया ज्याखँ क्वछिने न्ह्यो मिजं व मिसा मचा निम्हेसिया जातः ज्योतिषयाथाय् क्यंवनेमाः । मिसा मिजंया ग्रहदशा नक्षत्र स्वया जोतिषं इहिपाया लागि पाय्छि जु धकाः धाःलकि खँ पक्का जुई । व्याहाया ज्याखँ क्वछिनेत लमि व मचाया अबुजु नापं १२ गः गेसुलाःगु ग्वय्, धौमरी मसला फलफूल तिसाः वःस माःमाःगु उगुंथुगुं सारदाम तया मिसा मचाया छें वनि । उकियात हे ग्वय् ब्यूवनिगु धकाः धाई । मिजं मचाया अबुं मिसा मचाया अबुयाल्हातिं १२ गः ग्वय् लःल्हाइ, उथाय् न्ह्योने दुपिं जः दुजः फुक्क साक्षिया रुपय् भापिगु जुइ, अले ब्याहाया ज्याखँ क्वछिगु जुइ । उगु पहनं इहिपाया ज्याखँ क्वछिने धुंकालि छवाः ति न्ह्यो लाखामरी फलफूल पुजाया सामग्री ख्येँ सःगं, न्या, ऐला मिसामचाया लागि लँ तिसा वःस तया ५ म्ह जः मिसा मचाःया छेँ वना “लाखा मह्रिविगु” धकाःया ज्याखँ पुवंकेगु जुई । वास्तवय् थौंकन्हे ग्वय् बि कुन्हु हे मिसा मचायाथाय् यंके माःगु बिमाःगु ब्याक्कं ज्वलंत फुक्कं छक्वलं हे थ्यंका क्वचायेकेगु अति पाय्छि कथं ताःलाका वःगु दु । ग्वय् बीगु लाखामरी बीगु ज्याखँ क्वचाल कि भँमचा काः वनेगु १/२ न्हु न्यो १/२ न्हा ग्वय् मिसा मचाया छें छ्वय्माः । जन्ती वनेगु न्हि मिजं मचाया छें थः थिति पासा पिंत मुंका तुच्चा कौला याका ग्वाः मसला पो बिया बाजागाजा नापं मिसा मचाया छें जन्ती वनि । अबले लमि मिजं मचाया मां अबु थःथितिपिं मुना पूजाया सामग्री ख्यँय् सःगं, न्या, ऐला नापं यंकेमाःगु जुई । दुरु तइतःगु थःल (दुरुंकूलि) व म्वाम्ह न्या तइतःगु (न्याकूलि) नापं यंकेमाः । वो फुक्क मिसा मचाया मांया ल्हाति लःल्हाना बियाःगु जुइ । मिजं मचाया पाजु खलः पाखें झिंनिता धाःसाया पकवान परिकार मरीवो (माय्या) १२ निता, १२ मना बजि, ऐला थों भूति कय्गु, सिमि, मस्यां मेमेगु तरकारी घाःसा घुसा दयेका तःगु ला ब्याक्कंयाना फुक्क छःकु कुगाःगु “पाजुकु” भौमचा जुइ म्हेसिगु छेँद्द तक जन्तया नापनापं यंकेमा । जन्त वंपिं खलःपुचः मिसा मचायागु छेँ थ्यनकि फूगु चाःगु स्वागत याना मसला पो ग्वाः बिया सम्मान याई । गुरुजु पुरोहितया निर्देशानुसार मिसा खलः जःयात मिजं पाखें यंकूगु सःगं बिया सम्मान याइ । अनं मिसा मचाया छेँ जः पिंसंनं हां माःमाःगु ज्याखँ न्ह्याकि । अबले मिसा पाखेया पुरोहित माकथंया संस्कार न्ह्याका यंकि । न्हापा न्हापाया चलन कथं ब्याहा याइम्ह मिजं मचा जन्ति नापं म्ह्याय्मचाया छेँ मवंगु सिदु । जन्त नं छन्हु न्ह्यो बहनि पाखे व निगु जुइ अले कन्हे कुन्हु साईत स्वया म्ह्याय्मचा पित बिया  हइगु याई । तर आ थौं कन्हे इ ब्यया ह्यूपा कथं ब्याहा याइम्ह मिजंमचा नं गाडि च्वना जन्त नापं वनिगु याः । सुथय् पाखें जन्ती वना न्हिछिलाछि भौमचा दुचायेकेगु संस्कार पुवंकि । थ्वयां न्हापा साइत स्वया मिसामचायात वया अबुंजु । दाजुं बुया आःया दू (डोली) या रुपय् जुइगू मोटर गाडीया न्ह्योने लिउने स्वःकतक्क चाहिला गाडी दुने फ्यतुका बिइ अनं मिजंमचाया अबुं दू फांगा फाय्कि । लमी नापं मेपिं मापिं छेंजः नं च्वनि । न्हापा न्हापा बाछै बाःजा लिपा लिपा भौमचा दुगु गाडी न्ह्या वनि । अन त्वाःवाया दुवाटय् गणेद्योया न्ह्योने मिसा व मिजं पाखेंया पुरोहित गुरुजुत न्ह्यो व न्ह्यो दना निखेंया सम्धीपिं व थःथिति पिनि न्ह्योने मिसामचा लल्हाय् माःगु व इहिपा क्वःछिने माःगुया औचित्ययात कःया मन्त्र उच्चाहरण याना संवादया सहलह ब्याकी । उकि मिसा पाखें व मिजं पाखेंया च्युता कथं ब्याहा इहिपाया स्वापु निख्यरं निख्यरं भापिया काइगु जुई । व मिसा मचा भौमचा जुल धकाः संकल्पया भावं संस्कार पुवंकिगु खः । थुकियातहे ’विचाःखँ ल्हाय्गु’ धाइ खः ।

           उगु पहनं अथे मेःथाय्याम्ह म्ह्याय्मचा ब्याहायाम्ह मिजंमचा (बर) या छेँ क्वय् थ्यन कि भौमचायात नःलिम्ह भापिया मूलुखाँ निसें गुरुजु पुरोहितं मन्त्र पाठयाना माजुं तःज्वगु ताःमा ताःचा नापं ज्वंका लसकुसया मिजंया छेँ दुतयंकि । अनंलि पुरोहित गुरुजुया उजंकथं बरबधुनापं तया फ्यतुका सब्जंब्वः नका ह्वंकेगु ज्या पुवंकि । सब्जंब्व नकेबलय् छगु विस्कं पहया ज्वलंनं तय्माःगु जुई । तःपागु भ्वय् लप्तय् भ्वय् ब्वया न्ह्योने मिसा मिजं नाप च्वना नय् भाय् याका पुरोहित गुरुजुं सुथांलाक्क ब्यवहार क्वचाय्कि । ब्याहा यापिंसं नय् माःगु जुसां मछाला नइ मखु । अले थःगु त्वाःवा दुवातय् लप्ते नापं वाय् यंकेमा । पाजु वा पाजुया नातेदारं सब्जंब्व वाये यंकेमागु जुई ।

          अलय् व कुन्हु हे निसें थःथिति इष्ट मित्रतय्त भ्वय् डिनर नकेगु ज्याझ्वः न्ह्याई । भौमचा दुचायेका कन्हे कुन्हु थःछेँ खलः पाखें ख्वास्वः वनेगु धकाः फलफूल, मिठाई, मरीचरी लं तिसा वस सःगं ज्वलं ज्वना मिजं (बर) या छें वने माःगु जुइ । ख्वास्वयेगु चलन कथं न्हापा लाक्क मिसाया अबुं अंगु या बिमाःगु तिसा बिया दाँ तइबि अले छसिकथं थःछें खलःतय्सँ थःयस्से दाँ तइबिगु ज्याखँ ताःलाका यंकि । ख्वा स्वयेगु ज्याझ्वः क्वचाय् धुंकालि बरबधुनापं तया मह्रिकःसी (दुने थी थी मरी बजी तया भोटं वन्दयाना तःगु कःसी) जिलाजंया ल्हाति सःसमा नं लल्हाना बि । मह्रिकःसी कायेसाथ कःसी भूनातःगु भों ल्हातिं ह्वखना बजिमरी म्हू चिंक कया सःस खलःयात ह्वला बि फयेके माः । अथे ज्याखँ क्वचाय् धुंकालि भौमचाया मां अबु थःथितिपिंत बाँलाक्क सम्मानयाना पांयाका मरी मसला ग्वाः बिया बाँलाक बिदाबाजी यायेमाःगु सदभाव व संस्कार खः ।

जिलाजं दुचायेकेगु :-

           म्ह्याय्मचाया ख्वास्वयेगु संस्कार पुवंके धुंकाली कन्हे कुन्हुया उकुन्हु नं जिलाजं दुचायेकेगु ज्याखँ जुई । म्ह्Þयाय् जिलाजं सम्धी लमी नापं पासापिं १/२ म्ह म्ह्याय्मचाया छेँ ब्वने ज्या याई । वय्कःपिंत सःसमां नं लुखाँनिसें स्वागतयाना ब्वनेमाः । म्ह्याय् जिलाजं नापं तया माकथं सःगँ बिया पाँयाई । लं वस ज्वलं नं देछाय्गु ज्या पुवंकिमाः । अनंलि फुक्कसित बाँलाक्क भ्वय् नकेगु ज्याखँ पुवंकिगु जुई।

ज्याथ ज्याथिया जंको (भीमरथारोहण, देवरथारोहण, व महारथारोहण):-

           जन्मया आपा दँ थ्यँपिं मां अबु अजाअजी ज्याथ ज्याथीतय्त सम्मानपूर्वक हनावनायाना अझ नं आपा अप्व म्वाय्मा धःका पुवंकिगु संस्कारयात ज्याथ ज्याथिया जंको धाइ । थुजोगु स्वकः तक्क कर्मकाण्ड जुइफु । न्हापा लाक्क ७७ दँ ७ ला व ७ न्हु कुन्हु भीमरथारोहणया संस्कार, वयाँ लिपा निक्वया खुसी ८८ दँ ८ ला व ८ न्हु थ्यन कि देवरथारोहणया संस्कार अले वयाँ लिपा ९९ दँ, ९ ला व ९ न्हु थ्यन कि व ज्याथ ज्याथीयात  महारथारोहणया संस्कार पुवंकिमाः । रथ दयेका छेंन पितहया वासालाया दक्व फुपिं छय्छुइपिं निसें …दँ च्वय्यापिं काय् म्ह्Þयाय् थःथितितय्सं जंकोरथ साला त्वाःवाःया लागा क्वचायेका गणेद्य चाहिकेगु धार्मिक ज्याझ्वः पुवंकिगु जुइ । ख्यँ सःगं लंकाप जिया जित्तले फयाफत्तले ज्याथ÷ज्याथीया थःजः पाखें देछाय्गु ज्याखँ पुवंकिमाः ।

देवरथारोहण (स्वःक्वःगु जंको) या संस्कार ताःलाकेगु पलाख्यय् रथय्तया च्वय् धइथें साला चाहिके धुंका छें दुत यंके बलय् रथनापं बुया छेंझ्यालं जन्को याम्हेसित लसकुस याना कोठाय् दुत यंकेमाःगु विस्कं पह जुई ।

खुसः जातिया मृत्यु संस्कार :-

          थुकि थःगु जातिय् समाज पुचःलं लागा लागा कःघाना गुथि संरचना दयेका तःगु जुई । अन लागा ख्यया छेंखाः पत्तिकंया वो गुथिया जः कथं स्वापु दइच्वनि । गनं छें जःया स्वयां मृत्यु जुल धाःसा व गुथिया गुथियार खलः वया सिम्हेसिया सिथं यंका दाह संस्कार याके बि । थथे छगु परम्परानिसें न्Þयाना वइच्वंगु मृत्यु संस्कार खः । इपुलांनिसें जुया वइच्वंगु ज्याखँया मृत्यु संस्कारया चलन कथं सुं प्वाथय् दुम्हेसिया मचा मत्यंवो क्वांवल धाःसा चाय् जमिन दुने गाडे याइगु व कालगतिं तःधिकपिं सित धाःसा थःथःगु जातिय दिपय् यंका वा घातय् यंका दाह संस्कार पुवंकी । मृतकया छेंजःपिं छें लिहांवया सिम्हेसिगु नापं तर्पण बिगु ज्याखँ पुवंकि । वयाँ न्हापा वलिंपिगु धकाः छें पिन्हे लुखा न्ह्योने लहरी च्वना नयेत्वने भाये याना माःगु कर्मक्वचायकि । थ्व संस्कार घाट खुुसी नं च्वना सिधयेकि । सिम्हेसिगु छें २ न्हु २ न्हु निसें दुमब्यंकुतले थःथिति पासा पिसं बिचा हायेका वनेगु जुई/वनिपिं दई । ४ न्हु ५ न्हुया दुने लोचाः कथं थःथितितय्सं जाकी बजी वाउचा आलु घ्य ऐला, धौ फलफूल चि, पालु कसु इत्यादि चिजबिज दालाय् तया मृतकया छें यंका लोचा पुवंकेगु जुई । ७ न्हु दु कुन्हु न्हयनुमा जा नकेगु कर्म जुई । १० न्हु न्हि कुन्हु दुब्यंकेगु कर्मकाण्ड जुई । निसियाना दुमाःगु खय्विली चोखो याय् कथं वो न्हि कुन्हु छें सकलः जः खुसी वना संचाना म्वल्हुया सुधर सफाया ज्याखँ क्वचायेकेमाः । थुजोबलय् निसें खासयाना सिम्हेसिया किरिया पुत्र च्वम्ह काय्यात दच्छितक्क बर्खिं च्वन्हेमाःगु पहनं पुरोहित गुरुजूं तुय्गु लं वस लल्हाई । १२ न्हुया न्हि कुन्हुल घःसु धकाः कर्मकाण्ड पुवंकी । सिंतासिया कचिअःपाया जोग्यशालाय् होमयाना घःसुया संस्कार सिधयेकि । वयां कन्हे कुन्हु १३ न्हुया न्हि कुन्हु पुजा आजा फुक्के यायेमा पिनि सिम्हेसिगु नामं श्राद्धयाई । लच्छी दुसांनिसें लय्लय् पत्तिकं थःगु गच्छे अनुसार लय्प्य थयेगु धकाः पिण्ड दान याई । नापनापं वगु मू संस्कार कथं मृतकया नाम्हं लत्या ४५ न्हुया न्हि कुन्हु श्राद्धयाना सिम्हेसिगु नामं वसः बसजा म्वानाच्वंबलय् भौतिक सुख सुविधाया निंति माक्को माःगु हनाबनाया ज्वलं सामग्री पुरोहित गुरुजुयात दान याये माःगु चलन दु । खुलाया श्राद्धयाना थःथिति पिंत पांब्वनेगु धकाः ब्वना भ्वय् नकाः संस्कार पुवंकेमाः । उगु किसिमं (वार्षिक) दच्छिया तकया श्राद्ध क्वचायेके धुंका तुयूगु वःस छ्यला च्वंम्हेसिया बर्खि फुकय् याय्माः । अनं लिपा छक्वलं २ दँया तिथि धकाः सिम्हेसिया नाम्हं श्राद्ध याई । मु संस्कार ताःलाके कथं मृतकया नामं लत्या, खुला, दच्छि व निदेंया पुण्यतिथि माःगु श्राद्धयाना पिण्ड दान याना माःमाःगु संस्कार पुवंकेमाः ।

       पिण्ड दान याय्त श्राद्धया कर्मकाण्डया निंतिं येंलागाय् च्वंपिंसं बज्राचार्य गुरुजु पुरोहित पाखें ज्याखँ पुवंकि । गां गांया लागाय् थ्व (खुसः) या विस्थापित जुया वंपिं जातिय पुचःतय्सं ब्रम्हुतय्त सताः ज्यायाकेगु याना वइच्वंगु न्यने कने दु । व्यापक सर्वत्र नेवाः समाज समुदाय दुने नेवाः जाति खलः पुचःतय्गु ज्वःज्वः लागु रिति रिवाजया नाप नापं थ्व खुसः (आदिवासी) जातिया सं्रस्कार नं छ्याय्फवाय् कथं ज्वःला धाःसां मनासिव पाय्छि जुई । 

नेपाल तण्डुकार समाजयात सुझाव :-

१. नेपाः देय्या राष्ट्रिय सांस्कृतिक सम्पदया जगेर्ना यासें उकियात निरन्तरता कायम यायेगु ज्याखँय् नेपाःया आदिवासी जाति तण्डुकार समाजया योगदान व अस्तित्वयात गेसुलाक्क न्ह्याकेमाःगु इयामाग खः ।

२. तण्डुकार समाजया वर्तमान लक्ष अनुरुप दैनिक मजदुरी इलम घन्दा याना वइ च्वंपिं व ब्यापार ब्यबसायी पेशाय् लगेजुया च्वंपिनिगु क्षमता विकासयाना यंकेफयेकेगु अवसर चुलाकेत उत्साहित यायेगु, मन थकायेगु ।

३. तण्डुकार समाजप्रति थःजातिय बुद्धिजिवी तय्गु धारणा/छ्याता (शुझाव) या लागि आह्वान यायेगु थुकि सर्वाङ्गिण समाज/समुदाय दुनेया सुंन तण्डुकार जः/जातिं थःगु नुगः खँ तयादिगु मन दुसा लसकुसयाना ज्याखँया ग्वसा न्ह्याकेगु जुइ ।

४. समाजया लागि सहयोग सहमति सहभागिता दय्केगूया निंतिं खलः पुचः दुनेया पाय्छि ब्यक्तित्व चयन यायेत समिति (ज्यासनापुचः) गठन यायेगु । थ्व खँ च्वःलय् थी थी ख्यया नांजापिं व प्रवुध्द, लब्धप्रतिष्ठित भाजु मयजुपिंत हनावना सम्मान अभिनन्दन आदि इत्यादि उगुंथुगुं ज्याखँ छसिकथं पुवंकेगु । थुकिया लागि फुक्व लागा कच्चायात बभिचत (न्हय्पं तिंस्वाकेगु) यायेगु जुइ ।

५. समाजया लागि थःगुहे स्वामित्व भवन धःस्वाकेत कुतः व्याकेगु, थुकि जग्गा खरिद तथा भवन निर्माण समिति यात आह्वान इनाप याय्गु व याकेविगु ।

६. अन्तरजातिय संस्कार/सम्वन्ध ब्वलंका यंकेगु

Homogeneousity  Heterogenesis  या दर्शन व अवधारणा कथं भावनात्मक ब्याख्या थुइकेगु ।

७. देशय् ब्वलना वइच्वंगु अशान्ति व द्धन्दया माहौलयात दिगो शान्ति यायेगु /याकेविगु ज्याखँय् / ज्या झवःलय् ब्वति कयाः समाज पाखें एक्यवद्धता जाहेर यायेगु । 

८. मानवाधिकारया प्रत्याभूति अनुरुप समर्थन न्ह्याकेगु । 

९. अतिवादी /अवसरवादी /कट्टर साम्प्रदायिक/अंहकारवादी मनस्थितियात ताःपाका इया ह्युपा कथं पलाः न्ह्याके फयेकेगु । 

१०. आर्थिक उपार्जनया ह्वताः चुलाका यंकेत तण्डुकार समाजया आजिवन सदस्य तय्गु ल्याःचाः अप्वःय्का यंकेगु । छेँखा पट्टिक छम्ह आजिवन सदस्य जुया दित इनाप यायेगु /उत्प्रेरित यायेगु ।

११. जाति समाजप्रति जनादेश (mandate)अभिवृद्धिया लागि कर्मकान्ड व संस्कारया थी थी लागाया गुथि मार्फत सम्प्रेयण या ज्याखँ /ज्याझवः न्ह्याकेगु । 

१२. न्ह्यलुवा जुया सुनं जाति समाजया ब्यक्तिं पला न्ह्याकुगु दुसा नेतृत्व विकासया लागि तिवः विगु ।

१३. थननाप तःसकं लुमंके बःहगु छु दु धाःसा तण्डुकार तय्सं थःगु धार्मिक संस्कारयात कयाः गौरवाणित जुइ मागु दु । छाय् धाय्वलय् दँय्दसं स्वयम्भुइ चैत्र शुक्रल रामनवमी कुन्हु जुइगु फर्किवाता पुजायात ब्यापक तण्डुकार जातिया अस्तित्वं जाःगु मौलिक धर्मकर्मया सम्पदा खः धकाः भापिया काय् मागु दु । उगु इया मुर्त शिलालेख ÷चिंदुसा जगेर्ना मयासें मगाः खः ।

१४. अले मेगुहानं प्राचिन इलं निर्सें तण्डुलकार्र  आया तण्डुकारतय्गु मौलिक संस्कृति व सभ्यताया प्रतिक करुणामय् बुंगद्यः (रातों मत्स्येन्द्रनाय) या रथजात्रा विश्व सम्पदा सूचिया धलखय् लाइगु व लाकेविगु प्रकरण यातनं ब्याक्क तण्डुकार जातिय समाज पुचःलं सरोकार व च्युता तय् मागुलि तसकं लुमंके बःह जुगु दु । वुंगद्यः थन नेपाः गालय विज्याकेगु मंका पुचलय् आया झि तण्डुकारतय्या छम्ह पुर्बज ललित ज्यापु (रथ चक्र) नं दुथ्यागु खः) 

१५. इलं ह्वाकथं माःमाःथें ज्याझवः न्ह्याकायंकेगु निंति समाज पुचःलय् सहलह ब्याकेगु जुइ । ने. सं. ११२६ चिल्लागा तकया दुने  खुक्वःगु तःमुज्या क्वःचायेकेगु कुतः यायेगु जुइ । ब्यापक फुक्व ज्याखँया लागि ग्वाहाली दइकथं सकलसिगु उजं काःया छगु आर्थिक ट्रष्ट -(Financial Trust) निस्वने फय्के माःगु दु ।

नेपाल तण्डुकार समाजं थःगु ब्यापक जातिय खलः पुचः यात पुर्बाग्रहरहित मंकापहनं कृयाशील व ग्वाहालिमि जुइकेगु मूतातुना कथं थन थुलिजकसां सहलहया म्हसिका ग्रन्थ न्ह्यब्वयागु जुल । थ्व ज्याखँया अवधारण व अभिब्यक्तयात आत्मसात याना दित इनाप याना ।

 

 Conclusion:-

  • ‘Tandul’ indicates the implication of rice.
  • Tandukars of Kumbheswor are the descendants of Lalit Jyapu, regardless of any argument. 
  • Lichhabi King Narendra Dev Ist in 700 B.C.
  • Bandhu Dutta  Acharya the holy priest counseled the King to receive Machhindra Nath from Kamaru Kamachhya (Assam INDIA), 
  • And the very porter’s caste ethnic tittle was given ‘TANDU’. Hence the cultural profession of rice paddy is evidently obtained easily.